Adhyaya 2

Verse 1

श्रीशुक उवाच एवं पुरा धारणयात्मयोनि- र्नष्टां स्मृतिं प्रत्यवरुध्य तुष्टात् । तथा ससर्जेदममोघद‍ृष्टि- र्यथाप्ययात् प्राग् व्यवसायबुद्धि: ॥ १ ॥

ಶ್ರೀಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು—ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಪ್ರಕಟನೆಗೂ ಮುನ್ನ, ಆತ್ಮಯೋನಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ವಿರಾಟ್-ರೂಪ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಪ್ರಭುವನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿ ಕಳೆದುಹೋದ ಸ್ಮೃತಿಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದನು. ನಂತರ ಅಮೋಘದೃಷ್ಟಿಯ ಬ್ರಹ್ಮನು ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ದೃಢನಿಶ್ಚಯಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪುನಃ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.

Verse 2

शाब्दस्य हि ब्रह्मण एष पन्था यन्नामभिर्ध्यायति धीरपार्थै: । परिभ्रमंस्तत्र न विन्दतेऽर्थान् मायामये वासनया शयान: ॥ २ ॥

ವೇದಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮದ ಈ ಮಾರ್ಗವು ಅಷ್ಟು ಮೋಹಗೊಳಿಸುವುದು; ಜನರು ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದ ನಾಮಧ್ವನಿಗಳಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸಿ ಸ್ವರ್ಗಾದಿ ವಿಷಯಗಳ ಕಡೆಗೆ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಂಧಿತ ಜೀವಿಗಳು ಮಾಯಾಮಯ ಭೋಗವಾಸನೆಯಲ್ಲಿ ಕನಸಿನಂತೆ ಅಲೆಯುತ್ತಾ, ಅಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಸುಖವನ್ನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 3

अत: कविर्नामसु यावदर्थ: स्यादप्रमत्तो व्यवसायबुद्धि: । सिद्धेऽन्यथार्थे न यतेत तत्र परिश्रमं तत्र समीक्षमाण: ॥ ३ ॥

ಆದ್ದರಿಂದ ಜ್ಞಾನಿಯು ನಾಮರೂಪಗಳ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವಷ್ಟು ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು. ಅವನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ದೃಢನಿಶ್ಚಯಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನಾಗಿ, ಬೇಡದ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಯತ್ನಿಸಬಾರದು; ಏಕೆಂದರೆ ಅಂಥ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಕೇವಲ ವ್ಯರ್ಥ ಶ್ರಮವೆಂದು ಅವನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.

Verse 4

सत्यां क्षितौ किं कशिपो: प्रयासै- र्बाहौ स्वसिद्धे ह्युपबर्हणै: किम् । सत्यञ्जलौ किं पुरुधान्नपात्र्या दिग्वल्कलादौ सति किं दुकूलै: ॥ ४ ॥

ಭೂಮಿಯೇ ಸಾಕಷ್ಟು ಶಯನವಾಗಿರುವಾಗ ಹಾಸಿಗೆ‑ಮಂಚಗಳ ಅಗತ್ಯವೇನು? ಸ್ವಬಾಹುವೇ ತಲೆಯಾಸರೆಯಾಗುವಾಗ ತಲೆಯಣೆಯೇಕೆ? ಕರತಲಗಳೇ ಪಾತ್ರವಾಗಿರುವಾಗ ಅನೇಕ ಪಾತ್ರೆಗಳೇಕೆ? ದಿಕ್ಕು‑ವಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ ವೃಕ್ಷವಲ್ಕಲವೇ ಆವರಣವಾಗಿರುವಾಗ ಬಟ್ಟೆಗಳೇಕೆ?

Verse 5

चीराणि किं पथि न सन्ति दिशन्ति भिक्षां नैवाङ्‌घ्रिपा: परभृत: सरितोऽप्यशुष्यन् । रुद्धा गुहा: किमजितोऽवति नोपसन्नान् कस्माद् भजन्ति कवयो धनदुर्मदान्धान् ॥ ५ ॥

ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹರಿದ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಇಲ್ಲವೇ? ಪರೋಪಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಮರಗಳು ಈಗ ಭಿಕ್ಷೆ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲವೇ? ನದಿಗಳು ಒಣಗಿ ದಾಹಾರ್ತರಿಗೆ ನೀರು ಕೊಡಲಾರವೆಯೇ? ಪರ್ವತಗಳ ಗುಹೆಗಳು ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿವೆಯೇ? ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಾಗಿ—ಅಜಿತನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶರಣಾಗತರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಕವಿ‑ಮುನಿಗಳು ದುಡಿದು ಗಳಿಸಿದ ಧನದ ಮದದಿಂದ ಅಂಧರಾದವರನ್ನು ಏಕೆ ಹೊಗಳಿ ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ?

