Adhyaya 20
Karma, Jñāna, and Bhakti: Vedic Dharma, Piety and Sin, and the Boat of Human Life
ಉದ್ಧವೋಪದೇಶದ ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಉದ್ಧವನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ—ವೇದಗಳು ವಿಧಿ-ನಿಷೇಧಗಳಿಂದ ಪುಣ್ಯ-ಪಾಪ, ಸ್ವರ್ಗ-ನರಕ ಮತ್ತು ವರ್ಣಾಶ್ರಮಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ನಂತರ ಅದೇ ವೇದಪ್ರಾಮಾಣ್ಯ ಹೇಗೆ ಈ ದ್ವೈತಗಳನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ? ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಸಾಧನೆಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಕಾಮನೆಗಳಿಂದ ಚಾಲಿತರಾದವರಿಗೆ ಕರ್ಮಯೋಗ, ವೈರಾಗ್ಯ ಹೊಂದಿದವರಿಗೆ ಜ್ಞಾನಯೋಗ, ಮತ್ತು ಭಾಗ್ಯವಂತರಿಗೆ ಭಗವಂತನ ಮಹಿಮೆಯ ಶ್ರವಣ-ಕೀರ್ತನದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯುಳ್ಳ ಭಕ್ತಿ. ನಿಷ್ಕಾಮ ಕರ್ತವ್ಯಕರ್ಮ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೂ ನರಕಕ್ಕೂ ಕರೆದೊಯ್ಯದು. ಮಾನವಜನ್ಮ ದೇವರುಗಳಿಗೂ ನರಕವಾಸಿಗಳಿಗೂ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ, ಏಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವೂ ಭಗವತ್ಪ್ರೇಮವೂ ಲಭ್ಯ. ಕಾಲವು ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಡಿ, ಮನಸ್ಸು-ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ; ಗುರು ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣೋಪದೇಶ ಮಾನವ-ನೌಕೆಗೆ ‘ಕರ್ಣಧಾರ’ ಮತ್ತು ‘ಅನುಕೂಲ ಗಾಳಿ’ಯಂತೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯ ಪರಮತ್ವ—ಅದು ಆಸೆಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ, ಕರ್ಮಬಂಧನವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, ಭಕ್ತನನ್ನು ಪುಣ್ಯ-ಪಾಪಾತೀತನಾಗಿಸುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
श्रीउद्धव उवाच विधिश्च प्रतिषेधश्च निगमो हीश्वरस्य ते । अवेक्षतेऽरविन्दाक्ष गुणं दोषं च कर्मणाम् ॥ १ ॥
ಶ್ರೀ ಉದ್ದವನು ಹೇಳಿದನು— ಓ ಅರವಿಂದಾಕ್ಷ ಕೃಷ್ಣ, ನೀನೇ ಪರಮೇಶ್ವರನು; ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಧಿ ಮತ್ತು ನಿಷೇಧಗಳಿರುವ ವೇದಶಾಸ್ತ್ರ ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯೇ. ಆ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಕರ್ಮಗಳ ಗುಣ ಮತ್ತು ದೋಷವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತವೆ.
Verse 2
वर्णाश्रमविकल्पं च प्रतिलोमानुलोमजम् । द्रव्यदेशवय:कालान् स्वर्गं नरकमेव च ॥ २ ॥
ವೇದಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವರ್ಣಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ–ಕನಿಷ್ಠ ಭೇದಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಲೋಮ–ಅನುಲೋಮದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ವಿಭಿನ್ನತೆಗಳೂ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ದ್ರವ್ಯ, ದೇಶ, ವಯಸ್ಸು, ಕಾಲ ಇವುಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಪುಣ್ಯ–ಪಾಪವೇ ಮಾನದಂಡ; ವೇದಗಳು ಸ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ನರಕವನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತವೆ.
