Adhyaya 6
Parīkṣit’s Final Absorption, Takṣaka’s Bite, Janamejaya’s Snake Sacrifice, and the Vedic Sound-Lineage
ಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಥನದ ನಂತರ ಮಹಾರಾಜ ಪರಿಕ್ಷಿತನು ಅಂತಿಮ ಕೃತಜ್ಞತೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹರಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ತಕ್ಷಕನ ಭಯವಿಲ್ಲ, ಪುನಃಪುನಃ ಮರಣವೂ ಭಯಕರವಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಅಧೋಕ್ಷಜನಲ್ಲಿ ಲಯಗೊಳಿಸಲು ಅನುಮತಿ ಬೇಡುತ್ತಾನೆ. ಶುಕದೇವನು ಅನುಮತಿಸಿ ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ. ಪರಿಕ್ಷಿತನು ಗಂಗಾತೀರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಮುಖವಾಗಿ ಯೋಗಸ್ಥೈರ್ಯದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಪರಮಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ನಿಶ್ಚಲಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಶ್ಯಪನನ್ನು ಲಂಚದಿಂದ ತಡೆದು ತಕ್ಷಕನು ವೇಷಧಾರಿಯಾಗಿ ಬಂದು ದಂಶಿಸುತ್ತಾನೆ; ರಾಜದೇಹ ಭಸ್ಮವಾಗುತ್ತದೆ, ದೇವಗಣ ಶೋಕವೂ ಸ್ತುತಿಯೂ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಜನಮೇಜಯನ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಸರ್ಪಸತ್ರ, ತಕ್ಷಕನ ಇಂದ್ರಶರಣ, ಮತ್ತು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಾಂತ—ಪ್ರತಿ ಜೀವಿಯೂ ತನ್ನ ಕರ್ಮಫಲದಿಂದಲೇ ಜನನಮರಣ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ—ಎಂಬ ಉಪದೇಶದಿಂದ ಜನಮೇಜಯ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಳಿಕ ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮ ತತ್ತ್ವ: ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದಿವ್ಯನಾದ, ಓಂಕಾರದ ಉದ್ಭವ, ಅ-ಉ-ಮ್ ತ್ರಿರೂಪ, ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ವೇದಪ್ರಕಟನೆ, ವ್ಯಾಸನ ಚತುರ್ವಿಭಾಗ, ಶಾಖಾ-ಪರಂಪರೆಗಳು ಹಾಗೂ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನಿಗೆ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಹೊಸ ಯಜುರ್ಮಂತ್ರಗಳ ಲಾಭ—ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ವೇದಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸೇತುವಾಗುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच एतन्निशम्य मुनिनाभिहितं परीक्षिद् व्यासात्मजेन निखिलात्मदृशा समेन । तत्पादमूलमुपसृत्य नतेन मूर्ध्ना बद्धाञ्जलिस्तमिदमाह स विष्णुरात: ॥ १ ॥
ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು: ವ್ಯಾಸಪುತ್ರನಾದ ಸಮದರ್ಶಿ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನಿ ಶುಕದೇವ ಮುನಿಯು ಹೇಳಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೇಳಿ, ಪರೀಕ್ಷಿತನು ಅವರ ಪಾದಮೂಲವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದನು. ತಲೆಯನ್ನು ಬಾಗಿಸಿ ಪಾದಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಕೈಜೋಡಿಸಿ, ವಿಷ್ಣುರಕ್ಷಿತ ರಾಜನು ಹೀಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು.
Verse 2
राजोवाच सिद्धोऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि भवता करुणात्मना । श्रावितो यच्च मे साक्षादनादिनिधनो हरि: ॥ २ ॥
ರಾಜನು ಹೇಳಿದರು: ಕರುಣಾಮಯ ಮಹಾತ್ಮಾ! ನಿಮ್ಮ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ನಾನು ಕೃತಾರ್ಥನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನೀವು ನನಗೆ ಆದಿ-ಅಂತ್ಯರಹಿತನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಸ್ವತಃ ಕೇಳಿಸಿದ್ದೀರಿ.
Verse 3
नात्यद्भुतमहं मन्ये महतामच्युतात्मनाम् । अज्ञेषु तापतप्तेषु भूतेषु यदनुग्रह: ॥ ३ ॥
ಅಚ್ಯುತ ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಲೀನವಾಗಿರುವ ನಿಮ್ಮಂತಹ ಮಹಾತ್ಮರು, ಅಜ್ಞಾನದಿಂದಲೂ ಸಂಸಾರತಾಪದಿಂದಲೂ ತಪ್ತರಾದ ನಮ್ಮಂತಹ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆ ತೋರುವುದು ನನಗೆ ಅಚ್ಚರಿಯಲ್ಲ.
Verse 4
पुराणसंहितामेतामश्रौष्म भवतो वयम् । यस्यां खलूत्तम:श्लोको भगवाननुवर्ण्यते ॥ ४ ॥
ಪ್ರಭು, ನಿಮ್ಮಿಂದ ನಾವು ಈ ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತವನ್ನು ಶ್ರವಣ ಮಾಡಿದೆವು; ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಪುರಾಣಗಳ ಸಾರ, ಇದರಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮಶ್ಲೋಕನಾದ ಭಗವಂತನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ವರ್ಣಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ।
Verse 5
भगवंस्तक्षकादिभ्यो मृत्युभ्यो न बिभेम्यहम् । प्रविष्टो ब्रह्म निर्वाणमभयं दर्शितं त्वया ॥ ५ ॥
ಭಗವನ್, ತಕ್ಷಕಾದಿಗಳಿಂದಲೂ ಯಾವುದೇ ಮರಣದಿಂದಲೂ, ಪುನಃಪುನಃ ಮರಣಗಳಿಂದಲೂ ನಾನು ಇನ್ನು ಭಯಪಡುವುದಿಲ್ಲ; ನೀವು ತೋರಿಸಿದ ಭಯರಹಿತ ಬ್ರಹ್ಮನಿರ್ವಾಣದಲ್ಲಿ ನಾನು ಲೀನನಾಗಿದ್ದೇನೆ।
Verse 6
अनुजानीहि मां ब्रह्मन् वाचं यच्छाम्यधोक्षजे । मुक्तकामाशयं चेत: प्रवेश्य विसृजाम्यसून् ॥ ६ ॥
ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ನನಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿ—ನನ್ನ ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಅಧೋಕ್ಷಜ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತೇನೆ. ಕಾಮನಾರಹಿತ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅವನಲ್ಲಿ ಲೀನಗೊಳಿಸಿ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 7
अज्ञानं च निरस्तं मे ज्ञानविज्ञाननिष्ठया । भवता दर्शितं क्षेमं परं भगवत: पदम् ॥ ७ ॥
ನೀವು ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಂಗಳಕರವಾದ, ಭಗವಂತನ ಪರಮ ಪದವನ್ನು ತೋರಿಸಿದ್ದೀರಿ. ಈಗ ನಾನು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಾನುಭವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ನನ್ನ ಅಜ್ಞಾನವು ನಿವಾರಣೆಯಾಗಿದೆ।
Verse 8
सूत उवाच इत्युक्तस्तमनुज्ञाप्य भगवान् बादरायणि: । जगाम भिक्षुभि: साकं नरदेवेन पूजित: ॥ ८ ॥
