Srimad Bhagavatam — Ekadasha Skandha, Shloka 18

Guṇa-vibhāga: The Three Modes and the Path Beyond Them

Devanagari script

सीदच्चित्तं विलीयेत चेतसो ग्रहणेऽक्षमम् । मनो नष्टं तमो ग्लानिस्तमस्तदुपधारय ॥ १८ ॥

Transliteration

sīdac cittaṁ vilīyeta cetaso grahaṇe ’kṣamam mano naṣṭaṁ tamo glānis tamas tad upadhāraya

Translation

ಚಿತ್ತವು ಕುಗ್ಗಿ ಕೊನೆಗೆ ಲಯವಾಗಿಬಿಟ್ಟು ಗಮನವನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥವಾಗುವಾಗ, ಮನಸ್ಸು ನಾಶಪ್ರಾಯವಾಗಿ ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮನೋನೊಂದುತನವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ತಮೋಗುಣದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿ.

Synonyms

• सीदत्: sinking; drooping
• सीदत्: कर्ता (Subject-qualifier)
• Type: Verb
• Root: सद् (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (शतृ), परस्मैपदी; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifies चित्तम्): 'sinking'

• चित्तम्: mind
• चित्तम्: कर्ता
• Type: Noun
• Root: चित्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता

• विलीयेत: would dissolve; fade away
• विलीयेत: क्रिया
• Type: Verb
• Root: वि+ली (धातु)
• Form: विधिलिङ्, आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; 'would dissolve'

• चेतसः: of the mind
• चेतसः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: चेतस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध

• ग्रहणे: in grasping; in comprehension
• ग्रहणे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: ग्रहण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण (in grasping/apprehension)

• अक्षमम्: incapable
• अक्षमम्: कर्ता (Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अक्षम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifies चित्तम्)

• मनः: mind
• मनः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता/लक्षण

• नष्टम्: ruined; lost
• नष्टम्: कर्ता (Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: नष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifies मनः)

• तमः: tamas
• तमः: कर्ता (Topic/identified entity)
• Type: Noun
• Root: तमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उद्देश्यम् (identified as)

• ग्लानिः: weariness; dejection
• ग्लानिः: कर्ता (Characteristic)
• Type: Noun
• Root: ग्लानि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; लक्षण (symptom)

• तमः: tamas
• तमः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: तमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; पुनरुक्त-उद्देश्यम् (reiterated topic)

• तत्: that
• तत्: कर्म
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म (object of उपधारय)

• उपधारय: consider; recognize
• उपधारय: क्रिया
• Type: Verb
• Root: उप+धृ (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन; 'consider/recognize'

Characters & Entities

• Śrī Kṛṣṇa
• Uddhava

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say about the symptoms of tamas (mode of ignorance)?

It describes tamas as producing dejection, mental dissolution or inability to comprehend, a sense of the mind being lost, and dull fatigue—signs that one is under ignorance.

Why did Krishna say this to Uddhava in Canto 11?

In the Uddhava-gītā section, Kṛṣṇa teaches Uddhava how to discern the three guṇas by their effects on consciousness so a seeker can recognize conditioning and move toward transcendence.

Practical application of this teaching in modern life?

When you notice persistent dullness, inability to focus, and heavy lethargy, label it as tamasic influence rather than your true self, and consciously shift toward clarity through sattvic habits and devotion.