Verse 3
गुणदोषभिदादृष्टिमन्तरेण वचस्तव । नि:श्रेयसं कथं नृणां निषेधविधिलक्षणम् ॥ ३ ॥
ಪುಣ್ಯ–ಪಾಪಗಳ ಭೇದವನ್ನು ಕಾಣದೆ, ವಿಧಿ–ನಿಷೇಧರೂಪವಾದ ನಿನ್ನ ವೇದವಚನಗಳನ್ನು ಮನುಷ್ಯರು ಹೇಗೆ ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ? ಹಾಗೆಯೇ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷರೂಪ ಪರಮಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ನೀಡುವ ಆ ಪ್ರಮಾಣಭೂತ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಲ್ಲದೆ ಜೀವನಸಿದ್ಧಿ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?
Verse 4
पितृदेवमनुष्याणां वेदश्चक्षुस्तवेश्वर । श्रेयस्त्वनुपलब्धेऽर्थे साध्यसाधनयोरपि ॥ ४ ॥
ಹೇ ಈಶ್ವರ, ಪಿತೃಗಳು, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ವೇದವೇ ನಿನ್ನ ಚಕ್ಷು. ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಮೀರಿದ ವಿಷಯಗಳು—ಮೋಕ್ಷ, ಸ್ವರ್ಗಾದಿ—ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾಧ್ಯ–ಸಾಧನಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ವೇದಶಾಸ್ತ್ರವೇ ಪರಮ ಪ್ರಮಾಣ; ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ನಿನ್ನ ನಿಯಮವೂ ನಿನ್ನ ಪ್ರಕಾಶವೂ ಆಗಿದೆ.
Verse 5
गुणदोषभिदादृष्टिर्निगमात्ते न हि स्वत: । निगमेनापवादश्च भिदाया इति ह भ्रम: ॥ ५ ॥
ಪ್ರಭುವೇ, ಪುಣ್ಯ–ಪಾಪಗಳ ಭೇದದೃಷ್ಟಿ ನಿಮ್ಮವೇ ವೇದಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಅದು ಸ್ವತಃ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇ ವೇದವು ನಂತರ ಆ ಭೇದವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದರೆ, ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 6
श्रीभगवानुवाच योगास्त्रयो मया प्रोक्ता नृणां श्रेयोविधित्सया । ज्ञानं कर्म च भक्तिश्च नोपायोऽन्योऽस्ति कुत्रचित् ॥ ६ ॥
ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ಓ ಉದ್ದವ, ಮಾನವರು ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯಲೆಂದು ನಾನು ಮೂರು ಯೋಗಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ: ಜ್ಞಾನ, ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ. ಇವುಗಳ ಹೊರತು ಇನ್ನೊಂದು ಉಪಾಯ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ.
Verse 7
निर्विण्णानां ज्ञानयोगो न्यासिनामिह कर्मसु । तेष्वनिर्विण्णचित्तानां कर्मयोगस्तु कामिनाम् ॥ ७ ॥
ಭೌತಿಕ ಜೀವನದಿಂದ ಬೇಸರಗೊಂಡು ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ದೂರವಾದವರಿಗೆ ಜ್ಞಾನಯೋಗ. ಇನ್ನೂ ಬೇಸರವಿಲ್ಲದೆ ಆಸೆಗಳು ಉಳಿದಿರುವವರಿಗೆ ಕರ್ಮಯೋಗವೇ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ.