ಸೂತ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು—ಹೀಗೆ ವಿನಂತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಭಗವಾನ್ ಬಾದರಾಯಣಿ (ಶುಕದೇವ) ರಾಜ ಪರಿಕ್ಷಿತನಿಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದನು. ನಂತರ ರಾಜನೂ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಋಷಿಗಳೂ ಪೂಜಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಭಿಕ್ಷುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ നിന്ന് ಹೊರಟನು।
Verse 9
परीक्षिदपि राजर्षिरात्मन्यात्मानमात्मना । समाधाय परं दध्यावस्पन्दासुर्यथा तरु: ॥ ९ ॥ प्राक्कूले बर्हिष्यासीनो गङ्गाकूल उदङ्मुख: । ब्रह्मभूतो महायोगी नि:सङ्गश्छिन्नसंशय: ॥ १० ॥
ಆಗ ರಾಜರ್ಷಿ ಪರೀಕ್ಷಿತನು ಶುದ್ಧ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ ಪರಮ ಸತ್ಯವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದನು; ಪ್ರಾಣಚಲನೆ ನಿಂತು, ಮರದಂತೆ ನಿಶ್ಚಲನಾದನು।
Verse 10
परीक्षिदपि राजर्षिरात्मन्यात्मानमात्मना । समाधाय परं दध्यावस्पन्दासुर्यथा तरु: ॥ ९ ॥ प्राक्कूले बर्हिष्यासीनो गङ्गाकूल उदङ्मुख: । ब्रह्मभूतो महायोगी नि:सङ्गश्छिन्नसंशय: ॥ १० ॥
ಮಹಾರಾಜ ಪರೀಕ್ಷಿತನು ಗಂಗಾತಟದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಮುಖ ದರ್ಭಾಸನದ ಮೇಲೆ ಕೂತು ಉತ್ತರದತ್ತ ಮುಖಮಾಡಿದನು; ಯೋಗಸಿದ್ಧಿಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಭಾವ ಪಡೆದ ಮಹಾಯೋಗಿ, ಆಸಕ್ತಿಯೂ ಸಂಶಯವೂ ಇಲ್ಲದವನಾದನು।
Verse 11
तक्षक: प्रहितो विप्रा: क्रुद्धेन द्विजसूनुना । हन्तुकामो नृपं गच्छन् ददर्श पथि कश्यपम् ॥ ११ ॥
ಓ ವಿಪ್ರರೇ, ಕೋಪಗೊಂಡ ದ್ವಿಜಪುತ್ರನು ಕಳುಹಿಸಿದ ತಕ್ಷಕನು ರಾಜನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಹೋಗುತ್ತಾ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕಶ್ಯಪ ಮುನಿಯನ್ನು ಕಂಡನು।
Verse 12
तं तर्पयित्वा द्रविणैर्निवर्त्य विषहारिणम् । द्विजरूपप्रतिच्छन्न: कामरूपोऽदशन्नृपम् ॥ १२ ॥
ತಕ್ಷಕನು ಅಮೂಲ್ಯ ಕಾಣಿಕೆಗಳಿಂದ ವಿಷಹಾರಿಯಾದ ಕಶ್ಯಪನನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದನು; ನಂತರ ಇಚ್ಛಾರೂಪಧಾರಿ ಅವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವೇಷದಲ್ಲಿ ರಾಜನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಕಚ್ಚಿದನು।
Verse 13
ब्रह्मभूतस्य राजर्षेर्देहोऽहिगरलाग्निना । बभूव भस्मसात् सद्य: पश्यतां सर्वदेहिनाम् ॥ १३ ॥
ಬ್ರಹ್ಮಭಾವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಆ ರಾಜರ್ಷಿಯ ದೇಹವು ಸರ್ಪವಿಷದ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಭಸ್ಮವಾಯಿತು।
Verse 14
हाहाकारो महानासीद् भुवि खे दिक्षु सर्वत: । विस्मिता ह्यभवन् सर्वे देवासुरनरादय: ॥ १४ ॥
ಭೂಮಿಯಲ್ಲೂ ಆಕಾಶದಲ್ಲೂ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಮಹಾ ಹಾಹಾಕಾರ ಎದ್ದಿತು; ದೇವರು, ಅಸುರರು, ಮನುಷ್ಯರು ಮೊದಲಾದವರು ಎಲ್ಲರೂ ಆಶ್ಚರ್ಯಪಟ್ಟರು।
Verse 15
देवदुन्दुभयो नेदुर्गन्धर्वाप्सरसो जगु: । ववृषु: पुष्पवर्षाणि विबुधा: साधुवादिन: ॥ १५ ॥
ದೇವಲೋಕದಲ್ಲಿ ದೇವದುಂದುಭಿಗಳು ಮೊಳಗಿದವು; ಗಂಧರ್ವರು ಮತ್ತು ಅಪ್ಸರಸರು ಹಾಡಿದರು; ಸಾಧುವಾದಿ ದೇವರುಗಳು ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿ ಸುರಿಸಿದರು।
Verse 16
जन्मेजय: स्वपितरं श्रुत्वा तक्षकभक्षितम् । यथा जुहाव सङ्क्रुद्धो नागान् सत्रे सह द्विजै: ॥ १६ ॥
ತಕ್ಷಕನು ತನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ಮಾರಕವಾಗಿ ಕಚ್ಚಿದನೆಂದು ಕೇಳಿ ಜನಮೇಜಯನು ಭಾರೀ ಕೋಪಗೊಂಡು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ಸರ್ಪಸತ್ರ ಯಾಗದಲ್ಲಿ ಲೋಕದ ಎಲ್ಲಾ ನಾಗಗಳನ್ನು ಅಗ್ನಿಗೆ ಆಹುತಿಗೊಳಿಸಿದನು।
Verse 17
सर्पसत्रे समिद्धाग्नौ दह्यमानान् महोरगान् । दृष्ट्वेन्द्रं भयसंविग्नस्तक्षक: शरणं ययौ ॥ १७ ॥
ಸರ್ಪಸತ್ರದ ಪ್ರಜ್ವಲಿತ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಮಹೋರಗಗಳು ಸುಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ತಕ್ಷಕನು ಭಯದಿಂದ ನಡುಗಿ ಇಂದ್ರನ ಶರಣಿಗೆ ಹೋದನು।
Verse 18
अपश्यंस्तक्षकं तत्र राजा पारीक्षितो द्विजान् । उवाच तक्षक: कस्मान्न दह्येतोरगाधम: ॥ १८ ॥
ಅಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಕನನ್ನು ಕಾಣದೆ ರಾಜ ಜನಮೇಜಯನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು— ‘ಸರ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಮನಾದ ತಕ್ಷಕನು ಈ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಸುಡುತ್ತಿಲ್ಲ?’
Verse 19
तं गोपायति राजेन्द्र शक्र: शरणमागतम् । तेन संस्तम्भित: सर्पस्तस्मान्नाग्नौ पतत्यसौ ॥ १९ ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜೇಂದ್ರ! ಶರಣಾಗತ ತಕ್ಷಕ ನಾಗನನ್ನು ಶಕ್ರ ಇಂದ್ರನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ; ಅವನು ತಡೆದಿರುವುದರಿಂದ ಆ ಸರ್ಪವು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 20
पारीक्षित इति श्रुत्वा प्राहर्त्विज उदारधी: । सहेन्द्रस्तक्षको विप्रा नाग्नौ किमिति पात्यते ॥ २० ॥
ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಉದಾರಬುದ್ಧಿಯ ಜನಮೇಜಯ (ಪಾರೀಕ್ಷಿತ) ಋತ್ವಿಜರಿಗೆ ಹೇಳಿದರು—ಓ ವಿಪ್ರರೇ! ಹಾಗಾದರೆ ರಕ್ಷಕನಾದ ಇಂದ್ರನೊಡನೆ ತಕ್ಷಕನನ್ನೂ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಬೀಳಿಸಬಾರದು?
Verse 21
तच्छ्रुत्वाजुहुवुर्विप्रा: सहेन्द्रं तक्षकं मखे । तक्षकाशु पतस्वेह सहेन्द्रेण मरुत्वता ॥ २१ ॥
ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ವಿಪ್ರರು ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನೊಡನೆ ತಕ್ಷಕನನ್ನು ಆಹುತಿಯಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಲು ಮಂತ್ರ ಜಪಿಸಿದರು—“ಓ ತಕ್ಷಕಾ! ಇಂದ್ರನೂ ಅವನ ಮರುತ್ಗಣವೂ ಜೊತೆಯಾಗಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಈ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಳು.”
