Adhyaya 6

Verse 1

ब्रह्मोवाच वाचां वह्नेर्मुखं क्षेत्रं छन्दसां सप्त धातव: । हव्यकव्यामृतान्नानां जिह्वा सर्वरसस्य च ॥ १ ॥

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ವಿರಾಟ್-ಪುರುಷನ ಮುಖವೇ ವಾಣಿಯ ಉತ್ಪತ್ತಿಕೇಂದ್ರ; ಅದರ ಅಧಿಷ್ಠಾತ ದೇವತೆ ಅಗ್ನಿ. ಅವನ ಚರ್ಮ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಆರು ಪದರಗಳು ವೇದ ಛಂದಸ್ಸುಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಸ್ಥಾನಗಳು; ಅವನ ನಾಲಿಗೆ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಹವ್ಯ-ಕವ್ಯ, ಅಮೃತ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಅನ್ನರಸಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಕೇಂದ್ರ.

Verse 2

सर्वासूनां च वायोश्च तन्नासे परमायणे । अश्विनोरोषधीनां च घ्राणो मोदप्रमोदयो: ॥ २ ॥

ಅವನ ಎರಡು ನಾಸಾರಂಧ್ರಗಳು ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಣವಾಯು ಮತ್ತು ಇತರ ಎಲ್ಲ ವಾಯುಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಸ್ಥಾನಗಳು. ಅವನ ಘ್ರಾಣಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅಶ್ವಿನೀಕುಮಾರ ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ನಾನಾವಿಧ ಔಷಧಿಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ; ಅವನ ಶ್ವಾಸಶಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿವಿಧ ಸುಗಂಧಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 3

रूपाणां तेजसां चक्षुर्दिव: सूर्यस्य चाक्षिणी । कर्णौ दिशां च तीर्थानां श्रोत्रमाकाशशब्दयो: ॥ ३ ॥

ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಕೇಂದ್ರಗಳು; ಅವು ತೇಜಸ್ವಿಯಾಗಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾ ಪ್ರಕಾಶ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಅವನ ಕಣ್ಣುಗೋಳುಗಳು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಹಾಗೂ ದಿವ್ಯ ಲೋಕಗಳಂತೆ ಇವೆ. ಅವನ ಕಿವಿಗಳು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಕೇಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ವೇದಗಳ ಆಶ್ರಯ; ಅವನ ಶ್ರವಣೇಂದ್ರಿಯವು ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ನಾನಾವಿಧ ಶಬ್ದಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಸ್ಥಾನ.

Verse 4

तद्गात्रं वस्तुसाराणां सौभगस्य च भाजनम् । त्वगस्य स्पर्शवायोश्च सर्वमेधस्य चैव हि ॥ ४ ॥

ಅವನ ದೇಹಪೃಷ್ಟವು ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ತತ್ತ್ವಗಳಿಗೂ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಸೌಭಾಗ್ಯಕ್ಕೂ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ಅವನ ಚರ್ಮವು ಚಲಿಸುವ ವಾಯುವಿನಂತೆ, ಸ್ಪರ್ಶೇಂದ್ರಿಯದ ನಾನಾವಿಧ ಸ್ಪರ್ಶಾನುಭವಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಸ್ಥಾನ; ಹಾಗೆಯೇ ವಿವಿಧ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವ ಸ್ಥಳವೂ ಹೌದು.

Verse 5

रोमाण्युद्भिज्जजातीनां यैर्वा यज्ञस्तु सम्भृत: । केशश्मश्रुनखान्यस्य शिलालोहाभ्रविद्युताम् ॥ ५ ॥

ಭಗವಂತನ ದೇಹರೋಮಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲ ಸಸ್ಯಜಾತಿಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ವೃಕ್ಷಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಅವನ ಕೇಶ-ಶ್ಮಶ್ರುಗಳು ಮೇಘಗಳ ಆಧಾರ; ಅವನ ನಖಗಳು ಶಿಲೆ, ಲೋಹಧಾತು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್‌ಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಸ್ಥಾನ.

Verse 6

बाहवो लोकपालानां प्रायश: क्षेमकर्मणाम् ॥ ६ ॥

ಭಗವಂತನ ಭುಜಗಳು ಲೋಕಪಾಲ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ನಾಯಕರಿಗೂ ಕ್ಷೇಮಕಾರ್ಯ ನೆರವೇರಿಸುವ ಫಲವತ್ತಾದ ಕರ್ಮಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.

Verse 7

विक्रमो भूर्भुव: स्वश्च क्षेमस्य शरणस्य च । सर्वकामवरस्यापि हरेश्चरण आस्पदम् ॥ ७ ॥

ಭಗವಂತನ ಮುಂದಿನ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು ಭೂಃ-ಭುವಃ-ಸ್ವಃ ಲೋಕಗಳಿಗೂ, ನಮ್ಮ ಕ್ಷೇಮಕ್ಕೂ ಶರಣಕ್ಕೂ ಆಶ್ರಯ. ಎಲ್ಲ ಕಾಮ್ಯ ವರಗಳೂ ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿವೆ. ಹರಿಯ ಪದ್ಮಪಾದಗಳು ಎಲ್ಲ ಭಯಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುತ್ತವೆ.