Verse 8
यदृच्छया मत्कथादौ जातश्रद्धस्तु य: पुमान् । न निर्विण्णो नातिसक्तो भक्तियोगोऽस्य सिद्धिद: ॥ ८ ॥
ಯಾವನಾದರೂ ಯಾವುದೋ ಸೌಭಾಗ್ಯದಿಂದ ನನ್ನ ಕಥೆಗಳ ಶ್ರವಣ-ಕೀರ್ತನದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆ ಪಡೆದರೆ, ಅವನು ಅತಿಯಾಗಿ ವಿರಕ್ತನೂ ಅಲ್ಲ, ಅತಿಯಾಗಿ ಆಸಕ್ತನೂ ಅಲ್ಲ; ಅವನಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯೋಗವೇ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
Verse 9
तावत् कर्माणि कुर्वीत न निर्विद्येत यावता । मत्कथाश्रवणादौ वा श्रद्धा यावन्न जायते ॥ ९ ॥
ಕರ್ಮಫಲಗಳಿಂದ ತೃಪ್ತಿಯಾಗಿ ವೈರಾಗ್ಯ ಉಂಟಾಗುವವರೆಗೆ, ಅಥವಾ ನನ್ನ ಕಥೆಗಳ ಶ್ರವಣ-ಕೀರ್ತನದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆ ಹುಟ್ಟುವವರೆಗೆ, ವೇದವಿಧಿಗಳಂತೆ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇರಬೇಕು.
Verse 10
स्वधर्मस्थो यजन् यज्ञैरनाशी:काम उद्धव । न याति स्वर्गनरकौ यद्यन्यन्न समाचरेत् ॥ १० ॥
ಹೇ ಉದ್ದವ! ಸ್ವಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ವೇದಯಜ್ಞಗಳಿಂದ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಿ ಫಲಾಪೇಕ್ಷೆ ಇಲ್ಲದವನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ನಿಷಿದ್ಧ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡದವನು ನರಕಕ್ಕೂ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 11
अस्मिंल्लोके वर्तमान: स्वधर्मस्थोऽनघ: शुचि: । ज्ञानं विशुद्धमाप्नोति मद्भक्तिं वा यदृच्छया ॥ ११ ॥
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲೇ ಇದ್ದು ಸ್ವಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ, ಪಾಪರಹಿತನೂ ಶುದ್ಧನೂ ಆಗಿರುವವನು ವಿಶುದ್ಧ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಅಥವಾ ಭಾಗ್ಯವಶಾತ್ ನನ್ನ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 12
स्वर्गिणोऽप्येतमिच्छन्ति लोकं निरयिणस्तथा । साधकं ज्ञानभक्तिभ्यामुभयं तदसाधकम् ॥ १२ ॥
ಸ್ವರ್ಗವಾಸಿಗಳೂ ನರಕವಾಸಿಗಳೂ ಈ ಮಾನವಲೋಕವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ—ಎರಡನ್ನೂ ಸಾಧಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಸ್ವರ್ಗೀಯ ಅಥವಾ ನರಕೀಯ ದೇಹಗಳು ಅದಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥವಲ್ಲ।
Verse 13
न नर: स्वर्गतिं काङ्क्षेन्नारकीं वा विचक्षण: । नेमं लोकं च काङ्क्षेत देहावेशात् प्रमाद्यति ॥ १३ ॥
ವಿವೇಕಿಯಾದ ಮನುಷ್ಯನು ಸ್ವರ್ಗಗತಿಯನ್ನು ಬಯಸಬಾರದು, ನರಕವಾಸವನ್ನೂ ಬಯಸಬಾರದು; ಹಾಗೆಯೇ ದೇಹಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಮರುಳಾಗಿ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲೇ ಶಾಶ್ವತ ವಾಸವನ್ನು ಕೂಡ ಬಯಸಬಾರದು।
Verse 14
एतद् विद्वान् पुरा मृत्योरभवाय घटेत स: । अप्रमत्त इदं ज्ञात्वा मर्त्यमप्यर्थसिद्धिदम् ॥ १४ ॥