Verse 22
इति ब्रह्मोदिताक्षेपै: स्थानादिन्द्र: प्रचालित: । बभूव सम्भ्रान्तमति: सविमान: सतक्षक: ॥ २२ ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಬ್ರಹ್ಮೋಚ್ಚಾರಿತ ಆಕ್ಷೇಪವಚನಗಳಿಂದ ಇಂದ್ರನು ತನ್ನ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಚಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು; ವಿಮಾನ ಸಹಿತ ತಕ್ಷಕ ಸಹಿತ ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ಗಾಬರಿಗೊಂಡನು।
Verse 23
तं पतन्तं विमानेन सहतक्षकमम्बरात् । विलोक्याङ्गिरस: प्राह राजानं तं बृहस्पति: ॥ २३ ॥
ಆಕಾಶದಿಂದ ವಿಮಾನ ಸಹಿತ ತಕ್ಷಕ ಸಹಿತ ಇಂದ್ರನು ಬೀಳುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಅಂಗಿರಸ ಮುನಿಯ ಪುತ್ರ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ರಾಜ ಜನಮೇಜಯನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು।
Verse 24
नैष त्वया मनुष्येन्द्र वधमर्हति सर्पराट् । अनेन पीतममृतमथ वा अजरामर: ॥ २४ ॥
ಹೇ ಮಾನವೇಂದ್ರ ರಾಜನೇ! ಈ ನಾಗರಾಜನು ನಿನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ವಧಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯನಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ದೇವತೆಗಳ ಅಮೃತವನ್ನು ಪಾನಮಾಡಿದ್ದಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜರಾ-ಮರಣಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 25
जीवितं मरणं जन्तोर्गति: स्वेनैव कर्मणा । राजंस्ततोऽन्यो नास्त्यस्य प्रदाता सुखदु:खयो: ॥ २५ ॥
ಜೀವಿಯ ಜೀವನ, ಮರಣ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕಗತಿ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅವನ ಸ್ವಕರ್ಮದಿಂದಲೇ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ; ರಾಜನೇ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಸುಖದುಃಖಗಳಿಗೆ ಬೇರೆ ಯಾರೂ ನಿಜವಾದ ಕರ್ತೃಗಳಲ್ಲ।
Verse 26
सर्पचौराग्निविद्युद्भ्य: क्षुत्तृड्व्याध्यादिभिर्नृप । पञ्चत्वमृच्छते जन्तुर्भुङ्क्त आरब्धकर्म तत् ॥ २६ ॥
ಹೇ ನೃಪನೇ! ಸರ್ಪ, ಕಳ್ಳ, ಬೆಂಕಿ, ಮಿಂಚು, ಹಸಿವು, ದಾಹ, ರೋಗ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಜೀವಿ ಸತ್ತಾಗ, ಅವನು ತನ್ನ ಪೂರ್ವಾರಂಭಿತ ಕರ್ಮಫಲವನ್ನೇ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 27
तस्मात् सत्रमिदं राजन् संस्थीयेताभिचारिकम् । सर्पा अनागसो दग्धा जनैर्दिष्टं हि भुज्यते ॥ २७ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ, ರಾಜನೇ, ಇತರರಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿದ ಈ ಸತ್ರಯಾಗವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸು. ಅನೇಕ ನಿರಪರಾಧ ಸರ್ಪಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ದಹನಗೊಂಡು ಸತ್ತಿವೆ; ನಿಜಕ್ಕೂ ಜನರು ತಮ್ಮ ದಿಷ್ಟಕರ್ಮಫಲವನ್ನೇ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 28
सूत उवाच इत्युक्त: स तथेत्याह महर्षेर्मानयन् वच: । सर्पसत्रादुपरत: पूजयामास वाक्पतिम् ॥ २८ ॥
ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಹಾರಾಜ ಜನಮೇಜಯನು “ತಥಾಸ್ತು” ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು. ಮಹರ್ಷಿಯ ವಚನವನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ಅವನು ಸರ್ಪಸತ್ರವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ವಾಕ್ಪತಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದನು।
Verse 29
सैषा विष्णोर्महामायाबाध्ययालक्षणा यया । मुह्यन्त्यस्यैवात्मभूता भूतेषु गुणवृत्तिभि: ॥ २९ ॥
ಇದೇ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮಹಾಮಾಯೆ—ಅಜೇಯವೂ ದುರವಗಮವೂ. ಭಗವಂತನ ಅಂಶವಾದ ಜೀವರೂ ಗುಣವೃತ್ತಿಗಳಿಂದ ದೇಹಾದಿ ಅಭಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಮರುಳಾಗುತ್ತಾರೆ.
Verse 30
न यत्र दम्भीत्यभया विराजिता मायात्मवादेऽसकृदात्मवादिभि: । न यद्विवादो विविधस्तदाश्रयो मनश्च सङ्कल्पविकल्पवृत्ति यत् ॥ ३० ॥ न यत्र सृज्यं सृजतोभयो: परं श्रेयश्च जीवस्त्रिभिरन्वितस्त्वहम् । तदेतदुत्सादितबाध्यबाधकं निषिध्य चोर्मीन् विरमेत तन्मुनि: ॥ ३१ ॥
ಒಂದು ಪರಮ ತತ್ತ್ವವಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಮಾಯೆ ‘ಇವನು ದಂಭಿ, ನಾನು ಇವನನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ’ ಎಂದು ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಆಳಲಾರದು. ಅಲ್ಲಿ ಮಾಯಿಕ ವಾದವಿವಾದಗಳ ಮತಜಾಲವಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಆತ್ಮವಿದ್ಯೆಯ ಸತ್ಯ ಶಿಷ್ಯರು ಪ್ರಮಾಣಾನುಸಾರ ನಿರಂತರ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸಂಕಲ್ಪ-ವಿಕಲ್ಪಮಯ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಸೃಷ್ಟ ಪದಾರ್ಥ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಾರಣ, ಭೋಗಲಾಭಗಳೂ ಇಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ತ್ರಿಗುಣಗಳಿಂದ ಆವೃತ ಬಂಧಜೀವನೂ ಇಲ್ಲ. ಆ ತತ್ತ್ವವು ಸೀಮಿತವನ್ನೂ ಸೀಮಿಸುವುದನ್ನೂ ತಳ್ಳಿಹಾಕುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಮುನಿಯು ಸಂಸಾರ ಅಲೆಗಳನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿ ಆ ಪರಮ ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಾಗಬೇಕು.
Verse 31
न यत्र दम्भीत्यभया विराजिता मायात्मवादेऽसकृदात्मवादिभि: । न यद्विवादो विविधस्तदाश्रयो मनश्च सङ्कल्पविकल्पवृत्ति यत् ॥ ३० ॥ न यत्र सृज्यं सृजतोभयो: परं श्रेयश्च जीवस्त्रिभिरन्वितस्त्वहम् । तदेतदुत्सादितबाध्यबाधकं निषिध्य चोर्मीन् विरमेत तन्मुनि: ॥ ३१ ॥
ಒಂದು ಪರಮ ತತ್ತ್ವವಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಮಾಯೆ ‘ಇವನು ದಂಭಿ, ನಾನು ಇವನನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ’ ಎಂದು ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಆಳಲಾರದು. ಅಲ್ಲಿ ಮಾಯಿಕ ವಾದವಿವಾದಗಳ ಮತಜಾಲವಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಆತ್ಮವಿದ್ಯೆಯ ಸತ್ಯ ಶಿಷ್ಯರು ಪ್ರಮಾಣಾನುಸಾರ ನಿರಂತರ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸಂಕಲ್ಪ-ವಿಕಲ್ಪಮಯ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಸೃಷ್ಟ ಪದಾರ್ಥ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಾರಣ, ಭೋಗಲಾಭಗಳೂ ಇಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ತ್ರಿಗುಣಗಳಿಂದ ಆವೃತ ಬಂಧಜೀವನೂ ಇಲ್ಲ. ಆ ತತ್ತ್ವವು ಸೀಮಿತವನ್ನೂ ಸೀಮಿಸುವುದನ್ನೂ ತಳ್ಳಿಹಾಕುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಮುನಿಯು ಸಂಸಾರ ಅಲೆಗಳನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿ ಆ ಪರಮ ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಾಗಬೇಕು.
