Adhyaya 2
Kali-yuga’s Degradation, the Advent of Kalki, and the Reset of the Yuga Cycle
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ಮಹಾರಾಜರಿಗೆ ಕಲಿಯುಗದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಯವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ—ಸತ್ಯ, ಶೌಚ, ದಯೆ, ಕ್ಷಮೆ/ಸಹನಶೀಲತೆ ಎಂಬ ಧರ್ಮಸ್ತಂಭಗಳು ದಿನೇದಿನೇ ಕುಸಿಯುತ್ತವೆ; ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುರುತು ಧನ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳಲ್ಲೇ ಸೀಮಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ಆಡಳಿತ ದೋಚಾಟವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ದುಷ್ಟ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಬಲಿಷ್ಠರು ಅಧಿಕಾರ ಕಬಳಿಸುತ್ತಾರೆ; ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ದುರ್ಭಿಕ್ಷದಿಂದ ನಲುಗಿದ ಪ್ರಜೆಗಳು ಓಡಿ ಹೋಗಿ ಕಾಡು ಆಹಾರದಿಂದ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ; ಆಯುಷ್ಯ ಬಹಳ ಕುಗ್ಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಶಂಭಲದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕಿ ಅವತಾರವಾಗಿ ಪ್ರकटಿಸಿ ಕಪಟ ರಾಜರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ಉಳಿದವರನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ, ಶುಭ ಗ್ರಹಯೋಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಸತ್ಯಯುಗದ ಪುನರುತ್ಥಾನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಂಶಾವಳಿ-ಕಾಲಕ್ರಮ, ಸಪ್ತರ್ಷಿ ಮಂಡಲದ ನಕ್ಷತ್ರಗಮನ ಕಾಲಸೂಚಕವಾಗಿ, ಮತ್ತು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಪ್ರಸ್ಥಾನದಿಂದಲೇ ಕಲಿಯ ಆರಂಭವೆಂಬ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಇದೆ; ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಲದ ಪರಮಾಧಿಕಾರದ ಮುಂದೆ ರಾಜಮಮಕಾರದ ವ್ಯರ್ಥತೆಯ ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಮುಂದಿನ ಭಾಗದ ನೆಲೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच ततश्चानुदिनं धर्म: सत्यं शौचं क्षमा दया । कालेन बलिना राजन् नङ्क्ष्यत्यायुर्बलं स्मृति: ॥ १ ॥
ಶ್ರೀಶುಕನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜನೇ, ಕಲಿಯುಗದ ಬಲಿಷ್ಠ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಧರ್ಮ, ಸತ್ಯ, ಶೌಚ, ಕ್ಷಮೆ, ದಯೆ ಹಾಗೂ ಆಯುಷ್ಯ, ದೇಹಬಲ, ಸ್ಮೃತಿ ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತವೆ।
Verse 2
वित्तमेव कलौ नृणां जन्माचारगुणोदय: । धर्मन्यायव्यवस्थायां कारणं बलमेव हि ॥ २ ॥
ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಸಂಪತ್ತೇ ಉತ್ತಮ ಜನ್ಮ, ಸದುಪಚಾರ ಮತ್ತು ಗುಣೋದಯದ ಗುರುತು ಎಂದು ಎಣಿಸಲ್ಪಡುವುದು; ಧರ್ಮ-ನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರಣ ಕೇವಲ ಬಲವೇ ಆಗುವುದು।
Verse 3
दाम्पत्येऽभिरुचिर्हेतुर्मायैव व्यावहारिके । स्त्रीत्वे पुंस्त्वे च हि रतिर्विप्रत्वे सूत्रमेव हि ॥ ३ ॥
ದಾಂಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮೇಲ್ಮೈ ಆಕರ್ಷಣೆಯೇ ಕಾರಣವಾಗುವುದು; ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಮಾಯೆ-ಮೋಸದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುತ್ತದೆ; ಸ್ತ್ರೀತ್ವ-ಪುಂಸ್ತ್ವವನ್ನು ರತಿ-ಕೌಶಲ್ಯದಿಂದ ಅಳೆಯುತ್ತಾರೆ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವವನ್ನು ಕೇವಲ ಯಜ್ಞೋಪವೀತ ಧಾರಣೆಯಿಂದಲೇ ಎಣಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 4