ಮರಣ ಬರುವ ಮೊದಲು ಪರಮಶ್ರೇಯಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು ಎಂದು ತಿಳಿದ ಜ್ಞಾನಿ ಅಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡಬಾರದು; ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಮರಣಶೀಲ ದೇಹವೂ ಜೀವನಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲದು।
Verse 15
छिद्यमानं यमैरेतै: कृतनीडं वनस्पतिम् । खग: स्वकेतमुत्सृज्य क्षेमं याति ह्यलम्पट: ॥ १५ ॥
ಯಮಸಮಾನ ಕ್ರೂರರು ತನ್ನ ಗೂಡು ಕಟ್ಟಿದ ಮರವನ್ನು ಕಡಿದಾಗ, ಆಸಕ್ತಿರಹಿತ ಪಕ್ಷಿ ತನ್ನ ನೆಲೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆಡೆ ಕ್ಷೇಮಸೌಖ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ।
Verse 16
अहोरात्रैश्छिद्यमानं बुद्ध्वायुर्भयवेपथु: । मुक्तसङ्ग: परं बुद्ध्वा निरीह उपशाम्यति ॥ १६ ॥
ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿಗಳು ಕಳೆಯುತ್ತಾ ಆಯುಷ್ಯ ಕಡಿದುಹೋಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಭಯದಿಂದ ನಡುಗಬೇಕು. ನಂತರ ಆಸಕ್ತಿ-ಸಂಗ ಮತ್ತು ಕಾಮನೆ ತ್ಯಜಿಸಿ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಅರಿತು ನಿರೀಚ್ಛನಾಗಿ ಪರಮಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು।
Verse 17
नृदेहमाद्यं सुलभं सुदुर्लभं प्लवं सुकल्पं गुरुकर्णधारम् । मयानुकूलेन नभस्वतेरितं पुमान् भवाब्धिं न तरेत् स आत्महा ॥ १७ ॥
ಮಾನವದೇಹವು ಎಲ್ಲ ಹಿತವನ್ನೂ ನೀಡುವದಾದರೂ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭ; ಆದರೂ ಪ್ರಕೃತಿನಿಯಮದಿಂದ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಸುಸಂಯೋಜಿತ ದೋಣಿ; ಗುರು ಕರ್ಣಧಾರ, ಭಗವಂತನ ಉಪದೇಶಗಳು ಅನುಕೂಲ ಗಾಳಿ; ಇದರಿಂದ ಭವಸಾಗರ ದಾಟದವನು ಆತ್ಮಹಂತಕನು।
Verse 18
यदारम्भेषु निर्विण्णो विरक्त: संयतेन्द्रिय: । अभ्यासेनात्मनो योगी धारयेदचलं मन: ॥ १८ ॥
ಭೌತಿಕ ಸುಖದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಿಣ್ಣನಾಗಿ ವೈರಾಗ್ಯ ಹೊಂದಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದ ಯೋಗಿ, ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆತ್ಮಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅಚಲವಾಗಿ ಸ್ಥಿರಪಡಿಸಬೇಕು।
Verse 19
धार्यमाणं मनो यर्हि भ्राम्यदश्वनवस्थितम् । अतन्द्रितोऽनुरोधेन मार्गेणात्मवशं नयेत् ॥ १९ ॥
ಸ್ಥಿರಪಡಿಸಿದ ಮನಸ್ಸು ಅಸ್ಥಿರ ಕುದುರೆಯಂತೆ ಏಕಾಏಕಿ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದರೆ, ಅಲಸ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ನಿಗದಿತ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಅದನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಆತ್ಮವಶಕ್ಕೆ ತರಬೇಕು।
Verse 20
मनोगतिं न विसृजेज्जितप्राणो जितेन्द्रिय: । सत्त्वसम्पन्नया बुद्ध्या मन आत्मवशं नयेत् ॥ २० ॥
ಮನೋವೃತ್ತಿಗಳ ನಿಜ ಗುರಿಯನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಬಿಡಬೇಡ. ಪ್ರಾಣವಾಯು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಸತ್ತ್ವದಿಂದ ಬಲವಾದ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆತ್ಮವಶಕ್ಕೆ ತರು.