Verse 6

एवं स्वचित्ते स्वत एव सिद्ध आत्मा प्रियोऽर्थो भगवाननन्त: । तं निर्वृतो नियतार्थो भजेत संसारहेतूपरमश्च यत्र ॥ ६ ॥

ಹೀಗೆ ಸ್ಥಿರಚಿತ್ತನಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ಸೇವಾ‑ಭಜನ ಮಾಡಬೇಕು. ಅವನೇ ಸರ್ವಶಕ್ತಿಮಾನ ಅನಂತ ಭಗವಾನ್, ಜೀವನದ ಪರಮ ಗುರಿ; ಅವನ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಸಂಸಾರಬಂಧನದ ಕಾರಣವೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 7

कस्तां त्वनाद‍ृत्य परानुचिन्ता- मृते पशूनसतीं नाम कुर्यात् । पश्यञ्जनं पतितं वैतरण्यां स्वकर्मजान् परितापाञ्जुषाणम् ॥ ७ ॥

ಇಂತಹ ಪರಮ ಚಿಂತೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ, ಸ್ಥೂಲ ಭೌತಿಕವಾದಿಗಳ ಹೊರತು ಯಾರು ನಶ್ವರವಾದ ಹೆಸರು‑ರೂಪಗಳಲ್ಲೇ ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ? ಅವರು ಜನಸಮೂಹವು ವೈತರಣಿಯಂತ ದುಃಖನದಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು, ಸ್ವಕರ್ಮಫಲಜನಿತ ತಾಪಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ.

Verse 8

केचित् स्वदेहान्तर्हृदयावकाशे प्रादेशमात्रं पुरुषं वसन्तम् । चतुर्भुजं कञ्जरथाङ्गशङ्ख- गदाधरं धारणया स्मरन्ति ॥ ८ ॥

ಕೆಲವರು ಧಾರಣಾ‑ಧ್ಯಾನದಿಂದ ತಮ್ಮ ದೇಹದ ಒಳಗಿನ ಹೃದಯಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ, ಪ್ರಾದೇಶಮಾತ್ರ ಪುರುಷೋತ್ತಮನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ—ಅವನು ಚತುರ್ಭುಜ; ಪದ್ಮ, ಚಕ್ರ, ಶಂಖ ಮತ್ತು ಗದೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ.

Verse 9

प्रसन्नवक्त्रं नलिनायतेक्षणं कदम्बकिञ्जल्कपिशङ्गवाससम् । लसन्महारत्नहिरण्मयाङ्गदं स्फुरन्महारत्नकिरीटकुण्डलम् ॥ ९ ॥

ಅವರ ಮುಖವು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ; ಕಣ್ಣುಗಳು ಕಮಲದಳಗಳಂತೆ ವಿಶಾಲ. ಕದಂಬಪುಷ್ಪದ ಕೇಸರದಂತೆ ಪೀತಾಂಬರ ಧರಿಸಿ, ರತ್ನಖಚಿತ ಸ್ವರ್ಣಾಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತನಾಗಿ, ರತ್ನಮಯ ಕಿರೀಟ ಮತ್ತು ಕುಂಡಲಗಳು ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆ.

Verse 10

उन्निद्रहृत्पङ्कजकर्णिकालये योगेश्वरास्थापितपादपल्लवम् । श्रीलक्षणं कौस्तुभरत्नकन्धर- मम्‍लानलक्ष्म्या वनमालयाचितम् ॥ १० ॥

ಯೋಗೇಶ್ವರರ ವಿಕಸಿತ ಹೃದಯ-ಕಮಲದ ಕರ್ಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾದಕಮಲಗಳು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ. ವಕ್ಷಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀವತ್ಸ ಚಿಹ್ನೆ ಮತ್ತು ಕೌಸ್ತುಭಮಣಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತವೆ; ಭುಜಗಳ ಮೇಲೆ ರತ್ನಗಳು ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆ; ಅವರ ದಿವ್ಯ ದೇಹವು ತಾಜಾ ಹೂವಿನ ವನಮಾಲೆಯಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದೆ.

