Adhyaya 12
Sādhu-saṅga, the Gopīs’ Prema, and the Veda’s Culmination in Exclusive Surrender
ಉದ್ಧವಗೀತೆಯ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಉದ್ಧವನಿಗೆ, ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೂ ಭಗವತ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಗೂ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಕಾರಣ ಸಾಧುಸಂಗ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಲ ಏಕಾಂತ ಭಕ್ತಿಯೇ; ಪುಣ್ಯ-ತಪಸ್ಸು ಮುಂತಾದ ಸಾಧನಗಳ ಸಮೂಹವಲ್ಲ ಎಂದು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಷ್ಟಾಂಗಯೋಗ, ಸಾಂಖ್ಯವಿಚಾರ, ಅಹಿಂಸೆ, ವೇದಪಠಣ, ತಪ, ಸನ್ಯಾಸ, ಯಜ್ಞ, ದಾನ, ತೀರ್ಥ, ವ್ರತ, ದೇವಪೂಜೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಶಿಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿ, ಇವುಗಳು ಶುದ್ಧಭಕ್ತಿಯಂತೆ ತನ್ನನ್ನು ‘ಬಂಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಯುಗಯುಗಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿಂದ ಭಕ್ತಸಂಗದಿಂದ ಅಯೋಗ್ಯರೆಂದು ಎಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರೂ ಉನ್ನತಿಗೇರಿದರೆಂದು ತೋರಿಸಿ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ವೃಂದಾವನ ನಿವಾಸಿಗಳು—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗೋಪಿಯರು—ಕೃಷ್ಣವಿರಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಪರಮ ಪ್ರೇಮವೇ ಶಿಖರವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಉದ್ಧವನ ಸಂಶಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ, ವೇದಶಬ್ದದ ಮೂಲಕ ಭಗವಂತನ ಪ್ರಕಟನೆ, ಜಗತ್ತು ಅವನ ಸ್ವರೂಪವೇ ಎಂಬುದು, ಹಾಗೂ ಸಂಸಾರವೃಕ್ಷದ ರೂಪಕವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ, ಜ್ಞಾನಶಸ್ತ್ರದಿಂದ ಅದನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, ಭಗವತ್ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾದ ಮೇಲೆ ಆ ಸಾಧನವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕೆಂದು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಧ್ಯಾಯದ ತಾತ್ಪರ್ಯ: ವೇದ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಸಹಾಯಕ; ಅಂತಿಮ ಗುರಿ ಕೃಷ್ಣನಲ್ಲಿ ಏಕಾಂತ ಶರಣಾಗತಿ.
Shlokas
Verse 1
श्रीभगवानुवाच न रोधयति मां योगो न साङ्ख्यं धर्म एव च । न स्वाध्यायस्तपस्त्यागो नेष्टापूर्तं न दक्षिणा ॥ १ ॥ व्रतानि यज्ञश्छन्दांसि तीर्थानि नियमा यमा: । यथावरुन्धे सत्सङ्ग: सर्वसङ्गापहो हि माम् ॥ २ ॥
ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ಓ ಉದ್ಧವ, ಯೋಗವೂ ಅಲ್ಲ, ಸಾಂಖ್ಯವೂ ಅಲ್ಲ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಧರ್ಮವೂ ಅಲ್ಲ; ವೇದಾಧ್ಯಯನ, ತಪಸ್ಸು, ತ್ಯಾಗ, ಇಷ್ಟಾಪೂರ್ತ, ದಾನ-ದಕ್ಷಿಣೆಗಳೂ ನನ್ನನ್ನು ವಶಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವ್ರತಗಳು, ಯಜ್ಞಗಳು, ವೇದಮಂತ್ರಗಳು, ತೀರ್ಥಗಳು, ನಿಯಮ-ಯಮಗಳೂ ಅಲ್ಲ; ಆದರೆ ನನ್ನ ಶುದ್ಧ ಭಕ್ತರ ಸತ್ಸಂಗ, ಎಲ್ಲ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆಯುವದು, ಅದೇ ನನ್ನನ್ನು ಭಕ್ತನ ಅಧೀನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 2
श्रीभगवानुवाच न रोधयति मां योगो न साङ्ख्यं धर्म एव च । न स्वाध्यायस्तपस्त्यागो नेष्टापूर्तं न दक्षिणा ॥ १ ॥ व्रतानि यज्ञश्छन्दांसि तीर्थानि नियमा यमा: । यथावरुन्धे सत्सङ्ग: सर्वसङ्गापहो हि माम् ॥ २ ॥
ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ಓ ಉದ್ಧವ! ಯೋಗ, ಸಾಂಖ್ಯ, ಧರ್ಮಾಚರಣೆ, ವೇದಾಧ್ಯಯನ, ತಪಸ್ಸು, ತ್ಯಾಗ, ಇಷ್ಟಾಪೂರ್ತ, ದಾನ-ದಕ್ಷಿಣೆ; ವ್ರತಗಳು, ಯಜ್ಞಗಳು, ಮಂತ್ರಜಪ, ತೀರ್ಥಸೇವೆ, ನಿಯಮ-ಯಮಗಳು—ಇವುಗಳಿಂದ ನಾನು ವಶನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನನ್ನ ಶುದ್ಧ ಭಕ್ತರ ಸತ್ಸಂಗ, ಎಲ್ಲ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆಯುವದು, ಅದೇ ನನ್ನನ್ನು ಭಕ್ತನ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ತರುತ್ತದೆ.