Verse 21
एष वै परमो योगो मनस: सङ्ग्रह: स्मृत: । हृदयज्ञत्वमन्विच्छन् दम्यस्येवार्वतो मुहु: ॥ २१ ॥
ಮನಸ್ಸಿನ ಸಂಗ್ರಹವೇ ಪರಮ ಯೋಗವೆಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಾಗಿದೆ. ನಿಪುಣ ಅಶ್ವಾರೋಹಿ ಹಠದ ಕುದುರೆಗೆ ಕ್ಷಣ ಬಿಡಿಸಿ, ಬಳಿಕ ಲಗಾಮು ಎಳೆದು ದಾರಿಗೆ ತರುವಂತೆ, ಮನಸ್ಸಿನ ಚಲನೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಕ್ರಮೇಣ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಶಪಡಿಸಬೇಕು.
Verse 22
साङ्ख्येन सर्वभावानां प्रतिलोमानुलोमत: । भवाप्ययावनुध्यायेन्मनो यावत् प्रसीदति ॥ २२ ॥
ಮನಸ್ಸು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತೃಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗುವವರೆಗೆ, ಸಾಂಖ್ಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ಭೌತಿಕ ಭಾವಗಳ ಅನಿತ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಲೋಮ-ಅನುಲೋಮ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರಗತಿಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಲಯದ ಪ್ರತಿಕ್ರಮವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು.
Verse 23
निर्विण्णस्य विरक्तस्य पुरुषस्योक्तवेदिन: । मनस्त्यजति दौरात्म्यं चिन्तितस्यानुचिन्तया ॥ २३ ॥
ಈ ಲೋಕದ ಕ್ಷಣಭಂಗುರ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಬೇಸತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯ ಹೊಂದಿದ ಪುರುಷನು, ಗುರುವಿನ ಉಪದೇಶವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಜಗತ್ತಿನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಮರುಮರು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆಗ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಪದಾರ್ಥದೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಸುಳ್ಳು ತಾದಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 24
यमादिभिर्योगपथैरान्वीक्षिक्या च विद्यया । ममार्चोपासनाभिर्वा नान्यैर्योग्यं स्मरेन्मन: ॥ २४ ॥
ಯಮಾದಿ ಯೋಗಮಾರ್ಗಗಳು, ತರ್ಕ-ಆನ್ವೀಕ್ಷಿಕೀ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಿದ್ಯೆ, ಅಥವಾ ನನ್ನ ಅರ್ಚನೆ-ಉಪಾಸನೆಯ ಮೂಲಕ—ಯೋಗದ ಗುರಿಯಾದ ಭಗವಂತನ ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿರಂತರ ತೊಡಗಿಸಬೇಕು; ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಬೇರೆ ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಾರದು.
Verse 25
यदि कुर्यात् प्रमादेन योगी कर्म विगर्हितम् । योगेनैव दहेदंहो नान्यत्तत्र कदाचन ॥ २५ ॥
ಯೋಗಿ ಕ್ಷಣಿಕ ಅಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ನಿಂದ್ಯ ಕರ್ಮವನ್ನು ಅಜಾಗರೂಕವಾಗಿ ಮಾಡಿದರೂ, ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದಿಂದಲೇ ಆ ಪಾಪಫಲವನ್ನು ದಹಿಸಬೇಕು; ಬೇರೆ ವಿಧಾನವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಆಶ್ರಯಿಸಬಾರದು।
Verse 26
स्वे स्वेऽधिकारे या निष्ठा स गुण: परिकीर्तित: । कर्मणां जात्यशुद्धानामनेन नियम: कृत: । गुणदोषविधानेन सङ्गानां त्याजनेच्छया ॥ २६ ॥
ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಸ್ಥಿರ ನಿಷ್ಠೆಯೇ ನಿಜವಾದ ಗುಣ (ಪುಣ್ಯ) ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ವಭಾವತಃ ಅಶುದ್ಧವಾದ ಕರ್ಮಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಈ ನಿಯಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ—ಗುಣ-ದೋಷ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಭೋಗದ ಸಂಗವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲು ಇರುವ ಸತ್ಯಸಂಧ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ।
Verse 27
जातश्रद्धो मत्कथासु निर्विण्ण: सर्वकर्मसु । वेद दु:खात्मकान् कामान् परित्यागेऽप्यनीश्वर: ॥ २७ ॥ ततो भजेत मां प्रीत: श्रद्धालुर्दृढनिश्चय: । जुषमाणश्च तान् कामान् दु:खोदर्कांश्च गर्हयन् ॥ २८ ॥
ನನ್ನ ಮಹಿಮಾಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆ ಹುಟ್ಟಿ, ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲೂ ನಿರ್ವೇದ ಹೊಂದಿ, ಇಂದ್ರಿಯಭೋಗಗಳು ದುಃಖಮಯವೆಂದು ತಿಳಿದರೂ ಅವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ತ್ಯಜಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥನಾದ ನನ್ನ ಭಕ್ತನು—ಹರ್ಷದಿಂದ, ದೃಢ ನಿಶ್ಚಯದಿಂದ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಭಜಿಸಬೇಕು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭೋಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರೂ ಅದರ ದುಃಖಕರ ಫಲವನ್ನು ತಿಳಿದು ಅದನ್ನು ನಿಂದಿಸಿ ಹೃದಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಡಬೇಕು।
Verse 28
जातश्रद्धो मत्कथासु निर्विण्ण: सर्वकर्मसु । वेद दु:खात्मकान् कामान् परित्यागेऽप्यनीश्वर: ॥ २७ ॥ ततो भजेत मां प्रीत: श्रद्धालुर्दृढनिश्चय: । जुषमाणश्च तान् कामान् दु:खोदर्कांश्च गर्हयन् ॥ २८ ॥
ನನ್ನ ಮಹಿಮಾಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆ ಹುಟ್ಟಿ, ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲೂ ನಿರ್ವೇದ ಹೊಂದಿ, ಇಂದ್ರಿಯಭೋಗಗಳು ದುಃಖಮಯವೆಂದು ತಿಳಿದರೂ ಅವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ತ್ಯಜಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥನಾದ ನನ್ನ ಭಕ್ತನು—ಹರ್ಷದಿಂದ, ದೃಢ ನಿಶ್ಚಯದಿಂದ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಭಜಿಸಬೇಕು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭೋಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರೂ ಅದರ ದುಃಖಕರ ಫಲವನ್ನು ತಿಳಿದು ಅದನ್ನು ನಿಂದಿಸಿ ಹೃದಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಡಬೇಕು।
Verse 29
प्रोक्तेन भक्तियोगेन भजतो मासकृन्मुने: । कामा हृदय्या नश्यन्ति सर्वे मयि हृदि स्थिते ॥ २९ ॥
ನಾನು ಉಪದೇಶಿಸಿದ ಭಕ್ತಿಯೋಗದಿಂದ ಜ್ಞಾನಿಯು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಭಜಿಸಿದರೆ, ಅವನ ಹೃದಯವು ನನ್ನಲ್ಲೇ ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ಆಗ ಹೃದಯದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲ ಭೌತಿಕ ಆಸೆಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ।
Verse 30
भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशया: । क्षीयन्ते चास्य कर्माणि मयि दृष्टेऽखिलात्मनि ॥ ३० ॥
ನನ್ನನ್ನು ಅಖಿಲಾತ್ಮನಾದ ಪರಮಪುರುಷನಾಗಿ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದಾಗ ಹೃದಯಗ್ರಂಥಿ ಭೇದವಾಗುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲ ಸಂಶಯಗಳು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಕರ್ಮಬಂಧ ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 31
