Adhyaya 27
Arcana-vidhi: The Method of Deity Worship (Vedic, Tantric, and Mixed)
ಉದ್ಧವನಿಗೆ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಬೋಧಿಸುತ್ತಿರುವ ಭಗವಾನ್, ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ಅರ್ಚನೆ (ದೇವಾರಾಧನೆ) ಎಂಬ ಸ್ಪಷ್ಟ ವಿಧಿವಿಧಾನಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ. ಅರ್ಹತೆ, ಶಾಸ್ತ್ರಾಧಾರ ಮತ್ತು ಕ್ರಮವನ್ನು ಉದ್ಧವನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ; ನಾರದ-ವ್ಯಾಸಾದಿ ಋಷಿಗಳು ದೇವಪೂಜೆಯನ್ನು ಪರಮ ಹಿತಕರವೂ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸುಲಭವೂ ಎಂದು ಹೊಗಳಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಿಯಮಗಳು ವಿಶಾಲವಾದುದರಿಂದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಸಂಕ್ಷೇಪ ವಿಧಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ—ವೈದಿಕ/ತಾಂತ್ರಿಕ/ಮಿಶ್ರ ಪೂಜೆಯ ಆಯ್ಕೆ, ದೇಹಶುದ್ಧಿ, ಆರಾಧನೆಯ ಸ್ಥಳಗಳು (ವಿಗ್ರಹ, ಅಗ್ನಿ, ಸೂರ್ಯ, ಜಲ, ಹೃದಯ), ವಿಗ್ರಹದ ದ್ರವ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ (ತಾತ್ಕಾಲಿಕ/ಶಾಶ್ವತ). ನಂತರ ಸಿದ್ಧತೆ, ನ್ಯಾಸ, ಪಾತ್ರಶುದ್ಧಿ, ಆವಾಹನ, ಪಾದ್ಯ-ಆಚಮನೀಯ-ಅರ್ಘ್ಯ, ಆಯುಧ-ಪರಿವಾರ ಪೂಜೆ, ನಿತ್ಯ ಸ್ನಾನ-ಅಲಂಕಾರ-ನೈವೇದ್ಯ, ಉತ್ಸವ, ಗೀತ-ನೃತ್ಯ-ಕಥೆ, ಹೋಮಕ್ರಮ, ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ಪ್ರಸಾದ ಸೇವನೆ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ವಿಸರ್ಜನೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯ, ತೋಟ, ದಾನನಿಧಿ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಪೂಜೆಗೆ ಸಂಸ್ಥಾತ್ಮಕ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವುದರ ಫಲವನ್ನು ಹೇಳಿ, ದೇವದ್ರವ್ಯ ಕಳವುಗೆ ಕಠಿಣ ನಿಷೇಧದಿಂದ ನೈತಿಕ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ।
Shlokas
Verse 1
श्रीउद्धव उवाच क्रियायोगं समाचक्ष्व भवदाराधनं प्रभो । यस्मात्त्वां ये यथार्चन्ति सात्वता: सात्वतर्षभ ॥ १ ॥
ಶ್ರೀ ಉದ್ದವನು ಹೇಳಿದರು—ಪ್ರಭೋ, ಭಕ್ತರ ಅಧಿಪತೇ, ನಿಮ್ಮ ವಿಗ್ರಹಾರಾಧನೆಯ ನಿಯತ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗವನ್ನು ನನಗೆ ವಿವರಿಸಿ. ಸಾತ್ವತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಸಾತ್ವತ ಭಕ್ತರು ಯಾವ ಅರ್ಹತೆಯಿಂದ, ಯಾವ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಯಾವ ವಿಶೇಷ ವಿಧಿಯಿಂದ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಅರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ?
Verse 2
एतद् वदन्ति मुनयो मुहुर्नि:श्रेयसं नृणाम् । नारदो भगवान् व्यास आचार्योऽङ्गिरस: सुत: ॥ २ ॥
ಮಹಾಮುನಿಗಳು ಪುನಃಪುನಃ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಇಂತಹ ಆರಾಧನೆ ಮಾನವಜೀವನಕ್ಕೆ ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ನಾರದ ಮುನಿಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯ, ಭಗವಾನ್ ವ್ಯಾಸದೇವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ, ಮತ್ತು ನನ್ನ ಸ್ವಗುರು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೂ ಹೌದು.
Verse 3
नि:सृतं ते मुखाम्भोजाद् यदाह भगवानज: । पुत्रेभ्यो भृगुमुख्येभ्यो देव्यै च भगवान् भव: ॥ ३ ॥ एतद् वै सर्ववर्णानामाश्रमाणां च सम्मतम् । श्रेयसामुत्तमं मन्ये स्त्रीशूद्राणां च मानद ॥ ४ ॥
ಹೇ ಮಾನದ ಪ್ರಭು, ದೇವಮೂರ್ತಿ ಆರಾಧನೆಯ ಈ ವಿಧಿಯ ಉಪದೇಶವು ಮೊದಲು ನಿಮ್ಮ ಕಮಲಮುಖದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ನಂತರ ಭಗವಾನ್ ಅಜ ಬ್ರಹ್ಮನು ಭೃಗು ಮೊದಲಾದ ಪುತ್ರರಿಗೆ ಅದನ್ನು ಹೇಳಿದನು; ಹಾಗೆಯೇ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ದೇವಿ ಪಾರ್ವತಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದನು. ಈ ವಿಧಾನವು ಎಲ್ಲ ವರ್ಣಗಳಿಗೂ ಆಶ್ರಮಗಳಿಗೂ ಸಮ್ಮತ ಮತ್ತು ಯೋಗ್ಯ; ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಹಾಗೂ ಶೂದ್ರರಿಗೂ ನಿಮ್ಮ ಅರ್ಚಾಮೂರ್ತಿಯ ಪೂಜೆಯೇ ಎಲ್ಲ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾನು ಮನಗಾಣುತ್ತೇನೆ.