Verse 11

विभूषितं मेखलयाङ्गुलीयकै- र्महाधनैर्नूपुरकङ्कणादिभि: । स्निग्धामलाकुञ्चितनीलकुन्तलै- र्विरोचमानाननहासपेशलम् ॥ ११ ॥

ಅವರು ಕಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಖಲೆ, ಬೆರಳಲ್ಲಿ ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನಖಚಿತ ಉಂಗುರಗಳು, ನೂಪುರ, ಕಂಕಣ ಮೊದಲಾದ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತರು. ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ಮಿನುಗುವ, ನಿರ್ಮಲ, ನೀಲಛಾಯೆಯ ಕುಂಚಿತ ಕೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಮಧುರ ನಗುವಿನಿಂದ ಹೊಳೆಯುವ ಮುಖ ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರವಾಗಿದೆ.

Verse 12

अदीनलीलाहसितेक्षणोल्लसद्- भ्रूभङ्गसंसूचितभूर्यनुग्रहम् । ईक्षेत चिन्तामयमेनमीश्वरं यावन्मनो धारणयावतिष्ठते ॥ १२ ॥

ಅವರ ಉದಾರ ಲೀಲೆಗಳು, ನಗುವಿನಿಂದ ಹೊಳೆಯುವ ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಭ್ರೂಭಂಗಿ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅವರ ಅಪಾರ ಅನುಗ್ರಹದ ಸೂಚನೆಗಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವವರೆಗೆ, ಈ ಚಿಂತಾತೀತ ಈಶ್ವರನ ದಿವ್ಯರೂಪವನ್ನು ಏಕಾಗ್ರವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.

Verse 13

एकैकशोऽङ्गानि धियानुभावयेत् पादादि यावद्धसितं गदाभृत: । जितं जितं स्थानमपोह्य धारयेत् परं परं शुद्ध्यति धीर्यथा यथा ॥ १३ ॥

ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಗದಾಧರನಾದ ಪ್ರಭುವಿನ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಭಾವಿಸಬೇಕು—ಪಾದಕಮಲಗಳಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಅವರ ನಗುವ ಮುಖದವರೆಗೆ. ಮನಸ್ಸು ಯಾವ ಯಾವ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಜಯಿಸಿ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೋ, ಆ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ದಾಟಿ ಮುಂದಿನ ಅಂಗದಲ್ಲಿ ಧಾರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಹೀಗೆ ಕ್ರಮೇಣ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸಾಗಿದಂತೆ ಬುದ್ಧಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 14

यावन्न जायेत परावरेऽस्मिन् विश्वेश्वरे द्रष्टरि भक्तियोग: । तावत् स्थवीय: पुरुषस्य रूपं क्रियावसाने प्रयत: स्मरेत ॥ १४ ॥

ಪರಾ-ಅಪರ ಲೋಕಗಳ ದ್ರಷ್ಟಾ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯೋಗ ಹುಟ್ಟುವವರೆಗೆ, ನಿಯತ ಕರ್ಮಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಭಗವಂತನ ವಿರಾಟ್ ರೂಪವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು।

Verse 15

स्थिरं सुखं चासनमास्थितो यति- र्यदा जिहासुरिममङ्ग लोकम् । काले च देशे च मनो न सज्जयेत् प्राणान् नियच्छेन्मनसा जितासु: ॥ १५ ॥

ಓ ರಾಜನೇ, ಯೋಗಿ ಈ ಮಾನವಲೋಕವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲು ಬಯಸುವಾಗ ಕಾಲ-ದೇಶಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳದಂತೆ ಮಾಡಿ; ಸ್ಥಿರವಾದ ಸುಖಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ಪ್ರಾಣವಾಯುವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಬೇಕು।

Verse 16

मन: स्वबुद्ध्यामलया नियम्य क्षेत्रज्ञ एतां निनयेत् तमात्मनि । आत्मानमात्मन्यवरुध्य धीरो लब्धोपशान्तिर्विरमेत कृत्यात् ॥ १६ ॥