तस्मान्मद्भक्तियुक्तस्य योगिनो वै मदात्मन: । न ज्ञानं न च वैराग्यं प्राय: श्रेयो भवेदिह ॥ ३१ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಪ್ರೇಮಭಕ್ತಿಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ನನ್ನಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದ ಯೋಗಿಗೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜ್ಞಾನವೂ ವೈರಾಗ್ಯವೂ ಪರಮಶ್ರೇಯಸ್ಸಿನ ಸಾಧನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 32
यत् कर्मभिर्यत्तपसा ज्ञानवैराग्यतश्च यत् । योगेन दानधर्मेण श्रेयोभिरितरैरपि ॥ ३२ ॥ सर्वं मद्भक्तियोगेन मद्भक्तो लभतेऽञ्जसा । स्वर्गापवर्गं मद्धाम कथञ्चिद् यदि वाञ्छति ॥ ३३ ॥
ಕರ್ಮ, ತಪಸ್ಸು, ಜ್ಞಾನ-ವೈರಾಗ್ಯ, ಯೋಗ, ದಾನ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಧನಗಳಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನೆಲ್ಲ ನನ್ನ ಭಕ್ತನು ನನ್ನ ಭಕ್ತಿಯೋಗದಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 33
यत् कर्मभिर्यत्तपसा ज्ञानवैराग्यतश्च यत् । योगेन दानधर्मेण श्रेयोभिरितरैरपि ॥ ३२ ॥ सर्वं मद्भक्तियोगेन मद्भक्तो लभतेऽञ्जसा । स्वर्गापवर्गं मद्धाम कथञ्चिद् यदि वाञ्छति ॥ ३३ ॥
ಮತ್ತು ಯಾವುದೋ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಭಕ್ತನು ಸ್ವರ್ಗ, ಮೋಕ್ಷ ಅಥವಾ ನನ್ನ ಧಾಮದಲ್ಲಿ ವಾಸವನ್ನು ಬಯಸಿದರೂ, ಅದನ್ನೂ ನನ್ನ ಭಕ್ತಿಯೋಗದಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 34
न किञ्चित् साधवो धीरा भक्ता ह्येकान्तिनो मम । वाञ्छन्त्यपि मया दत्तं कैवल्यमपुनर्भवम् ॥ ३४ ॥
ನನ್ನ ಏಕಾಂತ ಭಕ್ತರು ಸಾಧುಸ್ವಭಾವದವರು, ಧೀರಬುದ್ಧಿಯವರು; ಅವರು ನನ್ನ ಹೊರತು ಇನ್ನೇನನ್ನೂ ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ನಿಜಕ್ಕೂ, ನಾನು ಪುನರ್ಜನ್ಮರಹಿತ ಕೈವಲ್ಯಮೋಕ್ಷವನ್ನು ನೀಡಿದರೂ ಅವರು ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 35
नैरपेक्ष्यं परं प्राहुर्नि:श्रेयसमनल्पकम् । तस्मान्निराशिषो भक्तिर्निरपेक्षस्य मे भवेत् ॥ ३५ ॥
ಪೂರ್ಣ ನಿರಪೇಕ್ಷತೆಯೇ ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿನ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಿತಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಷ್ಕಾಮನಾದ ನಿರಪೇಕ್ಷನಿಗೆ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಉಂಟಾಗಲಿ.
Verse 36
न मय्येकान्तभक्तानां गुणदोषोद्भवा गुणा: । साधूनां समचित्तानां बुद्धे: परमुपेयुषाम् ॥ ३६ ॥
ನನ್ನ ಏಕಾಂತ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ—ಸಾಧುಗಳಾಗಿ ಸಮಚಿತ್ತರಾಗಿದ್ದು, ಬುದ್ಧಿಗೆ ಅತೀತವಾದ ಪರಮಪದವನ್ನು ಪಡೆದವರಲ್ಲಿ—ಲೋಕದ ಗುಣದೋಷಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಪುಣ್ಯಪಾಪಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 37
एवमेतान् मया दिष्टाननुतिष्ठन्ति मे पथ: । क्षेमं विन्दन्ति मत्स्थानं यद् ब्रह्म परमं विदु: ॥ ३७ ॥
ನಾನು ಉಪದೇಶಿಸಿದ ಈ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುವವರು ಮೋಹದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ನನ್ನ ಧಾಮವನ್ನು ತಲುಪಿ ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ.
Frequently Asked Questions
Uddhava raises a classical hermeneutic problem: the Vedas first establish moral and ritual dualities (puṇya/pāpa) through injunctions and prohibitions, organizing varṇāśrama and the destinations of svarga and naraka. If the same Vedic authority later teaches transcendence beyond these dualities, Uddhava asks how confusion is avoided. The chapter answers by showing gradation (adhikāra): dualities regulate the conditioned, while transcendence is reached through purified duty, knowledge, and ultimately bhakti.
Kṛṣṇa states He has given three routes for human perfection: karma-yoga for those with remaining material desires, jñāna-yoga for those disgusted with material life, and bhakti for one who develops faith in hearing and chanting His glories—often while being neither fully detached nor fully attached. The chapter frames these as tailored medicines, not competing absolutes, with bhakti presented as the culminating and most powerful means.
Kṛṣṇa teaches that when prescribed duties are performed as worship without fruitive craving, the action is purified of karmic binding potency. Such worship is not aimed at svarga, and thus does not generate the specific merit that propels one to heaven; similarly, abstaining from forbidden acts prevents degradation. The net result is inner purification that opens the door to jñāna or, by special fortune, devotion.
The chapter states that human life uniquely supports deliberate sādhana: reflective intelligence, voluntary restraint, and conscious devotion. Heavenly enjoyment and hellish suffering consume attention and limit the balanced agency needed for cultivating transcendental knowledge and prema-bhakti. Therefore, the human condition—mixed happiness and distress—is optimal for liberation-oriented practice.
Human life is compared to a well-built boat; the spiritual master is the captain, and the Lord’s instructions are favorable winds. With these advantages, failing to cross the ocean of saṁsāra is described as self-destruction—because the rare opportunity of embodied agency and guidance is wasted despite being specifically suited for liberation.
Kṛṣṇa recommends detachment born of disappointment in material happiness, restraint of senses, and steady practice to fix the mind on the spiritual platform. When deviation occurs, one should reapply prescribed methods—using buddhi strengthened by sattva—and gradually train the mind like a horseman taming a headstrong horse. Analytical observation of the temporary nature of objects and the cycles of creation and annihilation further stabilizes vairāgya.
The verse emphasizes the purifying potency of sincere, continuous spiritual practice. For one genuinely situated in yoga (steady discipline and remembrance of the Lord), accidental lapses are rectified by intensified absorption and purification within the same sādhana framework, rather than by adopting unrelated atonements that may not reform the underlying consciousness.
Kṛṣṇa declares that for advanced practitioners, piety is steadiness in one’s authentic spiritual position and prescribed discipline, while sin is neglect of that duty. This redefinition shifts morality from external calculation to fidelity of consciousness and commitment, aimed at severing prior habits of sense gratification.
Because bhakti directly fixes the mind and heart on the Supreme Person, it naturally produces the fruits that jñāna and vairāgya seek—clarity, detachment, and freedom from karma—without requiring them as separate, independent practices. The chapter’s logic is not anti-knowledge, but hierarchical: devotion is the direct cause, while knowledge and renunciation often arise as concomitants.
Material puṇya and pāpa operate within the guṇas and are tied to personal reward, fear, and identity as an enjoyer. Unalloyed devotees, free from material hankering and fixed in spiritual consciousness, are described as transcending this duality because their actions are centered on Bhagavān (āśraya) rather than on karmic self-interest; thus the moral calculus of worldly merit/demerit no longer defines their spiritual status.