Verse 32
परं पदं वैष्णवमामनन्ति तद् यन्नेति नेतीत्यतदुत्सिसृक्षव: । विसृज्य दौरात्म्यमनन्यसौहृदा हृदोपगुह्यावसितं समाहितै: ॥ ३२ ॥
ಅಸಾರವಾದುದನ್ನೆಲ್ಲ ತ್ಯಜಿಸಲು ಬಯಸುವವರು ‘ನೇತಿ ನೇತಿ’ ಎಂಬ ವಿವೇಕ-ವಿಚಾರದಿಂದ ಕ್ರಮೇಣ ವಿಷ್ಣುವಿನ ವೈಷ್ಣವ ಪರಮಪದವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಕ್ಷುದ್ರ ಭೌತಿಕತೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಅನನ್ಯ ಸ್ನೇಹಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಹೃದಯಸ್ಥ ಪರಮಸತ್ಯವನ್ನು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಆಲಿಂಗಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 33
त एतदधिगच्छन्ति विष्णोर्यत् परमं पदम् । अहं ममेति दौर्जन्यं न येषां देहगेहजम् ॥ ३३ ॥
ಅಂತಹ ಭಕ್ತರು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಮಪದವನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ; ಏಕೆಂದರೆ ದೇಹ-ಮನೆ ಆಧಾರಿತ ‘ನಾನು’ ‘ನನ್ನದು’ ಎಂಬ ದೋಷವು ಅವರಲ್ಲಿ ಇನ್ನುಳಿಯದು.
Verse 34
अतिवादांस्तितिक्षेत नावमन्येत कञ्चन । न चेमं देहमाश्रित्य वैरं कुर्वीत केनचित् ॥ ३४ ॥
ಎಲ್ಲಾ ನಿಂದೆ-ಅಪಮಾನಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಬೇಕು; ಯಾರನ್ನೂ ಅವಮಾನಿಸಬಾರದು. ದೇಹಾಭಿಮಾನ ತ್ಯಜಿಸಿ ಯಾರೊಂದಿಗೂ ವೈರ ಮಾಡಬಾರದು.
Verse 35
नमो भगवते तस्मै कृष्णायाकुण्ठमेधसे । यत्पादाम्बुरुहध्यानात् संहितामध्यगामिमाम् ॥ ३५ ॥
ಅಜೇಯನೂ ಅಖಂಡ ಮೇಧೆಯುಳ್ಳ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಅವರ ಪದ್ಮಪಾದ ಧ್ಯಾನದಿಂದಲೇ ನಾನು ಈ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡೆನು.
Verse 36
श्रीशौनक उवाच पैलादिभिर्व्यासशिष्यैर्वेदाचार्यैर्महात्मभि: । वेदाश्च कथिता व्यस्ता एतत् सौम्याभिधेहि न: ॥ ३६ ॥
ಶ್ರೀಶೌನಕನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಸೌಮ್ಯ ಸೂತನೇ! ವ್ಯಾಸದೇವರ ಪೈಲಾದಿ ಮಹಾತ್ಮ ಶಿಷ್ಯರು, ವೇದಾಚಾರ್ಯರು, ವೇದಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿ ಹೇಗೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು? ನಮಗೆ ಹೇಳು.
Verse 37
सूत उवाच समाहितात्मनो ब्रह्मन् ब्रह्मण: परमेष्ठिन: । हृद्याकाशादभून्नादो वृत्तिरोधाद् विभाव्यते ॥ ३७ ॥
ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿದ್ದ ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಹೃದಯಾಕಾಶದಿಂದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನಾದವು ಉದ್ಭವಿಸಿತು; ಬಾಹ್ಯ ಶ್ರವಣವೃತ್ತಿಯನ್ನು ನಿರೋಧಿಸಿದಾಗ ಅದು ಗ್ರಹ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 38
यदुपासनया ब्रह्मन् योगिनो मलमात्मन: । द्रव्यक्रियाकारकाख्यं धूत्वा यान्त्यपुनर्भवम् ॥ ३८ ॥
ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ಈ ವೇದಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೂಪದ ಉಪಾಸನೆಯಿಂದ ಯೋಗಿಗಳು ದ್ರವ್ಯ, ಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಕರ್ತೃಭಾವದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಮಲಿನತೆಯನ್ನು ತೊಳೆದು, ಪುನರ್ಜನ್ಮರಹಿತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 39
ततोऽभूत्त्रिवृदोंकारो योऽव्यक्तप्रभव: स्वराट् । यत्तल्लिङ्गं भगवतो ब्रह्मण: परमात्मन: ॥ ३९ ॥
ಆಮೇಲೆ ಆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪರಾತ್ಪರ ಸ್ಪಂದನದಿಂದ ಮೂರು ಧ್ವನಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಓಂಕಾರವು ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿ ಸ್ವಯಂಪ್ರಕಾಶವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಅದೇ ಓಂಕಾರವು ಭಗವಂತನ ಪರಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಮಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಪರಮಪುರುಷ ಎಂಬ ತ್ರಿವಿಧ ಸ್ಥಿತಿಗಳ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ.
Verse 40
शृणोति य इमं स्फोटं सुप्तश्रोत्रे च शून्यदृक् । येन वाग् व्यज्यते यस्य व्यक्तिराकाश आत्मन: ॥ ४० ॥ स्वधाम्नो ब्राह्मण: साक्षाद् वाचक: परमात्मन: । स सर्वमन्त्रोपनिषद्वेदबीजं सनातनम् ॥ ४१ ॥
ಈ ಓಂಕಾರ-ಸ್ಫೋಟವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅಮೂರ್ತವೂ ಇಂದ್ರಿಯಗೋಚರವಲ್ಲದದ್ದೂ ಆಗಿದೆ; ಪರಮಾತ್ಮನು ಭೌತಿಕ ಕಿವಿಗಳಿಲ್ಲದೆ ಕೂಡ, ನಿದ್ರಿತ ಶ್ರೋತೆಯಂತೆ, ಇದನ್ನು ಶ್ರವಣಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ವಾಣಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ; ಆತ್ಮನ ಹೃದಯ-ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಇದರ ಪ್ರಕಟತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 41
शृणोति य इमं स्फोटं सुप्तश्रोत्रे च शून्यदृक् । येन वाग् व्यज्यते यस्य व्यक्तिराकाश आत्मन: ॥ ४० ॥ स्वधाम्नो ब्राह्मण: साक्षाद् वाचक: परमात्मन: । स सर्वमन्त्रोपनिषद्वेदबीजं सनातनम् ॥ ४१ ॥
ಈ ಓಂಕಾರವು ಸ್ವಧಾಮಸ್ವರೂಪ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುವ ವಾಚಕವಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಎಲ್ಲಾ ಮಂತ್ರಗಳು, ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ವೇದಗಳ ಗುಪ್ತ ಸಾರವೂ ಶಾಶ್ವತ ಬೀಜವೂ ಆಗಿದೆ.
Verse 42
तस्य ह्यासंस्त्रयो वर्णा अकाराद्या भृगूद्वह । धार्यन्ते यैस्त्रयो भावा गुणनामार्थवृत्तय: ॥ ४२ ॥
ಓ ಭೃಗು ವಂಶಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಓಂಕಾರದ ಮೂರು ವರ್ಣಗಳು—ಅ, ಉ, ಮ—ಮೂಲ ಧ್ವನಿಗಳು. ಇವುಗಳಿಂದ ಗುಣ, ನಾಮ, ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ವೃತ್ತಿಗಳಾದ ತ್ರಿವಿಧ ಭಾವಗಳು ಧಾರಿತವಾಗುತ್ತವೆ.