लिङ्गमेवाश्रमख्यातावन्योन्यापत्तिकारणम् । अवृत्त्या न्यायदौर्बल्यं पाण्डित्ये चापलं वच: ॥ ४ ॥
ಆಶ್ರಮಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಹೊರಗಿನ ಗುರುತುಗಳಿಂದಲೇ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುವುದು; ಅದೇ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಜನರು ಒಂದು ಆಶ್ರಮದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಾರೆ. ಜೀವನೋಪಾಯ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನೀತಿ-ನ್ಯಾಯ ದುರ್ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ; ಪದಗಳ ಜಾದೂವನ್ನೇ ಪಾಂಡಿತ್ಯವೆಂದು ಎಣಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 5
अनाढ्यतैवासाधुत्वे साधुत्वे दम्भ एव तु । स्वीकार एव चोद्वाहे स्नानमेव प्रसाधनम् ॥ ५ ॥
ಸಂಪತ್ತು ಇಲ್ಲದಿರುವುದನ್ನೇ ಅಸಾಧುತ್ವವೆಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸುವರು; ಸಾಧುತ್ವವೆಂದು ದಂಭವನ್ನೇ ಅಂಗೀಕರಿಸುವರು. ವಿವಾಹವು ಕೇವಲ ಮಾತಿನ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಂದ ನಡೆಯುವುದು; ಸ್ನಾನವನ್ನೇ ಅಲಂಕಾರವೆಂದು ಭಾವಿಸುವರು।
Verse 6
दूरे वार्ययनं तीर्थं लावण्यं केशधारणम् । उदरंभरता स्वार्थ: सत्यत्वे धार्ष्ट्यमेव हि । दाक्ष्यं कुटुम्बभरणं यशोऽर्थे धर्मसेवनम् ॥ ६ ॥
ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಜಲಾಶಯವನ್ನೇ ತೀರ್ಥವೆಂದು ಭಾವಿಸುವರು; ಸೌಂದರ್ಯವು ಕೇಶಧಾರಣೆಯಲ್ಲೇ ಎಂದು ಎಣಿಸುವರು. ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿಸುವುದೇ ಜೀವನಲಕ್ಷ್ಯವಾಗುವುದು; ಧೃಷ್ಟನನ್ನೇ ಸತ್ಯವಂತನೆಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವರು. ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವವನೇ ದಕ್ಷನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವನು; ಧರ್ಮಾಚರಣೆ ಕೇವಲ ಕೀರ್ತಿಗಾಗಿ ನಡೆಯುವುದು.
Verse 7
एवं प्रजाभिर्दुष्टाभिराकीर्णे क्षितिमण्डले । ब्रह्मविट्क्षत्रशूद्राणां यो बली भविता नृप: ॥ ७ ॥
ಈ ರೀತಿ ಭೂಮಂಡಲವು ದುಷ್ಟ ಪ್ರಜೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದಾಗ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ-ವೈಶ್ಯ-ಕ್ಷತ್ರಿಯ-ಶೂದ್ರರಲ್ಲಿ ಯಾರು ಬಲಿಷ್ಠನೋ ಅವನೇ ರಾಜಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು.
Verse 8
प्रजा हि लुब्धै राजन्यैर्निर्घृणैर्दस्युधर्मभि: । आच्छिन्नदारद्रविणा यास्यन्ति गिरिकाननम् ॥ ८ ॥
ಲೋಭಿ, ನಿರ್ದಯ ರಾಜರು ಕಳ್ಳರಂತೆ ವರ್ತಿಸುವರು; ಅವರಿಂದ ಹೆಂಡತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಪ್ರಜೆಗಳು ಬೆಟ್ಟಗಳಿಗೂ ಕಾಡುಗಳಿಗೂ ಓಡಿ ಹೋಗುವರು.
Verse 9
शाकमूलामिषक्षौद्रफलपुष्पाष्टिभोजना: । अनावृष्टया विनङ्क्ष्यन्ति दुर्भिक्षकरपीडिता: ॥ ९ ॥
ದುರ್ಭಿಕ್ಷ ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ತೆರಿಗೆಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತ ಜನರು ಸೊಪ್ಪು, ಬೇರು, ಮಾಂಸ, ಕಾಡು ಜೇನು, ಹಣ್ಣು, ಹೂ ಮತ್ತು ಬೀಜಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವರು. ಮಳೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅವರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುವರು.
