Shloka 13
Kurukṣetra Pilgrimage: Sages Praise Kṛṣṇa; Vasudeva Inquires on Karma; Viṣṇu-yajña Performed
यस्यात्मबुद्धि: कुणपे त्रिधातुके स्वधी: कलत्रादिषु भौम इज्यधी: । यत्तीर्थबुद्धि: सलिले न कर्हिचि- ज्जनेष्वभिज्ञेषु स एव गोखर: ॥ १३ ॥
yasyātma-buddhiḥ kuṇape tri-dhātuke sva-dhīḥ kalatrādiṣu bhauma ijya-dhīḥ yat-tīrtha-buddhiḥ salile na karhicij janeṣv abhijñeṣu sa eva go-kharaḥ
ಕಫ-ಪಿತ್ತ-ವಾಯು ಎಂಬ ತ್ರಿಧಾತುಗಳಿಂದಾದ ಜಡದೇಹವನ್ನೇ ಆತ್ಮವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಹೆಂಡತಿ-ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ‘ನನ್ನದು’ ಎಂದುಕೊಂಡು, ಮಣ್ಣಿನ ಮೂರ್ತಿ ಅಥವಾ ಜನ್ಮಭೂಮಿಯನ್ನೇ ಪೂಜ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದು, ತೀರ್ಥವನ್ನು ಕೇವಲ ಅಲ್ಲಿನ ನೀರಷ್ಟೆ ಎಂದು ನೋಡುವವನು—ಆತ್ಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದ ಜ್ಞಾನಿಗಳನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಭೇಟಿ ಮಾಡದೆ, ಬಂಧುತ್ವ-ಭಕ್ತಿ-ಪೂಜೆ-ದರ್ಶನ ಯಾವುದನ್ನೂ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ—ಅವನು ಹಸು-ಕತ್ತೆಯ ಸಮಾನನು।
True intelligence is shown by one’s freedom from false identification of the self. As stated in the Bṛhaspati-saṁhitā:
FAQs
This verse condemns bodily self-identification as ignorance, saying that one who thinks the self is the material body and lives in possessiveness is compared to an animal.
A tīrtha is not merely sacred water; true holiness is found in the association of realized devotees and saints, who carry spiritual knowledge and devotion.
Reduce body-based identity and possessiveness, seek sādhu-saṅga, and treat pilgrimage and religious practice as a means to grow devotion and humility rather than as mere external ritual.