Verse 43
ततोऽक्षरसमाम्नायमसृजद् भगवानज: । अन्तस्थोष्मस्वरस्पर्शह्रस्वदीर्घादिलक्षणम् ॥ ४३ ॥
ಆ ಓಂಕಾರದಿಂದಲೇ ಅಜ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅಕ್ಷರಗಳ ಸಮಾಮ್ನಾಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು—ಸ್ವರಗಳು, ಸ್ಪರ್ಶಗಳು, ಅಂತಸ್ಥಗಳು, ಊಷ್ಮಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ—ಮತ್ತು ಹ್ರಸ್ವ-ದೀರ್ಘಾದಿ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಅವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿದನು.
Verse 44
तेनासौ चतुरो वेदांश्चतुर्भिर्वदनैर्विभु: । सव्याहृतिकान् सोंकारांश्चातुर्होत्रविवक्षया ॥ ४४ ॥
ಆ ಶಬ್ದಸಮೂಹದಿಂದ ಸರ್ವಶಕ್ತನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ತನ್ನ ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳಿಂದ ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು—ಓಂಕಾರ ಮತ್ತು ಏಳು ವ್ಯಾಹೃತಿಗಳೊಡನೆ—ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳ ಋತ್ವಿಜರ ಕರ್ತವ್ಯಾನುಸಾರ ಯಜ್ಞವಿಧಿಯನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು।
Verse 45
पुत्रानध्यापयत्तांस्तु ब्रह्मर्षीन् ब्रह्मकोविदान् । ते तु धर्मोपदेष्टार: स्वपुत्रेभ्य: समादिशन् ॥ ४५ ॥
ಬ್ರಹ್ಮನು ಆ ವೇದಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಪುತ್ರರಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿದನು; ಅವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ವೇದಪಠಣದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತರು. ಅವರು ಧರ್ಮೋಪದೇಶಕರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪುತ್ರರಿಗೆ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ವೇದಗಳನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದರು.
Verse 46
ते परम्परया प्राप्तास्तत्तच्छिष्यैर्धृतव्रतै: । चतुर्युगेष्वथ व्यस्ता द्वापरादौ महर्षिभि: ॥ ४६ ॥
ಈ ರೀತಿ ದೃಢವ್ರತ ಶಿಷ್ಯರು ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ವೇದಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಯುಗಚಕ್ರಗಳಾದ್ಯಂತ ಅದು ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದ್ವಾಪರಯುಗಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ವೇದಗಳನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 47
क्षीणायुष: क्षीणसत्त्वान् दुर्मेधान् वीक्ष्य कालत: । वेदान्ब्रह्मर्षयो व्यस्यन् हृदिस्थाच्युतचोदिता: ॥ ४७ ॥
ಕಾಲದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಜನರ ಆಯುಷ್ಯ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿ ಕ್ಷೀಣಿಸಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ಮಹರ್ಷಿಗಳು, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಅಚ್ಯುತ ಭಗವಂತನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ವೇದಗಳನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿದರು.
Verse 48
अस्मिन्नप्यन्तरे ब्रह्मन् भगवान्लोकभावन: । ब्रह्मेशाद्यैर्लोकपालैर्याचितो धर्मगुप्तये ॥ ४८ ॥ पराशरात् सत्यवत्यामंशांशकलया विभु: । अवतीर्णो महाभाग वेदं चक्रे चतुर्विधम् ॥ ४९ ॥
ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ಈ ವೈವಸ್ವತ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿಯೂ ಬ್ರಹ್ಮ-ಶಿವಾದಿ ಲೋಕಪಾಲಕರು ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆಗೆ ಲೋಕಭಾವನನಾದ ಭಗವಂತನನ್ನು ಯಾಚಿಸಿದರು. ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ ಶೌನಕನೇ! ಸರ್ವಶಕ್ತನಾದ ಪ್ರಭು ತನ್ನ ಪೂರ್ಣಾಂಶದ ಅಂಶದ ಕಲಾರೂಪವಾಗಿ ಸತ್ಯವತಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪರಾಶರನ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಅವತರಿಸಿ, ಒಂದೇ ವೇದವನ್ನು ನಾಲ್ಕಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿದನು.
Verse 49
अस्मिन्नप्यन्तरे ब्रह्मन् भगवान्लोकभावन: । ब्रह्मेशाद्यैर्लोकपालैर्याचितो धर्मगुप्तये ॥ ४८ ॥ पराशरात् सत्यवत्यामंशांशकलया विभु: । अवतीर्णो महाभाग वेदं चक्रे चतुर्विधम् ॥ ४९ ॥
ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ವೈವಸ್ವತ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ-ಶಿವಾದಿ ಲೋಕಪಾಲಕರು ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆಗೆ ಲೋಕಭಾವನನಾದ ಭಗವಂತನನ್ನು ಯಾಚಿಸಿದರು. ಹೇ ಭಾಗ್ಯವಂತ ಶೌನಕ, ಆ ಸರ್ವಶಕ್ತನು ತನ್ನ ಅಂಶದ ಅಂಶಕಲೆಯಿಂದ ಸತ್ಯವತಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪರಾಶರನ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಅವತರಿ, ಕೃಷ್ಣದ್ವೈಪಾಯನ ವ್ಯಾಸರೂಪದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ವೇದವನ್ನು ನಾಲ್ಕಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಿದನು।
Verse 50
ऋगथर्वयजु:साम्नां राशीरुद्धृत्य वर्गश: । चतस्र: संहिताश्चक्रे मन्त्रैर्मणिगणा इव ॥ ५० ॥
ವ್ಯಾಸದೇವರು ಋಗ್, ಅಥರ್ವ, ಯಜುಃ, ಸಾಮ ವೇದಗಳ ಮಂತ್ರರಾಶಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ವರ್ಗವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ, ಮಿಶ್ರ ಮಣಿಗಳನ್ನು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸುವಂತೆ ನಾಲ್ಕು ಸಂಹಿತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು।
Verse 51
तासां स चतुर: शिष्यानुपाहूय महामति: । एकैकां संहितां ब्रह्मन्नेकैकस्मै ददौ विभु: ॥ ५१ ॥
ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಮಹಾಮತಿಯಾದ ಹಾಗೂ ಸಮರ್ಥನಾದ ವ್ಯಾಸದೇವರು ನಾಲ್ವರು ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ಕರೆದು, ಆ ನಾಲ್ಕು ಸಂಹಿತೆಗಳಲ್ಲೊಂದು ಒಂದನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನಿಗೂ ಒಪ್ಪಿಸಿದರು।
Verse 52
पैलाय संहितामाद्यां बह्वृचाख्यां उवाच ह । वैशम्पायनसंज्ञाय निगदाख्यं यजुर्गणम् ॥ ५२ ॥ साम्नां जैमिनये प्राह तथा छन्दोगसंहिताम् । अथर्वाङ्गिरसीं नाम स्वशिष्याय सुमन्तवे ॥ ५३ ॥
ವ್ಯಾಸದೇವರು ಮೊದಲ ಸಂಹಿತೆಯಾದ ಋಗ್ವೇದವನ್ನು ಪೈಲನಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ‘ಬಹ್ವೃಚ’ ಎಂದು ಹೆಸರು ಇಟ್ಟರು. ಯಜುರ್ಮಂತ್ರಗಳ ‘ನಿಗದ’ ಎಂಬ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ವೈಶಂಪಾಯನನಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ಸಾಮವೇದ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ‘ಛಂದೋಗ ಸಂಹಿತೆ’ ಎಂದು ಜೈಮಿನಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದರು; ಹಾಗೆಯೇ ‘ಅಥರ್ವಾಂಗಿರಸೀ’ ಎಂಬ ಅಥರ್ವವೇದವನ್ನು ತಮ್ಮ ಪ್ರಿಯ ಶಿಷ್ಯ ಸುಮಂತುವಿಗೆ ನೀಡಿದರು।
Verse 53
पैलाय संहितामाद्यां बह्वृचाख्यां उवाच ह । वैशम्पायनसंज्ञाय निगदाख्यं यजुर्गणम् ॥ ५२ ॥ साम्नां जैमिनये प्राह तथा छन्दोगसंहिताम् । अथर्वाङ्गिरसीं नाम स्वशिष्याय सुमन्तवे ॥ ५३ ॥
ವ್ಯಾಸದೇವರು ಮೊದಲ ಸಂಹಿತೆಯಾದ ಋಗ್ವೇದವನ್ನು ಪೈಲನಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ‘ಬಹ್ವೃಚ’ ಎಂದು ಹೆಸರು ಇಟ್ಟರು. ಯಜುರ್ಮಂತ್ರಗಳ ‘ನಿಗದ’ ಎಂಬ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ವೈಶಂಪಾಯನನಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ಸಾಮವೇದ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ‘ಛಂದೋಗ ಸಂಹಿತೆ’ ಎಂದು ಜೈಮಿನಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದರು; ಹಾಗೆಯೇ ‘ಅಥರ್ವಾಂಗಿರಸೀ’ ಎಂಬ ಅಥರ್ವವೇದವನ್ನು ತಮ್ಮ ಪ್ರಿಯ ಶಿಷ್ಯ ಸುಮಂತುವಿಗೆ ನೀಡಿದರು।
Verse 54
पैल: स्वसंहितामूचे इन्द्रप्रमितये मुनि: । बाष्कलाय च सोऽप्याह शिष्येभ्य: संहितां स्वकाम् ॥ ५४ ॥ चतुर्धा व्यस्य बोध्याय याज्ञवल्क्याय भार्गव । पराशरायाग्निमित्र इन्द्रप्रमितिरात्मवान् ॥ ५५ ॥ अध्यापयत् संहितां स्वां माण्डूकेयमृषिं कविम् । तस्य शिष्यो देवमित्र: सौभर्यादिभ्य ऊचिवान् ॥ ५६ ॥
ಮುನಿ ಪೈಲನು ತನ್ನ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗವಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ ಇಂದ್ರಪ್ರಮಿತಿ ಮತ್ತು ಬಾಷ್ಕಲನಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿದನು।
Verse 55
पैल: स्वसंहितामूचे इन्द्रप्रमितये मुनि: । बाष्कलाय च सोऽप्याह शिष्येभ्य: संहितां स्वकाम् ॥ ५४ ॥ चतुर्धा व्यस्य बोध्याय याज्ञवल्क्याय भार्गव । पराशरायाग्निमित्र इन्द्रप्रमितिरात्मवान् ॥ ५५ ॥ अध्यापयत् संहितां स्वां माण्डूकेयमृषिं कविम् । तस्य शिष्यो देवमित्र: सौभर्यादिभ्य ऊचिवान् ॥ ५६ ॥
ಬಾಷ್ಕಲನು ತನ್ನ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ನಾಲ್ಕಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ ಬೋಧ್ಯ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ಪರಾಶರ, ಅಗ್ನಿಮಿತ್ರರಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿದನು।
Verse 56
पैल: स्वसंहितामूचे इन्द्रप्रमितये मुनि: । बाष्कलाय च सोऽप्याह शिष्येभ्य: संहितां स्वकाम् ॥ ५४ ॥ चतुर्धा व्यस्य बोध्याय याज्ञवल्क्याय भार्गव । पराशरायाग्निमित्र इन्द्रप्रमितिरात्मवान् ॥ ५५ ॥ अध्यापयत् संहितां स्वां माण्डूकेयमृषिं कविम् । तस्य शिष्यो देवमित्र: सौभर्यादिभ्य ऊचिवान् ॥ ५६ ॥
ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹಿ ಇಂದ್ರಪ್ರಮಿತಿಯು ತನ್ನ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಮಾಣ್ಡೂಕೇಯ ಋಷಿ-ಕವಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿದನು; ಅವನ ಶಿಷ್ಯ ದೇವಮಿತ್ರನು ಅದನ್ನು ಸೌಭರಿ ಮೊದಲಾದವರಿಗೆ ಹರಡಿದನು।
Verse 57
शाकल्यस्तत्सुत: स्वां तु पञ्चधा व्यस्य संहिताम् । वात्स्यमुद्गलशालीयगोखल्यशिशिरेष्वधात् ॥ ५७ ॥
ಮಾಣ್ಡೂಕೇಯನ ಪುತ್ರ ಶಾಕಲ್ಯನು ತನ್ನ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಐದಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ ವಾತ್ಸ್ಯ, ಮುದ್ಗಲ, ಶಾಲೀಯ, ಗೋಖಲ್ಯ, ಶಿಶಿರರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದನು।
Verse 58
जातूकर्ण्यश्च तच्छिष्य: सनिरुक्तां स्वसंहिताम् । बलाकपैलजाबालविरजेभ्यो ददौ मुनि: ॥ ५८ ॥
ಶಾಕಲ್ಯನ ಶಿಷ್ಯ ಜಾತೂಕರ್ಣ್ಯನು ಪಡೆದ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಮೂರು ಭಾಗವಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ ನಾಲ್ಕನೆಯದಾಗಿ ನಿರುಕ್ತ ಭಾಗವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಬಲಾಕ, ಎರಡನೇ ಪೈಲ, ಜಾಬಾಲ, ವಿರಜರಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿದನು।
Verse 59
बाष्कलि: प्रतिशाखाभ्यो वालखिल्याख्यसंहिताम् । चक्रे वालायनिर्भज्य: काशारश्चैव तां दधु: ॥ ५९ ॥
ಬಾಷ್ಕಲಿ ಋಗ್ವೇದದ ಎಲ್ಲ ಶಾಖೆಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ‘ವಾಲಖಿಲ್ಯ-ಸಂಹಿತೆ’ಯನ್ನು ರಚಿಸಿದನು. ಆ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ವಾಲಾಯನಿ, ಭಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾಶಾರರು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಧರಿಸಿದರು.
Verse 60
बह्वृचा: संहिता ह्येता एभिर्ब्रह्मर्षिभिर्धृता: । श्रुत्वैतच्छन्दसां व्यासं सर्वपापै: प्रमुच्यते ॥ ६० ॥
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಋಗ್ವೇದದ ವಿವಿಧ ಸಂಹಿತೆಗಳು ಆ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿ-ಸ್ವರೂಪ ಪವಿತ್ರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಶಿಷ್ಯ-ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದವು. ವೇದಛಂದಸ್ಸಿನ ಈ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
Verse 61
वैशम्पायनशिष्या वै चरकाध्वर्यवोऽभवन् । यच्चेरुर्ब्रह्महत्यांह: क्षपणं स्वगुरोर्व्रतम् ॥ ६१ ॥
ವೈಶಂಪಾಯನನ ಶಿಷ್ಯರು ‘ಚರಕ-ಅಧ್ವರ್ಯು’ಗಳಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು. ತಮ್ಮ ಗುರುವಿನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಹತ್ಯಾ ಪಾಪವನ್ನು ಕ್ಷಯಗೊಳಿಸಲು ಕಠಿಣ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಿ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂಚರಿಸಿದ ಕಾರಣ ಅವರಿಗೆ ‘ಚರಕ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು.
Verse 62
याज्ञवल्क्यश्च तच्छिष्य आहाहो भगवन् कियत् । चरितेनाल्पसाराणां चरिष्येऽहं सुदुश्चरम् ॥ ६२ ॥
ಆಗ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭಗವನ್! ನಿಮ್ಮ ಈ ಅಲ್ಪಸಾರ ಶಿಷ್ಯರ ದುರ್ಬಲ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಎಷ್ಟು ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ? ನಾನು ಸ್ವತಃ ಅತ್ಯಂತ ದುಶ್ಚರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 63
इत्युक्तो गुरुरप्याह कुपितो याह्यलं त्वया । विप्रावमन्त्रा शिष्येण मदधीतं त्यजाश्विति ॥ ६३ ॥
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಗುರು ವೈಶಂಪಾಯನನು ಕೋಪಗೊಂಡು ಹೇಳಿದರು—ಇಲ್ಲಿಂದ ಹೋಗು! ನಿನ್ನಿಂದ ಸಾಕಾಯಿತು. ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವ ಶಿಷ್ಯನೇ! ನಾನು ಕಲಿಸಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಕ್ಷಣವೇ ಹಿಂದಿರುಗಿಸು.
Verse 64
देवरातसुत: सोऽपि छर्दित्वा यजुषां गणम् । ततो गतोऽथ मुनयो ददृशुस्तान् यजुर्गणान् ॥ ६४ ॥ यजूंषि तित्तिरा भूत्वा तल्लोलुपतयाददु: । तैत्तिरीया इति यजु:शाखा आसन् सुपेशला: ॥ ६५ ॥
ದೇವರಾತನ ಪುತ್ರ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಯಜುರ್ವೇದದ ಮಂತ್ರಗುಚ್ಛವನ್ನು ವಾಂತಿ ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟನು. ನಂತರ ಶಿಷ್ಯರು ಆ ಯಜುರ್ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಲೋಭದಿಂದ ನೋಡಿ ತಿತ್ತಿರ ಪಕ್ಷಿಗಳ ರೂಪ ತಾಳಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಲೆಹಾಕಿದರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಸುಂದರ ಯಜುಃಶಾಖೆ ‘ತೈತ್ತಿರೀಯ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.
Verse 65
देवरातसुत: सोऽपि छर्दित्वा यजुषां गणम् । ततो गतोऽथ मुनयो ददृशुस्तान् यजुर्गणान् ॥ ६४ ॥ यजूंषि तित्तिरा भूत्वा तल्लोलुपतयाददु: । तैत्तिरीया इति यजु:शाखा आसन् सुपेशला: ॥ ६५ ॥
ಶಿಷ್ಯರು ಲೋಭದಿಂದ ತಿತ್ತಿರ ಪಕ್ಷಿಗಳಾಗಿ ಆ ಯಜುರ್ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕಲೆಹಾಕಿದರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ಯಜುಃಶಾಖೆ ‘ತೈತ್ತಿರೀಯ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.
Verse 66
याज्ञवल्क्यस्ततो ब्रह्मंश्छन्दांस्यधिगवेषयन् । गुरोरविद्यमानानि सूपतस्थेऽर्कमीश्वरम् ॥ ६६ ॥
ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶೌನಕ! ನಂತರ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ತನ್ನ ಗುರುಗೂ ತಿಳಿಯದ ಹೊಸ ಯಜುರ್ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಬಯಸಿದನು. ಆ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಸೂರ್ಯೇಶ್ವರನನ್ನು ಏಕಾಗ್ರವಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಿದನು.
Verse 67
श्रीयाज्ञवल्क्य उवाच ॐ नमो भगवते आदित्यायाखिलजगतामात्मस्वरूपेण कालस्वरूपेण चतुर्विधभूतनिकायानां ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तानामन्तर्हृदयेषु बहिरपि चाकाश इवोपाधिनाव्यवधीयमानो भवानेक एव क्षणलवनिमेषावयवोपचितसंवत्सरगणेनापामादान विसर्गाभ्यामिमां लोकयात्रामनुवहति ॥ ६७ ॥
ಶ್ರೀ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಹೇಳಿದನು—ॐ, ಭಗವಾನ್ ಆದಿತ್ಯನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ನೀವು ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವೂ ಕಾಲಸ್ವರೂಪವೂ ಆಗಿ ಒಬ್ಬರೇ; ಬ್ರಹ್ಮದಿಂದ ಹುಲ್ಲಿನ ತುದಿವರೆಗೆ ನಾಲ್ಕುವಿಧ ಜೀವಸಮೂಹಗಳ ಹೃದಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ಆಕಾಶದಂತೆ, ಯಾವುದೇ ಉಪಾಧಿಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಕ್ಷಣ-ಲವ-ನಿಮೇಷಗಳ ಅಂಶಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ವರ್ಷಪ್ರವಾಹದ ಮೂಲಕ ನೀವು ನೀರನ್ನು ಒಣಗಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಮಳೆಯಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತಾ ಈ ಲೋಕಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತೀರಿ.
Verse 68
यदु ह वाव विबुधर्षभ सवितरदस्तपत्यनुसवनमहर अहराम्नायविधिनोपतिष्ठमानानामखिलदुरितवृजिन बीजावभर्जन भगवत: समभिधीमहि तपन मण्डलम् ॥ ६८ ॥
ಓ ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠ ಸವಿತಾ, ಓ ಪ್ರಕಾಶಮಯ ತಪನ! ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬಂದ ವೈದಿಕ ವಿಧಾನದಂತೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಮೂರು ಬಾರಿ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ ಆರಾಧಿಸುವವರ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳು, ದುಃಖಗಳು ಮತ್ತು ಆಸೆಯ ಬೀಜವೂ ನೀವು ದಹಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತೀರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾವು ನಿಮ್ಮ ಅಗ್ನಿಮಯ ಮಂಡಲವನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತೇವೆ.
Verse 69
य इह वाव स्थिरचरनिकराणां निजनिकेतनानां मनइन्द्रियासु गणाननात्मन: स्वयमात्मान्तर्यामी प्रचोदयति ॥ ६९ ॥
ನೀನೇ ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅಂತర్యಾಮಿ ಪ್ರಭುವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿರುವೆ. ಅವರ ಮನಸ್ಸು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣವಾಯುಗಳನ್ನು ನೀನೇ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತೀ.
Verse 70
य एवेमं लोकमतिकरालवदनान्धकारसंज्ञाजगरग्रह गिलितं मृतकमिव विचेतनमवलोक्यानुकम्पया परमकारुणिक ईक्षयैवोत्थाप्याहरहरनुसवनं श्रेयसि स्वधर्माख्यात्मावस्थाने प्रवर्तयति ॥ ७० ॥
ಈ ಲೋಕವು ಭಯಂಕರ ಬಾಯಿಯ ‘ಅಂಧಕಾರ’ ಎಂಬ ಅಜಗರದ ಗ್ರಾಸಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದು ಮೃತನಂತೆ ಅಚೇತನವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಪರಮ ಕರುಣಾಮಯನಾದ ನೀನು ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಿದ್ರಿತ ಜನರಿಗೆ ದೃಷ್ಟಿದಾನ ನೀಡಿ ಎಬ್ಬಿಸಿ, ಪ್ರತಿದಿನ ಮೂರು ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿನ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ—ಸ್ವಧರ್ಮದಿಂದ ಆತ್ಮಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ—ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತೀ.
Verse 71
अवनिपतिरिवासाधूनां भयमुदीरयन्नटति परित आशापालैस्तत्र तत्र कमलकोशाञ्जलिभिरुपहृतार्हण: ॥ ७१ ॥
ನೀನು ಭೂಪತಿಯಂತೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಚರಿಸಿ ಅಸಾಧುಗಳಲ್ಲಿ ಭಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತೀ. ದಿಕ್ಕುಗಳ ದೇವತೆಗಳು ಕಮಲಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಅಂಜಲಿಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಇತರ ಅರ್ಘ್ಯ-ಉಪಹಾರಗಳಿಂದ ನಿನಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 72
अथ ह भगवंस्तव चरणनलिनयुगलं त्रिभुवनगुरुभिरभिवन्दितमहमयातयामयजुष्काम उपसरामीति ॥ ७२ ॥
ಆದುದರಿಂದ, ಹೇ ಭಗವನ್! ತ್ರಿಭುವನದ ಗುರುಗಳು ವಂದಿಸುವ ನಿನ್ನ ಪದ್ಮಪಾದಯುಗ್ಮವನ್ನು ನಾನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶರಣಾಗುತ್ತೇನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ನನಗೆ ಅಯಾತಯಾಮ—ಅಪರೂಪ/ಅಪ್ರಚಲಿತ—ಯಜುರ್ಮಂತ್ರಗಳು ಬೇಕು. ದಯಮಾಡಿ ಅವನ್ನು ನನಗೆ ದಯಪಾಲಿಸು.
Verse 73
सूत उवाच एवं स्तुत: स भगवान् वाजिरूपधरो रवि: । यजूंष्ययातयामानि मुनयेऽदात् प्रसादित: ॥ ७३ ॥
ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ಭಗವಾನ್ ಸೂರ್ಯನು ಕುದುರೆರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಮುನಿ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನಿಗೆ ಅಯಾತಯಾಮ ಯಜುರ್ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿದನು.
Verse 74
यजुर्भिरकरोच्छाखा दशपञ्च शतैर्विभु: । जगृहुर्वाजसन्यस्ता: काण्वमाध्यन्दिनादय: ॥ ७४ ॥
ಯಜುರ್ವೇದದ ಅನೇಕ ಶತಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಆ ವಿಭು ಋಷಿಯು ಹದಿನೈದು ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದನು. ಅಶ್ವದ ಅಯಾಲಿನ ಕೂದಲಿನಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಕಾರಣ ಅವು ‘ವಾಜಸನೇಯೀ-ಸಂಹಿತೆ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾದವು; ಕಾಣ್ವ, ಮಾಧ್ಯಂದಿನಾದಿ ಋಷಿಗಳು ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಅವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.
Verse 75
जैमिने: सामगस्यासीत् सुमन्तुस्तनयो मुनि: । सुत्वांस्तु तत्सुतस्ताभ्यामेकैकां प्राह संहिताम् ॥ ७५ ॥
ಸಾಮವೇದದ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಆಚಾರ್ಯ ಜೈಮಿನಿ ಋಷಿಗೆ ಸುಮಂತು ಎಂಬ ಪುತ್ರನಿದ್ದನು; ಸುಮಂತುವಿನ ಪುತ್ರನು ಸుత్వಾನ್. ಜೈಮಿನಿಯು ಅವರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಸಾಮವೇದ-ಸಂಹಿತೆಯ ವಿಭಿನ್ನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದನು.
Verse 76
सुकर्मा चापि तच्छिष्य: सामवेदतरोर्महान् । सहस्रसंहिताभेदं चक्रे साम्नां ततो द्विज ॥ ७६ ॥ हिरण्यनाभ: कौशल्य: पौष्यञ्जिश्च सुकर्मण: । शिष्यौ जगृहतुश्चान्य आवन्त्यो ब्रह्मवित्तम: ॥ ७७ ॥
ಜೈಮಿನಿಯ ಶಿಷ್ಯ ಸುಕರ್ಮಾ ಮಹಾನ್ ಪಂಡಿತನು. ಓ ದ್ವಿಜ! ಅವನು ಸಾಮವೇದವೆಂಬ ಮಹಾವೃಕ್ಷವನ್ನು ಸಾವಿರ ಸಂಹಿತೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿದನು. ನಂತರ ಸುಕರ್ಮನ ಶಿಷ್ಯರು—ಕುಶಲನ ಪುತ್ರ ಹಿರಣ್ಯನಾಭ, ಪೌಷ್ಯಂಜಿ, ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಗತಿಯಾದ ಆವಂತ್ಯ—ಸಾಮಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡರು.
Verse 77
सुकर्मा चापि तच्छिष्य: सामवेदतरोर्महान् । सहस्रसंहिताभेदं चक्रे साम्नां ततो द्विज ॥ ७६ ॥ हिरण्यनाभ: कौशल्य: पौष्यञ्जिश्च सुकर्मण: । शिष्यौ जगृहतुश्चान्य आवन्त्यो ब्रह्मवित्तम: ॥ ७७ ॥
ಜೈಮಿನಿಯ ಶಿಷ್ಯ ಸುಕರ್ಮಾ ಮಹಾನ್ ಪಂಡಿತನು. ಓ ದ್ವಿಜ! ಅವನು ಸಾಮವೇದವೆಂಬ ಮಹಾವೃಕ್ಷವನ್ನು ಸಾವಿರ ಸಂಹಿತೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿದನು. ನಂತರ ಸುಕರ್ಮನ ಶಿಷ್ಯರು—ಕುಶಲನ ಪುತ್ರ ಹಿರಣ್ಯನಾಭ, ಪೌಷ್ಯಂಜಿ, ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಗತಿಯಾದ ಆವಂತ್ಯ—ಸಾಮಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡರು.
Verse 78
उदीच्या: सामगा: शिष्या आसन् पञ्चशतानि वै । पौष्यञ्ज्यावन्त्ययोश्चापि तांश्च प्राच्यान् प्रचक्षते ॥ ७८ ॥
ಪೌಷ್ಯಂಜಿ ಮತ್ತು ಆವಂತ್ಯರ ಐನೂರು ಶಿಷ್ಯರು ‘ಉದೀಚ್ಯ’ ಅಂದರೆ ಉತ್ತರದೇಶದ ಸಾಮಗಾಯಕರು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು. ನಂತರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ‘ಪ್ರಾಚ್ಯ’ ಅಂದರೆ ಪೂರ್ವದೇಶದ ಸಾಮಗಾಯಕರು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು.
Verse 79
लौगाक्षिर्माङ्गलि: कुल्य: कुशीद: कुक्षिरेव च । पौष्यञ्जिशिष्या जगृहु: संहितास्ते शतं शतम् ॥ ७९ ॥
ಪೌಷ್ಯಂಜಿಯ ಇನ್ನೂ ಐದು ಶಿಷ್ಯರು—ಲೌಗಾಕ್ಷಿ, ಮಾಙ್ಗಲಿ, ಕುಲ್ಯ, ಕುಶೀದ ಮತ್ತು ಕುಕ್ಷಿ—ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ನೂರು ನೂರು ಸಂಹಿತೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು।
Verse 80
कृतो हिरण्यनाभस्य चतुर्विंशतिसंहिता: । शिष्य ऊचे स्वशिष्येभ्य: शेषा आवन्त्य आत्मवान् ॥ ८० ॥
ಹಿರಣ್ಯನಾಭನ ಶಿಷ್ಯ ಕೃತನು ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಸಂಹಿತೆಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದನು; ಉಳಿದ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಿಯಾದ ಋಷಿ ಆವಂತ್ಯನು ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಮುಂದಕ್ಕೆ ನೀಡಿದನು।
Frequently Asked Questions
Parīkṣit’s request formalizes nirodha in a bhakti-centered way: rather than mere yogic shutdown, he offers vāk and indriyas into Adhokṣaja (the Lord beyond material perception). In Bhāgavata theology, this indicates that the culmination of hearing (śravaṇa) is internal surrender—mind and senses reposed in the Lord—producing fearlessness (abhaya) even before death arrives.
Bṛhaspati stops the sacrifice by teaching karma-siddhānta: happiness, distress, life, death, and next destination arise from one’s own past and present actions, not from an external scapegoat. Therefore vengeance against snakes becomes adharmic harm to innocents and ignores the deeper causal chain of karma overseen by the Lord’s order.
The chapter presents oṁkāra as śabda-brahman’s primordial articulation—triune (A-U-M) and representative of the Absolute in personal, localized (Paramātmā), and impersonal aspects. From this subtle vibration Brahmā expands phonemes and reveals the four Vedas, establishing that Vedic authority is rooted in transcendental sound rather than human authorship.
Though outwardly violent, Parīkṣit’s end is framed as siddhi: he is already fixed in self-realization, free of doubt and attachment, and absorbed in the Absolute Truth. The bite becomes the final external trigger, while the inner cause is perfected remembrance of Hari—demonstrating that death cannot terrify one established in āśraya.