Verse 10
शीतवातातपप्रावृड्हिमैरन्योन्यत: प्रजा: । क्षुत्तृड्भ्यां व्याधिभिश्चैव सन्तप्स्यन्ते च चिन्तया ॥ १० ॥
ಚಳಿ, ಗಾಳಿ, ಬಿಸಿಲು, ಮಳೆ ಮತ್ತು ಹಿಮದಿಂದ ಜನರು ಬಹಳ ಕಷ್ಟಪಡುವರು. ಜೊತೆಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಜಗಳ, ಹಸಿವು-ಬಾಯಾರಿಕೆ, ರೋಗಗಳು ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಚಿಂತೆಗಳಿಂದ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪೀಡಿತರಾಗುವರು.
Verse 11
त्रिंशद्विंशतिवर्षाणि परमायु: कलौ नृणाम् ॥ ११ ॥
కలియుగదల్లి మానవర గరిష్ఠ ఆయుష్యవు ఐవత్తు వర్షగళిగె ఇళియుత్తదె.
Verse 12
क्षीयमाणेषु देहेषु देहिनां कलिदोषत: । वर्णाश्रमवतां धर्मे नष्टे वेदपथे नृणाम् ॥ १२ ॥ पाषण्डप्रचुरे धर्मे दस्युप्रायेषु राजसु । चौर्यानृतवृथाहिंसानानावृत्तिषु वै नृषु ॥ १३ ॥ शूद्रप्रायेषु वर्णेषुच्छागप्रायासु धेनुषु । गृहप्रायेष्वाश्रमेषु यौनप्रायेषु बन्धुषु ॥ १४ ॥ अणुप्रायास्वोषधीषु शमीप्रायेषु स्थास्नुषु । विद्युत्प्रायेषु मेघेषु शून्यप्रायेषु सद्मसु ॥ १५ ॥ इत्थं कलौ गतप्राये जनेषु खरधर्मिषु । धर्मत्राणाय सत्त्वेन भगवानवतरिष्यति ॥ १६ ॥
ಕಲಿಯುಗದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ದೇಹಗಳು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತವೆ, ವೇದ ಧರ್ಮ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಭಗವಂತನು ಧರ್ಮವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಅವತರಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 13
क्षीयमाणेषु देहेषु देहिनां कलिदोषत: । वर्णाश्रमवतां धर्मे नष्टे वेदपथे नृणाम् ॥ १२ ॥ पाषण्डप्रचुरे धर्मे दस्युप्रायेषु राजसु । चौर्यानृतवृथाहिंसानानावृत्तिषु वै नृषु ॥ १३ ॥ शूद्रप्रायेषु वर्णेषुच्छागप्रायासु धेनुषु । गृहप्रायेष्वाश्रमेषु यौनप्रायेषु बन्धुषु ॥ १४ ॥ अणुप्रायास्वोषधीषु शमीप्रायेषु स्थास्नुषु । विद्युत्प्रायेषु मेघेषु शून्यप्रायेषु सद्मसु ॥ १५ ॥ इत्थं कलौ गतप्राये जनेषु खरधर्मिषु । धर्मत्राणाय सत्त्वेन भगवानवतरिष्यति ॥ १६ ॥
ಕಲಿಯುಗದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ದೇಹಗಳು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತವೆ, ವೇದ ಧರ್ಮ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಭಗವಂತನು ಧರ್ಮವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಅವತರಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 14
क्षीयमाणेषु देहेषु देहिनां कलिदोषत: । वर्णाश्रमवतां धर्मे नष्टे वेदपथे नृणाम् ॥ १२ ॥ पाषण्डप्रचुरे धर्मे दस्युप्रायेषु राजसु । चौर्यानृतवृथाहिंसानानावृत्तिषु वै नृषु ॥ १३ ॥ शूद्रप्रायेषु वर्णेषुच्छागप्रायासु धेनुषु । गृहप्रायेष्वाश्रमेषु यौनप्रायेषु बन्धुषु ॥ १४ ॥ अणुप्रायास्वोषधीषु शमीप्रायेषु स्थास्नुषु । विद्युत्प्रायेषु मेघेषु शून्यप्रायेषु सद्मसु ॥ १५ ॥ इत्थं कलौ गतप्राये जनेषु खरधर्मिषु । धर्मत्राणाय सत्त्वेन भगवानवतरिष्यति ॥ १६ ॥
ಕಲಿಯುಗದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ದೇಹಗಳು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತವೆ, ವೇದ ಧರ್ಮ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಭಗವಂತನು ಧರ್ಮವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಅವತರಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 15
क्षीयमाणेषु देहेषु देहिनां कलिदोषत: । वर्णाश्रमवतां धर्मे नष्टे वेदपथे नृणाम् ॥ १२ ॥ पाषण्डप्रचुरे धर्मे दस्युप्रायेषु राजसु । चौर्यानृतवृथाहिंसानानावृत्तिषु वै नृषु ॥ १३ ॥ शूद्रप्रायेषु वर्णेषुच्छागप्रायासु धेनुषु । गृहप्रायेष्वाश्रमेषु यौनप्रायेषु बन्धुषु ॥ १४ ॥ अणुप्रायास्वोषधीषु शमीप्रायेषु स्थास्नुषु । विद्युत्प्रायेषु मेघेषु शून्यप्रायेषु सद्मसु ॥ १५ ॥ इत्थं कलौ गतप्राये जनेषु खरधर्मिषु । धर्मत्राणाय सत्त्वेन भगवानवतरिष्यति ॥ १६ ॥
ಕಲಿಯುಗದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ದೇಹಗಳು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತವೆ, ವೇದ ಧರ್ಮ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಭಗವಂತನು ಧರ್ಮವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಅವತರಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 16
क्षीयमाणेषु देहेषु देहिनां कलिदोषत: । वर्णाश्रमवतां धर्मे नष्टे वेदपथे नृणाम् ॥ १२ ॥ पाषण्डप्रचुरे धर्मे दस्युप्रायेषु राजसु । चौर्यानृतवृथाहिंसानानावृत्तिषु वै नृषु ॥ १३ ॥ शूद्रप्रायेषु वर्णेषुच्छागप्रायासु धेनुषु । गृहप्रायेष्वाश्रमेषु यौनप्रायेषु बन्धुषु ॥ १४ ॥ अणुप्रायास्वोषधीषु शमीप्रायेषु स्थास्नुषु । विद्युत्प्रायेषु मेघेषु शून्यप्रायेषु सद्मसु ॥ १५ ॥ इत्थं कलौ गतप्राये जनेषु खरधर्मिषु । धर्मत्राणाय सत्त्वेन भगवानवतरिष्यति ॥ १६ ॥
ಕಲಿಯುಗದ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಕಲಿದೋಷದಿಂದ ಜೀವಿಗಳ ದೇಹಗಳು ಕ್ಷೀಣವಾಗುತ್ತವೆ; ವರ್ಣಾಶ್ರಮಧರ್ಮ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ವೇದಮಾರ್ಗ ಮರೆತುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮ ಪಾಷಂಡದಿಂದ ತುಂಬಿ, ರಾಜರು ದಸ್ಯುಪ್ರಾಯರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಜನರು ಕಳ್ಳತನ, ಸುಳ್ಳು ಮತ್ತು ವ್ಯರ್ಥ ಹಿಂಸೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ; ಎಲ್ಲ ವರ್ಣಗಳು ಶೂದ್ರಪ್ರಾಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಹಸುಗಳು ಆಡುಗಳಂತೆ, ಆಶ್ರಮಗಳು ಮನೆಗಳಂತೆ, ಬಂಧುತ್ವವು ವಿವಾಹಬಂಧನದವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತದೆ. ಔಷಧಿಗಳು ಸಣ್ಣವಾಗುತ್ತವೆ, ಮರಗಳು ಶಮೀ ಮರದಂತೆ ಕುಗ್ಗುತ್ತವೆ, ಮೋಡಗಳು ಮಿಂಚಿನಿಂದ ತುಂಬುತ್ತವೆ, ಮನೆಗಳು ಪುಣ್ಯಶೂನ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ; ಜನರು ಕತ್ತೆಗಳಂತೆ ಆಗುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಧರ್ಮರಕ್ಷಣಾರ್ಥ ಭಗವಾನ್ ಶುದ್ಧ ಸತ್ತ್ವಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವತರಿಸಿ ಸನಾತನ ಧರ್ಮವನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 17
चराचरगुरोर्विष्णोरीश्वरस्याखिलात्मन: । धर्मत्राणाय साधूनां जन्म कर्मापनुत्तये ॥ १७ ॥
ಚರಾಚರ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಗುರು, ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಹಾಗೂ ಅಖಿಲಾತ್ಮನಾದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಧುಭಕ್ತರನ್ನು ಕರ್ಮಫಲಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡಿಸಲು ಜನ್ಮಧರಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 18
शम्भलग्राममुख्यस्य ब्राह्मणस्य महात्मन: । भवने विष्णुयशस: कल्कि: प्रादुर्भविष्यति ॥ १८ ॥
ಶಂಭಲ ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖನಾದ ಮಹಾತ್ಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಿಷ್ಣುಯಶನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಕಲ್ಕಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 19
अश्वमाशुगमारुह्य देवदत्तं जगत्पति: । असिनासाधुदमनमष्टैश्वर्यगुणान्वित: ॥ १९ ॥ विचरन्नाशुना क्षौण्यां हयेनाप्रतिमद्युति: । नृपलिङ्गच्छदो दस्यून्कोटिशो निहनिष्यति ॥ २० ॥
ಜಗತ್ಪತಿ ಭಗವಾನ್ ಕಲ್ಕಿ ವೇಗವಂತ ದೇವದತ್ತ ಅಶ್ವವನ್ನು ಏರಿ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಖಡ್ಗ ಹಿಡಿದು, ತನ್ನ ಅಷ್ಟೈಶ್ವರ್ಯ ಹಾಗೂ ದಿವ್ಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುವನು। ಅಪರಿಮಿತ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ, ರಾಜರ ವೇಷ ಧರಿಸಿದ ದಸ್ಯುಗಳನ್ನು ಕೋಟ್ಯಂತರವಾಗಿ ಸಂಹರಿಸುವನು।
Verse 20
अश्वमाशुगमारुह्य देवदत्तं जगत्पति: । असिनासाधुदमनमष्टैश्वर्यगुणान्वित: ॥ १९ ॥ विचरन्नाशुना क्षौण्यां हयेनाप्रतिमद्युति: । नृपलिङ्गच्छदो दस्यून्कोटिशो निहनिष्यति ॥ २० ॥
ಜಗತ್ಪತಿ ಭಗವಾನ್ ಕಲ್ಕಿ ವೇಗವಂತ ದೇವದತ್ತ ಅಶ್ವವನ್ನು ಏರಿ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಖಡ್ಗ ಹಿಡಿದು, ತನ್ನ ಅಷ್ಟೈಶ್ವರ್ಯ ಹಾಗೂ ದಿವ್ಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುವನು। ಅಪರಿಮಿತ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ, ರಾಜರ ವೇಷ ಧರಿಸಿದ ದಸ್ಯುಗಳನ್ನು ಕೋಟ್ಯಂತರವಾಗಿ ಸಂಹರಿಸುವನು।
Verse 21
अथ तेषां भविष्यन्ति मनांसि विशदानि वै । वासुदेवाङ्गरागातिपुण्यगन्धानिलस्पृशाम् । पौरजानपदानां वै हतेष्वखिलदस्युषु ॥ २१ ॥
ಅಖಿಲ ದಸ್ಯುಸ್ವಭಾವದ ಕಪಟ ರಾಜರು ಹತರಾದ ಬಳಿಕ, ನಗರ-ಗ್ರಾಮದ ಜನರು ವಾಸುದೇವನ ಚಂದನಲೇಪನಾದಿ ದಿವ್ಯ ಅಲಂಕಾರಗಳ ಪರಮ ಪುಣ್ಯಸುಗಂಧವನ್ನು ಹೊತ್ತ ಗಾಳಿಯ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶುದ್ಧರಾಗುವರು।
Verse 22
तेषां प्रजाविसर्गश्च स्थविष्ठ: सम्भविष्यति । वासुदेवे भगवति सत्त्वमूर्तौ हृदि स्थिते ॥ २२ ॥
ಸತ್ತ್ವಮೂರ್ತಿಯಾದ ಭಗವಾನ್ ವಾಸುದೇವನು ಅವರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದಾಗ, ಉಳಿದ ಪ್ರಜೆಯ ಸಂತಾನಸೃಷ್ಟಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೃದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ; ಭೂಮಿ ಮತ್ತೆ ಜನಸಮೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 23
यदावतीर्णो भगवान् कल्किर्धर्मपतिर्हरि: । कृतं भविष्यति तदा प्रजासूतिश्च सात्त्विकी ॥ २३ ॥
ಧರ್ಮಪಾಲಕನಾದ ಭಗವಾನ್ ಹರಿಯು ಕಲ್ಕಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಗೆ ಅವತರಿಸಿದಾಗ, ಕೃತ (ಸತ್ಯ) ಯುಗವು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ; ಆಗ ಪ್ರಜೆಯ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಸಾತ್ತ್ವಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ।
Verse 24
यदा चन्द्रश्च सूर्यश्च तथा तिष्यबृहस्पती । एकराशौ समेष्यन्ति भविष्यति तदा कृतम् ॥ २४ ॥
ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ತಿಷ್ಯ (ಪುಷ್ಯ) ನಕ್ಷತ್ರಸಂಬಂಧಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಒಂದೇ ರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗುವಾಗ, ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಕೃತ (ಸತ್ಯ) ಯುಗ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 25
येऽतीता वर्तमाना ये भविष्यन्ति च पार्थिवा: । ते त उद्देशत: प्रोक्ता वंशीया: सोमसूर्ययो: ॥ २५ ॥
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಸೋಮ (ಚಂದ್ರ) ವಂಶಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಭೂತ, ವರ್ತಮಾನ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಎಲ್ಲ ರಾಜರನ್ನು ನಾನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ।
Verse 26
आरभ्य भवतो जन्म यावन्नन्दाभिषेचनम् । एतद् वर्षसहस्रं तु शतं पञ्चदशोत्तरम् ॥ २६ ॥
ನಿಮ್ಮ ಜನ್ಮದಿಂದ ನಂದರಾಜನ ಅಭಿಷೇಕದವರೆಗೆ ಸಾವಿರ ನೂರ ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದಿರುತ್ತವೆ.
Verse 27
सप्तर्षीणां तु यौ पूर्वौ दृश्येते उदितौ दिवि । तयोस्तु मध्ये नक्षत्रं दृश्यते यत् समं निशि ॥ २७ ॥ तेनैव ऋषयो युक्तास्तिष्ठन्त्यब्दशतं नृणाम् । ते त्वदीये द्विजा: काल अधुना चाश्रिता मघा: ॥ २८ ॥
ಸಪ್ತರ್ಷಿ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಪುಲಹ ಮತ್ತು ಕ್ರತು ಮೊದಲಾಗಿ ಉದಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಮಧ್ಯಬಿಂದುವಿನಿಂದ ಉತ್ತರ–ದಕ್ಷಿಣ ರೇಖೆ ಎಳೆದಾಗ ಅದು ಯಾವ ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ತಾಕುತ್ತದೋ ಅದೇ ಆ ಕಾಲದ ಅಧಿಪ ನಕ್ಷತ್ರ. ಋಷಿಗಳು ಆ ನಕ್ಷತ್ರದೊಂದಿಗೆ ನೂರು ಮಾನವ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸಂಬಂಧಿತರಾಗಿ ಇರುತ್ತಾರೆ; ನಿಮ್ಮ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಘಾ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ.
Verse 28
सप्तर्षीणां तु यौ पूर्वौ दृश्येते उदितौ दिवि । तयोस्तु मध्ये नक्षत्रं दृश्यते यत् समं निशि ॥ २७ ॥ तेनैव ऋषयो युक्तास्तिष्ठन्त्यब्दशतं नृणाम् । ते त्वदीये द्विजा: काल अधुना चाश्रिता मघा: ॥ २८ ॥
ಅದೇ ನಕ್ಷತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ನೂರು ಮಾನವ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸಂಬಂಧಿತರಾಗಿ ಇರುತ್ತಾರೆ; ನಿಮ್ಮ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರು ಈಗ ಮಘಾ ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.
Verse 29
विष्णोर्भगवतो भानु: कृष्णाख्योऽसौ दिवं गत: । तदाविशत् कलिर्लोकं पापे यद् रमते जन: ॥ २९ ॥
ಸೂರ್ಯಸಮಾನ ಪ್ರಕಾಶವಂತನಾದ ವಿಷ್ಣುಭಗವಾನನೇ ‘ಕೃಷ್ಣ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿ ದಿವ್ಯಧಾಮಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದಾಗ, ಕಲಿಯು ಲೋಕಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಜನರು ಪಾಪದಲ್ಲಿ ರಮಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.
Verse 30
यावत् स पादपद्माभ्यां स्पृशनास्ते रमापति: । तावत् कलिर्वै पृथिवीं पराक्रन्तुं न चाशकत् ॥ ३० ॥
ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ತನ್ನ ಪದ್ಮಪಾದಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಿದ್ದವರೆಗೆ, ಕಲಿಯು ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಶಕ್ತನಾಗಲಿಲ್ಲ.
Verse 31
यदा देवर्षय: सप्त मघासु विचरन्ति हि । तदा प्रवृत्तस्तु कलिर्द्वादशाब्दशतात्मक: ॥ ३१ ॥
ಸಪ್ತ ದೇವರ್ಷಿಗಳು ಮಘಾ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವಾಗ ಕಲಿಯುಗವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ; ಅದರ ಪ್ರಮಾಣ ದೇವರ ಹನ್ನೆರಡು ನೂರು ವರ್ಷಗಳು.
Verse 32
यदा मघाभ्यो यास्यन्ति पूर्वाषाढां महर्षय: । तदा नन्दात् प्रभृत्येष कलिर्वृद्धिं गमिष्यति ॥ ३२ ॥
ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಮಘೆಯಿಂದ ಪೂರ್ವಾಷಾಢೆಗೆ ಸಾಗುವಾಗ, ನಂದನಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಕಲಿ ತನ್ನ ಪೂರ್ಣ ಬಲವನ್ನು ಪಡೆದು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 33
यस्मिन् कृष्णो दिवं यातस्तस्मिन्नेव तदाहनि । प्रतिपन्नं कलियुगमिति प्राहु: पुराविद: ॥ ३३ ॥
ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಭಗವಾನ್ ದಿವ್ಯಧಾಮಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ ಅದೇ ದಿನ ಕಲಿಯುಗದ ಪ್ರಭಾವ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಎಂದು ಪುರಾವಿದರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
Verse 34
दिव्याब्दानां सहस्रान्ते चतुर्थे तु पुन: कृतम् । भविष्यति तदा नृणां मन आत्मप्रकाशकम् ॥ ३४ ॥
ಕಲಿಯುಗದ ಸಾವಿರ ದಿವ್ಯ ವರ್ಷಗಳ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಕೃತಯುಗ (ಸತ್ಯಯುಗ) ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ; ಆಗ ಮಾನವರ ಮನಸ್ಸು ಸ್ವಯಂಪ್ರಕಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 35
इत्येष मानवो वंशो यथा सङ्ख्यायते भुवि । तथा विट्शूद्रविप्राणां तास्ता ज्ञेया युगे युगे ॥ ३५ ॥
ಇಂತೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಮನುನ ರಾಜವಂಶವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದೆನು. ಹಾಗೆಯೇ ಯುಗಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ವೈಶ್ಯ, ಶೂದ್ರ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನೂ ತಿಳಿಯಬಹುದು.
Verse 36
एतेषां नामलिङ्गानां पुरुषाणां महात्मनाम् । कथामात्रावशिष्टानां कीर्तिरेव स्थिता भुवि ॥ ३६ ॥
ಈ ಮಹಾತ್ಮ ಪುರುಷರು ಈಗ ಕೇವಲ ಹೆಸರು-ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದಲೇ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಹಳೆಯ ಕಥೆಗಳಲ್ಲೇ ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ; ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೀರ್ತಿಯೇ ಮಾತ್ರ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ.
Verse 37
देवापि: शान्तनोर्भ्राता मरुश्चेक्ष्वाकुवंशज: । कलापग्राम आसाते महायोगबलान्वितौ ॥ ३७ ॥
ಮಹಾರಾಜ ಶಾಂತನುವಿನ ಸಹೋದರ ದೇವಾಪಿ ಮತ್ತು ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶಜ ಮರು—ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಮಹಾಯೋಗಬಲದಿಂದ ಯುಕ್ತರಾಗಿ ಕಲಾಪ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
Verse 38
ताविहैत्य कलेरन्ते वासुदेवानुशिक्षितौ । वर्णाश्रमयुतं धर्मं पूर्ववत् प्रथयिष्यत: ॥ ३८ ॥
ಕಲಿಯುಗದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆ ಇಬ್ಬರು ರಾಜರು, ಸాక్షಾತ್ ವಾಸುದೇವನಿಂದ ಉಪದೇಶ ಪಡೆದವರಾಗಿ, ಮರಳಿ ಬಂದು ಹಿಂದಿನಂತೆ ವರ್ಣಾಶ್ರಮಯುಕ್ತ ಧರ್ಮವನ್ನು ಮಾನವ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಪ್ರಸಾರಮಾಡುವರು.
Verse 39
कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चेति चतुर्युगम् । अनेन क्रमयोगेन भुवि प्राणिषु वर्तते ॥ ३९ ॥
ಸತ್ಯ, ತ್ರೇತಾ, ದ್ವಾಪರ ಮತ್ತು ಕಲಿ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳು ಇದೇ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಜೀವಿಗಳ ನಡುವೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.
Verse 40
राजन्नेते मया प्रोक्ता नरदेवास्तथापरे । भूमौ ममत्वं कृत्वान्ते हित्वेमां निधनं गता: ॥ ४० ॥
ಓ ರಾಜ ಪರಿಕ್ಷಿತ್! ನಾನು ಹೇಳಿದ ಈ ನರದೇವರು ಹಾಗೂ ಇತರ ಎಲ್ಲರೂ, ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ‘ನನ್ನದು’ ಎಂಬ ಮಮಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ನಾಶವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ.
Verse 41
कृमिविड्भस्मसंज्ञान्ते राजनाम्नोऽपि यस्य च । भूतध्रुक् तत्कृते स्वार्थं किं वेद निरयो यत: ॥ ४१ ॥
ಈಗ ದೇಹಕ್ಕೆ “ರಾಜ” ಎಂಬ ಹೆಸರು ಇದ್ದರೂ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದು “ಹುಳು”, “ಮಲ” ಅಥವಾ “ಭಸ್ಮ” ಎಂಬ ಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನೇ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ದೇಹಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಹಿಂಸೆ ಮಾಡುವವನು ತನ್ನ ನಿಜ ಹಿತವನ್ನು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯುವನು? ಅವನ ಕರ್ಮಗಳು ಅವನನ್ನು ನರಕದತ್ತವೇ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ.
Verse 42
कथं सेयमखण्डा भू: पूर्वैर्मे पुरुषैर्धृता । मत्पुत्रस्य च पौत्रस्य मत्पूर्वा वंशजस्य वा ॥ ४२ ॥
ಭೋಗಾಸಕ್ತ ರಾಜನು ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ— “ಈ ಅಖಂಡ ಭೂಮಿ ನನ್ನ ಪೂರ್ವಜರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿತ್ತು; ಈಗ ನನ್ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಇದನ್ನು ನನ್ನ ಪುತ್ರ, ಪೌತ್ರ ಮತ್ತು ಇತರ ವಂಶಜರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಿಸುವಂತೆ ನಾನು ಹೇಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಿ?”
Verse 43
तेजोऽबन्नमयं कायं गृहीत्वात्मतयाबुधा: । महीं ममतया चोभौ हित्वान्तेऽदर्शनं गता: ॥ ४३ ॥
ಮೂಢರು ಭೂಮಿ, ನೀರು, ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತ ಈ ದೇಹವನ್ನು “ನಾನು” ಎಂದು, ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು “ನನ್ನದು” ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ದೇಹವನ್ನೂ ಭೂಮಿಯನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ ಅಂತರಧಾನರಾಗುತ್ತಾರೆ.
Verse 44
ये ये भूपतयो राजन् भुञ्जते भुवमोजसा । कालेन ते कृता: सर्वे कथामात्रा: कथासु च ॥ ४४ ॥
ಪ್ರಿಯ ರಾಜ ಪರಿಕ್ಷಿತ್! ಬಲದಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದ ಎಲ್ಲ ರಾಜರೂ ಕಾಲಬಲಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ನಾಶರಾದರು; ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೇವಲ ಕಥಾಮಾತ್ರವಾಗಿ ಉಳಿದರು.
Frequently Asked Questions
Bhagavatam 12.2 describes a systematic inversion of values: virtue declines daily; wealth becomes the primary credential for status; justice follows power rather than dharma; relationships rest on superficial attraction; spiritual identity becomes external and performative; rulers behave like thieves; and common life is destabilized by taxation, famine, climate hardship, disease, and anxiety—culminating in shortened lifespan and societal fragmentation.
Viṣṇuyaśā is named as the eminent brāhmaṇa in whose home Kalki appears. Śambhala is significant as the prophesied locus of Kalki’s advent, functioning as a narrative anchor that emphasizes dharma’s restoration emerging from brāhmaṇical integrity (right knowledge and conduct) rather than from corrupt political power.
The chapter states that Kali’s influence began on the very day Lord Śrī Kṛṣṇa departed for the spiritual world, and it further correlates Kali’s onset with the Saptarṣi constellation’s position in the nakṣatra Maghā. This dual framing—historical-theological (Kṛṣṇa’s departure) and astronomical-chronological (nakṣatra markers)—presents Kali as both a moral condition and a time cycle.
The phrase indicates rulers who possess the title and regalia of kingship but act against the king’s dharmic function of protection. Kalki’s action is portrayed as dharma-saṁsthāpana: removing predatory governance that drives society into fear, famine, and irreligion, thereby enabling a renewed social order conducive to sattva and spiritual practice.
By showing that even the greatest rulers become only names in history and that bodily designations collapse into decay, the chapter undermines bodily and territorial possessiveness (“I” and “mine”). The intended conclusion is vairāgya (detachment) grounded in bhakti: recognizing time’s supremacy and turning toward the Lord, who alone restores dharma and grants lasting welfare.