Verse 4
नि:सृतं ते मुखाम्भोजाद् यदाह भगवानज: । पुत्रेभ्यो भृगुमुख्येभ्यो देव्यै च भगवान् भव: ॥ ३ ॥ एतद् वै सर्ववर्णानामाश्रमाणां च सम्मतम् । श्रेयसामुत्तमं मन्ये स्त्रीशूद्राणां च मानद ॥ ४ ॥
ಹೇ ಮಾನದ ಪ್ರಭು, ದೇವಮೂರ್ತಿ ಆರಾಧನೆಯ ಈ ವಿಧಿಯ ಉಪದೇಶವು ಮೊದಲು ನಿಮ್ಮ ಕಮಲಮುಖದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ನಂತರ ಭಗವಾನ್ ಅಜ ಬ್ರಹ್ಮನು ಭೃಗು ಮೊದಲಾದ ಪುತ್ರರಿಗೆ ಅದನ್ನು ಹೇಳಿದನು; ಹಾಗೆಯೇ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ದೇವಿ ಪಾರ್ವತಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದನು. ಈ ವಿಧಾನವು ಎಲ್ಲ ವರ್ಣಗಳಿಗೂ ಆಶ್ರಮಗಳಿಗೂ ಸಮ್ಮತ ಮತ್ತು ಯೋಗ್ಯ; ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಹಾಗೂ ಶೂದ್ರರಿಗೂ ನಿಮ್ಮ ಅರ್ಚಾಮೂರ್ತಿಯ ಪೂಜೆಯೇ ಎಲ್ಲ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾನು ಮನಗಾಣುತ್ತೇನೆ.
Verse 5
एतत् कमलपत्राक्ष कर्मबन्धविमोचनम् । भक्ताय चानुरक्ताय ब्रूहि विश्वेश्वरेश्वर ॥ ५ ॥
ಹೇ ಕಮಲಪತ್ರಾಕ್ಷ, ಹೇ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರೇಶ್ವರ, ಕರ್ಮಬಂಧದಿಂದ ವಿಮೋಚನೆ ನೀಡುವ ಈ ಉಪಾಯವನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಭಕ್ತನಾದ ಹಾಗೂ ಅನುರಕ್ತ ಸೇವಕನಾದ ನನಗೆ ದಯಮಾಡಿ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ವಿವರಿಸಿರಿ।
Verse 6
श्रीभगवानुवाच न ह्यन्तोऽनन्तपारस्य कर्मकाण्डस्य चोद्धव । सङ्क्षिप्तं वर्णयिष्यामि यथावदनुपूर्वश: ॥ ६ ॥
ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಉದ್ದವ, ದೇವಮೂರ್ತಿ ಆರಾಧನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವೈದಿಕ ಕರ್ಮಕಾಂಡ ವಿಧಿಗಳು ಅನಂತ, ಅಪಾರ; ಅವಕ್ಕೆ ಅಂತ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ನಿನಗೆ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ, ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ, ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 7
वैदिकस्तान्त्रिको मिश्र इति मे त्रिविधो मख: । त्रयाणामीप्सितेनैव विधिना मां समर्चरेत् ॥ ७ ॥
ನನ್ನ ಯಜ್ಞಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವ ಮೂರು ವಿಧಾನಗಳಿವೆ—ವೈದಿಕ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರ. ಈ ಮೂರರಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟವಾದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಆಯ್ದು, ಅದೇ ವಿಧಿಯಂತೆ ನನ್ನನ್ನು ಜಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಬೇಕು.
Verse 8
यदा स्वनिगमेनोक्तं द्विजत्वं प्राप्य पूरुष: । यथा यजेत मां भक्त्या श्रद्धया तन्निबोध मे ॥ ८ ॥
ಈಗ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳು—ವೇದವಿಧಿಯಿಂದ ದ್ವಿಜತ್ವ ಪಡೆದ ಪುರುಷನು ಭಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಹೇಗೆ ಪೂಜಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ।
Verse 9
अर्चायां स्थण्डिलेऽग्नौ वा सूर्ये वाप्सु हृदि द्विज: । द्रव्येण भक्तियुक्तोऽर्चेत् स्वगुरुं माममायया ॥ ९ ॥
ದ್ವಿಜನು ಕಪಟವಿಲ್ಲದೆ, ಭಕ್ತಿಯುಕ್ತನಾಗಿ, ಯೋಗ್ಯ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ನನ್ನನ್ನು—ತನ್ನ ಆರಾಧ್ಯ ಪ್ರಭುವನ್ನೂ ಸ್ವಗುರುಸ್ವರೂಪನನ್ನೂ—ಪೂಜಿಸಬೇಕು: ಅರ್ಚಾಮೂರ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ನೆಲದಲ್ಲಿ, ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ತನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ।
Verse 10
पूर्वं स्नानं प्रकुर्वीत धौतदन्तोऽङ्गशुद्धये । उभयैरपि च स्नानं मन्त्रैर्मृद्ग्रहणादिना ॥ १० ॥
ಮೊದಲು ಹಲ್ಲು ತೊಳೆಯಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ದೇಹಶುದ್ಧಿ ಮಾಡಬೇಕು. ನಂತರ ಮಣ್ಣು ಇತ್ಯಾದಿ ಲೇಪಿಸಿ, ವೈದಿಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ—ಎರಡೂ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಾ—ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಶೌಚವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು.
Verse 11
सन्ध्योपास्त्यादिकर्माणि वेदेनाचोदितानि मे । पूजां तै: कल्पयेत् सम्यक् सङ्कल्प: कर्मपावनीम् ॥ ११ ॥
ಮನಸ್ಸನ್ನು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ, ವೇದದಿಂದ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಧ್ಯೋಪಾಸನೆ ಮೊದಲಾದ ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ನನ್ನ ಪೂಜೆಗೆ ಸಮ್ಯಕ್ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಬೇಕು. ಇವು ಫಲಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಕರ್ಮಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.