Verse 8

अपां वीर्यस्य सर्गस्य पर्जन्यस्य प्रजापते: । पुंस: शिश्न उपस्थस्तु प्रजात्यानन्दनिर्वृते: ॥ ८ ॥

ಭಗವಂತನ ಉಪಸ್ಥದಿಂದಲೇ ನೀರು, ವೀರ್ಯ, ಸೃಷ್ಟಿಶಕ್ತಿ, ಮಳೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವನ ಉಪಸ್ಥವು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಕ್ಲೇಶವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುವ ಆನಂದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

Verse 9

पायुर्यमस्य मित्रस्य परिमोक्षस्य नारद । हिंसाया निऋर्तेर्मृत्योर्निरयस्य गुदं स्मृत: ॥ ९ ॥

ಓ ನಾರದ, ಭಗವಂತನ ವಿರಾಟ್ ರೂಪದ ಪಾಯು ಯಮ ಮತ್ತು ಮಿತ್ರರ ಅಧಿಷ್ಠಾನ. ಹಾಗೆಯೇ ಅವನ ಗುದವು ಹಿಂಸೆ, ನೈಋತಿ, ಮರಣ ಮತ್ತು ನರಕಾದಿಗಳ ಸ್ಥಾನವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 10

पराभूतेरधर्मस्य तमसश्चापि पश्‍चिम: । नाड्यो नदनदीनां च गोत्राणामस्थिसंहति: ॥ १० ॥

ಪ್ರಭುವಿನ ಪೃಷ್ಠಭಾಗವು ಅಧರ್ಮ, ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಮಸ್ಸಿನ ಪರಾಭವಸ್ಥಾನ. ಅವರ ನಾಡಿಗಳಿಂದ ಮಹಾನದಿಗಳು ಹಾಗೂ ಉಪನದಿಗಳು ಹರಿಯುತ್ತವೆ; ಅವರ ಅಸ್ಥಿಗಳ ಮೇಲೆ ಮಹಾಪರ್ವತಗಳು ರಾಶಿಯಾಗಿವೆ.

Verse 11

अव्यक्तरससिन्धूनां भूतानां निधनस्य च । उदरं विदितं पुंसो हृदयं मनस: पदम् ॥ ११ ॥

ಪ್ರಭುವಿನ ಅವ್ಯಕ್ತ ಸ್ವರೂಪವೇ ಮಹಾಸಾಗರಗಳ ಆಶ್ರಯ; ಅವರ ಉದರವು ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾದ ಜೀವಿಗಳ ವಿಶ್ರಾಂತಿಸ್ಥಾನವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಅವರ ಹೃದಯವು ಜೀವಿಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮದೇಹಗಳಿಗೂ ಮನಸ್ಸಿಗೂ ನಿವಾಸ—ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 12

धर्मस्य मम तुभ्यं च कुमाराणां भवस्य च । विज्ञानस्य च सत्त्वस्य परस्यात्मा परायणम् ॥ १२ ॥

ಆ ಮಹಾಪುರುಷನ ಚೇತನೆಯೇ ಧರ್ಮದ ಆಶ್ರಯ—ನನ್ನದು, ನಿನ್ನದು, ನಾಲ್ಕು ಕುಮಾರರದು ಮತ್ತು ಭವ (ಶಿವ)ನದು ಕೂಡ. ಅದೇ ಚೇತನೆಯೇ ಸತ್ಯ, ಸತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ಪರಮ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಪರಮ ಆಧಾರ.

Verse 13

अहं भवान् भवश्चैव त इमे मुनयोऽग्रजा: । सुरासुरनरा नागा: खगा मृगसरीसृपा: ॥ १३ ॥ गन्धर्वाप्सरसो यक्षा रक्षोभूतगणोरगा: । पशव: पितर: सिद्धा विद्याध्राश्चारणा द्रुमा: ॥ १४ ॥ अन्ये च विविधा जीवा जलस्थलनभौकस: । ग्रहर्क्षकेतवस्तारास्तडित: स्तनयित्नव: ॥ १५ ॥ सर्वं पुरुष एवेदं भूतं भव्यं भवच्च यत् । तेनेदमावृतं विश्वं वितस्तिमधितिष्ठति ॥ १६ ॥

ನನ್ನಿಂದ (ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ) ಆರಂಭಿಸಿ ನೀನು ಮತ್ತು ಭವ (ಶಿವ) ತನಕ, ನಿನಗಿಂತ ಮುಂಚೆ ಜನಿಸಿದ ಮುನಿಗಳು; ದೇವ-ಅಸುರರು, ಮಾನವರು, ನಾಗರು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಮೃಗಗಳು, ಸರೀಸೃಪಗಳು; ಗಂಧರ್ವ-ಅಪ್ಸರಸರು, ಯಕ್ಷರು, ರಾಕ್ಷಸರು, ಭೂತಗಣಗಳು, ಉರಗಗಳು, ಪಶುಗಳು, ಪಿತೃಗಳು, ಸಿದ್ಧರು, ವಿದ್ಯಾಧರರು, ಚಾರಣರು, ವೃಕ್ಷಗಳು; ಜಲ-ಸ್ಥಲ-ನಭವಾಸಿಗಳಾದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಜೀವಿಗಳು; ಗ್ರಹಗಳು, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಕೇತುಗಳು, ತಾರೆಗಳು, ಮಿಂಚು, ಗುಡುಗು—ಭೂತ-ಭವಿಷ್ಯ-ವರ್ತಮಾನವೆಲ್ಲವೂ ಪುರುಷನ (ಪ್ರಭುವಿನ ವಿಶ್ವರೂಪ) ಮೂಲಕ ಸದಾ ಆವೃತವಾಗಿದೆ; ಆದರೂ ಅವನು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಅತೀತನಾಗಿ, ನಿತ್ಯ ‘ವಿತಸ್ತಿ’ ಪ್ರಮಾಣ (ಒಂಬತ್ತು ಅಂಗುಲ) ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಧಿಷ್ಠಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 14