Verse 3
सत्सङ्गेन हि दैतेया यातुधाना मृगा: खगा: । गन्धर्वाप्सरसो नागा: सिद्धाश्चारणगुह्यका: ॥ ३ ॥ विद्याधरा मनुष्येषु वैश्या: शूद्रा: स्त्रियोऽन्त्यजा: । रजस्तम:प्रकृतयस्तस्मिंस्तस्मिन् युगे युगे ॥ ४ ॥ बहवो मत्पदं प्राप्तास्त्वाष्ट्रकायाधवादय: । वृषपर्वा बलिर्बाणो मयश्चाथ विभीषण: ॥ ५ ॥ सुग्रीवो हनुमानृक्षो गजो गृध्रो वणिक्पथ: । व्याध: कुब्जा व्रजे गोप्यो यज्ञपत्न्यस्तथापरे ॥ ६ ॥
ಸತ್ಸಂಗದಿಂದಲೇ ರಜ-ತಮೋಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದ ಜೀವಿಗಳೂ ಯುಗಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಭಕ್ತರ ಸಂಗವನ್ನು ಪಡೆದು ನನ್ನ ಪರಮಪದವನ್ನು ಹೊಂದಿದರು. ದೈತ್ಯರು, ರಾಕ್ಷಸರು, ಮೃಗ-ಖಗಗಳು, ಗಂಧರ್ವ-ಅಪ್ಸರಸರು, ನಾಗರು, ಸಿದ್ಧರು, ಚಾರಣರು, ಗುಹ್ಯಕರು, ವಿದ್ಯಾಧರರು; ಹಾಗೆಯೇ ಮಾನವರಲ್ಲಿ ವೈಶ್ಯರು, ಶೂದ್ರರು, ಸ್ತ್ರೀಯರು ಮತ್ತು ಇತರರು—ಅನೇಕರೂ ನನ್ನ ಧಾಮವನ್ನು ತಲುಪಿದರು. ವೃತ್ರಾಸುರ, ಪ್ರಹ್ಲಾದಾದಿಗಳು; ವೃಷಪರ್ವ, ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜ, ಬಾಣಾಸುರ, ಮಯ, ವಿಭೀಷಣ; ಸುಗ್ರೀವ, ಹನುಮಾನ್, ಜಾಂಬವಾನ್, ಗಜೇಂದ್ರ, ಜಟಾಯು, ತುಲಾಧಾರ, ಧರ್ಮವ್ಯಾಧ, ಕುಬ್ಜಾ, ವ್ರಜಗೋಪಿಯರು ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಕರ್ತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಪತ್ನಿಯರು—ಎಲ್ಲರೂ ಸತ್ಸಂಗದಿಂದಲೇ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.