Verse 12
शैली दारुमयी लौही लेप्या लेख्या च सैकती । मनोमयी मणिमयी प्रतिमाष्टविधा स्मृता ॥ १२ ॥
ಭಗವಂತನ ಪ್ರತಿಮೆ ಎಂಟು ವಿಧವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ—ಕಲ್ಲಿನದು, ಮರದದು, ಲೋಹದದು, ಮಣ್ಣಿನದು, ಲೇಪಿತ (ಬಣ್ಣ/ಲೇಪನ) ರೂಪ, ಚಿತ್ರಿತ, ಮರಳಿನದು, ಮನೋಮಯ ಅಥವಾ ರತ್ನಮಯ।
Verse 13
चलाचलेति द्विविधा प्रतिष्ठा जीवमन्दिरम् । उद्वासावाहने न स्त: स्थिरायामुद्धवार्चने ॥ १३ ॥
ಸರ್ವಜೀವಗಳ ಆಶ್ರಯನಾದ ಭಗವಂತನ ದೇವಮೂರ್ತಿಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಎರಡು ವಿಧ—ಚಲ (ತಾತ್ಕಾಲಿಕ) ಮತ್ತು ಅಚಲ (ಸ್ಥಿರ). ಓ ಉದ್ದವ, ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಆವಾಹಿತ ದೇವತೆಯನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಉದ್ವಾಸನೆ ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 14
अस्थिरायां विकल्प: स्यात् स्थण्डिले तु भवेद् द्वयम् । स्नपनं त्वविलेप्यायामन्यत्र परिमार्जनम् ॥ १४ ॥
ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯಲ್ಲಿ ಆವಾಹನ–ಉದ್ವಾಸನಗಳಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಇರುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಗುರುತಿಸಿದ ದೇವತೆಗೆ ಈ ಎರಡೂ ಕರ್ಮಗಳು ಕಡ್ಡಾಯ. ಸ್ನಾನವನ್ನು ನೀರಿನಿಂದಲೇ ಮಾಡಬೇಕು; ಆದರೆ ಮಣ್ಣು/ಬಣ್ಣ/ಮರದ ಮೂರ್ತಿಗೆ ನೀರು ಬಳಸದಂತೆ, ಕೇವಲ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರಿಮಾರ್ಜನ (ಶುದ್ಧೀಕರಣ) ಮಾಡುವುದು ವಿಧಿ.
Verse 15
द्रव्यै: प्रसिद्धैर्मद्याग: प्रतिमादिष्वमायिन: । भक्तस्य च यथालब्धैर्हृदि भावेन चैव हि ॥ १५ ॥
ನನ್ನ ಪ್ರತಿಮಾದಿ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಕಪಟವಿಲ್ಲದೆ ನನ್ನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಆದರೆ ಭೌತಿಕ ಆಸೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದ ಭಕ್ತನು ತಾನು ಪಡೆದಿರುವುದರಿಂದಲೇ ನನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬಹುದು; ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಭಾವದಿಂದ ಮಾನಸಿಕ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದಲೂ ನನ್ನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬಹುದು।
Verse 16
स्नानालङ्करणं प्रेष्ठमर्चायामेव तूद्धव । स्थण्डिले तत्त्वविन्यासो वह्नावाज्यप्लुतं हवि: ॥ १६ ॥ सूर्ये चाभ्यर्हणं प्रेष्ठं सलिले सलिलादिभि: । श्रद्धयोपाहृतं प्रेष्ठं भक्तेन मम वार्यपि ॥ १७ ॥
ಓ ಉದ್ದವ, ಮಂದಿರದ ಅರ್ಚಾಮೂರ್ತಿಯ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಗಳು ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ. ಪವಿತ್ರ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿದ ದೇವತೆಗೆ ತತ್ತ್ವ-ವಿನ್ಯಾಸ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ. ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪದಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿದ ಎಳ್ಳು–ಯವಗಳ ಹವಿಸ್ಸು ಪ್ರಿಯ. ಸೂರ್ಯಾರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಅರ್ಘ್ಯಾದಿ ಪ್ರಿಯ. ಜಲರೂಪದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಜಲದಿಂದಲೇ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ನಿಜವಾಗಿ ಭಕ್ತನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಅರ್ಪಿಸುವ ಯಾವುದಾದರೂ—ಸ್ವಲ್ಪ ನೀರಾದರೂ—ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ.
Verse 17
स्नानालङ्करणं प्रेष्ठमर्चायामेव तूद्धव । स्थण्डिले तत्त्वविन्यासो वह्नावाज्यप्लुतं हवि: ॥ १६ ॥ सूर्ये चाभ्यर्हणं प्रेष्ठं सलिले सलिलादिभि: । श्रद्धयोपाहृतं प्रेष्ठं भक्तेन मम वार्यपि ॥ १७ ॥
ಓ ಉದ್ದವ, ಮಂದಿರದ ಅರ್ಚಾಮೂರ್ತಿಯ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಗಳು ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ. ಪವಿತ್ರ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿದ ದೇವತೆಗೆ ತತ್ತ್ವ-ವಿನ್ಯಾಸ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ. ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪದಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿದ ಎಳ್ಳು–ಯವಗಳ ಹವಿಸ್ಸು ಪ್ರಿಯ. ಸೂರ್ಯಾರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಅರ್ಘ್ಯಾದಿ ಪ್ರಿಯ. ಜಲರೂಪದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಜಲದಿಂದಲೇ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ನಿಜವಾಗಿ ಭಕ್ತನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಅರ್ಪಿಸುವ ಯಾವುದಾದರೂ—ಸ್ವಲ್ಪ ನೀರಾದರೂ—ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ.
Verse 18
भूर्यप्यभक्तोपाहृतं न मे तोषाय कल्पते । गन्धो धूप: सुमनसो दीपोऽन्नाद्यं च किं पुन: ॥ १८ ॥
ಅಭಕ್ತರು ಅರ್ಪಿಸುವ ಎಷ್ಟೇ ವೈಭವಶಾಲಿ ಕಾಣಿಕೆಗಳೂ ನನಗೆ ತೃಪ್ತಿ ಕೊಡವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನನ್ನ ಪ್ರೇಮಭಕ್ತರು ಅರ್ಪಿಸುವ ಅಲ್ಪವಾದುದೂ ನನಗೆ ಪ್ರಿಯ; ಸುಗಂಧ ತೈಲ, ಧೂಪ, ಪುಷ್ಪ, ದೀಪ ಮತ್ತು ರುಚಿಕರ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸಮರ್ಪಿಸಿದರೆ ನಾನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಂತೋಷಿಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 19
शुचि: सम्भृतसम्भार: प्राग्दर्भै: कल्पितासन: । आसीन: प्रागुदग् वार्चेदर्चायां त्वथ सम्मुख: ॥ १९ ॥
ಶುದ್ಧನಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ಪೂಜಾ ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಕುಶಗಾಸಿನ ತುದಿಗಳು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ತೋರಿಸುವಂತೆ ತನ್ನ ಆಸನವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಪೂರ್ವ ಅಥವಾ ಉತ್ತರಮುಖವಾಗಿ ಕುಳಿತು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು; ದೇವಮೂರ್ತಿ ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದರೆ, ನೇರವಾಗಿ ಮೂರ್ತಿಯ ಎದುರು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು।
Verse 20
कृतन्यास: कृतन्यासां मदर्चां पाणिना मृजेत् । कलशं प्रोक्षणीयं च यथावदुपसाधयेत् ॥ २० ॥
ನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಿ ಭಕ್ತನು ಮಂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ದೇಹದ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ನನ್ನ ಅರ್ಚಾ ಮೂರ್ತಿಗೂ ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ, ಕೈಗಳಿಂದ ಹಳೆಯ ಹೂಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಅರ್ಪಣಗಳ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಕಲಶ ಮತ್ತು ಪ್ರೋಕ್ಷಣೀಯ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು।
Verse 21
तदद्भिर्देवयजनं द्रव्याण्यात्मानमेव च । प्रोक्ष्य पात्राणि त्रीण्यद्भिस्तैस्तैर्द्रव्यैश्च साधयेत् ॥ २१ ॥
ನಂತರ ಆ ಪ್ರೋಕ್ಷಣೀಯ ಪಾತ್ರೆಯ ನೀರಿನಿಂದ ದೇವಾರಾಧನೆಯ ಸ್ಥಳ, ಅರ್ಪಿಸಬೇಕಾದ ದ್ರವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ತನ್ನದೇ ದೇಹವನ್ನೂ ಛಿಟಕಿಸಿ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಬಳಿಕ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮೂರು ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಮಂಗಳ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಬೇಕು।
Verse 22
पाद्यार्घ्याचमनीयार्थं त्रीणि पात्राणि देशिक: । हृदा शीर्ष्णाथ शिखया गायत्र्या चाभिमन्त्रयेत् ॥ २२ ॥
ಪಾದ್ಯ, ಅರ್ಘ್ಯ ಮತ್ತು ಆಚಮನೀಯಕ್ಕಾಗಿ ಪೂಜಾರಿ ಮೂರು ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಇಡಬೇಕು. ಪಾದ್ಯಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ‘ಹೃದಯಾಯ ನಮಃ’, ಅರ್ಘ್ಯಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ‘ಶಿರಸೇ ಸ್ವಾಹಾ’, ಆಚಮನೀಯಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ‘ಶಿಖಾಯೈ ವಷಟ್’ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಅಭಿಮಂತ್ರಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಮೂರೂ ಪಾತ್ರೆಗಳಿಗೂ ಗಾಯತ್ರೀ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು।
Verse 23
पिण्डे वाय्वग्निसंशुद्धे हृत्पद्मस्थां परां मम । अण्वीं जीवकलां ध्यायेन्नादान्ते सिद्धभाविताम् ॥ २३ ॥
ವಾಯು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಶುದ್ಧಗೊಂಡ ತನ್ನ ದೇಹದಲ್ಲಿ, ಹೃದಯಪದ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾದ ನನ್ನ ಪರಮ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೂಪವನ್ನು—ಸರ್ವ ಜೀವಚೇತನಕಲೆಯ ಮೂಲವನ್ನು—ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಅದು ಓಂಕಾರನಾದಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧರಿಗೆ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 24
तयात्मभूतया पिण्डे व्याप्ते सम्पूज्य तन्मय: । आवाह्यार्चादिषु स्थाप्य न्यस्ताङ्गं मां प्रपूजयेत् ॥ २४ ॥
ಆತ್ಮರೂಪವಾಗಿ ಭಕ್ತನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ತನ್ನ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ರೂಪವಾಗಿ ಭಾವಿಸಿ, ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಪೂಜಿಸಿ ತದೇಕನಾಗಿರಬೇಕು. ನಂತರ ಮಂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ದೇವಮೂರ್ತಿಯ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಾ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಆವಾಹಿಸಿ ಅರ್ಚಾರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ನನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು।
Verse 25
पाद्योपस्पर्शार्हणादीनुपचारान् प्रकल्पयेत् । धर्मादिभिश्च नवभि: कल्पयित्वासनं मम ॥ २५ ॥ पद्ममष्टदलं तत्र कर्णिकाकेसरोज्ज्वलम् । उभाभ्यां वेदतन्त्राभ्यां मह्यं तूभयसिद्धये ॥ २६ ॥