अहं भवान् भवश्चैव त इमे मुनयोऽग्रजा: । सुरासुरनरा नागा: खगा मृगसरीसृपा: ॥ १३ ॥ गन्धर्वाप्सरसो यक्षा रक्षोभूतगणोरगा: । पशव: पितर: सिद्धा विद्याध्राश्चारणा द्रुमा: ॥ १४ ॥ अन्ये च विविधा जीवा जलस्थलनभौकस: । ग्रहर्क्षकेतवस्तारास्तडित: स्तनयित्नव: ॥ १५ ॥ सर्वं पुरुष एवेदं भूतं भव्यं भवच्च यत् । तेनेदमावृतं विश्वं वितस्तिमधितिष्ठति ॥ १६ ॥

ನನ್ನಿಂದ (ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ) ಆರಂಭಿಸಿ ನೀನು ಮತ್ತು ಭವ (ಶಿವ) ತನಕ, ನಿನಗಿಂತ ಮುಂಚೆ ಜನಿಸಿದ ಮುನಿಗಳು; ದೇವ-ಅಸುರರು, ಮಾನವರು, ನಾಗರು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಮೃಗಗಳು, ಸರೀಸೃಪಗಳು; ಗಂಧರ್ವ-ಅಪ್ಸರಸರು, ಯಕ್ಷರು, ರಾಕ್ಷಸರು, ಭೂತಗಣಗಳು, ಉರಗಗಳು, ಪಶುಗಳು, ಪಿತೃಗಳು, ಸಿದ್ಧರು, ವಿದ್ಯಾಧರರು, ಚಾರಣರು, ವೃಕ್ಷಗಳು; ಜಲ-ಸ್ಥಲ-ನಭವಾಸಿಗಳಾದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಜೀವಿಗಳು; ಗ್ರಹಗಳು, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಕೇತುಗಳು, ತಾರೆಗಳು, ಮಿಂಚು, ಗುಡುಗು—ಭೂತ-ಭವಿಷ್ಯ-ವರ್ತಮಾನವೆಲ್ಲವೂ ಪುರುಷನ (ಪ್ರಭುವಿನ ವಿಶ್ವರೂಪ) ಮೂಲಕ ಸದಾ ಆವೃತವಾಗಿದೆ; ಆದರೂ ಅವನು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಅತೀತನಾಗಿ, ನಿತ್ಯ ‘ವಿತಸ್ತಿ’ ಪ್ರಮಾಣ (ಒಂಬತ್ತು ಅಂಗುಲ) ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಧಿಷ್ಠಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 15

अहं भवान् भवश्चैव त इमे मुनयोऽग्रजा: । सुरासुरनरा नागा: खगा मृगसरीसृपा: ॥ १३ ॥ गन्धर्वाप्सरसो यक्षा रक्षोभूतगणोरगा: । पशव: पितर: सिद्धा विद्याध्राश्चारणा द्रुमा: ॥ १४ ॥ अन्ये च विविधा जीवा जलस्थलनभौकस: । ग्रहर्क्षकेतवस्तारास्तडित: स्तनयित्नव: ॥ १५ ॥ सर्वं पुरुष एवेदं भूतं भव्यं भवच्च यत् । तेनेदमावृतं विश्वं वितस्तिमधितिष्ठति ॥ १६ ॥

ನನ್ನಿಂದ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಆರಂಭಿಸಿ ನೀನು ಮತ್ತು ಭವ (ಶಿವ) ತನಕ, ಹಾಗೆಯೇ ನಿನಗೆ ಮುಂಚೆ ಜನಿಸಿದ ಮಹರ್ಷಿಗಳು; ದೇವ-ಅಸುರರು, ನಾಗರು, ಮಾನವರು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಮೃಗಗಳು, ಸರೀಸೃಪಗಳು—ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳು, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಧೂಮಕೇತುಗಳು, ತಾರೆಗಳು, ಮಿಂಚು, ಗುಡುಗು—ಇವೆಲ್ಲ; ಗಂಧರ್ವರು, ಅಪ್ಸರಸರು, ಯಕ್ಷರು, ರಾಕ್ಷಸರು, ಭೂತಗಣಗಳು, ಉರಗಗಳು, ಪಶುಗಳು, ಪಿತೃಗಳು, ಸಿದ್ಧರು, ವಿದ್ಯಾಧರರು, ಚಾರಣರು, ವೃಕ್ಷಗಳು ಹಾಗೂ ಜಲ-ಸ್ಥಲ-ನಭದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ವಿವಿಧ ಜೀವಿಗಳು—ಭೂತ-ಭವಿಷ್ಯ-ವರ್ತಮಾನ ಸಮೇತ—ಸರ್ವದಾ ಭಗವಾನ್ ಪುರುಷನ ವಿರಾಟರೂಪದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿವೆ; ಅವನೇ ಈ ವಿಶ್ವವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 16

अहं भवान् भवश्चैव त इमे मुनयोऽग्रजा: । सुरासुरनरा नागा: खगा मृगसरीसृपा: ॥ १३ ॥ गन्धर्वाप्सरसो यक्षा रक्षोभूतगणोरगा: । पशव: पितर: सिद्धा विद्याध्राश्चारणा द्रुमा: ॥ १४ ॥ अन्ये च विविधा जीवा जलस्थलनभौकस: । ग्रहर्क्षकेतवस्तारास्तडित: स्तनयित्नव: ॥ १५ ॥ सर्वं पुरुष एवेदं भूतं भव्यं भवच्च यत् । तेनेदमावृतं विश्वं वितस्तिमधितिष्ठति ॥ १६ ॥

ಭೂತ, ಭವಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ವರ್ತಮಾನ—ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲವೂ—ಭಗವಾನ್ ಪುರುಷನೇ; ಅವನು ವಿರಾಟರೂಪವಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಚರಾಚರ ಸಮಸ್ತವೂ ಅವನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ; ಆ ಅನಂತ ಪ್ರಭುವೇ ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅಧಿಷ್ಠಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 17

स्वधिष्ण्यं प्रतपन् प्राणो बहिश्च प्रतपत्यसौ । एवं विराजं प्रतपंस्तपत्यन्तर्बहि: पुमान् ॥ १७ ॥

ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ಬೆಳಕು ನೀಡುವಂತೆ, ಪರಮ ಪುರುಷನಾದ ಭಗವಾನ್ ತನ್ನ ವಿರಾಟರೂಪವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪೋಷಿಸಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 18

सोऽमृतस्याभयस्येशो मर्त्यमन्नं यदत्यगात् । महिमैष ततो ब्रह्मन् पुरुषस्य दुरत्यय: ॥ १८ ॥

ಆ ಪರಮ ಪುರುಷನು ಅಮೃತತ್ವ ಮತ್ತು ಅಭಯದ ಅಧಿಪತಿ; ಅವನು ಮರಣವನ್ನೂ ಕರ್ಮಫಲರೂಪ ಭೋಗ್ಯ ಅನ್ನವನ್ನೂ ಮೀರಿ ನಿಂತವನು. ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ನಾರದಾ! ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಪುರುಷೋತ್ತಮನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುವುದು ದುಸ್ತರ.

Verse 19

पादेषु सर्वभूतानि पुंस: स्थितिपदो विदु: । अमृतं क्षेममभयं त्रिमूर्ध्नोऽधायि मूर्धसु ॥ १९ ॥

ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಿಳಿಯುವಂತೆ, ಭಗವಾನ್ ಪುರುಷನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ—ಅದು ಅವನ ಶಕ್ತಿಯ ಒಂದು ಪಾದಭಾಗದ ಆಶ್ರಯ. ಅಮೃತತ್ವ, ಕ್ಷೇಮ ಮತ್ತು ಅಭಯ—ಜರಾ-ವ್ಯಾಧಿಯ ಚಿಂತೆಯಿಲ್ಲದ ಪರಮಧಾಮದಲ್ಲಿ—ತ್ರಿಲೋಕಗಳ ಮೇಲೂ ಭೌತಿಕ ಆವರಣಗಳ ಆಚೆಯೂ ಇದೆ.

Verse 20

पादास्त्रयो बहिश्चासन्नप्रजानां य आश्रमा: । अन्तस्त्रिलोक्यास्त्वपरो गृहमेधोऽबृहद्‍व्रत: ॥ २० ॥

ಪ್ರಭುವಿನ ಶಕ್ತಿಯ ತ್ರಿಪಾದ ಭಾಗವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಲೋಕವು ಈ ಭೌತಿಕ ಜಗತ್ತಿನ ಪಾರದಲ್ಲಿದೆ; ಅದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮವಿಲ್ಲದ ಭಕ್ತರಿಗಾಗಿ. ಆದರೆ ಗೃಹಮೇಧಿ ಆಸಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ವ್ರತವನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲಿಸದವರು ತ್ರಿಲೋಕಗಳೊಳಗೇ ವಾಸಿಸಬೇಕು।

Verse 21

सृती विचक्रमे विश्वङ्‍साशनानशने उभे । यदविद्या च विद्या च पुरुषस्तूभयाश्रय: ॥ २१ ॥

ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಭಗವಂತನು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಗಳ ಮೂಲಕ ನಿಯಂತ್ರಣ (ಶಾಸನ) ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಸೇವೆ ಎಂಬ ಎರಡೂ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯೆ—ಇವೆರಡಕ್ಕೂ ಪರಮ ಅಧಿಪತಿ ಅವನೇ; ಇವೆರಡಕ್ಕೂ ಆಶ್ರಯವಾದ ಪುರುಷೋತ್ತಮನು ಅವನೇ.

Verse 22

यस्मादण्डं विराड् जज्ञे भूतेन्द्रियगुणात्मक: । तद् द्रव्यमत्यगाद् विश्वं गोभि: सूर्य इवातपन् ॥ २२ ॥

ಆ ಪುರುಷೋತ್ತಮನಿಂದ ವಿರಾಟಾಂಡವೂ, ಭೂತ-ಇಂದ್ರಿಯ-ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ವಿಶ್ವರೂಪವೂ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು. ಆದರೂ ಅವನು ಆ ಭೌತಿಕ ಪ್ರಕಟಗಳಿಂದ ಅಸಂಗನಾಗಿ ಅತೀತನಾಗಿದ್ದಾನೆ—ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳು ಮತ್ತು ತಾಪದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿರುವಂತೆ.

Verse 23

यदास्य नाभ्यान्नलिनादहमासं महात्मन: । नाविदं यज्ञसम्भारान् पुरुषावयवानृते ॥ २३ ॥

ನಾನು ಆ ಮಹಾತ್ಮ ಮಹಾವಿಷ್ಣುವಿನ ನಾಭಿಕಮಲದಿಂದ ಜನಿಸಿದಾಗ, ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ನನಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆ ಮಹಾಪುರುಷನ ದೇಹಾವಯವಗಳೇ ನನಗೆ ಯಜ್ಞೋಪಕರಣಗಳಾದವು.

Verse 24

तेषु यज्ञस्य पशव: सवनस्पतय: कुशा: । इदं च देवयजनं कालश्चोरुगुणान्वित: ॥ २४ ॥

ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಪಶುಗಳು, ಸವನ ವನಸ್ಪತಿಗಳು, ಕುಶ ಮುಂತಾದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಬೇಕು; ಜೊತೆಗೆ ದೇವಯಜನ ವೇದಿ (ಯಜ್ಞವೇದಿ) ಮತ್ತು ಗುಣಸಂಪನ್ನವಾದ ಯೋಗ್ಯ ಕಾಲ—ವಸಂತ ಋತುವಿನಂತಹ ಸಮಯ—ಅವಶ್ಯಕ.

Verse 25

वस्तून्योषधय: स्‍नेहा रसलोहमृदो जलम् । ऋचो यजूंषि सामानि चातुर्होत्रं च सत्तम ॥ २५ ॥

ಇತರೆ ಅಗತ್ಯಗಳು—ಪಾತ್ರೆಗಳು, ಧಾನ್ಯ-ಔಷಧಿಗಳು, ಘೃತಾದಿ ಸ್ನೇಹಗಳು, ಮಧ್ವಾದಿ ರಸಗಳು, ಸ್ವರ್ಣಾದಿ ಲೋಹ, ಮಣ್ಣು, ಜಲ; ಹಾಗೆಯೇ ಋಗ್ವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು ಋತ್ವಿಜರು—ಹೇ ಸತ್ತಮ!

Verse 26

नामधेयानि मन्त्राश्च दक्षिणाश्च व्रतानि च । देवतानुक्रम: कल्प: सङ्कल्पस्तन्त्रमेव च ॥ २६ ॥

ದೇವತೆಗಳ ನಾಮಾವಾಹನ, ಅವರ ಮಂತ್ರಗಳು, ದಕ್ಷಿಣೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ರತಗಳು; ದೇವತಾನುಕ್ರಮ, ಕಲ್ಪ, ಸಂಕಲ್ಪ ಮತ್ತು ತಂತ್ರ—ಇವೂ ಇತರ ಅಗತ್ಯಗಳು.

Verse 27

गतयो मतयश्चैव प्रायश्चित्तं समर्पणम् । पुरुषावयवैरेते सम्भारा: सम्भृता मया ॥ २७ ॥

ಗತಿಗಳು, ಭಾವನೆಗಳು, ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಪಣೆ—ಈ ಎಲ್ಲ ಯಜ್ಞಸಂಭಾರಗಳನ್ನು ನಾನು ಭಗವಾನ್ ಪುರುಷನ ಅವಯವಗಳಿಂದಲೇ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದೆನು.

Verse 28

इति सम्भृतसम्भार: पुरुषावयवैरहम् । तमेव पुरुषं यज्ञं तेनैवायजमीश्वरम् ॥ २८ ॥

ಈ ರೀತಿ ಪುರುಷನ ಅವಯವಗಳಿಂದ ಯಜ್ಞಸಂಭಾರವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಆ ಪುರುಷ-ಈಶ್ವರನನ್ನೇ ಯಜ್ಞರೂಪವೆಂದು ತಿಳಿದು, ಅವನಿಂದಲೇ ನಾನು ಆ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ಯಜ್ಞಾರಾಧನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದೆನು.

Verse 29

ततस्ते भ्रातर इमे प्रजानां पतयो नव । अयजन् व्यक्तमव्यक्तं पुरुषं सुसमाहिता: ॥ २९ ॥

ಅನಂತರ, ಓ ಪುತ್ರನೇ, ಪ್ರಜಗಳ ಅಧಿಪತಿಗಳಾದ ನಿನ್ನ ಈ ಒಂಬತ್ತು ಸಹೋದರರು ಅತ್ಯಂತ ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತರಾಗಿ, ವ್ಯಕ್ತವೂ ಅವ್ಯಕ್ತವೂ ಆದ ಪುರುಷ-ಭಗವಂತನನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಲು ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು.

Verse 30

ततश्च मनव: काले ईजिरे ऋषयोऽपरे । पितरो विबुधा दैत्या मनुष्या: क्रतुभिर्विभुम् ॥ ३० ॥

ನಂತರ ಕಾಲಾನುಸಾರ ಮನುಗಳು, ಮಹರ್ಷಿಗಳು, ಪಿತೃಗಳು, ವಿದ್ಯಾವಂತ ದೇವಗಣ, ದೈತ್ಯರು ಮತ್ತು ಮಾನವರು—ವಿಭುವಾದ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಲು ವಿವಿಧ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು।

Verse 31

नारायणे भगवति तदिदं विश्वमाहितम् । गृहीतमायोरुगुण: सर्गादावगुण: स्वत: ॥ ३१ ॥

ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವು ಭಗವಾನ್ ನಾರಾಯಣನಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಆತನು ತನ್ನ ಮಹಾಶಕ್ತಿ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಸ್ವಯಂ ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಗುಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕಾಣಿಸಿದರೂ, ಸ್ವಭಾವತಃ ಆತನು ನಿತ್ಯ ನಿರ್ಗುಣನು।

Verse 32

सृजामि तन्नियुक्तोऽहं हरो हरति तद्वश: । विश्वं पुरुषरूपेण परिपाति त्रिशक्तिधृक् ॥ ३२ ॥

ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ನಾನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅವನ ವಶದಲ್ಲಿ ಹರ (ಶಿವ) ಸಂಹಾರ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತು ಅವನೇ ಪುರುಷರೂಪದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶಕ್ತಿಧಾರಕನಾಗಿ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 33

इति तेऽभिहितं तात यथेदमनुपृच्छसि । नान्यद्भगवत: किंचिद्भाव्यं सदसदात्मकम् ॥ ३३ ॥

ಮಗನೇ, ನೀನು ಕೇಳಿದಂತೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ತಿಳಿಸಿದೆ. ಕಾರಣವಾಗಲಿ ಕಾರ್ಯವಾಗಲಿ, ಭೌತಿಕವಾಗಲಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಲಿ—ಯಾವುದೇ ಇದ್ದರೂ ಅದು ಎಲ್ಲವೂ ಭಗವಂತನ ಮೇಲೆಯೇ ಅವಲಂಬಿತ; ಅವನ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಏನೂ ಇಲ್ಲ।

Verse 34

न भारती मेऽङ्ग मृषोपलक्ष्यते न वै क्‍वचिन्मे मनसो मृषा गति: । न मे हृषीकाणि पतन्त्यसत्पथे यन्मे हृदौत्कण्ठ्यवता धृतो हरि: ॥ ३४ ॥

ಓ ನಾರದ, ನಾನು ಮಹಾ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯಿಂದ ಹರಿಯ ಕಮಲಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವುದರಿಂದ ನನ್ನ ವಾಣಿ ಎಂದಿಗೂ ಸುಳ್ಳೆಂದು ತೋರಲಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಗತಿಯೂ ಭ್ರಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ನನ್ನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಕ್ಷಣಿಕ ಭೌತಾಸಕ್ತಿಯ ಅಸತ್ಪಥಕ್ಕೆ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 35

सोऽहं समाम्नायमयस्तपोमय: प्रजापतीनामभिवन्दित: पति: । आस्थाय योगं निपुणं समाहित- स्तं नाध्यगच्छं यत आत्मसम्भव: ॥ ३५ ॥

ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮನು; ವೇದಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧ, ತಪೋಮಯ, ಯೋಗದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾಗಿ ಸಮಾಧಾನಚಿತ್ತನಾಗಿದ್ದರೂ, ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳಿಂದ ವಂದಿತನಾಗಿದ್ದರೂ, ನನ್ನ ಜನ್ಮದ ಮೂಲವಾದ ಆ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ತತ್ತ್ವವಾಗಿ ಅರಿಯಲಾರೆನು।

Verse 36

नतोऽस्म्यहं तच्चरणं समीयुषां भवच्छिदं स्वस्त्ययनं सुमङ्गलम् । यो ह्यात्ममायाविभवं स्म पर्यगाद् यथा नभ: स्वान्तमथापरे कुत: ॥ ३६ ॥

ಆದುದರಿಂದ ನಾನು ಅವರ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗುತ್ತೇನೆ—ಅವು ಪುನರ್ಜನ್ಮ–ಮರಣದ ದುಃಖವನ್ನು ಕಡಿದುಹಾಕುವವು, ಪರಮ ಮಂಗಳಕರವಾದ ಸುಖಮಾರ್ಗ. ಆಕಾಶವೇ ತನ್ನ ವಿಸ್ತಾರದ ಮಿತಿಯನ್ನು ಅಳೆಯಲಾರದೆ ಇದ್ದರೆ, ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಭುವಿನ ಮಿತಿಯನ್ನು ಇತರರು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಬಲ್ಲರು?

Verse 37

नाहं न यूयं यद‍ृतां गतिं विदु- र्न वामदेव: किमुतापरे सुरा: । तन्मायया मोहितबुद्धयस्त्विदं विनिर्मितं चात्मसमं विचक्ष्महे ॥ ३७ ॥

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಆನಂದದ ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನು ನಾನು ಕೂಡ, ನೀವು ಕೂಡ, ವಾಮದೇವ (ಶಿವ) ಕೂಡ, ಇತರ ದೇವತೆಗಳೂ ತಿಳಿಯಲಾರರು. ಪರಮೇಶ್ವರನ ಬಾಹ್ಯ ಮಾಯೆಯಿಂದ ನಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿ ಮೋಹಿತವಾಗಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾವು ನಮ್ಮ-ನಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಈ ವ್ಯಕ್ತವಾದ ಜಗತ್ತನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತೇವೆ।

Verse 38

यस्यावतारकर्माणि गायन्ति ह्यस्मदादय: । न यं विदन्ति तत्त्वेन तस्मै भगवते नम: ॥ ३८ ॥

ಯಾರ ಅವತಾರಗಳನ್ನೂ ಲೀಲಾಕರ್ಮಗಳನ್ನೂ ನಾವು ಹಾಡಿ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತೇವೋ, ಅವರನ್ನು ತತ್ತ್ವವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರಿಯಲಾರೆವು; ಆ ಪರಮ ಭಗವಂತನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।

Verse 39

स एष आद्य: पुरुष: कल्पे कल्पे सृजत्यज: । आत्मात्मन्यात्मनात्मानं स संयच्छति पाति च ॥ ३९ ॥

ಅವನೇ ಆದ್ಯ ಪುರುಷ, ಅಜನ್ಮನಾದ ಭಗವಂತ; ಕಲ್ಪೆ ಕಲ್ಪೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸೃಷ್ಟಿ ಅವನಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ಪದಾರ್ಥವೂ ಪ್ರಕಟಗಳೂ ಎಲ್ಲವೂ ಅವನದೇ ವಿಸ್ತಾರ. ಅವನು ಕೆಲಕಾಲ ಪಾಲಿಸಿ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತನ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಲೀನಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 40

विशुद्धं केवलं ज्ञानं प्रत्यक् सम्यगवस्थितम् । सत्यं पूर्णमनाद्यन्तं निर्गुणं नित्यमद्वयम् ॥ ४० ॥ ऋषे विदन्ति मुनय: प्रशान्तात्मेन्द्रियाशया: । यदा तदेवासत्तर्कैस्तिरोधीयेत विप्लुतम् ॥ ४१ ॥

ಭಗವಂತನು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶುದ್ಧನು, ಭೌತಿಕ ಕಲ್ಮಷರಹಿತನು. ಆತನು ಪರಮಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪ—ಅನಾದಿ-ಅಂತ, ನಿರ್ಗುಣ, ನಿತ್ಯ, ಅದ್ವಿತೀಯ।

Verse 41

विशुद्धं केवलं ज्ञानं प्रत्यक् सम्यगवस्थितम् । सत्यं पूर्णमनाद्यन्तं निर्गुणं नित्यमद्वयम् ॥ ४० ॥ ऋषे विदन्ति मुनय: प्रशान्तात्मेन्द्रियाशया: । यदा तदेवासत्तर्कैस्तिरोधीयेत विप्लुतम् ॥ ४१ ॥

ಓ ಋಷಿ ನಾರದಾ! ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಶಾಂತವಾಗಿದ್ದು ಭೌತಿಕ ಆಸೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾದ ಮುನಿಗಳೇ ಭಗವಂತನನ್ನು ತಿಳಿಯಬಲ್ಲರು. ಅಸಾರ ತರ್ಕಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ವಿಕೃತವಾಗಿ, ಪ್ರಭು ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಅಡಗಿಹೋಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 42

आद्योऽवतार: पुरुष: परस्य काल: स्वभाव: सदसन्मनश्च । द्रव्यं विकारो गुण इन्द्रियाणि विराट् स्वराट् स्थास्‍नु चरिष्णु भूम्न: ॥ ४२ ॥

ಕಾರಣಾರ್ಣವಶಾಯಿ ವಿಷ್ಣು ಪರಮಪುರುಷನ ಆದ್ಯ ಅವತಾರ. ಆತನೇ ಕಾಲ, ಸ್ವಭಾವ, ಕಾರಣ-ಕಾರ್ಯ, ಮನಸ್ಸು, ತತ್ತ್ವಗಳು, ವಿಕಾರ, ಗುಣಗಳು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ವಿರಾಟ್ ರೂಪ, ಗರ್ಭೋದಕಶಾಯಿ ವಿಷ್ಣು ಹಾಗೂ ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮ ಸಮಸ್ತ ಜೀವಸಮಷ್ಟಿಯ ಅಧಿಪತಿ।

Verse 43

अहं भवो यज्ञ इमे प्रजेशा दक्षादयो ये भवदादयश्च । स्वर्लोकपाला: खगलोकपाला नृलोकपालास्तललोकपाला: ॥ ४३ ॥ गन्धर्वविद्याधरचारणेशा ये यक्षरक्षोरगनागनाथा: । ये वा ऋषीणामृषभा: पितृणां दैत्येन्द्रसिद्धेश्वरदानवेन्द्रा: । अन्ये च ये प्रेतपिशाचभूत- कूष्माण्डयादोमृगपक्ष्यधीशा: ॥ ४४ ॥ यत्किंच लोके भगवन्महस्व- दोज:सहस्वद् बलवत् क्षमावत् । श्रीह्रीविभूत्यात्मवदद्भुतार्णं तत्त्वं परं रूपवदस्वरूपम् ॥ ४५ ॥

ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮ, ಭವ (ಶಿವ), ಯಜ್ಞ (ವಿಷ್ಣು), ದಕ್ಷಾದಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳು, ನೀವು ನಾರದಾದಿಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ವರ್ಗ-ಆಕಾಶ-ಭೂಮಿ-ಪಾತಾಳದ ಲೋಕಪಾಲರು—ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಭಗವಂತನ ದಿವ್ಯ ಶಕ್ತಿಯ ಅಂಶಮಾತ್ರ ಪ್ರಕಾಶಗಳು.

