Srimad Bhagavatam — Dashama Skandha, Shloka 21
Balarāma Slays the Ape Dvivida
Dvivida-vadha
Devanagari script
मूषलाहतमस्तिष्को विरेजे रक्तधारया । गिरिर्यथा गैरिकया प्रहारं नानुचिन्तयन् ॥ १९ ॥ पुनरन्यं समुत्क्षिप्य कृत्वा निष्पत्रमोजसा । तेनाहनत् सुसङ्क्रुद्धस्तं बल: शतधाच्छिनत् ॥ २० ॥ ततोऽन्येन रुषा जघ्ने तं चापि शतधाच्छिनत् ॥ २१ ॥
Transliteration
mūṣalāhata-mastiṣko vireje rakta-dhārayā girir yathā gairikayā prahāraṁ nānucintayan
Translation
ಪ್ರಭುವಿನ ಮುಷಲದಿಂದ ತಲೆಗೆ ಬಡಿದಾಗ ದ್ವಿವಿದನು ರಕ್ತಧಾರೆಯಿಂದ ಗೈರಿಕ ಬಣ್ಣದ ಪರ್ವತದಂತೆ ಕಂಗೊಳಿಸಿದನು. ಗಾಯವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಅವನು ಮತ್ತೊಂದು ಮರವನ್ನು ಕಿತ್ತು ಎಲೆಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಿ ಬಲರಾಮನ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ಹೊಡೆದನು; ಸುದೃಢ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಬಲರಾಮನು ಆ ಮರವನ್ನು ಶತಖಂಡಗಳಾಗಿ ಒಡೆದನು. ನಂತರ ಅವನು ಇನ್ನೊಂದು ಮರದಿಂದ ರೋಷದಿಂದ ಹೊಡೆದಾಗ, ಅದನ್ನೂ ಪ್ರಭು ನೂರಾರು ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ಚೂರುಮಾಡಿದನು.
Synonyms
mūṣala-āhata-mastiṣkaḥwhose head was struck by a club
mūṣala-āhata-mastiṣkaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootmūṣala (प्रातिपदिक) + āhata (कृदन्त, √han) + mastiṣka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (मूषलेन आहतं मस्तिष्कं यस्य)
virejeshone/appeared
vireje:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Root√rāj (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
rakta-dhārayāwith a stream of blood
rakta-dhārayā:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootrakta (प्रातिपदिक) + dhārā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (रक्तस्य धारा)
giriḥa mountain
giriḥ:
Upamāna (उपमान/Standard of comparison)
TypeNoun
Rootgiri (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
yathāas/like
yathā:
Sambandha (सम्बन्ध/Comparative marker)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formअव्यय; उपमा/तुलना-प्रदर्शक (comparative particle: 'as/like')
gairikayāwith red ochre
gairikayā:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootgairikā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
prahāramthe blow/strike
prahāram:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootprahāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
nanot
na:
Nishedha (निषेध/Negation)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
anucintayannot considering/reflecting on
anucintayan:
Karta (कर्ता/Agent—participial)
TypeVerb
Rootanu-√cint (धातु)
Formवर्तमान कृदन्त (शतृ/Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; परस्मैपदी अर्थः
punaḥagain
punaḥ:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्ति-बोधक (adverb: again)
anyamanother
anyam:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootanya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
samutkṣipyahaving lifted up
samutkṣipya:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया/Anterior action)
TypeVerb
Rootsam-ut-√kṣip (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund/Absolutive), अव्ययभाव (indeclinable); 'having lifted up'
kṛtvāhaving made
kṛtvā:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया/Anterior action)
TypeVerb
Root√kṛ (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund/Absolutive), अव्ययभाव; 'having made/done'
niṣpatramleafless
niṣpatram:
Karma (कर्म/Object—result state)
TypeAdjective
Rootniṣpatra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (object-complement)
ojasāby strength
ojasā:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootojas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
tenawith that (weapon)
tena:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम
ahanatstruck
ahanat:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Root√han (धातु)
Formलङ् (Imperfect/अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
su-saṅkruddhaḥhighly enraged
su-saṅkruddhaḥ:
Karta (कर्ता/Subject—qualifier)
TypeAdjective
Rootsu (अव्यय-उपसर्ग) + saṅkruddha (कृदन्त, √krudh)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (सुष्ठु सङ्क्रुद्धः)
tamhim
tam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वनाम
balaḥBalarāma
balaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootbala (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
śatadhāinto a hundred pieces
śatadhā:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootśatadhā (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकार/संख्या-वाचक क्रियाविशेषण (adverb: into a hundred pieces/ways)
acchinatcut to pieces
acchinat:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootā-√chid (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
tataḥthen
tataḥ:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय; क्रम/अनन्तरता-बोधक (then/thereupon)
anyenawith another (one)
anyena:
Karana (करण/Instrument)
TypeAdjective
Rootanya (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; विशेषण
ruṣāwith anger
ruṣā:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootruṣ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
jaghnestruck/killed
jaghne:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Root√han (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
tamhim
tam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय/Connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction: and)
apialso
api:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय; अपि (also/even)
śatadhāinto a hundred pieces
śatadhā:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootśatadhā (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण
acchinatcut to pieces
acchinat:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootā-√chid (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
Characters & Entities
B
Baladeva (Balarama)D
DvividaFAQs
It says Dvivida’s head was smashed by the club-blow, blood streamed like red ochre on a mountain, yet he arrogantly ignored the injury.
The comparison highlights the vivid sight of blood flowing over his body, like mineral-red lines on a mountain face, emphasizing the intensity of the combat.
Unchecked pride can make a person ignore clear consequences; devotion and humility protect one from the self-destructive insistence on ego.