Adhyaya 3
Karmic Aspirations, Demigod Worship, and the Supreme Duty of Bhakti (Hari-kathā as Life’s True Gain)
ಶುಕದೇವನು ಪರೀಕ್ಷಿತನಿಗೆ, ಮರಣದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವವನಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಉಪದೇಶಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಆಸೆಪ್ರೇರಿತ ವೈದಿಕ ಆರಾಧನೆಯ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಶಕ್ತಿ, ಸಂತಾನ, ಧನ, ಕೀರ್ತಿ, ಸೌಂದರ್ಯ, ದೀರ್ಘಾಯು, ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗಾರೋಹಣ ಮುಂತಾದ ಫಲಗಳಿಗಾಗಿ ಜನರು ವಿವಿಧ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇದು ಕಾಮ (ಭೌತಿಕ ಪ್ರೇರಣೆ) ಮತ್ತು ಅದರ ಅನೇಕ ಕರ್ಮಕಾಂಡ ಮಾರ್ಗಗಳ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ಬಳಿಕ ಅಧ್ಯಾಯ ತಿರುವು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ—ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಗತಿಗಾಗಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಅಥವಾ ಅವರ ಭಕ್ತನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಆಸೆಯುಳ್ಳವನು, ನಿರಾಸೆಯವನು, ಮೋಕ್ಷಾರ್ಥಿ—ಉದಾರಬುದ್ಧಿಯವರೆಲ್ಲರೂ ಕೇವಲ ಪರಮ ಪುರುಷ ಭಗವಂತನನ್ನೇ ಭಜಿಸಬೇಕು. ಶುದ್ಧ ಭಕ್ತಸಂಗದಿಂದ ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರ ಆಕರ್ಷಣೆಯೇ ಪರಮ ಸಿದ್ಧಿ, ಮತ್ತು ಹರಿಯ ನಿಜ ಜ್ಞಾನವು ಗುಣಗಳ ಅಲೆಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಶೌನಕನು ಸೂತನನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿ—ಆಯುಷ್ಯ ಕ್ಷೀಣಿಸುವಾಗ ಹರಿಕಥೆಯೇ ಕಾಲದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬಳಕೆ; ಶ್ರವಣ-ಕೀರ್ತನವಿಲ್ಲದ ಜೀವನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಮೃತಸಮಾನ ಎಂದು ಖಂಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಕರ್ಮವರ್ಗೀಕರಣದಿಂದ ಏಕಾಂತ ಭಕ್ತಿಯತ್ತ ಸಾಗಿಸಿ, ಮುಂದಿನ ಸ್ಮರಣಕೇಂದ್ರಿತ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ನೆಲಹಾಸುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
श्री शुक उवाच एवमेतन्निगदितं पृष्टवान् यद्भवान् मम । नृणां यन्म्रियमाणानां मनुष्येषु मनीषिणाम् ॥ १ ॥
ಶ್ರೀ ಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು: ಓ ಮಹಾರಾಜ ಪರಿಕ್ಷಿತ್, ಮರಣದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಜ್ಞಾನಿಯ ಕರ್ತವ್ಯವೇನು ಎಂದು ನೀವು ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳಿದಂತೆ, ಅದಕ್ಕೆ ನಾನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸಿದೆನು।
Verse 2