Verse 4
सत्सङ्गेन हि दैतेया यातुधाना मृगा: खगा: । गन्धर्वाप्सरसो नागा: सिद्धाश्चारणगुह्यका: ॥ ३ ॥ विद्याधरा मनुष्येषु वैश्या: शूद्रा: स्त्रियोऽन्त्यजा: । रजस्तम:प्रकृतयस्तस्मिंस्तस्मिन् युगे युगे ॥ ४ ॥ बहवो मत्पदं प्राप्तास्त्वाष्ट्रकायाधवादय: । वृषपर्वा बलिर्बाणो मयश्चाथ विभीषण: ॥ ५ ॥ सुग्रीवो हनुमानृक्षो गजो गृध्रो वणिक्पथ: । व्याध: कुब्जा व्रजे गोप्यो यज्ञपत्न्यस्तथापरे ॥ ६ ॥
ಸತ್ಸಂಗದಿಂದಲೇ ರಜ-ತಮೋಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದ ಜೀವಿಗಳೂ ಯುಗಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಭಕ್ತರ ಸಂಗವನ್ನು ಪಡೆದು ನನ್ನ ಪರಮಪದವನ್ನು ಹೊಂದಿದರು. ದೈತ್ಯರು, ರಾಕ್ಷಸರು, ಮೃಗ-ಖಗಗಳು, ಗಂಧರ್ವ-ಅಪ್ಸರಸರು, ನಾಗರು, ಸಿದ್ಧರು, ಚಾರಣರು, ಗುಹ್ಯಕರು, ವಿದ್ಯಾಧರರು; ಹಾಗೆಯೇ ಮಾನವರಲ್ಲಿ ವೈಶ್ಯರು, ಶೂದ್ರರು, ಸ್ತ್ರೀಯರು ಮತ್ತು ಇತರರು—ಅನೇಕರೂ ನನ್ನ ಧಾಮವನ್ನು ತಲುಪಿದರು. ವೃತ್ರಾಸುರ, ಪ್ರಹ್ಲಾದಾದಿಗಳು; ವೃಷಪರ್ವ, ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜ, ಬಾಣಾಸುರ, ಮಯ, ವಿಭೀಷಣ; ಸುಗ್ರೀವ, ಹನುಮಾನ್, ಜಾಂಬವಾನ್, ಗಜೇಂದ್ರ, ಜಟಾಯು, ತುಲಾಧಾರ, ಧರ್ಮವ್ಯಾಧ, ಕುಬ್ಜಾ, ವ್ರಜಗೋಪಿಯರು ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಕರ್ತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಪತ್ನಿಯರು—ಎಲ್ಲರೂ ಸತ್ಸಂಗದಿಂದಲೇ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.
Verse 5
सत्सङ्गेन हि दैतेया यातुधाना मृगा: खगा: । गन्धर्वाप्सरसो नागा: सिद्धाश्चारणगुह्यका: ॥ ३ ॥ विद्याधरा मनुष्येषु वैश्या: शूद्रा: स्त्रियोऽन्त्यजा: । रजस्तम:प्रकृतयस्तस्मिंस्तस्मिन् युगे युगे ॥ ४ ॥ बहवो मत्पदं प्राप्तास्त्वाष्ट्रकायाधवादय: । वृषपर्वा बलिर्बाणो मयश्चाथ विभीषण: ॥ ५ ॥ सुग्रीवो हनुमानृक्षो गजो गृध्रो वणिक्पथ: । व्याध: कुब्जा व्रजे गोप्यो यज्ञपत्न्यस्तथापरे ॥ ६ ॥
ಸತ್ಸಂಗದಿಂದಲೇ ರಜ-ತಮೋಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದ ಜೀವಿಗಳೂ ಯುಗಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಭಕ್ತರ ಸಂಗವನ್ನು ಪಡೆದು ನನ್ನ ಪರಮಪದವನ್ನು ಹೊಂದಿದರು. ದೈತ್ಯರು, ರಾಕ್ಷಸರು, ಮೃಗ-ಖಗಗಳು, ಗಂಧರ್ವ-ಅಪ್ಸರಸರು, ನಾಗರು, ಸಿದ್ಧರು, ಚಾರಣರು, ಗುಹ್ಯಕರು, ವಿದ್ಯಾಧರರು; ಹಾಗೆಯೇ ಮಾನವರಲ್ಲಿ ವೈಶ್ಯರು, ಶೂದ್ರರು, ಸ್ತ್ರೀಯರು ಮತ್ತು ಇತರರು—ಅನೇಕರೂ ನನ್ನ ಧಾಮವನ್ನು ತಲುಪಿದರು. ವೃತ್ರಾಸುರ, ಪ್ರಹ್ಲಾದಾದಿಗಳು; ವೃಷಪರ್ವ, ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜ, ಬಾಣಾಸುರ, ಮಯ, ವಿಭೀಷಣ; ಸುಗ್ರೀವ, ಹನುಮಾನ್, ಜಾಂಬವಾನ್, ಗಜೇಂದ್ರ, ಜಟಾಯು, ತುಲಾಧಾರ, ಧರ್ಮವ್ಯಾಧ, ಕುಬ್ಜಾ, ವ್ರಜಗೋಪಿಯರು ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಕರ್ತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಪತ್ನಿಯರು—ಎಲ್ಲರೂ ಸತ್ಸಂಗದಿಂದಲೇ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.