ಪೂಜಕನು ಪಾದ್ಯ, ಆಚಮನೀಯ, ಅರ್ಘ್ಯ ಮೊದಲಾದ ಉಪಚಾರಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು. ಧರ್ಮ, ಜ್ಞಾನ, ವೈರಾಗ್ಯ, ಐಶ್ವರ್ಯಾದಿ ದೇವತಾಮಯ ರೂಪಗಳು ಹಾಗೂ ನನ್ನ ಒಂಬತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾದ ನನ್ನ ಆಸನವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು. ಅದು ಕರ್ಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಸರ ತಂತುಗಳ ಕాంతಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಅಷ್ಟದಳ ಪದ್ಮವೆಂದು ಭಾವಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ವೇದ-ತಂತ್ರ ವಿಧಿಗಳಂತೆ ಪಾದ್ಯ, ಆಚಮನೀಯ, ಅರ್ಘ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು; ಇದರಿಂದ ಭೋಗವೂ ಮೋಕ್ಷವೂ ಎರಡೂ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ।
Verse 26
पाद्योपस्पर्शार्हणादीनुपचारान् प्रकल्पयेत् । धर्मादिभिश्च नवभि: कल्पयित्वासनं मम ॥ २५ ॥ पद्ममष्टदलं तत्र कर्णिकाकेसरोज्ज्वलम् । उभाभ्यां वेदतन्त्राभ्यां मह्यं तूभयसिद्धये ॥ २६ ॥
ಪೂಜಕನು ಪಾದ್ಯ, ಆಚಮನೀಯ, ಅರ್ಘ್ಯ ಮೊದಲಾದ ಉಪಚಾರಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು. ಧರ್ಮ, ಜ್ಞಾನ, ವೈರಾಗ್ಯ, ಐಶ್ವರ್ಯಾದಿ ದೇವತಾಮಯ ರೂಪಗಳು ಹಾಗೂ ನನ್ನ ಒಂಬತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾದ ನನ್ನ ಆಸನವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು. ಅದು ಕರ್ಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಸರ ತಂತುಗಳ ಕాంతಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಅಷ್ಟದಳ ಪದ್ಮವೆಂದು ಭಾವಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ವೇದ-ತಂತ್ರ ವಿಧಿಗಳಂತೆ ಪಾದ್ಯ, ಆಚಮನೀಯ, ಅರ್ಘ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು; ಇದರಿಂದ ಭೋಗವೂ ಮೋಕ್ಷವೂ ಎರಡೂ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ।
Verse 27
सुदर्शनं पाञ्चजन्यं गदासीषुधनुर्हलान् । मुषलं कौस्तुभं मालां श्रीवत्सं चानुपूजयेत् ॥ २७ ॥
ನಂತರ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಭಗವಂತನ ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರ, ಪಾಂಚಜನ್ಯ ಶಂಖ, ಗದೆ, ಖಡ್ಗ, ಧನುಸ್ಸು, ಬಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಹಲ, ಮುಷಲ ಆಯುಧ, ಕೌಸ್ತುಭ ಮಣಿ, ಪುಷ್ಪಮಾಲೆ ಹಾಗೂ ವಕ್ಷಸ್ಥಲದ ಶ್ರೀವತ್ಸ ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು।
Verse 28
नन्दं सुनन्दं गरुडं प्रचण्डं चण्डमेव च । महाबलं बलं चैव कुमुदं कमुदेक्षणम् ॥ २८ ॥
ಭಗವಂತನ ಪರಿಷದರು ನಂದ, ಸುನಂದ, ಗರುಡ, ಪ್ರಚಂಡ, ಚಂಡ, ಮಹಾಬಲ, ಬಲ, ಕುಮುದ, ಕುಮುದೇಕ್ಷಣ ಇವರನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಬೇಕು।
Verse 29
दुर्गां विनायकं व्यासं विष्वक्सेनं गुरून्सुरान् । स्वे स्वे स्थाने त्वभिमुखान् पूजयेत् प्रोक्षणादिभि: ॥ २९ ॥
ಪ್ರೋಕ್ಷಣಾದಿ ಅರ್ಪಣಗಳಿಂದ ದುರ್ಗೆ, ವಿನಾಯಕ, ವ್ಯಾಸ, ವಿಷ್ವಕ್ಸೇನ, ಗುರುಗಳು ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಅವರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಮೂರ್ತಿಯತ್ತ ಮುಖಮಾಡಿರಬೇಕು।
Verse 30
चन्दनोशीरकर्पूरकुङ्कुमागुरुवासितै: । सलिलै: स्नापयेन्मन्त्रैर्नित्यदा विभवे सति ॥ ३० ॥ स्वर्णघर्मानुवाकेन महापुरुषविद्यया । पौरुषेणापि सूक्तेन सामभी राजनादिभि: ॥ ३१ ॥
ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿದ್ದರೆ ಉಪಾಸಕನು ಪ್ರತಿದಿನ ಚಂದನ, ಉಶೀರ, ಕರ್ಪೂರ, ಕುಂಕುಮ, ಅಗರು ಸುಗಂಧಿತ ಜಲಗಳಿಂದ ಮಂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಭಗವದ್ವಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ವರ್ಣಘರ್ಮ ಅನುವಾಕ, ಮಹಾಪುರುಷವಿದ್ಯಾ, ಪುರುಷಸೂಕ್ತ ಮತ್ತು ಸಾಮವೇದದ ರಾಜನಾದಿ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಬೇಕು।
Verse 31
चन्दनोशीरकर्पूरकुङ्कुमागुरुवासितै: । सलिलै: स्नापयेन्मन्त्रैर्नित्यदा विभवे सति ॥ ३० ॥ स्वर्णघर्मानुवाकेन महापुरुषविद्यया । पौरुषेणापि सूक्तेन सामभी राजनादिभि: ॥ ३१ ॥
ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿದ್ದರೆ ಉಪಾಸಕನು ಪ್ರತಿದಿನ ಚಂದನ, ಉಶೀರ, ಕರ್ಪೂರ, ಕುಂಕುಮ, ಅಗರು ಸುಗಂಧಿತ ಜಲಗಳಿಂದ ಮಂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಭಗವದ್ವಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ವರ್ಣಘರ್ಮ ಅನುವಾಕ, ಮಹಾಪುರುಷವಿದ್ಯಾ, ಪುರುಷಸೂಕ್ತ ಮತ್ತು ಸಾಮವೇದದ ರಾಜನಾದಿ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಬೇಕು।
Verse 32
वस्त्रोपवीताभरणपत्रस्रग्गन्धलेपनै: । अलङ्कुर्वीत सप्रेम मद्भक्तो मां यथोचितम् ॥ ३२ ॥
ನಂತರ ನನ್ನ ಭಕ್ತನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ವಿಧಿಯಂತೆ ನನಗೆ ವಸ್ತ್ರ, ಉಪವೀತ, ವಿವಿಧ ಆಭರಣಗಳು, ತಿಲಕಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಾರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಸುಗಂಧ ಲೇಪನಗಳಿಂದ ನನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಅನುಲೇಪಿಸಬೇಕು।
Verse 33
पाद्यमाचमनीयं च गन्धं सुमनसोऽक्षतान् । धूपदीपोपहार्याणि दद्यान्मे श्रद्धयार्चक: ॥ ३३ ॥
ಆರಾಧಕನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ನನಗೆ ಪಾದ್ಯ ಹಾಗೂ ಆಚಮನೀಯ ಜಲ, ಸುಗಂಧ, ಪುಷ್ಪಗಳು, ಅಕ್ಷತ, ಹಾಗೆಯೇ ಧೂಪ-ದೀಪ ಮತ್ತು ಇತರ ಉಪಹಾರಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲಿ।
Verse 34
गुडपायससर्पींषि शष्कुल्यापूपमोदकान् । संयावदधिसूपांश्च नैवेद्यं सति कल्पयेत् ॥ ३४ ॥
ಭಕ್ತನು ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನನಗೆ ನೈವೇದ್ಯವಾಗಿ ಗುಡ, ಪಾಯಸ, ತುಪ್ಪ, ಶಷ್ಕುಲಿ, ಆಪೂಪ, ಮೋದಕ, ಸಂಯಾವ, ಮೊಸರು, ಸೂಪುಗಳು ಮುಂತಾದ ರುಚಿಕರ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲಿ।
Verse 35
अभ्यङ्गोन्मर्दनादर्शदन्तधावाभिषेचनम् । अन्नाद्यगीतनृत्यानि पर्वणि स्युरुतान्वहम् ॥ ३५ ॥
ವಿಶೇಷ ಪರ್ವಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ ಪ್ರತಿದಿನವೂ, ದೇವತೆಗೆ ಅಭ್ಯಂಗ-ಉನ್ಮರ್ಧನ ಮಾಡಿಸಿ, ಕನ್ನಡಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿ, ದಂತಧಾವನಕ್ಕೆ ದಾತುನನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಪಂಚಾಮೃತಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿ, ವೈಭವಯುತ ಅನ್ನ-ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಗೀತ-ನೃತ್ಯಗಳಿಂದ ಸಂತೋಷಪಡಿಸಬೇಕು।
Verse 36
विधिना विहिते कुण्डे मेखलागर्तवेदिभि: । अग्निमाधाय परित: समूहेत् पाणिनोदितम् ॥ ३६ ॥
ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಿಯಂತೆ ನಿರ್ಮಿತ ಕುಂಡದಲ್ಲಿ, ಮೇಖಲಾ, ಗರ್ತ ಮತ್ತು ವೇದಿಯೊಂದಿಗೆ, ಭಕ್ತನು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಿ; ತನ್ನ ಕೈಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಲೂ ರಾಶಿ ಮಾಡಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಜ್ವಲಿಸಲಿ।
Verse 37
परिस्तीर्याथ पर्युक्षेदन्वाधाय यथाविधि । प्रोक्षण्यासाद्य द्रव्याणि प्रोक्ष्याग्नौ भावयेत माम् ॥ ३७ ॥
ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕುಶವನ್ನು ಹಾಸಿ ನೀರಿನಿಂದ ಪ್ರೋಕ್ಷಣ ಮಾಡಿ, ವಿಧಿಯಂತೆ ಅನ್ವಾಧಾನ ಕರ್ಮವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು। ನಂತರ ಆಹುತಿಗೆ ಬೇಕಾದ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ, ಪ್ರೋಕ್ಷಣೀ ಪಾತ್ರದ ನೀರಿನಿಂದ ಅವನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿ, ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು।
Verse 38
तप्तजाम्बूनदप्रख्यं शङ्खचक्रगदाम्बुजै: । लसच्चतुर्भुजं शान्तं पद्मकिञ्जल्कवाससम् ॥ ३८ ॥ स्फुरत्किरीटकटककटिसूत्रवराङ्गदम् । श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभं वनमालिनम् ॥ ३९ ॥ ध्यायन्नभ्यर्च्य दारूणि हविषाभिघृतानि च । प्रास्याज्यभागावाघारौ दत्त्वा चाज्यप्लुतं हवि: ॥ ४० ॥ जुहुयान्मूलमन्त्रेण षोडशर्चावदानत: । धर्मादिभ्यो यथान्यायं मन्त्रै: स्विष्टिकृतं बुध: ॥ ४१ ॥
ಬುದ್ಧಿವಂತ ಭಕ್ತನು ಕರಗಿದ ಬಂಗಾರದಂತ ವರ್ಣದ, ಶಂಖ-ಚಕ್ರ-ಗದಾ-ಪದ್ಮಧಾರಿಯಾದ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಚತುರ್ಭುಜ, ಶಾಂತಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಪದ್ಮಕೇಸರವರ್ಣ ವಸ್ತ್ರಧಾರಿಯಾದ ಭಗವಂತನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು।
Verse 39
तप्तजाम्बूनदप्रख्यं शङ्खचक्रगदाम्बुजै: । लसच्चतुर्भुजं शान्तं पद्मकिञ्जल्कवाससम् ॥ ३८ ॥ स्फुरत्किरीटकटककटिसूत्रवराङ्गदम् । श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभं वनमालिनम् ॥ ३९ ॥ ध्यायन्नभ्यर्च्य दारूणि हविषाभिघृतानि च । प्रास्याज्यभागावाघारौ दत्त्वा चाज्यप्लुतं हवि: ॥ ४० ॥ जुहुयान्मूलमन्त्रेण षोडशर्चावदानत: । धर्मादिभ्यो यथान्यायं मन्त्रै: स्विष्टिकृतं बुध: ॥ ४१ ॥
ಆ ಹರಿಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು—ಅವನ ಕಿರೀಟ, ಕಟಕಗಳು, ಕಟಿಸೂತ್ರ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಂಗದಗಳು ಮಿನುಗುತ್ತವೆ; ವಕ್ಷಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀವತ್ಸ ಚಿಹ್ನೆ, ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಕೌಸ್ತುಭ ಮಣಿ ಮತ್ತು ವನಮಾಲೆ ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತವೆ।
Verse 40
तप्तजाम्बूनदप्रख्यं शङ्खचक्रगदाम्बुजै: । लसच्चतुर्भुजं शान्तं पद्मकिञ्जल्कवाससम् ॥ ३८ ॥ स्फुरत्किरीटकटककटिसूत्रवराङ्गदम् । श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभं वनमालिनम् ॥ ३९ ॥ ध्यायन्नभ्यर्च्य दारूणि हविषाभिघृतानि च । प्रास्याज्यभागावाघारौ दत्त्वा चाज्यप्लुतं हवि: ॥ ४० ॥ जुहुयान्मूलमन्त्रेण षोडशर्चावदानत: । धर्मादिभ्यो यथान्यायं मन्त्रै: स्विष्टिकृतं बुध: ॥ ४१ ॥
ಹೀಗೆ ಧ್ಯಾನಿಸಿ ಆರಾಧಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಹವಿಸ್ಸು ಮತ್ತು ತುಪ್ಪದಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿದ ಸಮಿಧೆಗಳನ್ನು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು; ನಂತರ ಆಜ್ಯಭಾಗ ಹಾಗೂ ಆಘಾರ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ತುಪ್ಪದಲ್ಲಿ ತೇಲಿದ ಹವಿಯನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಸಮರ್ಪಿಸಬೇಕು।
Verse 41
तप्तजाम्बूनदप्रख्यं शङ्खचक्रगदाम्बुजै: । लसच्चतुर्भुजं शान्तं पद्मकिञ्जल्कवाससम् ॥ ३८ ॥ स्फुरत्किरीटकटककटिसूत्रवराङ्गदम् । श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभं वनमालिनम् ॥ ३९ ॥ ध्यायन्नभ्यर्च्य दारूणि हविषाभिघृतानि च । प्रास्याज्यभागावाघारौ दत्त्वा चाज्यप्लुतं हवि: ॥ ४० ॥ जुहुयान्मूलमन्त्रेण षोडशर्चावदानत: । धर्मादिभ्यो यथान्यायं मन्त्रै: स्विष्टिकृतं बुध: ॥ ४१ ॥
ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಮೂಲಮಂತ್ರದಿಂದ ಷೋಡಶಾರ್ಚಾ ವಿಧಾನದಂತೆ ಹೋಮ ಮಾಡಬೇಕು; ಧರ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಮಂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ‘ಸ್ವಿಷ್ಟಿಕೃತ್’ ಹವಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಬೇಕು।
Verse 42
अभ्यर्च्याथ नमस्कृत्य पार्षदेभ्यो बलिं हरेत् । मूलमन्त्रं जपेद् ब्रह्म स्मरन्नारायणात्मकम् ॥ ४२ ॥
ನಂತರ ಭಗವಂತನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಅವನ ಪಾರ್ಷದರಿಗೆ ಬಲಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಬಳಿಕ ನಾರಾಯಣಸ್ವರೂಪ ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತ ದೇವತೆಯ ಮೂಲಮಂತ್ರವನ್ನು ಮೃದುವಾಗಿ ಜಪಿಸಬೇಕು।
Verse 43
दत्त्वाचमनमुच्छेषं विष्वक्सेनाय कल्पयेत् । मुखवासं सुरभिमत् ताम्बूलाद्यमथार्हयेत् ॥ ४३ ॥
ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ದೇವರಿಗೆ ಮುಖಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಆಚಮನಜಲವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಭಗವಂತನ ಅನ್ನದ ಉಚ್ಛಿಷ್ಟವನ್ನು ವಿಷ್ವಕ್ಸೇನನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಸುಗಂಧಿತ ಮುಖವಾಸ ಹಾಗೂ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ತಾಂಬೂಲಾದಿಗಳನ್ನು ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.
Verse 44
उपगायन् गृणन् नृत्यन् कर्माण्यभिनयन् मम । मत्कथा: श्रावयन् शृण्वन् मुहूर्तं क्षणिको भवेत् ॥ ४४ ॥
ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಹಾಡುತ್ತಾ, ಜೋರಾಗಿ ಕೀರ್ತಿಸುತ್ತಾ, ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತಾ, ನನ್ನ ದಿವ್ಯ ಲೀಲைகளை ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಾ, ನನ್ನ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ಮತ್ತು ಕೇಳುತ್ತಾ—ಭಕ್ತನು ಕೆಲಕಾಲ ಆ ಉತ್ಸವಭಾವದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಲೀನನಾಗಿರಬೇಕು.
Verse 45
स्तवैरुच्चावचै: स्तोत्रै: पौराणै: प्राकृतैरपि । स्तुत्वा प्रसीद भगवन्निति वन्देत दण्डवत् ॥ ४५ ॥
ಭಕ್ತನು ಪುರಾಣಗಳಿಂದಲೂ, ಇತರ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದಲೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಲೋಕಪರಂಪರೆಯಿಂದಲೂ ಬಂದ ವಿವಿಧ ಸ್ತವ-ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಭಗವಂತನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಬೇಕು. ‘ಓ ಭಗವನ್, ಕೃಪೆಮಾಡು’ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ ದಂಡವತ್ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 46
शिरो मत्पादयो: कृत्वा बाहुभ्यां च परस्परम् । प्रपन्नं पाहि मामीश भीतं मृत्युग्रहार्णवात् ॥ ४६ ॥
ದೇವರ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟು, ನಂತರ ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಪ್ರಭುವಿನ ಮುಂದೆ ನಿಂತು ಹೀಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕು—“ಓ ಈಶ್ವರಾ! ನಾನು ನಿನಗೆ ಶರಣಾಗಿದ್ದೇನೆ; ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು. ಈ ಸಂಸಾರಸಾಗರದಿಂದ ನಾನು ಭೀತನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ನಾನು ಮರಣದ ಬಾಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವಂತೆ ಇದೆ.”
Verse 47
इति शेषां मया दत्तां शिरस्याधाय सादरम् । उद्वासयेच्चेदुद्वास्यं ज्योतिर्ज्योतिषि तत् पुन: ॥ ४७ ॥
ಈ ರೀತಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ, ನಾನು ನೀಡಿದ ಶೇಷ-ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ತನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಧರಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತು ಪೂಜೆಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆ ದೇವಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಉದ್ವಾಸನ ಮಾಡಬೇಕಾದರೆ, ಅದನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು—ದೇವಸನ್ನಿಧಿಯ ಜ್ಯೋತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಹೃದಯಕಮಲದಲ್ಲಿರುವ ಜ್ಯೋತಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನಗೊಳಿಸಬೇಕು.
Verse 48
अर्चादिषु यदा यत्र श्रद्धा मां तत्र चार्चयेत् । सर्वभूतेष्वात्मनि च सर्वात्माहमवस्थित: ॥ ४८ ॥
ಎಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗ ನನ್ನ ಅರ್ಚಾ-ಮೂರ್ತಿ ಅಥವಾ ಇತರ ಪ್ರಮಾಣಿಕ ಪ್ರಕಟ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆ ಉದಯವಾಗುತ್ತದೋ, ಅಲ್ಲಿ ಆ ರೂಪದಲ್ಲೇ ನನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು. ನಾನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿಯೂ, ಸರ್ವಾತ್ಮನಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ.
Verse 49
एवं क्रियायोगपथै: पुमान् वैदिकतान्त्रिकै: । अर्चन्नुभयत: सिद्धिं मत्तो विन्दत्यभीप्सिताम् ॥ ४९ ॥
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವೇದ-ತಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸಲಾದ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗ ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಅರ್ಚಿಸುವವನು, ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ—ಎರಡೂ ಕಡೆ—ನನ್ನಿಂದಲೇ ಇಚ್ಛಿತ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 50
मदर्चां सम्प्रतिष्ठाप्य मन्दिरं कारयेद् दृढम् । पुष्पोद्यानानि रम्याणि पूजायात्रोत्सवाश्रितान् ॥ ५० ॥
ನನ್ನ ಅರ್ಚಾ-ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ದೃಢವಾದ ಮಂದಿರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ನಿತ್ಯಪೂಜೆ, ದೇವಯಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಸವಗಳಿಗೆ ಹೂಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಸುಂದರ ಪುಷ್ಪೋದ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಬೇಕು.
Verse 51
पूजादीनां प्रवाहार्थं महापर्वस्वथान्वहम् । क्षेत्रापणपुरग्रामान् दत्त्वा मत्सार्ष्टितामियात् ॥ ५१ ॥
ನಿತ್ಯಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಮಹಾಪರ್ವಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯಲೆಂದು ದೇವತೆಗೆ ಭೂಮಿ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು, ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವವನು ನನ್ನ ಸಮಾನವಾದ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 52
प्रतिष्ठया सार्वभौमं सद्मना भुवनत्रयम् । पूजादिना ब्रह्मलोकं त्रिभिर्मत्साम्यतामियात् ॥ ५२ ॥
ಭಗವಂತನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭೂಮಿಯ ರಾಜನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಮಂದಿರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದರೆ ತ್ರಿಭುವನದ ಅಧಿಪತಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ; ಮೂರ್ತಿಗೆ ಪೂಜೆ-ಸೇವೆಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಈ ಮೂರನ್ನೂ ಮಾಡಿದರೆ ನನ್ನ ಸಮಾನವಾದ ದಿವ್ಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 53
मामेव नैरपेक्ष्येण भक्तियोगेन विन्दति । भक्तियोगं स लभत एवं य: पूजयेत माम् ॥ ५३ ॥
ಫಲಾಪೇಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದೆ ನಿರಪೇಕ್ಷ ಭಕ್ತಿಯೋಗದಿಂದ ನನ್ನನ್ನೇ ಪಡೆಯುವವನು ನನ್ನನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ನಾನು ಹೇಳಿದ ವಿಧಾನದಂತೆ ನನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನನ್ನ ಶುದ್ಧ ಭಕ್ತಿಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 54
य: स्वदत्तां परैर्दत्तां हरेत सुरविप्रयो: । वृत्तिं स जायते विड्भुग् वर्षाणामयुतायुतम् ॥ ५४ ॥
ದೇವತೆಗಳ ಅಥವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು—ತಾನೇ ಕೊಟ್ಟದ್ದಾಗಲಿ, ಇತರರು ಕೊಟ್ಟದ್ದಾಗಲಿ—ಕದ್ದವನು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಲದಲ್ಲಿನ ಹುಳುವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿ ಹತ್ತು ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳು ಬದುಕಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 55
कर्तुश्च सारथेर्हेतोरनुमोदितुरेव च । कर्मणां भागिन: प्रेत्य भूयो भूयसि तत् फलम् ॥ ५५ ॥
ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡುವವನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಅವನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವವನು, ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವವನು, ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಅನುಮೋದಿಸುವವನು ಕೂಡ—ಎಲ್ಲರೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆ ಕರ್ಮದ ಪಾಲುದಾರರು. ತಮ್ಮ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅನುಪಾತವಾದ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.
Frequently Asked Questions
It presents a sequential arcana-vidhi: bodily purification and mantra-based sanctification; arranging seat and paraphernalia; prokṣaṇa (sprinkling) and preparing vessels for pādya, arghya, and ācamanīya; meditation and invocation of the Lord into the Deity; offering regulated upacāras (bath, dress, ornaments, incense, lamp, food); optional homa with prescribed hymns; concluding prayers, honoring prasāda, and (for temporary installations) respectful dismissal.
Because the Bhāgavata frames worship as a relationship grounded in bhakti (faith and loving intention). Material abundance without devotion is external display lacking surrender, whereas even a simple offering—such as water—offered with faith is accepted as the devotee’s love and thus reaches the Lord’s purpose in arcana.
The chapter acknowledges formal Vedic eligibility for detailed procedures (e.g., the twice-born following prescribed rites), yet it also emphasizes the broad appropriateness of Deity worship across social and spiritual orders when grounded in devotion, and it explicitly highlights that sincere worship is beneficial even for those traditionally restricted in other ritual domains.
A temporarily established Deity may be invoked and respectfully dismissed according to need, whereas a permanently installed Deity, once called, is not to be ‘sent away.’ The distinction safeguards the continuity and gravity of temple worship and defines when dismissal rites are appropriate.
Because sustaining arcana depends on protected sacred resources and ethical stewardship. The warning establishes a dharmic perimeter around temple assets and priestly endowments, indicating that violations harm both social order and the worshiper’s spiritual progress, leading to severe karmic reactions.