ब्रह्मवर्चसकामस्तु यजेत ब्रह्मण: पतिम् । इन्द्रमिन्द्रियकामस्तु प्रजाकाम: प्रजापतीन् ॥ २ ॥ देवीं मायां तु श्रीकामस्तेजस्कामो विभावसुम् । वसुकामो वसून रुद्रान् वीर्यकामोऽथ वीर्यवान् ॥ ३ ॥ अन्नाद्यकामस्त्वदितिं स्वर्गकामोऽदिते:सुतान् । विश्वान्देवान् राज्यकाम: साध्यान्संसाधको विशाम् ॥ ४ ॥ आयुष्कामोऽश्विनौ देवौ पुष्टिकाम इलां यजेत् । प्रतिष्ठाकाम: पुरुषो रोदसी लोकमातरौ ॥ ५ ॥ रूपाभिकामो गन्धर्वान् स्त्रीकामोऽप्सर उर्वशीम् । आधिपत्यकाम: सर्वेषां यजेत परमेष्ठिनम् ॥ ६ ॥ यज्ञं यजेद् यशस्काम: कोशकाम: प्रचेतसम् । विद्याकामस्तु गिरिशं दाम्पत्यार्थ उमां सतीम् ॥ ७ ॥
ಬ್ರಹ್ಮತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಬಯಸುವವನು ವೇದಗಳ ಒಡೆಯನನ್ನು (ಬ್ರಹ್ಮ ಅಥವಾ ಬೃಹಸ್ಪತಿ) ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಇಂದ್ರಿಯ ಸುಖವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಇಂದ್ರನನ್ನು ಮತ್ತು ಸಂತಾನವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
Verse 3
ब्रह्मवर्चसकामस्तु यजेत ब्रह्मण: पतिम् । इन्द्रमिन्द्रियकामस्तु प्रजाकाम: प्रजापतीन् ॥ २ ॥ देवीं मायां तु श्रीकामस्तेजस्कामो विभावसुम् । वसुकामो वसून रुद्रान् वीर्यकामोऽथ वीर्यवान् ॥ ३ ॥ अन्नाद्यकामस्त्वदितिं स्वर्गकामोऽदिते:सुतान् । विश्वान्देवान् राज्यकाम: साध्यान्संसाधको विशाम् ॥ ४ ॥ आयुष्कामोऽश्विनौ देवौ पुष्टिकाम इलां यजेत् । प्रतिष्ठाकाम: पुरुषो रोदसी लोकमातरौ ॥ ५ ॥ रूपाभिकामो गन्धर्वान् स्त्रीकामोऽप्सर उर्वशीम् । आधिपत्यकाम: सर्वेषां यजेत परमेष्ठिनम् ॥ ६ ॥ यज्ञं यजेद् यशस्काम: कोशकाम: प्रचेतसम् । विद्याकामस्तु गिरिशं दाम्पत्यार्थ उमां सतीम् ॥ ७ ॥
ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಮಾಯಾದೇವಿಯನ್ನು (ದುರ್ಗೆ) ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು, ಧನವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ವಸುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವೀರನಾಗಲು ಬಯಸುವವನು ರುದ್ರರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
Verse 4
ब्रह्मवर्चसकामस्तु यजेत ब्रह्मण: पतिम् । इन्द्रमिन्द्रियकामस्तु प्रजाकाम: प्रजापतीन् ॥ २ ॥ देवीं मायां तु श्रीकामस्तेजस्कामो विभावसुम् । वसुकामो वसून रुद्रान् वीर्यकामोऽथ वीर्यवान् ॥ ३ ॥ अन्नाद्यकामस्त्वदितिं स्वर्गकामोऽदिते:सुतान् । विश्वान्देवान् राज्यकाम: साध्यान्संसाधको विशाम् ॥ ४ ॥ आयुष्कामोऽश्विनौ देवौ पुष्टिकाम इलां यजेत् । प्रतिष्ठाकाम: पुरुषो रोदसी लोकमातरौ ॥ ५ ॥ रूपाभिकामो गन्धर्वान् स्त्रीकामोऽप्सर उर्वशीम् । आधिपत्यकाम: सर्वेषां यजेत परमेष्ठिनम् ॥ ६ ॥ यज्ञं यजेद् यशस्काम: कोशकाम: प्रचेतसम् । विद्याकामस्तु गिरिशं दाम्पत्यार्थ उमां सतीम् ॥ ७ ॥
ಅನ್ನವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಅದಿತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಅದಿತಿಯ ಪುತ್ರರನ್ನು (ದೇವತೆಗಳನ್ನು) ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ವಿಶ್ವೇದೇವರನ್ನು ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಸಾಧ್ಯ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
Verse 5
ब्रह्मवर्चसकामस्तु यजेत ब्रह्मण: पतिम् । इन्द्रमिन्द्रियकामस्तु प्रजाकाम: प्रजापतीन् ॥ २ ॥ देवीं मायां तु श्रीकामस्तेजस्कामो विभावसुम् । वसुकामो वसून रुद्रान् वीर्यकामोऽथ वीर्यवान् ॥ ३ ॥ अन्नाद्यकामस्त्वदितिं स्वर्गकामोऽदिते:सुतान् । विश्वान्देवान् राज्यकाम: साध्यान्संसाधको विशाम् ॥ ४ ॥ आयुष्कामोऽश्विनौ देवौ पुष्टिकाम इलां यजेत् । प्रतिष्ठाकाम: पुरुषो रोदसी लोकमातरौ ॥ ५ ॥ रूपाभिकामो गन्धर्वान् स्त्रीकामोऽप्सर उर्वशीम् । आधिपत्यकाम: सर्वेषां यजेत परमेष्ठिनम् ॥ ६ ॥ यज्ञं यजेद् यशस्काम: कोशकाम: प्रचेतसम् । विद्याकामस्तु गिरिशं दाम्पत्यार्थ उमां सतीम् ॥ ७ ॥
ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಅಶ್ವಿನೀಕುಮಾರರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ದೃಢವಾದ ದೇಹವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ತನ್ನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯನ್ನು (ರೋದಸಿ) ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
Verse 6
ब्रह्मवर्चसकामस्तु यजेत ब्रह्मण: पतिम् । इन्द्रमिन्द्रियकामस्तु प्रजाकाम: प्रजापतीन् ॥ २ ॥ देवीं मायां तु श्रीकामस्तेजस्कामो विभावसुम् । वसुकामो वसून रुद्रान् वीर्यकामोऽथ वीर्यवान् ॥ ३ ॥ अन्नाद्यकामस्त्वदितिं स्वर्गकामोऽदिते:सुतान् । विश्वान्देवान् राज्यकाम: साध्यान्संसाधको विशाम् ॥ ४ ॥ आयुष्कामोऽश्विनौ देवौ पुष्टिकाम इलां यजेत् । प्रतिष्ठाकाम: पुरुषो रोदसी लोकमातरौ ॥ ५ ॥ रूपाभिकामो गन्धर्वान् स्त्रीकामोऽप्सर उर्वशीम् । आधिपत्यकाम: सर्वेषां यजेत परमेष्ठिनम् ॥ ६ ॥ यज्ञं यजेद् यशस्काम: कोशकाम: प्रचेतसम् । विद्याकामस्तु गिरिशं दाम्पत्यार्थ उमां सतीम् ॥ ७ ॥
ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಗಂಧರ್ವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಅಪ್ಸರೆಯರನ್ನು ಹಾಗೂ ಊರ್ವಶಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೆ ಆಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ವಿಶ್ವದ ಒಡೆಯನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
Verse 7
ब्रह्मवर्चसकामस्तु यजेत ब्रह्मण: पतिम् । इन्द्रमिन्द्रियकामस्तु प्रजाकाम: प्रजापतीन् ॥ २ ॥ देवीं मायां तु श्रीकामस्तेजस्कामो विभावसुम् । वसुकामो वसून रुद्रान् वीर्यकामोऽथ वीर्यवान् ॥ ३ ॥ अन्नाद्यकामस्त्वदितिं स्वर्गकामोऽदिते:सुतान् । विश्वान्देवान् राज्यकाम: साध्यान्संसाधको विशाम् ॥ ४ ॥ आयुष्कामोऽश्विनौ देवौ पुष्टिकाम इलां यजेत् । प्रतिष्ठाकाम: पुरुषो रोदसी लोकमातरौ ॥ ५ ॥ रूपाभिकामो गन्धर्वान् स्त्रीकामोऽप्सर उर्वशीम् । आधिपत्यकाम: सर्वेषां यजेत परमेष्ठिनम् ॥ ६ ॥ यज्ञं यजेद् यशस्काम: कोशकाम: प्रचेतसम् । विद्याकामस्तु गिरिशं दाम्पत्यार्थ उमां सतीम् ॥ ७ ॥
ಬ್ರಹ್ಮತೇಜ ಬಯಸುವವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪತಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಲಿ; ಇಂದ್ರಿಯಸುಖ ಬಯಸುವವನು ಇಂದ್ರನನ್ನು; ಸಂತಾನ ಬಯಸುವವನು ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳನ್ನು. ಶ್ರೀ-ಸಮೃದ್ಧಿಗೆ ದೇವೀ ಮಾಯೆ (ದುರ್ಗೆ)ಯನ್ನು; ತೇಜಸ್ಸಿಗೆ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು; ಧನಕ್ಕೆ ವಸುಗಳನ್ನು; ವೀರ್ಯ-ಪರಾಕ್ರಮಕ್ಕೆ ರುದ್ರರನ್ನು. ಅನ್ನ-ಧಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಅದಿತಿಯನ್ನು; ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಅದಿತಿಪುತ್ರರನ್ನು; ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಶ್ವದೇವರನ್ನು; ಜನಪ್ರಿಯತೆಗೆ ಸಾಧ್ಯರನ್ನು. ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯಕ್ಕೆ ಅಶ್ವಿನೀಕುಮಾರರನ್ನು; ಪುಷ್ಟ ದೇಹಕ್ಕೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು; ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಗೆ ದ್ಯಾವಾ-ಪೃಥಿವಿಯನ್ನು. ರೂಪಕ್ಕೆ ಗಂಧರ್ವರನ್ನು; ಸತಿಪತ್ನಿಗೆ ಅಪ್ಸರೆ ಉರ್ವಶಿಯನ್ನು; ಆಧಿಪತ್ಯಕ್ಕೆ ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು. ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಭಗವಂತನ ಯಜ್ಞವನ್ನು; ಕೋಶಕ್ಕೆ ಪ್ರಚೇತಸ (ವರುಣ)ನನ್ನು; ವಿದ್ಯೆಗೆ ಗಿರೀಶ ಶಿವನನ್ನು; ದಾಂಪತ್ಯಸೌಖ್ಯಕ್ಕೆ ಸತಿ ಉಮೆಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಲಿ।
Verse 8
धर्मार्थ उत्तमश्लोकं तन्तु: तन्वन् पितृन् यजेत् । रक्षाकाम: पुण्यजनानोजस्कामो मरुद्गणान् ॥ ८ ॥
ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಪರಮಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಉತ್ತಮಶ್ಲೋಕ ಭಗವಂತನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಲಿ; ವಂಶರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಕುಲವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಿ. ರಕ್ಷೆ ಬಯಸುವವನು ಪುಣ್ಯಜನರನ್ನು, ಓಜಸ್ಸು ಬಯಸುವವನು ಮರುದ್ಗಣಗಳನ್ನು ಆರಾಧಿಸಲಿ।
Verse 9
राज्यकामो मनून् देवान् निऋर्तिं त्वभिचरन् यजेत् । कामकामो यजेत् सोममकाम: पुरुषं परम् ॥ ९ ॥
ರಾಜ್ಯ ಅಥವಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಬಯಸುವವನು ಮನುಗಳನ್ನು ಆರಾಧಿಸಲಿ; ಶತ್ರುವಿಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಅಭಿಚಾರ ಮಾಡುವವನು ನಿರೃತಿ ದೇವತೆಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಲಿ. ಭೋಗಕಾಮನೆ ಇರುವವನು ಸೋಮನನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಿ; ಆದರೆ ನಿಷ್ಕಾಮನು ಪರಮಪುರುಷ ಭಗವಂತನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಲಿ।
Verse 10
अकाम: सर्वकामो वा मोक्षकाम उदारधी: । तीव्रेण भक्तियोगेन यजेत पुरुषं परम् ॥ १० ॥
ನಿಷ್ಕಾಮನಾಗಿರಲಿ, ಸರ್ವಕಾಮಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರಲಿ, ಅಥವಾ ಮೋಕ್ಷಕಾಮನಾಗಿರಲಿ—ಉದಾರಬುದ್ಧಿಯವನು ತೀವ್ರ ಭಕ್ತಿಯೋಗದಿಂದ ಪರಮಪುರುಷ ಭಗವಂತನನ್ನೇ ಆರಾಧಿಸಬೇಕು।
Verse 11
एतावानेव यजतामिह नि:श्रेयसोदय: । भगवत्यचलो भावो यद् भागवतसंगत: ॥ ११ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಯಜನ ಮಾಡುವವರ ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಇಷ್ಟೇ—ಭಾಗವತ (ಶುದ್ಧ ಭಕ್ತ) ಸಂಗದಿಂದ ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಅಚಲವಾದ, ಸ್ವಯಂ ಉದಯಿಸುವ ಪ್ರೇಮಭಾವ ಹುಟ್ಟುವುದು।
Verse 12
ज्ञानं यदाप्रतिनिवृत्तगुणोर्मिचक्र - मात्मप्रसाद उत यत्र गुणेष्वसङ्ग: । कैवल्यसम्मतपथस्त्वथ भक्तियोग: को निर्वृतो हरिकथासु रतिं न कुर्यात् ॥ १२ ॥
ಹರಿಸಂಬಂಧಿಯಾದ ಜ್ಞಾನವು ಗುಣಗಳ ಅಲೆ-ಚಕ್ರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಗುಣಾಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅದು ಆತ್ಮವನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೈವಲ್ಯಮಾರ್ಗಕ್ಕೂ ಸಮ್ಮತ; ಹಾಗಿರಲು ಹರಿಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ರತಿ ಯಾರು ಮಾಡದೆ ಇರುವರು?
Verse 13
शौनक उवाच इत्यभिव्याहृतं राजा निशम्य भरतर्षभ: । किमन्यत्पृष्टवान् भूयो वैयासकिमृषिं कविम् ॥ १३ ॥
ಶೌನಕನು ಹೇಳಿದನು—ಇಂತೆಲ್ಲ ಹೇಳಿದುದನ್ನು ಕೇಳಿ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜ ಪರೀಕ್ಷಿತನು ಮತ್ತೆ ಕವಿ-ಋಷಿ, ವ್ಯಾಸಪುತ್ರ ಶ್ರೀ ಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಏನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು?
Verse 14
एतच्छुश्रूषतां विद्वन् सूत नोऽर्हसि भाषितुम् । कथा हरिकथोदर्का: सतां स्यु: सदसि ध्रुवम् ॥ १४ ॥
ವಿದ್ವಾನ್ ಸೂತನೇ! ನಾವು ಕೇಳಲು ಉತ್ಸುಕರಾಗಿದ್ದೇವೆ; ದಯವಿಟ್ಟು ಇದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿ ಹೇಳಿರಿ. ಹರಿಕಥೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡುವ ವಿಷಯಗಳು ಸಜ್ಜನರ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಚರ್ಚೆಯಾಗಬೇಕು.
Verse 15
स वै भागवतो राजा पाण्डवेयो महारथ: । बालक्रीडनकै: क्रीडन् कृष्णक्रीडां य आददे ॥ १५ ॥
ಪಾಂಡವರ ವಂಶದ ಮಹಾರಥ ರಾಜ ಪರೀಕ್ಷಿತನು ನಿಜವಾದ ಭಾಗವತನಾಗಿದ್ದನು. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಗೊಂಬೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಟವಾಡುತ್ತಾ ಕುಟುಂಬದೇವತೆಯ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 16
वैयासकिश्च भगवान् वासुदेवपरायण: । उरुगायगुणोदारा: सतां स्युर्हि समागमे ॥ १६ ॥
ವ್ಯಾಸಪುತ್ರ ಶ್ರೀ ಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿಯು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕೂಡಿದವನು, ವಾಸುದೇವಪರಾಯಣ ಮಹಾಭಕ್ತನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಜ್ಜನರ ಸಮಾಗಮದಲ್ಲಿ ಉರುಗಾಯನೆಂದು ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಡುವ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಗುಣಗಳ ಚರ್ಚೆಯೇ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
Verse 17
आयुर्हरति वै पुंसामुद्यन्नस्तं च यन्नसौ । तस्यर्ते यत्क्षणो नीत उत्तमश्लोकवार्तया ॥ १७ ॥
ಉದಯಿಸಿ ಅಸ್ತಮಿಸುವ ಸೂರ್ಯನು ಎಲ್ಲರ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ಹರಣಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಉತ್ತಮಶ್ಲೋಕ ಭಗವಂತನ ಕಥಾವಾರ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷಣವನ್ನು ಕಳೆಯುವವನ ಕಾಲ ವ್ಯರ್ಥವಾಗದು।
Verse 18
तरव: किं न जीवन्ति भस्त्रा: किं न श्वसन्त्युत । न खादन्ति न मेहन्ति किं ग्रामे पशवोऽपरे ॥ १८ ॥
ಮರಗಳು ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಕಮ್ಮಾರನ ಭಸ್ತ್ರಗಳು ಉಸಿರಾಡುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಹಳ್ಳಿಯ ಇತರ ಪಶುಗಳು ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲವೇ, ವೀರ್ಯತ್ಯಾಗ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವೇ?
Verse 19
श्वविड्वराहोष्ट्रखरै: संस्तुत: पुरुष: पशु: । न यत्कर्णपथोपेतो जातु नाम गदाग्रज: ॥ १९ ॥
ನಾಯಿ, ಹಂದಿ, ಒಂಟೆ, ಕತ್ತೆ ಇಂತಹವರಂತೆ ಇರುವವರು, ಗದಾಗ್ರಜನಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ನಾಮ-ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಕಿವಿಗೆ ತಲುಪಿಸದವನನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾರೆ; ಅಂಥವನು ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲ, ಪಶುವೇ.
Verse 20
बिले बतोरुक्रमविक्रमान् ये न शृण्वत: कर्णपुटे नरस्य । जिह्वासती दार्दुरिकेव सूत न चोपगायत्युरुगायगाथा: ॥ २० ॥
ಉರುಕ್ರಮನಾದ ಭಗವಂತನ ಪರಾಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳದವನು, ಉರುಗಾಯನಾದ ಪ್ರಭುವಿನ ಗಾಥೆಗಳನ್ನು ಜೋರಾಗಿ ಹಾಡದವನು—ಅವನ ಕಿವಿಗಳು ಹಾವಿನ ಬಿಲಗಳಂತೆ, ನಾಲಿಗೆ ಕಪ್ಪೆಯ ನಾಲಿಗೆಯಂತೆ ಎಣಿಸಬೇಕು.
Verse 21
भार: परं पट्टकिरीटजुष्ट - मप्युत्तमाङ्गं न नमेन्मुकुन्दम् । शावौ करौ नो कुरुते सपर्यां हरेर्लसत्काञ्चनकङ्कणौ वा ॥ २१ ॥
ಪಟ್ಟಿನ ಪಾಗಡಿ-ಕಿರೀಟದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ತಲೆಯೂ ಮುಕುಂದನಿಗೆ ನಮಿಸದಿದ್ದರೆ ಅದು ಕೇವಲ ಭಾರ; ಮಿನುಗುವ ಚಿನ್ನದ ಕಂಕಣಗಳಿದ್ದ ಕೈಗಳೂ ಹರಿಯ ಸೇವೆ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ಶವದ ಕೈಗಳಂತೆಯೇ.
Verse 22
बर्हायिते ते नयने नराणां लिङ्गानि विष्णोर्न निरीक्षतो ये । पादौ नृणां तौ द्रुमजन्मभाजौ क्षेत्राणि नानुव्रजतो हरेर्यौ ॥ २२ ॥
ವಿಷ್ಣುವಿನ ರೂಪ-ನಾಮ-ಗುಣಾದಿ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲದವರ ಕಣ್ಣುಗಳು ನವಿಲಿನ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಕಣ್ಣುಗಳಂತೆ; ಹರಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ನಡೆಯದವರ ಪಾದಗಳು ಮರದ ಕಾಂಡಗಳಂತೆ ಎಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ।
Verse 23
जीवञ्छवो भागवताङ्घ्रिरेणुं न जातु मर्त्योऽभिलभेत यस्तु । श्रीविष्णुपद्या मनुजस्तुलस्या: श्वसञ्छवो यस्तु न वेद गन्धम् ॥ २३ ॥
ಭಾಗವತ ಭಕ್ತನ ಪಾದಧೂಳನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಪಡೆಯದ ಮನುಷ್ಯನು ಜೀವಂತ ಶವವೇ; ಹಾಗೆಯೇ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿನ ಪದಪದ್ಮಗಳ ತುಳಸಿಯ ಸುಗಂಧವನ್ನು ಅರಿಯದವನು ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಶವವೇ.
Verse 24
तदश्मसारं हृदयं बतेदं यद् गृह्यमाणैर्हरिनामधेयै: । न विक्रियेताथ यदा विकारो नेत्रे जलं गात्ररुहेषु हर्ष: ॥ २४ ॥
ಏಕಾಗ್ರವಾಗಿ ಹರಿನಾಮವನ್ನು ಜಪಿಸಿದರೂ ಬದಲಾಗದ ಹೃದಯವು ನಿಜಕ್ಕೂ ಉಕ್ಕಿನಂತೆ ಕಠಿಣ; ಭಾವೋದ್ರೇಕ ಬಂದಾಗ ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬದಿರುವುದು ಮತ್ತು ದೇಹದಲ್ಲಿ ರೋಮಾಂಚ ಉಂಟಾಗದಿರುವುದು ಅದರ ಲಕ್ಷಣ.
Verse 25
अथाभिधेह्यङ्ग मनोऽनुकूलं प्रभाषसे भागवतप्रधान: । यदाह वैयासकिरात्मविद्या- विशारदो नृपतिं साधु पृष्ट: ॥ २५ ॥
ಓ ಸೂತ ಗೋಸ್ವಾಮೀ, ನೀವು ಭಾಗವತಪ್ರಧಾನರು; ನಿಮ್ಮ ವಚನಗಳು ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅನುಕೂಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಆತ್ಮವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದ ಮಹಾಭಕ್ತ ಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮೀ ಯಥಾವಿಧಿ ಕೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಮಹಾರಾಜ ಪರಿಕ್ಷಿತನಿಗೆ ಹೇಳಿದುದನ್ನೇ ನಮಗೆ ವಿವರಿಸಿ।
Frequently Asked Questions
The list illustrates the Vedic system of karma-kāṇḍa where specific desires are paired with specific cosmic administrators (devatās). The Bhāgavata uses this as a teaching device: it acknowledges the reality of desire-based religiosity while showing its limitations and redirecting the aspirant toward Viṣṇu-bhakti as the comprehensive and final goal.
The chapter states that a ‘broader intelligence’ worships the supreme whole regardless of being kāmī (full of desires), akāma (desireless), or mokṣa-kāma (seeking liberation). The principle is that Bhagavān is the root of all outcomes; devotion purifies desire, and through sādhu-saṅga it matures into steady attraction to Hari, which is presented as the highest perfection.
The text teaches that time (marked by sunrise and sunset) drains life for everyone except the person who uses time for hari-kathā—hearing and discussing the all-good Lord. The point is not a literal suspension of time, but that life’s purpose is fulfilled when time is invested in remembrance and devotion, making such living ‘truly alive’ in the Bhāgavata’s valuation.