Verse 6
सत्सङ्गेन हि दैतेया यातुधाना मृगा: खगा: । गन्धर्वाप्सरसो नागा: सिद्धाश्चारणगुह्यका: ॥ ३ ॥ विद्याधरा मनुष्येषु वैश्या: शूद्रा: स्त्रियोऽन्त्यजा: । रजस्तम:प्रकृतयस्तस्मिंस्तस्मिन् युगे युगे ॥ ४ ॥ बहवो मत्पदं प्राप्तास्त्वाष्ट्रकायाधवादय: । वृषपर्वा बलिर्बाणो मयश्चाथ विभीषण: ॥ ५ ॥ सुग्रीवो हनुमानृक्षो गजो गृध्रो वणिक्पथ: । व्याध: कुब्जा व्रजे गोप्यो यज्ञपत्न्यस्तथापरे ॥ ६ ॥
ಸತ್ಸಂಗದಿಂದಲೇ ರಜ-ತಮೋಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದ ಜೀವಿಗಳೂ ಯುಗಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಭಕ್ತರ ಸಂಗವನ್ನು ಪಡೆದು ನನ್ನ ಪರಮಪದವನ್ನು ಹೊಂದಿದರು. ದೈತ್ಯರು, ರಾಕ್ಷಸರು, ಮೃಗ-ಖಗಗಳು, ಗಂಧರ್ವ-ಅಪ್ಸರಸರು, ನಾಗರು, ಸಿದ್ಧರು, ಚಾರಣರು, ಗುಹ್ಯಕರು, ವಿದ್ಯಾಧರರು; ಹಾಗೆಯೇ ಮಾನವರಲ್ಲಿ ವೈಶ್ಯರು, ಶೂದ್ರರು, ಸ್ತ್ರೀಯರು ಮತ್ತು ಇತರರು—ಅನೇಕರೂ ನನ್ನ ಧಾಮವನ್ನು ತಲುಪಿದರು. ವೃತ್ರಾಸುರ, ಪ್ರಹ್ಲಾದಾದಿಗಳು; ವೃಷಪರ್ವ, ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜ, ಬಾಣಾಸುರ, ಮಯ, ವಿಭೀಷಣ; ಸುಗ್ರೀವ, ಹನುಮಾನ್, ಜಾಂಬವಾನ್, ಗಜೇಂದ್ರ, ಜಟಾಯು, ತುಲಾಧಾರ, ಧರ್ಮವ್ಯಾಧ, ಕುಬ್ಜಾ, ವ್ರಜಗೋಪಿಯರು ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಕರ್ತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಪತ್ನಿಯರು—ಎಲ್ಲರೂ ಸತ್ಸಂಗದಿಂದಲೇ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.
Verse 7
ते नाधीतश्रुतिगणा नोपासितमहत्तमा: । अव्रतातप्ततपस: मत्सङ्गान्मामुपागता: ॥ ७ ॥
ನಾನು ಹೇಳಿದವರು ವೇದಗಳ ಗಂಭೀರ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ, ಮಹಾತ್ಮರನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಿಲ್ಲ, ಕಠೋರ ವ್ರತ-ತಪಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ನನ್ನ ಹಾಗೂ ನನ್ನ ಭಕ್ತರ ಸತ್ಸಂಗದಿಂದಲೇ ಅವರು ನನನ್ನು ಪಡೆದರು.
Verse 8
केवलेन हि भावेन गोप्यो गावो नगा मृगा: । येऽन्ये मूढधियो नागा: सिद्धा मामीयुरञ्जसा ॥ ८ ॥
ಕೇವಲ ಶುದ್ಧ ಭಾವದಿಂದ ಗೋಪಿಯರು, ಹಸುಗಳು, ಯಮಲಾರ್ಜುನ ವೃಕ್ಷಗಳಂತಹ ಸ್ಥಾವರಗಳು, ಮೃಗಗಳು, ಪೊದೆ-ಮುಳ್ಳಿನಂತಹ ಮಂದಚೇತನ ಜೀವಿಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಲಿಯನಂತಹ ನಾಗರು—ಎಲ್ಲರೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ನನನ್ನು ಪಡೆದು ಜೀವನಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದರು.
Verse 9
यं न योगेन साङ्ख्येन दानव्रततपोऽध्वरै: । व्याख्यास्वाध्यायसन्न्यासै: प्राप्नुयाद् यत्नवानपि ॥ ९ ॥
ಯೋಗ, ಸಾಂಖ್ಯ, ದಾನ, ವ್ರತ, ತಪಸ್ಸು, ಯಜ್ಞಗಳು, ವೇದಮಂತ್ರಗಳ ಉಪದೇಶ-ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ, ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಅಥವಾ ಸನ್ಯಾಸ—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಎಷ್ಟೇ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಮಾಡಿದರೂ, ಅವುಗಳಿಂದ ನನನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗದು.
Verse 10
रामेण सार्धं मथुरां प्रणीते श्वाफल्किना मय्यनुरक्तचित्ता: । विगाढभावेन न मे वियोग- तीव्राधयोऽन्यं ददृशु: सुखाय ॥ १० ॥
ಗೋಪಿಯರ ನೇತೃತ್ವದ ವೃಂದಾವನ ನಿವಾಸಿಗಳು ಗಾಢ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸದಾ ನನ್ನಲ್ಲೇ ಆಸಕ್ತಚಿತ್ತರಾಗಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಶ್ವಾಫಲ್ಕಿಯ ಪುತ್ರ ಅಕ್ರೂರನು ನನ್ನನ್ನೂ ನನ್ನ ಅಣ್ಣ ಬಲರಾಮನನ್ನೂ ಮಥುರೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದಾಗ, ನನ್ನ ವಿರಹದಿಂದ ಅವರು ತೀವ್ರ ಮನೋವ್ಯಥೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ, ಬೇರೆ ಯಾವುದಲ್ಲಿಯೂ ಸುಖವನ್ನು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ.
Verse 11
तास्ता: क्षपा: प्रेष्ठतमेन नीता मयैव वृन्दावनगोचरेण । क्षणार्धवत्ता: पुनरङ्ग तासां हीना मया कल्पसमा बभूवु: ॥ ११ ॥
ಉದ್ಧವನೇ! ವೃಂದಾವನದ ವಲಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯನಾದ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಗೋಪಿಯರು ಕಳೆದ ಆ ರಾತ್ರಿಗಳು ಅವರಿಗೆ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಂತೆ ತೋಚಿದವು. ಆದರೆ ನನ್ನ ಸಂಗವಿಲ್ಲದೆ ಅದೇ ರಾತ್ರಿಗಳು ಅವರಿಗೆ ಕಲ್ಪದಷ್ಟು ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಕಂಡವು.
Verse 12
ता नाविदन् मय्यनुषङ्गबद्ध- धिय: स्वमात्मानमदस्तथेदम् । यथा समाधौ मुनयोऽब्धितोये नद्य: प्रविष्टा इव नामरूपे ॥ १२ ॥
ಓ ಉದ್ದವ! ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಮುನಿಗಳು ನದಿಗಳು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾದಂತೆ ನಾಮರೂಪಗಳ ಅರಿವು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ವೃಂದಾವನದ ಗೋಪಿಯರು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಸಕ್ತರಾಗಿದ್ದರಿಂದ ತಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನೂ ಈ ಲೋಕವನ್ನೂ ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮವನ್ನೂ ಯೋಚಿಸಲಿಲ್ಲ; ಅವರ ಚೇತನವೆಲ್ಲ ನನ್ನಲ್ಲೇ ಬಂಧಿತವಾಗಿತ್ತು।
Verse 13
मत्कामा रमणं जारमस्वरूपविदोऽबला: । ब्रह्म मां परमं प्रापु: सङ्गाच्छतसहस्रश: ॥ १३ ॥
ನನ್ನನ್ನು ಬಯಸಿದ ಆ ಅಬಲ ಗೋಪಿಯರು ನನ್ನನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರ ಪ್ರಿಯತಮ (ಜಾರ) ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ನನ್ನ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿಯಲಿಲ್ಲ; ಆದರೂ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಗದಿಂದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಗೋಪಿಯರು ನನ್ನನ್ನೇ—ಪರಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಮ ಸತ್ಯ—ಪ್ರಾಪ್ತರಾದರು।
Verse 14
तस्मात्त्वमुद्धवोत्सृज्य चोदनां प्रतिचोदनाम् । प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च श्रोतव्यं श्रुतमेव च ॥ १४ ॥ मामेकमेव शरणमात्मानं सर्वदेहिनाम् । याहि सर्वात्मभावेन मया स्या ह्यकुतोभय: ॥ १५ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ಉದ್ದವ! ವಿಧಿ‑ನಿಷೇಧ, ಪ್ರವೃತ್ತಿ‑ನಿವೃತ್ತಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಕೇಳಿದುದೂ ಕೇಳಬೇಕಾದುದೂ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸು. ಎಲ್ಲ ದೇಹಧಾರಿಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ನಾನು ಪರಮ ಪುರುಷನು; ನನ್ನನ್ನೇ ಏಕೈಕ ಶರಣವಾಗಿ ಸರ್ವಾತ್ಮಭಾವದಿಂದ ಆಶ್ರಯಿಸು; ನನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ನೀನು ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ನಿರ್ಭಯನಾಗುವೆ।
Verse 15
तस्मात्त्वमुद्धवोत्सृज्य चोदनां प्रतिचोदनाम् । प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च श्रोतव्यं श्रुतमेव च ॥ १४ ॥ मामेकमेव शरणमात्मानं सर्वदेहिनाम् । याहि सर्वात्मभावेन मया स्या ह्यकुतोभय: ॥ १५ ॥
ಓ ಉದ್ದವ! ವಿಧಿ‑ನಿಷೇಧ, ಪ್ರವೃತ್ತಿ‑ನಿವೃತ್ತಿ, ಕೇಳಿದುದೂ ಕೇಳಬೇಕಾದುದೂ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು, ಎಲ್ಲ ದೇಹಧಾರಿಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪರಮ ಪುರುಷನಾದ ನನ್ನನ್ನೇ ಶರಣಾಗು. ಸರ್ವಾತ್ಮಭಾವದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸು; ನನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ನೀನು ಎಲ್ಲ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲೂ ನಿರ್ಭಯನಾಗುವೆ।
Verse 16
श्रीउद्धव उवाच संशय: शृण्वतो वाचं तव योगेश्वरेश्वर । न निवर्तत आत्मस्थो येन भ्राम्यति मे मन: ॥ १६ ॥
ಶ್ರೀ ಉದ್ದವನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಯೋಗೇಶ್ವರರಿಗೂ ಈಶ್ವರನೇ! ನಿಮ್ಮ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿದರೂ ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಶಯ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 17
श्रीभगवानुवाच स एष जीवो विवरप्रसूति: प्राणेन घोषेण गुहां प्रविष्ट: । मनोमयं सूक्ष्ममुपेत्य रूपं मात्रा स्वरो वर्ण इति स्थविष्ठ: ॥ १७ ॥
ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಉದ್ಧವ, ನಾನು ಪ್ರಾಣವಾಯುವೂ ಆದ್ಯ ನಾದವೂ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಹೃದಯ-ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವಿಗೆ ಜೀವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತೇನೆ. ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನನ್ನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೂಪವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಬಹುದು; ಹಾಗೆಯೇ ಮಾತ್ರೆ, ಸ್ವರ, ವರ್ಣ ಮತ್ತು ಉಚ್ಚಾರಭೇದಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ವೇದಧ್ವನಿರೂಪವಾಗಿ ನಾನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಕಟನಾಗುತ್ತೇನೆ.
Verse 18
यथानल: खेऽनिलबन्धुरुष्मा बलेन दारुण्यधिमथ्यमान: । अणु: प्रजातो हविषा समेधते तथैव मे व्यक्तिरियं हि वाणी ॥ १८ ॥
ಕಟ್ಟಿಗಗಳನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಒರೆಸಿದಾಗ ವಾಯುಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಉಷ್ಣತೆ ಹುಟ್ಟಿ, ಅಗ್ನಿಯ ಸಣ್ಣ ಕಣಿಕೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ನಂತರ ತುಪ್ಪ ಅರ್ಪಿಸಿದಾಗ ಅದು ಜ್ವಲಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ವೇದಗಳ ವಾಣಿ-ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ನಾನು ವ್ಯಕ್ತನಾಗುತ್ತೇನೆ.
Verse 19
एवं गदि: कर्म गतिर्विसर्गो घ्राणो रसो दृक् स्पर्श: श्रुतिश्च । सङ्कल्पविज्ञानमथाभिमान: सूत्रं रज:सत्त्वतमोविकार: ॥ १९ ॥
ವಾಣಿ, ಕೈಗಳು, ಕಾಲುಗಳು, ಜನನೇಂದ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಗುದ—ಇವು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳು; ಮೂಗು, ನಾಲಿಗೆ, ಕಣ್ಣು, ಚರ್ಮ, ಕಿವಿ—ಇವು ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ, ಚಿತ್ತ, ಅಹಂಕಾರಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸೂತ್ರ-ತತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ರಜಃ-ಸತ್ತ್ವ-ತಮೋ ಗುಣಗಳ ವಿಕಾರಗಳು—ಇವೆಲ್ಲ ನನ್ನ ಭೌತಿಕವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾದ ರೂಪವೆಂದು ತಿಳಿ.
Verse 20
अयं हि जीवस्त्रिवृदब्जयोनि- रव्यक्त एको वयसा स आद्य: । विश्लिष्टशक्तिर्बहुधेव भाति बीजानि योनिं प्रतिपद्य यद्वत् ॥ २० ॥
ಒಂದೇ ಹೊಲದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ಅನೇಕ ಮರಗಳು, ಪೊದೆಗಳು, ತರಕಾರಿಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ಹುಟ್ಟುವಂತೆ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಜೀವ ನೀಡುವ ಶಾಶ್ವತ ಏಕ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಅತೀತವಾಗಿ ಅವ್ಯಕ್ತನಾಗಿ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅವನು ತ್ರಿಗುಣಗಳ ಆಶ್ರಯವೂ ವಿಶ್ವಕಮಲದ ಮೂಲವೂ ಆಗಿ ತನ್ನ ಭೌತಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿ, ಒಬ್ಬನೇ ಇದ್ದರೂ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತನಾದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.
Verse 21
यस्मिन्निदं प्रोतमशेषमोतं पटो यथा तन्तुवितानसंस्थ: । य एष संसारतरु: पुराण: कर्मात्मक: पुष्पफले प्रसूते ॥ २१ ॥
ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಅಡ್ಡ ನೂಲಿನ ವಿಸ್ತಾರದಲ್ಲಿ ನೆಯ್ದ ಬಟ್ಟೆ ಹೇಗೆ ಅಲ್ಲಿ-ಇಲ್ಲಿ ಓತಪ್ರೋತವಾಗಿ ನೆಲಸಿದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವು ಪರಮಪುರುಷನಲ್ಲಿ ಓತಪ್ರೋತವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಪುರಾತನ ಸಂಸಾರವೃಕ್ಷವು ಕರ್ಮಮಯವಾಗಿ ಹೂವು-ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ದೇಹರೂಪ ವೃಕ್ಷವು ಮೊದಲು ಹೂಬಿಟ್ಟು ನಂತರ ಅನುಭವದ ಫಲಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.
Verse 22
द्वे अस्य बीजे शतमूलस्त्रिनाल: पञ्चस्कन्ध: पञ्चरसप्रसूति: । दशैकशाखो द्विसुपर्णनीड- स्त्रिवल्कलो द्विफलोऽर्कं प्रविष्ट: ॥ २२ ॥ अदन्ति चैकं फलमस्य गृध्रा ग्रामेचरा एकमरण्यवासा: । हंसा य एकं बहुरूपमिज्यै- र्मायामयं वेद स वेद वेदम् ॥ २३ ॥
ಈ ಭೌತಿಕ ಸಂಸಾರ-ವೃಕ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು ಬೀಜಗಳು, ನೂರಾರು ಬೇರುಗಳು, ಮೂರು ಕಾಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಐದು ಸ್ಕಂಧಗಳಿವೆ. ಇದು ಐದು ರಸಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಹನ್ನೊಂದು ಶಾಖೆಗಳಿವೆ, ಎರಡು ಪಕ್ಷಿಗಳ ಗೂಡು, ಮೂರು ವಿಧದ ತೊಗಟೆಯಿಂದ ಆವೃತ, ಎರಡು ಫಲಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ ಸೂರ್ಯವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.
Verse 23
द्वे अस्य बीजे शतमूलस्त्रिनाल: पञ्चस्कन्ध: पञ्चरसप्रसूति: । दशैकशाखो द्विसुपर्णनीड- स्त्रिवल्कलो द्विफलोऽर्कं प्रविष्ट: ॥ २२ ॥ अदन्ति चैकं फलमस्य गृध्रा ग्रामेचरा एकमरण्यवासा: । हंसा य एकं बहुरूपमिज्यै- र्मायामयं वेद स वेद वेदम् ॥ २३ ॥
ಈ ವೃಕ್ಷದ ಒಂದು ಫಲವನ್ನು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ, ಭೋಗಲಾಲಸೆಯಿಂದ ಗೃಧ್ರರಾದ ಗೃಹಾಸಕ್ತರು ಆಸ್ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇನ್ನೊಂದು ಫಲವನ್ನು ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳಾದ ಹಂಸಸಮಾನ ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳು ಆಸ್ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸತ್ಸಗುರುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಈ ವೃಕ್ಷವು ಏಕ ಪರಮಸತ್ಯವು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ತೋರುವ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಕಟನೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವವನೇ ವೇದಾರ್ಥವನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ತಿಳಿದವನು.
Verse 24
एवं गुरूपासनयैकभक्त्या विद्याकुठारेण शितेन धीर: । विवृश्च्य जीवाशयमप्रमत्त: सम्पद्य चात्मानमथ त्यजास्त्रम् ॥ २४ ॥
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಗುರುವನ್ನು ಜಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಉಪಾಸಿಸಿ ಏಕಭಕ್ತಿಯನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸು; ಮತ್ತು ತೀಕ್ಷ್ಣ ವಿದ್ಯಾ-ಕುಠಾರದಿಂದ ಅಪ್ರಮತ್ತನಾಗಿ ಜೀವದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭೌತಿಕ ಆವರಣವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸು. ಭಗವಂತನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾದ ಬಳಿಕ, ಆ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಜ್ಞಾನ-ಕುಠಾರವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸು.
Frequently Asked Questions
Because sādhu-saṅga awakens śuddha-bhakti, which directly attracts Bhagavān as a person (bhakta-vaśya). Ritual, yoga, and austerity can purify or elevate, but without devotion they do not establish the loving relationship that ‘binds’ the Lord. The chapter’s repeated contrast shows that the decisive factor is the heart’s exclusive attachment to Kṛṣṇa, transmitted and nourished through association with His pure devotees.
The chapter teaches that eligibility is ultimately determined by contact with bhakti—especially via devotees—rather than by birth, ritual capacity, or scholastic attainment. By sādhu-saṅga, even those dominated by rajas and tamas can receive devotion, and devotion itself carries the soul to the Lord’s abode, as illustrated by figures like Prahlāda, Vṛtrāsura, Gajendra, Jaṭāyu, Kubjā, the gopīs, and the wives of the brāhmaṇas.
It is not a rejection of Veda as false, but a declaration of Veda’s final purport (tātparya): all subsidiary rules and ritual procedures are meant to culminate in exclusive surrender to Bhagavān. When direct refuge in Kṛṣṇa is awakened, secondary supports become nonessential, just as one leaves a boat after crossing a river.
It is an allegory of embodied saṁsāra structured by guṇa and karma. Its components (seeds, roots, trunks, branches, fruits, two birds) encode the jīva’s entanglement and the experience of enjoyment and renunciation. With guru-bhakti and sharpened knowledge, one ‘cuts’ the subtle covering (liṅga-śarīra identification) and, upon realizing Bhagavān, relinquishes even the analytic tool—resting in direct devotion and realization.
Their consciousness is portrayed as fully absorbed in Kṛṣṇa beyond self-awareness, social identity, or concern for future lives. Their viraha (anguish of separation when Kṛṣṇa leaves for Mathurā) demonstrates exclusive dependence: without Him, no substitute happiness exists. The chapter uses this as the lived proof that pure love, not technique, is the supreme means and end.