ನಂತರ ಯೋಗಿ ತನ್ನ ನಿರ್ಮಲ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಜೀವಾತ್ಮ (ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ)ನಲ್ಲಿ ಲೀನಗೊಳಿಸಿ, ಆ ಜೀವಾತ್ಮವನ್ನು ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಲೀನಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಧೀರನು ಲಬ್ಧೋಪಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಇತರ ಎಲ್ಲ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ವಿರಮಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 17

न यत्र कालोऽनिमिषां पर: प्रभु: कुतो नु देवा जगतां य ईशिरे । न यत्र सत्त्वं न रजस्तमश्च न वै विकारो न महान् प्रधानम् ॥ १७ ॥

ಲಬ್ಧೋಪಶಾಂತಿಯ ಆ ಪರಾತ್ಪರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ನಿಮಿಷರಹಿತ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಕಾಲದ ಪ್ರಭುತ್ವವಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಸತ್ತ್ವವೂ ಇಲ್ಲ, ರಜಸ್ಸೂ ಇಲ್ಲ, ತಮಸ್ಸೂ ಇಲ್ಲ; ಅಹಂಕಾರವೂ ಇಲ್ಲ, ಮಹತ್ತತ್ತ್ವವೂ ಇಲ್ಲ, ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರಕೃತಿಯೂ ಇಲ್ಲ।

Verse 18

परं पदं वैष्णवमामनन्ति तद् यन्नेति नेतीत्यतदुत्सिसृक्षव: । विसृज्य दौरात्म्यमनन्यसौहृदा हृदोपगुह्यार्हपदं पदे पदे ॥ १८ ॥

ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಆ ಪರಮ ವೈಷ್ಣವ ಪದವನ್ನು ಸಾರುತ್ತಾರೆ; ಅಲ್ಲಿ ‘ನೇತಿ ನೇತಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ದೇವವಿರೋಧಿಯಾದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶುದ್ಧ ಭಕ್ತನು ದೌರಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಪ್ರಭುವಿನೊಂದಿಗೆ ಅನನ್ಯ ಸೌಹಾರ್ದದಿಂದ, ಅವರ ಪದಪದ್ಮಗಳನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರತಿಕ್ಷಣ ಪದೇ ಪದೇ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 19

इत्थं मुनिस्तूपरमेद् व्यवस्थितो विज्ञानद‍ृग्वीर्यसुरन्धिताशय: । स्वपार्ष्णिनापीड्य गुदं ततोऽनिलं स्थानेषु षट्‍सून्नमयेज्जितक्लम: ॥ १९ ॥

ಹೀಗೆ ಮುನಿ ವಿಜ್ಞಾನದೃಷ್ಟಿಯ ಬಲದಿಂದ ಪರಮ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ಭೌತಿಕ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಪಾದದ ಮಡಿಲಿನಿಂದ ಗುದದ್ವಾರವನ್ನು ತಡೆದು ಪ್ರಾಣವಾಯುವನ್ನು ಆರು ಪ್ರಧಾನ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ನಡೆಸಬೇಕು, ಕ್ಲಾಂತಿಯನ್ನು ಜಯಿಸಿ।

Verse 20

नाभ्यां स्थितं हृद्यधिरोप्य तस्मा- दुदानगत्योरसि तं नयेन्मुनि: । ततोऽनुसन्धाय धिया मनस्वी स्वतालुमूलं शनकैर्नयेत् ॥ २० ॥

ಧ್ಯಾನಭಕ್ತನು ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಏರಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಉದಾನಗತಿಯಿಂದ ವಕ್ಷಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದು, ನಂತರ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಅನುಸಂಧಾನಿಸುತ್ತಾ ತಾಲುಮೂಲಕ್ಕೆ ಕ್ರಮೇಣ ತಲುಪಿಸಬೇಕು।

Verse 21

तस्माद् भ्रुवोरन्तरमुन्नयेत निरुद्धसप्तायतनोऽनपेक्ष: । स्थित्वा मुहूर्तार्धमकुण्ठद‍ृष्टि- र्निर्भिद्य मूर्धन् विसृजेत्परं गत: ॥ २१ ॥

ನಂತರ ಭಕ್ತಿ-ಯೋಗಿ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಭ್ರೂಮಧ್ಯಕ್ಕೆ ಏರಿಸಬೇಕು. ಪ್ರಾಣದ ಏಳು ನಿರ್ಗಮ ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ತಡೆದು, ನಿರಾಸಕ್ತನಾಗಿ, ಅಚಲ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅರ್ಧ ಮುಹೂರ್ತ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ನಿಂತು, ಬಳಿಕ ಶಿರೋರಂಧ್ರವನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ದೇಹಬಂಧವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು।

Verse 22

यदि प्रयास्यन् नृप पारमेष्ठ्यं वैहायसानामुत यद् विहारम् । अष्टाधिपत्यं गुणसन्निवाये सहैव गच्छेन्मनसेन्द्रियैश्च ॥ २२ ॥

ಆದರೆ, ಓ ರಾಜನೇ, ಯೋಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಂತಹ ಪಾರಮೇಷ್ಠ್ಯ ಸ್ಥಾನ, ವೈಹಾಯಸಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಕಾಶವಿಹಾರ, ಅಷ್ಟಸಿದ್ಧಿಗಳ ಅಧಿಪತ್ಯ, ಅಥವಾ ಅನೇಕ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಭೋಗಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬಯಸಿದರೆ, ಅವನು ಗುಣಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಸಹ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 23

योगेश्वराणां गतिमाहुरन्त- र्बहिस्त्रिलोक्या: पवनान्तरात्मनाम् । न कर्मभिस्तां गतिमाप्नुवन्ति विद्यातपोयोगसमाधिभाजाम् ॥ २३ ॥

ಯೋಗೇಶ್ವರರ ಗತಿ—ಪ್ರಾಣರೂಪ ಅಂತರಾತ್ಮದ ಮೂಲಕ ತ್ರಿಲೋಕಗಳ ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ನಿರ್ಬಂಧವಿಲ್ಲದೆ ಸಂಚರಿಸುವುದು—ಅಪರಿಮಿತವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ವಿದ್ಯೆ, ತಪಸ್ಸು, ಯೋಗ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿ (ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಬಲ) ಹೊಂದಿರುವವರು ಆ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಕರ್ಮಫಲಾಸಕ್ತ ಭೋಗಿಗಳು ಅದನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಪಡೆಯಲಾರರು।

Verse 24

वैश्वानरं याति विहायसा गत: सुषुम्णया ब्रह्मपथेन शोचिषा । विधूतकल्कोऽथ हरेरुदस्तात् प्रयाति चक्रं नृप शैशुमारम् ॥ २४ ॥

ಹೇ ರಾಜನೇ, ಯೋಗಿ ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಸুষುಮ್ನಾ ಮೂಲಕ ಬ್ರಹ್ಮಪಥದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀರಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುವುದಕ್ಕೆ ಹೊರಟಾಗ, ಮೊದಲು ಅಗ್ನಿದೇವನ ಲೋಕವಾದ ವೈಶ್ವಾನರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಎಲ್ಲ ಕಲ್ಮಷಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ಭಗವಾನ್ ಹರಿಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಶೈಶುಮಾರ-ಚಕ್ರಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 25

तद् विश्वनाभिं त्वतिवर्त्य विष्णो- रणीयसा विरजेनात्मनैक: । नमस्कृतं ब्रह्मविदामुपैति कल्पायुषो यद् विबुधा रमन्ते ॥ २५ ॥

ಈ ಶೈಶುಮಾರ-ಚಕ್ರವೇ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವದ ಪರಿವೃತ್ತಿಗೆ ಧ್ರುವಕೇಂದ್ರ; ಇದನ್ನು ಗರ್ಭೋದಕಶಾಯಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಾಭಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಯೋಗಿಯೊಬ್ಬನೇ ಇದನ್ನು ದಾಟಿ, ನಿರ್ಮಲ ಆತ್ಮದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವಿದರಿಂದ ನಮಸ್ಕೃತ ಮಹರ್ಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ; ಅಲ್ಲಿ ಭೃಗು ಮೊದಲಾದ ಶುದ್ಧ ಋಷಿಗಳು ಕಲ್ಪಸಮಾನ ಆಯುಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 26

अथो अनन्तस्य मुखानलेन दन्दह्यमानं स निरीक्ष्य विश्वम् । निर्याति सिद्धेश्वरयुष्टधिष्ण्यं यद् द्वैपरार्ध्यं तदु पारमेष्ठ्यम् ॥ २६ ॥

ನಂತರ ಅನಂತನ ಮುಖಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವು ದಹನವಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಯೋಗಿ ನೋಡಿ, ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರರು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನಮಾರ್ಗದಿಂದ ಹೊರಟು ಪಾರಮೇಷ್ಠ್ಯ ಸತ್ಯಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಸತ್ಯಲೋಕದ ಆಯುಷ್ಯವು ದ್ವೈಪರಾರ್ಧ, ಅಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಆಯುಷ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮಾನವೆಂದು ಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 27

न यत्र शोको न जरा न मृत्यु- र्नार्तिर्न चोद्वेग ऋते कुतश्चित् । यच्चित्ततोऽद: कृपयानिदंविदां दुरन्तदु:खप्रभवानुदर्शनात् ॥ २७ ॥

ಸತ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶೋಕವಿಲ್ಲ, ಜರವಿಲ್ಲ, ಮರಣವಿಲ್ಲ; ಯಾವುದೇ ನೋವಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಚಿಂತೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಚೇತನೆಯಿಂದ ಕರుణೆ ಉಂಟಾಗಿ, ಭಕ್ತಿಸೇವೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅರಿಯದೆ ಭೌತಿಕ ಲೋಕದ ದುರಂತ ದುಃಖಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿರುವವರ ಬಗ್ಗೆ ದಯಾಭಾವ ಮೂಡುತ್ತದೆ।

Verse 28

ततो विशेषं प्रतिपद्य निर्भय- स्तेनात्मनापोऽनलमूर्तिरत्वरन् । ज्योतिर्मयो वायुमुपेत्य काले वाय्वात्मना खं बृहदात्मलिङ्गम् ॥ २८ ॥

ಸತ್ಯಲೋಕವನ್ನು ತಲುಪಿದ ನಂತರ ಭಕ್ತನು ಸೂಕ್ಷ್ಮದೇಹದಿಂದ ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಸ್ಥೂಲದೇಹದಂತೆಯೇ ಇರುವ ವಿಶೇಷ ಆತ್ಮಲಿಂಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಅವನು ಕ್ರಮೇಣ ಭೂತತ್ತ್ವದಿಂದ ಜಲತತ್ತ್ವ, ಜಲದಿಂದ ಅಗ್ನಿತತ್ತ್ವ, ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಜ್ಯೋತಿಸ್ಥಿತಿ, ಜ್ಯೋತಿಯಿಂದ ವಾಯುತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದು, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಯುಸ್ವರೂಪದಿಂದ ವಿಶಾಲ ಆಕಾಶತತ್ತ್ವದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತಾನೆ।

Verse 29

घ्राणेन गन्धं रसनेन वै रसं रूपं च द‍ृष्टय‍ा श्वसनं त्वचैव । श्रोत्रेण चोपेत्य नभोगुणत्वं प्राणेन चाकूतिमुपैति योगी ॥ २९ ॥

ಯೋಗಿ ಘ್ರಾಣದಿಂದ ಗಂಧವನ್ನು, ಜಿಹ್ವೆಯಿಂದ ರಸವನ್ನು, ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ರೂಪವನ್ನು, ತ್ವಚೆಯಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು, ಶ್ರೋತ್ರದಿಂದ ಆಕಾಶಗುಣವಾದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ; ಪ್ರಾಣದಿಂದ ಸಂಕಲ್ಪಶಕ್ತಿಗೆ ತಲುಪಿ ಇಂದ್ರಿಯವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 30

स भूतसूक्ष्मेन्द्रियसंनिकर्षं मनोमयं देवमयं विकार्यम् । संसाद्य गत्या सह तेन याति विज्ञानतत्त्वं गुणसंनिरोधम् ॥ ३० ॥

ಆ ಸಾಧಕನು ಸ್ಥೂಲಭೂತ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಸಂನಿಕರ್ಷದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಮನೋಮಯ, ದೇವಮಯ ವಿಕಾರವನ್ನು ದಾಟಿ; ಅದರೊಂದಿಗೆ ಗತಿಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿ ಮುಂದುವರಿದು, ಗುಣಸಂನಿರೋಧವಿರುವ ವಿಜ್ಞಾನತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾನೆ.

Verse 31

तेनात्मनात्मानमुपैति शान्त- मानन्दमानन्दमयोऽवसाने । एतां गतिं भागवतीं गतो य: स वै पुनर्नेह विषज्जतेऽङ्ग ॥ ३१ ॥

ಅದರಿಂದ ಆತ್ಮನು ತನ್ನ ಶಾಂತ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆನಂದಮಯ ಪರಮಾನಂದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಿಯನೇ, ಈ ಭಾಗವತೀ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆದವನು ಮತ್ತೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 32

एते सृती ते नृप वेदगीते त्वयाभिपृष्टे च सनातने च । ये वै पुरा ब्रह्मण आह तुष्ट आराधितो भगवान् वासुदेव: ॥ ३२ ॥

ಹೇ ನೃಪನೇ! ಇವು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾರ್ಗಗಳು; ನೀನು ಕೇಳಿದುದೂ ಸನಾತನ ಸತ್ಯವೇ. ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಮ್ಯಕ್ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ತೃಪ್ತನಾದ ಭಗವಾನ್ ವಾಸುದೇವನು ಇವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.

Verse 33

न ह्यतोऽन्य: शिव: पन्था विशत: संसृताविह । वासुदेवे भगवति भक्तियोगो यतो भवेत् ॥ ३३ ॥

ಈ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುವವರಿಗೆ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಯಸ್ಕರವಾದ ಮಾರ್ಗವಿಲ್ಲ—ಭಗವಾನ್ ವಾಸುದೇವನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯೋಗ ಉಂಟಾಗುವುದೇ ಮುಕ್ತಿಯ ಪರಮೋಪಾಯ.

Verse 34

भगवान् ब्रह्म कार्त्स्‍न्येन त्रिरन्वीक्ष्य मनीषया । तदध्यवस्यत् कूटस्थो रतिरात्मन् यतो भवेत् ॥ ३४ ॥

ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮಹಾ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ವೇದಗಳನ್ನು ಮೂರ ಬಾರಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ವಿಚಾರಿಸಿ, ಪರಮಪುರುಷ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಲ್ಲಿ ರತಿ-ಭಕ್ತಿಯೇ ಧರ್ಮದ ಪರಮ ಸಿದ್ಧಿ ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದನು।

Verse 35

भगवान् सर्वभूतेषु लक्षित: स्वात्मना हरि: । द‍ृश्यैर्बुद्ध्यादिभिर्द्रष्टा लक्षणैरनुमापकै: ॥ ३५ ॥

ಭಗವಾನ್ ಹರಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವಾತ್ಮನೊಂದಿಗೆ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ನೋಡುವಿಕೆ, ಬುದ್ಧಿ ಮೊದಲಾದ ಸೂಚಕ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ, ಅನುಮಾನದಿಂದಲೂ ತಿಳಿಯಬಹುದು।

Verse 36

तस्मात् सर्वात्मना राजन् हरि: सर्वत्र सर्वदा । श्रोतव्य: कीर्तितव्यश्च स्मर्तव्यो भगवान्नृणाम् ॥ ३६ ॥

ಆದುದರಿಂದ, ಓ ರಾಜನೇ, ಮಾನವರು ಸದಾ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಹರಿಯನ್ನು ಶ್ರವಣ ಮಾಡಬೇಕು, ಕೀರ್ತಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು।

Verse 37

पिबन्ति ये भगवत आत्मन: सतां कथामृतं श्रवणपुटेषु सम्भृतम् । पुनन्ति ते विषयविदूषिताशयं व्रजन्ति तच्चरणसरोरुहान्तिकम् ॥ ३७ ॥

ಸಾಧುಜನರಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾದ ಭಗವಂತನ ಅಮೃತಮಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಕಿವಿಗಳ ಮೂಲಕ ಪಾನಮಾಡುವವರು, ವಿಷಯಭೋಗದಿಂದ ಮಲಿನವಾದ ಹೃದಯಾಶಯವನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವನ ಚರಣಕಮಲಗಳ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ—ಪರಮಧಾಮಕ್ಕೆ—ಹೋಗುತ್ತಾರೆ।