Verse 44

अहं भवो यज्ञ इमे प्रजेशा दक्षादयो ये भवदादयश्च । स्वर्लोकपाला: खगलोकपाला नृलोकपालास्तललोकपाला: ॥ ४३ ॥ गन्धर्वविद्याधरचारणेशा ये यक्षरक्षोरगनागनाथा: । ये वा ऋषीणामृषभा: पितृणां दैत्येन्द्रसिद्धेश्वरदानवेन्द्रा: । अन्ये च ये प्रेतपिशाचभूत- कूष्माण्डयादोमृगपक्ष्यधीशा: ॥ ४४ ॥ यत्किंच लोके भगवन्महस्व- दोज:सहस्वद् बलवत् क्षमावत् । श्रीह्रीविभूत्यात्मवदद्भुतार्णं तत्त्वं परं रूपवदस्वरूपम् ॥ ४५ ॥

ಗಂಧರ್ವ-ವಿದ್ಯಾಧರ-ಚಾರಣಾಧಿಪತಿಗಳು, ಯಕ್ಷ-ರಾಕ್ಷಸ-ಉರಗ-ನಾಗನಾಥರು, ಋಷಿಶ್ರೇಷ್ಠರು ಮತ್ತು ಪಿತೃಲೋಕದ ಪ್ರಭುಗಳು, ದೈತ್ಯೇಂದ್ರ-ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ-ದಾನವೇಂದ್ರರು, ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರೇತ-ಪಿಶಾಚ-ಭೂತ-ಕೂಷ್ಮಾಂಡ, ಜಲಚರ, ಮೃಗ, ಪಕ್ಷಿಗಳ ಅಧಿಪತಿಗಳು—ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಆ ಪ್ರಭುವಿನ ಶಕ್ತಿಯ ಅಂಶಗಳೇ.

Verse 45

अहं भवो यज्ञ इमे प्रजेशा दक्षादयो ये भवदादयश्च । स्वर्लोकपाला: खगलोकपाला नृलोकपालास्तललोकपाला: ॥ ४३ ॥ गन्धर्वविद्याधरचारणेशा ये यक्षरक्षोरगनागनाथा: । ये वा ऋषीणामृषभा: पितृणां दैत्येन्द्रसिद्धेश्वरदानवेन्द्रा: । अन्ये च ये प्रेतपिशाचभूत- कूष्माण्डयादोमृगपक्ष्यधीशा: ॥ ४४ ॥ यत्किंच लोके भगवन्महस्व- दोज:सहस्वद् बलवत् क्षमावत् । श्रीह्रीविभूत्यात्मवदद्भुतार्णं तत्त्वं परं रूपवदस्वरूपम् ॥ ४५ ॥

ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮ, ಭವ (ಶಿವ), ಯಜ್ಞ, ದಕ್ಷಾದಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳು, ನೀವು ನಾರದ-ಕುಮಾರರು, ಇಂದ್ರ-ಚಂದ್ರಾದಿ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಪಾಲಕರು, ಭೂರ್-ನೃ-ತಲ ಲೋಕಗಳ ಅಧಿಪತಿಗಳು, ಗಂಧರ್ವ-ವಿದ್ಯಾಧರ-ಚಾರಣಾಧೀಶರು, ಯಕ್ಷ-ರಾಕ್ಷಸ-ಉರಗ-ನಾಗನಾಥರು, ಮಹರ್ಷಿಗಳು, ಪಿತೃಗಳು, ದೈತ್ಯೇಂದ್ರ-ದಾನವೇಂದ್ರ-ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರರು, ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರೇತ-ಪಿಶಾಚ-ಭೂತ-ಕೂಷ್ಮಾಂಡ, ಜಲಚರ-ಮೃಗ-ಪಕ್ಷಿಗಳ ಅಧೀಶರು—ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ತೇಜಸ್ಸು, ಬಲ, ಕ್ಷಮೆ, ಶ್ರೀ-ಹ್ರೀ-ವಿಭೂತಿ, ಅద్భುತತ್ವ ಹೊಂದಿ ರೂಪವಾಗಲಿ ಅರೂಪವಾಗಲಿ ಕಾಣುವ ಎಲ್ಲವೂ ಭಗವಂತನ ಪರತತ್ತ್ವ ಸ್ವತಃ ಅಲ್ಲ; ಅದು ಅವನ ಪರಾಶಕ್ತಿಯ ಅಂಶಮಾತ್ರ.

Verse 46

प्राधान्यतो यानृष आमनन्ति लीलावतारान् पुरुषस्य भूम्न: । आपीयतां कर्णकषायशोषा- ननुक्रमिष्ये त इमान् सुपेशान् ॥ ४६ ॥

ಹೇ ನಾರದ, ಈಗ ಋಷಿಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಹೇಳಿರುವ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಭಗವಂತನ ಲೀಲಾವತಾರಗಳನ್ನು ನಾನು ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವರ ಲೀಲಾಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚಿತವಾದ ಮಲರಸವನ್ನು ಒಣಗಿಸುತ್ತದೆ; ಅವು ಕೇಳಲು ಮಧುರವೂ ಮನೋಹರವೂ ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿವೆ.