Adhyaya 28

Verse 1

श्रीभगवानुवाच परस्वभावकर्माणि न प्रशंसेन्न गर्हयेत् । विश्वमेकात्मकं पश्यन् प्रकृत्या पुरुषेण च ॥ १ ॥

ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ಇತರರ ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಹೊಗಳಬಾರದು, ದೂಷಿಸಬಾರದು. ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷರ ಸಂಯೋಗರೂಪವಾದ ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಒಂದೇ ಪರಮ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದ ಏಕಾತ್ಮವಾಗಿ ನೋಡು.

Verse 2

परस्वभावकर्माणि य: प्रशंसति निन्दति । स आशु भ्रश्यते स्वार्थादसत्यभिनिवेशत: ॥ २ ॥

ಇತರರ ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಹೊಗಳುವುದಲ್ಲೋ ದೂಷಿಸುವುದಲ್ಲೋ ತೊಡಗುವವನು, ಮಿಥ್ಯಾ ದ್ವಂದ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಶೀಘ್ರವೇ ತನ್ನ ಪರಮ ಹಿತದಿಂದ ಭ್ರಷ್ಟನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 3

तैजसे निद्रयापन्ने पिण्डस्थो नष्टचेतन: । मायां प्राप्नोति मृत्युं वा तद्वन्नानार्थद‍ृक् पुमान् ॥ ३ ॥

ಸ್ವಪ್ನಮಾಯೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮರಣಸಮಾನವಾದ ಗಾಢನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ದೇಹಸ್ಥ ಜೀವಿಯ ಬಾಹ್ಯಚೇತನ ನಾಶವಾಗುವಂತೆ, ದ್ವೈತವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಮನುಷ್ಯನು ಮಾಯೆಯನ್ನೂ ಮರಣವನ್ನೂ ಎದುರಿಸಲೇಬೇಕು।

Verse 4

किं भद्रं किमभद्रं वा द्वैतस्यावस्तुन: कियत् । वाचोदितं तदनृतं मनसा ध्यातमेव च ॥ ४ ॥

ಈ ಅವಾಸ್ತವ ದ್ವೈತಮಯ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿ ಏನು ಭದ್ರ, ಏನು ಅಭದ್ರ, ಅದರ ಪ್ರಮಾಣವೇನು? ಭೌತಿಕ ವಾಕ್ಯಗಳಿಂದ ಹೇಳಲ್ಪಡುವುದೂ, ಭೌತಿಕ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಧ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಡುವುದೂ ಪರಮಸತ್ಯವಲ್ಲ—ಅಸತ್ಯವೇ.

Verse 5

छायाप्रत्याह्वयाभासा ह्यसन्तोऽप्यर्थकारिण: । एवं देहादयो भावा यच्छन्त्यामृत्युतो भयम् ॥ ५ ॥

ನೆರಳು, ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಮೃಗತೃಷ್ಣೆ—ಅಸತ್ಯವಾಗಿದ್ದರೂ ಅರ್ಥಬೋಧೆಯಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ದೇಹ, ಮನಸ್ಸು, ಅಹಂಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ತಾನು ಒಂದೆಂದು ಭಾವಿಸುವುದು ಮಾಯೆಯಾದರೂ, ಅದು ಜೀವನಲ್ಲಿ ಮರಣದವರೆಗೂ ಭಯವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 6

आत्मैव तदिदं विश्वं सृज्यते सृजति प्रभु: । त्रायते त्राति विश्वात्मा ह्रियते हरतीश्वर: ॥ ६ ॥ तस्मान्न ह्यात्मनोऽन्यस्मादन्यो भावो निरूपित: । निरूपितेऽयं त्रिविधा निर्मूला भातिरात्मनि । इदं गुणमयं विद्धि त्रिविधं मायया कृतम् ॥ ७ ॥

ಪರಮಾತ್ಮನೇ ಈ ವಿಶ್ವದ ಪರಮ ನಿಯಂತ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನೇ ಸೃಷ್ಟವಾದ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿಶ್ವಾತ್ಮನೇ ಪೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಪೋಷಿತನಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತಾನೆ; ಈಶ್ವರನೇ ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಸಂಹೃತನಾಗಿಯೂ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಆ ಪರಾತ್ಮನಿಂದ ಬೇರೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸತ್ತ್ವವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗದು. ಅವನೊಳಗೆ ಕಾಣಿಸುವ ತ್ರಿಗುಣಮಯ ಪ್ರಕೃತಿ ತ್ರಿವಿಧವಾಗಿ ಭಾಸಿಸಿದರೂ ಅದರ ನಿಜವಾದ ಮೂಲವಿಲ್ಲ; ಅದು ಅವನ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವೆಂದು ತಿಳಿ।

Verse 7

आत्मैव तदिदं विश्वं सृज्यते सृजति प्रभु: । त्रायते त्राति विश्वात्मा ह्रियते हरतीश्वर: ॥ ६ ॥ तस्मान्न ह्यात्मनोऽन्यस्मादन्यो भावो निरूपित: । निरूपितेऽयं त्रिविधा निर्मूला भातिरात्मनि । इदं गुणमयं विद्धि त्रिविधं मायया कृतम् ॥ ७ ॥

ಪರಮಾತ್ಮನೇ ಈ ವಿಶ್ವದ ಪರಮ ನಿಯಂತ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನೇ ಸೃಷ್ಟವಾದ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿಶ್ವಾತ್ಮನೇ ಪೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಪೋಷಿತನಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತಾನೆ; ಈಶ್ವರನೇ ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಸಂಹೃತನಾಗಿಯೂ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಆ ಪರಾತ್ಮನಿಂದ ಬೇರೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸತ್ತ್ವವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗದು. ಅವನೊಳಗೆ ಕಾಣಿಸುವ ತ್ರಿಗುಣಮಯ ಪ್ರಕೃತಿ ತ್ರಿವಿಧವಾಗಿ ಭಾಸಿಸಿದರೂ ಅದರ ನಿಜವಾದ ಮೂಲವಿಲ್ಲ; ಅದು ಅವನ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವೆಂದು ತಿಳಿ।

Verse 8

एतद् विद्वान् मदुदितं ज्ञानविज्ञाननैपुणम् । न निन्दति न च स्तौति लोके चरति सूर्यवत् ॥ ८ ॥

ನಾನು ಉಪದೇಶಿಸಿದ ಜ್ಞಾನ–ವಿಜ್ಞಾನ ನೈಪುಣ್ಯವನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿದವನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಿಂದೆಯನ್ನೂ ಸ್ತುತಿಯನ್ನೂ ಮಾಡದೆ, ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಸಮದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 9

प्रत्यक्षेणानुमानेन निगमेनात्मसंविदा । आद्यन्तवदसज्ज्ञात्वा नि:सङ्गो विचरेदिह ॥ ९ ॥

ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ, ಅನುಮಾನ, ಶಾಸ್ತ್ರಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಾನುಭವದಿಂದ ಈ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಆದಿ-ಅಂತ್ಯವಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಪರಮ ಸತ್ಯವಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಇಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿರಹಿತನಾಗಿ ಸಂಚರಿಸಬೇಕು।

Verse 10

श्रीउद्धव उवाच नैवात्मनो न देहस्य संसृतिर्द्रष्टृद‍ृश्ययो: । अनात्मस्वद‍ृशोरीश कस्य स्यादुपलभ्यते ॥ १० ॥

ಶ್ರೀ ಉದ್ದವನು ಹೇಳಿದರು—ಪ್ರಭು! ದ್ರಷ್ಟೃವಾದ ಆತ್ಮಕ್ಕೂ ದೃಶ್ಯವಾದ ದೇಹಕ್ಕೂ ಸಂಸಾರದ ಅನುಭವ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆತ್ಮ ಸ್ವಭಾವತಃ ಜ್ಞಾನಮಯ, ದೇಹ ಜಡ; ಹಾಗಾದರೆ ಈ ಸಂಸಾರ ಯಾರಿಗೆ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ?

Verse 11

आत्माव्ययोऽगुण: शुद्ध: स्वयंज्योतिरनावृत: । अग्निवद्दारुवदचिद्देह: कस्येह संसृति: ॥ ११ ॥

ಆತ್ಮವು ಅವ್ಯಯ, ನಿರ್ಗುಣ, ಶುದ್ಧ, ಸ್ವಯಂಪ್ರಕಾಶ ಮತ್ತು ಪದಾರ್ಥದಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಡದು—ಅಗ್ನಿಯಂತೆ. ಆದರೆ ದೇಹವು ಕಟ್ಟಿಗೆಯಂತೆ ಜಡ, ಅಚೇತನ. ಹಾಗಾದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಸಂಸಾರ ಯಾರದು?

Verse 12

श्रीभगवानुवाच यावद् देहेन्द्रियप्राणैरात्मन: सन्निकर्षणम् । संसार: फलवांस्तावदपार्थोऽप्यविवेकिन: ॥ १२ ॥

ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ಅವಿವೇಕಿಯಾದ ಜೀವನು ದೇಹ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಯತ್ತ ಆಕರ್ಷಿತನಾಗಿ ಸಮೀಪವಾಗಿರುವವರೆಗೆ, ಅವನ ಸಂಸಾರವು ಫಲವತ್ತಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಯದ್ಪಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದು ಅರ್ಥಹೀನವೇ.

Verse 13

अर्थे ह्यविद्यमानेऽपि संसृतिर्न निवर्तते । ध्यायतो विषयानस्य स्वप्नेऽनर्थागमो यथा ॥ १३ ॥

ವಾಸ್ತವ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸಂಸಾರ ನಿಲ್ಲದು; ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವವನಿಗೆ ಕನಸಿನಂತೆ ಅನೇಕ ಅನರ್ಥಗಳು ಬರುವುದು।

Verse 14

यथा ह्यप्रतिबुद्धस्य प्रस्वापो बह्वनर्थभृत् । स एव प्रतिबुद्धस्य न वै मोहाय कल्पते ॥ १४ ॥

ನಿದ್ರಿಸುವವನಿಗೆ ಕನಸು ಅನೇಕ ಅನರ್ಥಗಳನ್ನು ತರುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡವನಿಗೆ ಅದೇ ಕನಸಿನ ಅನುಭವ ಮೋಹಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗದು।

Verse 15

शोकहर्षभयक्रोधलोभमोहस्पृहादय: । अहङ्कारस्य द‍ृश्यन्ते जन्म मृत्युश्च नात्मन: ॥ १५ ॥

ಶೋಕ, ಹರ್ಷ, ಭಯ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ಮೋಹ, ಸ್ಪೃಹೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಹಾಗೂ ಜನನ-ಮರಣ—ಇವೆಲ್ಲ ಅಹಂಕಾರದ ಅನುಭವಗಳು; ಶುದ್ಧ ಆತ್ಮನಲ್ಲ।

Verse 16

देहेन्द्रियप्राणमनोऽभिमानो जीवोऽन्तरात्मा गुणकर्ममूर्ति: । सूत्रं महानित्युरुधेव गीत: संसार आधावति कालतन्त्र: ॥ १६ ॥

ದೇಹ, ಇಂದ್ರಿಯ, ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸನ್ನು ‘ನಾನು’ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವ ಜೀವನು ಅವುಗಳೊಳಗೆ ಅಂತರಾತ್ಮನಾಗಿ ನೆಲೆಸಿ ಗುಣ-ಕರ್ಮಗಳ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಸಮಷ್ಟಿ ಭೌತಶಕ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಹಲವು ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟು, ಪರಮ ಕಾಲದ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ-ಅಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 17

अमूलमेतद् बहुरूपरूपितं मनोवच:प्राणशरीरकर्म । ज्ञानासिनोपासनया शितेन- च्छित्त्वा मुनिर्गां विचरत्यतृष्ण: ॥ १७ ॥

ಈ ಅಹಂಕಾರಕ್ಕೆ ನಿಜವಾದ ಮೂಲವೇ ಇಲ್ಲ; ಆದರೂ ಅದು ಮನ, ವಾಣಿ, ಪ್ರಾಣ, ದೇಹ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅನೇಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸತ್ಸದ್ಗುರುವಿನ ಉಪಾಸನೆಯಿಂದ ತೀಕ್ಷ್ಣಗೊಂಡ ಜ್ಞಾನಖಡ್ಗದಿಂದ ಅದನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, ಮುನಿ ತೃಷ್ಣಾರಹಿತನಾಗಿ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 18

ज्ञानं विवेको निगमस्तपश्च प्रत्यक्षमैतिह्यमथानुमानम् । आद्यन्तयोरस्य यदेव केवलं कालश्च हेतुश्च तदेव मध्ये ॥ १८ ॥

ನಿಜವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜ್ಞಾನವು ಆತ್ಮ–ಜಡ ವಿವೇಕದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ; ಅದು ಶಾಸ್ತ್ರಪ್ರಮಾಣ, ತಪಸ್ಸು, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಅನುಭವ, ಪುರಾಣಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವೃತ್ತಾಂತ ಮತ್ತು ತರ್ಕಾನುಮಾನಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಮೊದಲು ಏಕಮಾತ್ರನಾಗಿದ್ದವನು, ಪ್ರಳಯದ ನಂತರವೂ ಏಕಮಾತ್ರನಾಗಿ ಉಳಿಯುವವನು, ಅವನೇ ಕಾಲತತ್ತ್ವವೂ ಪರಮ ಕಾರಣವೂ; ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅವನೇ ಪರಮ ಸತ್ಯ.

Verse 19

यथा हिरण्यं स्वकृतं पुरस्तात् पश्चाच्च सर्वस्य हिरण्मयस्य । तदेव मध्ये व्यवहार्यमाणं नानापदेशैरहमस्य तद्वत् ॥ १९ ॥

ಹೇಗೆ ಚಿನ್ನದ ವಸ್ತುಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಚಿನ್ನವೇ ಇರುತ್ತದೆ, ವಸ್ತುಗಳು ನಾಶವಾದ ಬಳಿಕವೂ ಚಿನ್ನವೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಬಳಕೆಯಾದರೂ ಸಾರ ಚಿನ್ನವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಮೊದಲು, ಪ್ರಳಯದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಪಾಲನೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಏಕಮಾತ್ರ ನಾನು ಮಾತ್ರ ಇದ್ದೇನೆ.

Verse 20

विज्ञानमेतत्‍त्रियवस्थमङ्ग गुणत्रयं कारणकार्यकर्तृ । समन्वयेन व्यतिरेकतश्च येनैव तुर्येण तदेव सत्यम् ॥ २० ॥

ಪ್ರಿಯನೇ! ಈ ವಿಜ್ಞಾನವು ಹೇಳುವುದು: ಮನಸ್ಸು ಚೇತನ್ಯದ ಮೂರು ಸ್ಥಿತಿಗಳಾದ ಜಾಗೃತ, ಸ್ವಪ್ನ ಮತ್ತು ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ; ಅವು ಪ್ರಕೃತಿಯ ತ್ರಿಗುಣಗಳಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನ. ಅದೇ ಮನಸ್ಸು ಗ್ರಾಹಕ, ಗ್ರಾಹ್ಯ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಣ-ನಿಯಂತ್ರಕ ಎಂಬ ಮೂರು ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಸಮನ್ವಯ ಮತ್ತು ವ್ಯತಿರೇಕದಿಂದ ಅದು ತ್ರಿವಿಧವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇವೆಲ್ಲದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರುವ ನಾಲ್ಕನೇ ತತ್ತ್ವ (ತುರೀಯ) ಮಾತ್ರ ಪರಮ ಸತ್ಯ.

Verse 21

न यत् पुरस्तादुत यन्न पश्चा- न्मध्ये च तन्न व्यपदेशमात्रम् । भूतं प्रसिद्धं च परेण यद् यत् तदेव तत् स्यादिति मे मनीषा ॥ २१ ॥

ಹಿಂದೆ ಇರಲಿಲ್ಲದು, ಮುಂದೆ ಇರಲಿಲ್ಲದು, ಅದು ಇರುವ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸತ್ತೆಯಿಲ್ಲ; ಅದು ಕೇವಲ ಹೆಸರಿನ ಮಟ್ಟದ ಉಪಾಧಿ. ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ, ಯಾವುದೆಲ್ಲವು ಮತ್ತೊಂದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೋ, ಅವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆ ಮತ್ತೊಂದು ತತ್ತ್ವವೇ ಆಗಿವೆ.

Verse 22

अविद्यमानोऽप्यवभासते यो वैकारिको राजससर्ग एष: । ब्रह्म स्वयंज्योतिरतो विभाति ब्रह्मेन्द्रियार्थात्मविकारचित्रम् ॥ २२ ॥

ರಜೋಗುಣದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಈ ವೈಕಾರಿಕ ಸೃಷ್ಟಿ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅಸತ್ತಾಗಿದ್ದರೂ ಸತ್ಯದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಸ್ವಯಂಜ್ಯೋತಿ ಬ್ರಹ್ಮ—ಸ್ವಪ್ರಕಾಶ ಪರಮಸತ್ಯ—ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಇಂದ್ರಿಯವಿಷಯಗಳು, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಭೂತತತ್ತ್ವಗಳ ವೈವಿಧ್ಯವಾಗಿ ತನ್ನನ್ನೇ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 23

एवं स्फुटं ब्रह्मविवेकहेतुभि: परापवादेन विशारदेन । छित्त्वात्मसन्देहमुपारमेत स्वानन्दतुष्टोऽखिलकामुकेभ्य: ॥ २३ ॥

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮವಿವೇಕಕ್ಕೆ ಸಹಾಯಕವಾದ ಸ್ಪಷ್ಟ ತರ್ಕಗಳಿಂದ ಪರಮ ಸತ್ಯದ ಅನನ್ಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅರಿತು, ದೇಹವೇ ಆತ್ಮ ಎಂಬ ತಪ್ಪು ಗುರುತನ್ನು ನಿಪುಣವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿ, ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪದ ಕುರಿತು ಇರುವ ಎಲ್ಲ ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ಚೂರುಮೂರು ಮಾಡಬೇಕು. ಆತ್ಮಾನಂದದಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತನಾಗಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಕಾಮಮಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ವಿರಮಿಸಬೇಕು.

Verse 24

नात्मा वपु: पार्थिवमिन्द्रियाणि देवा ह्यसुर्वायुर्जलम् हुताश: । मनोऽन्नमात्रं धिषणा च सत्त्व- महङ्कृति: खं क्षितिरर्थसाम्यम् ॥ २४ ॥

ಪೃಥ್ವೀತತ್ತ್ವದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಈ ಭೌತ ದೇಹ ಆತ್ಮವಲ್ಲ; ಇಂದ್ರಿಯಗಳೂ ಅಲ್ಲ, ಅವುಗಳ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ ದೇವತೆಗಳೂ ಅಲ್ಲ, ಪ್ರಾಣವಾಯುವೂ ಅಲ್ಲ; ಹೊರಗಿನ ವಾಯು, ಜಲ, ಅಗ್ನಿಯೂ ಅಲ್ಲ; ಮನಸ್ಸೂ ಅಲ್ಲ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಜಡ ಪದಾರ್ಥವೇ. ಹಾಗೆಯೇ ಬುದ್ಧಿ, ಭೌತ ಚೇತನ, ಅಹಂಕಾರ, ಆಕಾಶ ಅಥವಾ ಪೃಥ್ವಿ, ಇಂದ್ರಿಯವಿಷಯಗಳು, ಹಾಗು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಆದ್ಯ ಸಮ್ಯಾವಸ್ಥೆಯೂ ಆತ್ಮನ ನಿಜ ಗುರುತು ಅಲ್ಲ.

Verse 25

समाहितै: क: करणैर्गुणात्मभि-र्गुणो भवेन्मत्सुविविक्तधाम्न: । विक्षिप्यमाणैरुत किं नु दूषणंघनैरुपेतैर्विगतै रवे: किम् ॥ २५ ॥

ನನ್ನ ಪರಮ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಶುದ್ಧ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಅರಿತವನಿಗೆ, ಗುಣಗಳಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮಾಹಿತವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಏನು ವಿಶೇಷ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು? ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಅವು ಅಶಾಂತವಾದರೆ ಏನು ದೋಷ? ನಿಜಕ್ಕೂ, ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಮೋಡಗಳು ಬಂದು ಹೋಗುವುದರಿಂದ ಏನು?

Verse 26

यथा नभो वाय्वनलाम्बुभूगुणै- र्गतागतैर्वर्तुगुणैर्न सज्जते । तथाक्षरं सत्त्वरजस्तमोमलै- रहंमते: संसृतिहेतुभि: परम् ॥ २६ ॥

ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ವಾಯು, ಅಗ್ನಿ, ಜಲ, ಭೂಮಿ ಇವುಗಳ ಗುಣಗಳು ಬಂದು ಹೋಗುತ್ತವೆ; ಋತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಉಷ್ಣ-ಶೀತಾದಿ ಗುಣಗಳೂ ಕಾಣಿಸಿ ಮರೆಯಾಗುತ್ತವೆ; ಆದರೂ ಆಕಾಶವು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಪರಮವಾದ ಅಕ್ಷರ ಬ್ರಹ್ಮ, ಅಹಂಕಾರದ ಸಂಸಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಸತ್ತ್ವ-ರಜಸ್-ತಮಸ್ ಮಲಿನತೆಗಳಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ಲಿಪ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 27

तथापि सङ्ग: परिवर्जनीयो गुणेषु मायारचितेषु तावत् । मद्भ‍‍क्तियोगेन द‍ृढेन यावद् रजो निरस्येत मन:कषाय: ॥ २७ ॥

ಆದರೂ, ನನ್ನತ್ತ ದೃಢವಾದ ಭಕ್ತಿಯೋಗದ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ರಜೋಗುಣಜನ್ಯ ಕಷಾಯ (ಮಲಿನತೆ) ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೂರವಾಗುವವರೆಗೆ, ಮಾಯೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಗುಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಗವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು.

Verse 28

यथामयोऽसाधुचिकित्सितो नृणां पुन: पुन: सन्तुदति प्ररोहन् । एवं मनोऽपक्व‍कषायकर्म कुयोगिनं विध्यति सर्वसङ्गम् ॥ २८ ॥

ತಪ್ಪಾಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೊಂಡ ರೋಗವು ಮರುಮರು ಮೊಳೆದು ರೋಗಿಯನ್ನು ಪೀಡಿಸುವಂತೆ, ವಿಕೃತ ವಾಸನೆಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶುದ್ಧವಾಗದ ಮನಸ್ಸು ಕುಯೋಗಿಯನ್ನು ವಿಷಯಸಂಗದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿ ಪುನಃಪುನಃ ಕಾಡುತ್ತದೆ।

Verse 29

कुयोगिनो ये विहितान्तरायै- र्मनुष्यभूतैस्‍त्रिदशोपसृष्टै: । ते प्राक्तनाभ्यासबलेन भूयो युञ्जन्ति योगं न तु कर्मतन्त्रम् ॥ २९ ॥

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಸೂಯೆಯ ದೇವತೆಗಳು ಕಳುಹಿಸಿದ ಕುಟುಂಬಸ್ಥರು, ಶಿಷ್ಯರು ಮುಂತಾದ ಮಾನವರೂಪ ಅಡ್ಡಿಗಳು ಕುಯೋಗಿಯ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಪೂರ್ವಾಭ್ಯಾಸಬಲದಿಂದ ಅವನು ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಯೋಗವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಕರ್ಮಜಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಸಿಲುಕುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 30

करोति कर्म क्रियते च जन्तु: केनाप्यसौ चोदित आनिपातात् । न तत्र विद्वान् प्रकृतौ स्थितोऽपि निवृत्ततृष्ण: स्वसुखानुभूत्या ॥ ३० ॥

ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೀವಿ ಕರ್ಮ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಫಲದಿಂದ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಅನೇಕ ಆಸೆಗಳಿಂದ ಚಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಮರಣಕ್ಷಣದವರೆಗೆ ಫಲಾಪೇಕ್ಷೆಯ ಕರ್ಮದಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಸ್ವಸ್ವರೂಪಾನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಜ್ಞಾನಿ ತೃಷ್ಣೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಫಲಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 31

तिष्ठन्तमासीनमुत व्रजन्तं शयानमुक्षन्तमदन्तमन्नम् । स्वभावमन्यत् किमपीहमान- मात्मानमात्मस्थमतिर्न वेद ॥ ३१ ॥

ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ಚೇತನೆಯುಳ್ಳ ಜ್ಞಾನಿ ತನ್ನ ದೇಹದ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನೂ ಗಮನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನಿಂತು, ಕೂತು, ನಡೆಯುತ್ತಾ, ಮಲಗುತ್ತಾ, ಮೂತ್ರವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಊಟ ಮಾಡುತ್ತಾ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇದ್ದರೂ—ದೇಹವು ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವದಂತೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅವನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 32

यदि स्म पश्यत्यसदिन्द्रियार्थं नानानुमानेन विरुद्धमन्यत् । न मन्यते वस्तुतया मनीषी स्वाप्नं यथोत्थाय तिरोदधानम् ॥ ३२ ॥

ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಿಯಾದವನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಶುದ್ಧ ವಿಷಯ ಅಥವಾ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕಂಡರೂ ಅದನ್ನು ನಿಜವೆಂದು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂದ್ರಿಯವಿಷಯಗಳು ಮಾಯಾಜನಿತ ದ್ವೈತದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿವೆ ಎಂದು ತರ್ಕದಿಂದ ತಿಳಿದು, ಜ್ಞಾನಿ ಅವನ್ನು ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದವು, ಭಿನ್ನವಾದವು ಎಂದು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ—ಎಚ್ಚರಗೊಂಡವನು ಮಂಗುತ್ತಿರುವ ಕನಸನ್ನು ನೋಡುವಂತೆ।

Verse 33

पूर्वं गृहीतं गुणकर्मचित्र- मज्ञानमात्मन्यविविक्तमङ्ग । निवर्तते तत् पुनरीक्षयैव न गृह्यते नापि विसृज्य आत्मा ॥ ३३ ॥

ಓ ಅಂಗ! ಗುಣಕರ್ಮಗಳ ವಿಚಿತ್ರ ವಿಸ್ತಾರದಿಂದ ಬೆಳೆದ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಂಧಜೀವನು ಮೊದಲು ಆತ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಒಂದೇ ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪುನಃ ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದರಿಂದ ಮುಕ್ತಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಅಜ್ಞಾನ ನಿವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ನಿತ್ಯ ಆತ್ಮನು ಎಂದಿಗೂ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ಎಂದಿಗೂ ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 34

यथा हि भानोरुदयो नृचक्षुषां तमो निहन्यान्न तु सद् विधत्ते । एवं समीक्षा निपुणा सती मे हन्यात्तमिस्रं पुरुषस्य बुद्धे: ॥ ३४ ॥

ಸೂರ್ಯೋದಯವು ಮನುಷ್ಯರ ಕಣ್ಣುಗಳ ಮೇಲೆ ಆವರಿಸಿದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಅವರು ನೋಡುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ—ಅವು ಮೊದಲಿನಿಂದಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ನನ್ನ ನಿಪುಣ ಹಾಗೂ ಸತ್ಯ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವು ಪುರುಷನ ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಆವರಿಸಿದ ತಮಸ್ಸನ್ನು ಹತಮಾಡುತ್ತದೆ.

Verse 35

एष स्वयंज्योतिरजोऽप्रमेयो महानुभूति: सकलानुभूति: । एकोऽद्वितीयो वचसां विरामे येनेषिता वागसवश्चरन्ति ॥ ३५ ॥

ಪರಮೇಶ್ವರನು ಸ್ವಯಂಪ್ರಕಾಶ, ಅಜನ್ಮ, ಅಪ್ರಮೇಯ. ಆತನು ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯ, ಸಮಸ್ತ ಅನುಭವಗಳ ಸಾಕ್ಷಿ. ಆತನು ಏಕ, ಅದ್ವಿತೀಯ; ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾಣಿ ನಿಂತಾಗಲೇ ಅವನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ. ಅವನಿಂದಲೇ ವಾಕ್ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣವಾಯುಗಳು ಚಲಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 36

एतावानात्मसम्मोहो यद् विकल्पस्तु केवले । आत्मनृते स्वमात्मानमवलम्बो न यस्य हि ॥ ३६ ॥

ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಯಾವುದೇ ದ್ವೈತದಂತೆ ತೋರುವ ವಿಭೇದವು ಮನಸ್ಸಿನ ಮೋಹ ಮಾತ್ರ. ನಿಜವಾಗಿ, ಸ್ವಾತ್ಮನ ಹೊರತು ಆ ಕಲ್ಪಿತ ದ್ವೈತಕ್ಕೆ ಆಧಾರವೇ ಇಲ್ಲ.

Verse 37

यन्नामाकृतिभिर्ग्राह्यं पञ्चवर्णमबाधितम् । व्यर्थेनाप्यर्थवादोऽयं द्वयं पण्डितमानिनाम् ॥ ३७ ॥

ಐದು ಭೌತಿಕ ತತ್ತ್ವಗಳ ದ್ವೈತವು ಕೇವಲ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ರೂಪಗಳ ಮೂಲಕವೇ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ದ್ವೈತವೇ ನಿಜವೆಂದು ಹೇಳುವವರು ಪಂಡಿತಮಾನಿಗಳು; ಅವರು ಆಧಾರವಿಲ್ಲದ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಾಂತವೆಂದು ಮುಂದಿಡುತ್ತಾರೆ.

Verse 38

योगिनोऽपक्व‍योगस्य युञ्जत: काय उत्थितै: । उपसर्गैर्विहन्येत तत्रायं विहितो विधि: ॥ ३८ ॥

ಇನ್ನೂ ಪಕ್ವವಾಗದ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಯೋಗಿಯ ದೇಹವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಿವಿಧ ಉಪಸರ್ಗಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ।

Verse 39

योगधारणया कांश्चिदासनैर्धारणान्वितै: । तपोमन्त्रौषधै: कांश्चिदुपसर्गान् विनिर्दहेत् ॥ ३९ ॥

ಕೆಲವು ಉಪಸರ್ಗಗಳನ್ನು ಯೋಗಧಾರಣೆಯಿಂದ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವನ್ನು ಧಾರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಆಸನಗಳಿಂದ; ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ತಪಸ್ಸು, ಮಂತ್ರಗಳು ಅಥವಾ ಔಷಧಿ ಸಸ್ಯಗಳಿಂದ ದಹಿಸಿ ನಿವಾರಿಸಬೇಕು।

Verse 40

कांश्चिन्ममानुध्यानेन नामसङ्कीर्तनादिभि: । योगेश्वरानुवृत्त्या वा हन्यादशुभदान् शनै: ॥ ४० ॥

ಈ ಅಶುಭ ಉಪಸರ್ಗಗಳನ್ನು ನನ್ನ ನಿರಂತರ ಸ್ಮರಣೆಯಿಂದ, ನನ್ನ ಪವಿತ್ರ ನಾಮಗಳ ಶ್ರವಣ-ಸಂಕೀರ್ತನೆಯಿಂದ, ಅಥವಾ ಮಹಾ ಯೋಗೇಶ್ವರರ ಪಾದಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದರಿಂದ ನಿಧಾನವಾಗಿ ದೂರ ಮಾಡಬಹುದು।

Verse 41

केचिद् देहमिमं धीरा: सुकल्पं वयसि स्थिरम् । विधाय विविधोपायैरथ युञ्जन्ति सिद्धये ॥ ४१ ॥

ಕೆಲವು ಧೀರ ಯೋಗಿಗಳು ವಿವಿಧ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಈ ದೇಹವನ್ನು ರೋಗ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ ಸದಾ ಯೌವನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ; ನಂತರ ಭೌತಿಕ ಸಿದ್ಧಿಗಳಿಗಾಗಿ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ।

Verse 42

न हि तत् कुशलाद‍ृत्यं तदायासो ह्यपार्थक: । अन्तवत्त्वाच्छरीरस्य फलस्येव वनस्पते: ॥ ४२ ॥

ಈ ದೇಹಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪರಮಾರ್ಥಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೌಲ್ಯ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ದೇಹವು ನಾಶವಂತವಾದುದರಿಂದ ಅದರಿಗಾಗಿ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ ವ್ಯರ್ಥ—ಮರವು ಸ್ಥಿರವಾದರೂ ಅದರ ಫಲ ನಾಶವಾಗುವಂತೆ।

Verse 43

योगं निषेवतो नित्यं कायश्चेत् कल्पतामियात् । तच्छ्रद्दध्यान्न मतिमान्योगमुत्सृज्य मत्पर: ॥ ४३ ॥

ಯೋಗವನ್ನು ನಿತ್ಯ ಸೇವಿಸಿದರೂ ದೇಹವು ಸ್ವಲ್ಪ ಸುಧಾರಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಪರಾಯಣನಾದ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಯೋಗದಿಂದ ದೇಹಸಿದ್ಧಿ ಎಂಬ ಆಶೆಯಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ನನ್ನನ್ನೇ ಭಜಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 44

योगचर्यामिमां योगी विचरन् मदपाश्रय: । नान्तरायैर्विहन्येत नि:स्पृह: स्वसुखानुभू: ॥ ४४ ॥

ನನ್ನ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದ ಯೋಗಿ ಈ ಯೋಗಚರ್ಯೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾ, ಆತ್ಮಸೌಖ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದರಿಂದ ನಿರಾಸಕ್ತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅಡ್ಡಿಗಳು ಅವನನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಸೋಲಿಸಲಾರವು।