Adhyaya 64
The Deliverance of King Nṛga and the Warning Against Taking Brāhmaṇa Property
ದ್ವಾರಕೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಆಡಳಿತವನ್ನು ತೋರಿಸಿದ ನಂತರ, ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಉಪದೇಶಮಯ ಅದ್ಭುತಕಥೆಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಸಾಂಬ ಮತ್ತು ಇತರ ಯಾದವ ಯುವಕರು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುತ್ತಾ ಒಣ ಬಾವಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಮಹಾ ಗೋಧಾ (ಹಲ್ಲಿ) ಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಬಿಡಿಸಲು ಆಗದೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಕರೆತರುತ್ತಾರೆ; ಭಗವಾನ್ ಎಡಗೈಯಿಂದಲೇ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಭುವಿನ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಅದು ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ದಿವ್ಯಪುರುಷನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುತ್ತದೆ—ರಾಜ ನೃಗ. ಅಪಾರ ದಾನ ಮಾಡಿದರೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಹಸುವಿನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅನಾಯಾಸವಾಗಿ ನಡೆದ ಅಪರಾಧದಿಂದ ತಾನು ಪತನಗೊಂಡೆನೆಂದು ನೃಗ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಹಸು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ದಾನವಾಗಿ ಹೋಗಿತ್ತು; ಇಬ್ಬರೂ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಯಮರಾಜನು ಪುಣ್ಯ ಮೊದಲು ಅನುಭವಿಸಬೇಕೋ ಪಾಪ ಮೊದಲು ಅನುಭವಿಸಬೇಕೋ ಎಂದು ಆಯ್ಕೆ ನೀಡಿದಾಗ, ನೃಗ ಪಾಪವನ್ನು ಮೊದಲು ಅನುಭವಿಸಿ ಹಲ್ಲಿ-ಯೋನಿಗೆ ಬಿದ್ದನು; ಕೃಷ್ಣಕೃಪೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದನು. ಅವನಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗಾರೋಹಣ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ರಾಜವರ್ಗಕ್ಕೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ—ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ವ ‘ಅಜೀರ್ಣ’; ಕಳ್ಳತನ ಅಥವಾ ದುರುಪಯೋಗವು ತಲೆತಲಾಂತರ ನಾಶ ಮತ್ತು ನರಕಫಲ ತರುತ್ತದೆ; ಪಾಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನೂ ಕಠೋರವಾಗಿ ನಡೆಸಬಾರದು।
Shlokas
Verse 1
श्रीबादरायणिरुवाच एकदोपवनं राजन् जग्मुर्यदुकुमारका: । विहर्तुं साम्बप्रद्युम्नचारुभानुगदादय: ॥ १ ॥
ಶ್ರೀ ಬಾದರಾಯಣಿ ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜನೇ, ಒಂದು ದಿನ ಯದು ವಂಶದ ಕುಮಾರರು ಸಾಂಬ, ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ, ಚಾರು, ಭಾನು, ಗದ ಮೊದಲಾದವರು ವಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಉಪವನಕ್ಕೆ ಹೋದರು.
Verse 2
क्रीडित्वा सुचिरं तत्र विचिन्वन्त: पिपासिता: । जलं निरुदके कूपे ददृशु: सत्त्वमद्भुतम् ॥ २ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಬಹುಕಾಲ ಆಟವಾಡಿ ಅವರು ದಾಹಗೊಂಡರು. ನೀರನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ನೀರಿಲ್ಲದ ಬಾವಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ ಒಂದು ಅಚ್ಚರಿಯ ಜೀವಿಯನ್ನು ಕಂಡರು.
Verse 3
कृकलासं गिरिनिभं वीक्ष्य विस्मितमानसा: । तस्य चोद्धरणे यत्नं चक्रुस्ते कृपयान्विता: ॥ ३ ॥
ಗುಡ್ಡದಂತೆ ಕಾಣುವ ಆ ಹಲ್ಲಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಅವರು ಅಚ್ಚರಿಗೊಂಡರು. ಕರುಣೆಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಬಾವಿಯಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.
Verse 4
चर्मजैस्तान्तवै: पाशैर्बद्ध्वा पतितमर्भका: । नाशक्नुरन् समुद्धर्तुं कृष्णायाचख्युरुत्सुका: ॥ ४ ॥
ಬಾವಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಆ ಹಲ್ಲಿಯನ್ನು ಅವರು ಚರ್ಮದ ಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದಲೂ ನೆಯ್ದ ಹಗ್ಗಗಳಿಂದಲೂ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಎಳೆದರು; ಆದರೂ ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಲಾರಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ವಿಷಯ ತಿಳಿಸಿದರು.
Verse 5
तत्रागत्यारविन्दाक्षो भगवान् विश्वभावन: । वीक्ष्योज्जहार वामेन तं करेण स लीलया ॥ ५ ॥
ಆಮೇಲೆ ಕಮಲನಯನನಾದ, ವಿಶ್ವವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಭಗವಾನ್ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದನು. ಆ ಹಲ್ಲಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ತನ್ನ ಎಡಗೈಯಿಂದ ಲೀಲೆಯಂತೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿದನು.
Verse 6
स उत्तम:श्लोककराभिमृष्टो विहाय सद्य: कृकलासरूपम् । सन्तप्तचामीकरचारुवर्ण: स्वर्ग्यद्भुतालङ्करणाम्बरस्रक् ॥ ६ ॥
ಉತ್ತಮಶ್ಲೋಕನಾದ ಭಗವಂತನ ಕೈಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಆ ಜೀವಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಹಲ್ಲಿಯ ರೂಪವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಸ್ವರ್ಗವಾಸಿಯ ದಿವ್ಯರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದಿತು. ಅದರ ವರ್ಣ ಕರಗಿದ ಬಂಗಾರದಂತೆ ಸುಂದರವಾಗಿದ್ದು, ಅದ್ಭುತ ಆಭರಣಗಳು, ವಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಹಾರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿತ್ತು.
Verse 7
पप्रच्छ विद्वानपि तन्निदानं जनेषु विख्यापयितुं मुकुन्द: । कस्त्वं महाभाग वरेण्यरूपो देवोत्तमं त्वां गणयामि नूनम् ॥ ७ ॥
ಮಕುಂದನಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ವಿಷಯ ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ಜನರಿಗೆ ತಿಳಿಸಲು ಕೇಳಿದನು— “ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವಂತನೇ! ನೀನು ಯಾರು? ನಿನ್ನ ವರೆಣ್ಯ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿ ನೀನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದೇವತೆ ಎಂದು ನಾನು ಎಣಿಸುತ್ತೇನೆ।”
Verse 8
सम्प्रापितोऽस्यतदर्ह: सुभद्र । आत्मानमाख्याहि विवित्सतां नो यन्मन्यसे न: क्षममत्र वक्तुम् ॥ ८ ॥
“ಯಾವ ಕರ್ಮಫಲದಿಂದ ನೀನು ಈ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದೆ? ಹೇ ಸुभದ್ರ, ಇಂತಹ ಗತಿ ನಿನಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ. ನಾವು ನಿನ್ನ ವಿಷಯ ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ; ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದು ಯುಕ್ತವೆಂದು ನೀನು ಎಣಿಸಿದರೆ ನಿನ್ನನ್ನು ವಿವರಿಸು।”
Verse 9
श्रीशुक उवाच इति स्म राजा सम्पृष्ट: कृष्णेनानन्तमूर्तिना । माधवं प्रणिपत्याह किरीटेनार्कवर्चसा ॥ ९ ॥
ಶ್ರೀಶುಕನು ಹೇಳಿದರು— ಅನಂತರೂಪಿಯಾದ ಕೃಷ್ಣನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, ಸೂರ್ಯಪ್ರಭೆಯಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಕಿರೀಟಧಾರಿಯಾದ ರಾಜನು ಮಾಧವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಹೀಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು।
Verse 10
नृग उवाच नृगो नाम नरेन्द्रोऽहमिक्ष्वाकुतनय: प्रभो । दानिष्वाख्यायमानेषु यदि ते कर्णमस्पृशम् ॥ १० ॥
ನೃಗನು ಹೇಳಿದನು— ಪ್ರಭೋ, ನಾನು ನೃಗನೆಂಬ ರಾಜನು, ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಿನ ಪುತ್ರನು. ದಾನಶೂರರ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಓದುವಾಗ ನನ್ನ ಹೆಸರು ನಿಮ್ಮ ಕಿವಿಗೆ ತಲುಪಿರಬಹುದು।
Verse 11
किं नु तेऽविदितं नाथ सर्वभूतात्मसाक्षिण: । कालेनाव्याहतदृशो वक्ष्येऽथापि तवाज्ञया ॥ ११ ॥
“ಹೇ ನಾಥ, ನಿಮಗೆ ಅಜ್ಞಾತವೆಂದರೆ ಏನು? ನೀವು ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಅಂತರಾತ್ಮಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ; ಕಾಲದಿಂದ ಅಡ್ಡಿಯಾಗದ ದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳವರು. ಆದರೂ ನಿಮ್ಮ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ।”
Verse 12
यावत्य: सिकता भूमेर्यावत्यो दिवि तारका: । यावत्यो वर्षधाराश्च तावतीरददं स्म गा: ॥ १२ ॥
ಭೂಮಿಯ ಮರಳಕಣಗಳು, ಆಕಾಶದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಮಳೆಯ ಹನಿಗಳು ಎಷ್ಟೋ ಅಷ್ಟೇ ಹಸುಗಳನ್ನು ನಾನು ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದೆನು।
Verse 13
पयस्विनीस्तरुणी: शीलरूप- गुणोपपन्ना: कपिला हेमशृङ्गी: । न्यायार्जिता रूप्यखुरा: सवत्सा दुकूलमालाभरणा ददावहम् ॥ १३ ॥
ಹಾಲಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಯೌವನದ ಕಪಿಲ ಹಸುಗಳು—ಶೀಲವಂತ, ಸುಂದರ, ಗುಣಸಂಪನ್ನ—ನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಗಳಿಸಿದವು; ಬಂಗಾರದ ಕೊಂಬುಗಳು, ಬೆಳ್ಳಿಯ ಖುರಗಳು; ಕರುಗಳೊಡನೆ, ಸಣ್ಣ ವಸ್ತ್ರ, ಹಾರ, ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ನಾನು ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದೆನು।
Verse 14
स्वलङ्कृतेभ्यो गुणशीलवद्भ्य: सीदत्कुटुम्बेभ्य ऋतव्रतेभ्य: । तप:श्रुतब्रह्मवदान्यसद्भ्य: प्रादां युवभ्यो द्विजपुङ्गवेभ्य: ॥ १४ ॥ गोभूहिरण्यायतनाश्वहस्तिन: कन्या: सदासीस्तिलरूप्यशय्या: । वासांसि रत्नानि परिच्छदान् रथा- निष्टं च यज्ञैश्चरितं च पूर्तम् ॥ १५ ॥
ನಾನು ಮೊದಲು ದಾನಗ್ರಾಹಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ಗೌರವಿಸಿದೆನು. ಅವರು ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದ ಕುಟುಂಬಗಳ ಯುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜರು; ಗುಣಶೀಲರು, ಸತ್ಯವ್ರತರು, ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು, ವೇದಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾಪಂಡಿತರು, ಸಾಧುಸ್ವಭಾವಿಗಳು. ಅವರಿಗೆ ಹಸು, ಭೂಮಿ, ಚಿನ್ನ, ಮನೆಗಳು, ಕುದುರೆ, ಆನೆ, ದಾಸಿಯರೊಡನೆ ವಿವಾಹಯೋಗ್ಯ ಕನ್ಯೆಗಳು, ಎಳ್ಳು, ಬೆಳ್ಳಿ, ಉತ್ತಮ ಶಯನೆಗಳು, ವಸ್ತ್ರ, ರತ್ನ, ಗೃಹೋಪಕರಣ, ರಥಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆನು; ಜೊತೆಗೆ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ವಿವಿಧ ಪೂರ್ಥ ಪುಣ್ಯಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಿದೆನು।
Verse 15
स्वलङ्कृतेभ्यो गुणशीलवद्भ्य: सीदत्कुटुम्बेभ्य ऋतव्रतेभ्य: । तप:श्रुतब्रह्मवदान्यसद्भ्य: प्रादां युवभ्यो द्विजपुङ्गवेभ्य: ॥ १४ ॥ गोभूहिरण्यायतनाश्वहस्तिन: कन्या: सदासीस्तिलरूप्यशय्या: । वासांसि रत्नानि परिच्छदान् रथा- निष्टं च यज्ञैश्चरितं च पूर्तम् ॥ १५ ॥
ನಾನು ಮೊದಲು ದಾನಗ್ರಾಹಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ಗೌರವಿಸಿದೆನು. ಅವರು ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದ ಕುಟುಂಬಗಳ ಯುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜರು; ಗುಣಶೀಲರು, ಸತ್ಯವ್ರತರು, ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು, ವೇದಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾಪಂಡಿತರು, ಸಾಧುಸ್ವಭಾವಿಗಳು. ಅವರಿಗೆ ಹಸು, ಭೂಮಿ, ಚಿನ್ನ, ಮನೆಗಳು, ಕುದುರೆ, ಆನೆ, ದಾಸಿಯರೊಡನೆ ವಿವಾಹಯೋಗ್ಯ ಕನ್ಯೆಗಳು, ಎಳ್ಳು, ಬೆಳ್ಳಿ, ಉತ್ತಮ ಶಯನೆಗಳು, ವಸ್ತ್ರ, ರತ್ನ, ಗೃಹೋಪಕರಣ, ರಥಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆನು; ಜೊತೆಗೆ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ವಿವಿಧ ಪೂರ್ಥ ಪುಣ್ಯಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಿದೆನು।
Verse 16
कस्यचिद् द्विजमुख्यस्य भ्रष्टा गौर्मम गोधने । सम्पृक्ताविदुषा सा च मया दत्ता द्विजातये ॥ १६ ॥
ಒಬ್ಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಒಂದು ಹಸು ದಾರಿ ತಪ್ಪಿ ನನ್ನ ಹಿಂಡಿಗೆ ಸೇರಿತು. ಇದನ್ನು ಅರಿಯದೆ ನಾನು ಆ ಹಸುವನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದೆನು।
Verse 17
तां नीयमानां तत्स्वामी दृष्ट्वोवाच ममेति तम् । ममेति परिग्राह्याह नृगो मे दत्तवानिति ॥ १७ ॥
ಹಸುವನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ಮೊದಲ ಮಾಲೀಕನು, “ಇದು ನನ್ನದು!” ಎಂದನು. ದಾನವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಎರಡನೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು, “ಇಲ್ಲ, ಇದು ನನ್ನದು; ನೃಗನು ನನಗೆ ಕೊಟ್ಟನು” ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
Verse 18
विप्रौ विवदमानौ मामूचतु: स्वार्थसाधकौ । भवान् दातापहर्तेति तच्छ्रुत्वा मेऽभवद् भ्रम: ॥ १८ ॥
ಇಬ್ಬರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶ ಸಾಧಿಸಲು ವಾದಿಸುತ್ತಾ ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದರು. ಒಬ್ಬನು, “ನೀನು ನನಗೆ ಈ ಹಸುವನ್ನು ಕೊಟ್ಟೆ” ಎಂದನು; ಮತ್ತೊಬ್ಬನು, “ಆದರೆ ನೀನು ಇದನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಕಸಿದುಕೊಂಡೆ” ಎಂದನು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾನು ಗೊಂದಲಗೊಂಡೆ.
Verse 19
अनुनीतावुभौ विप्रौ धर्मकृच्छ्रगतेन वै । गवां लक्षं प्रकृष्टानां दास्याम्येषा प्रदीयताम् ॥ १९ ॥ भवन्तावनुगृह्णीतां किङ्करस्याविजानत: । समुद्धरतं मां कृच्छ्रात् पतन्तं निरयेऽशुचौ ॥ २० ॥
ಧರ್ಮದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಭಯಾನಕ ಸಂಕಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದ ನಾನು ವಿನಯದಿಂದ ಇಬ್ಬರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡೆ: “ಈ ಒಂದು ಹಸುವಿನ ಬದಲಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಹಸುಗಳ ಒಂದು ಲಕ್ಷವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತೇನೆ; ದಯವಿಟ್ಟು ಇದನ್ನು ನನಗೆ ಮರಳಿ ಕೊಡಿ. ನಾನು ಅಜ್ಞಾನಿ ಸೇವಕ; ಕರುಣೆ ತೋರಿಸಿ ಈ ಕಷ್ಟದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಎತ್ತಿ ರಕ್ಷಿಸಿ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನಾನು ಅಶುಚಿ ನರಕಕ್ಕೆ ಬೀಳುವೆನು.”
Verse 20
अनुनीतावुभौ विप्रौ धर्मकृच्छ्रगतेन वै । गवां लक्षं प्रकृष्टानां दास्याम्येषा प्रदीयताम् ॥ १९ ॥ भवन्तावनुगृह्णीतां किङ्करस्याविजानत: । समुद्धरतं मां कृच्छ्रात् पतन्तं निरयेऽशुचौ ॥ २० ॥
ಧರ್ಮದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಭಯಾನಕ ಸಂಕಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದ ನಾನು ವಿನಯದಿಂದ ಇಬ್ಬರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡೆ: “ಈ ಒಂದು ಹಸುವಿನ ಬದಲಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಹಸುಗಳ ಒಂದು ಲಕ್ಷವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತೇನೆ; ದಯವಿಟ್ಟು ಇದನ್ನು ನನಗೆ ಮರಳಿ ಕೊಡಿ. ನಾನು ಅಜ್ಞಾನಿ ಸೇವಕ; ಕರುಣೆ ತೋರಿಸಿ ಈ ಕಷ್ಟದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಎತ್ತಿ ರಕ್ಷಿಸಿ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನಾನು ಅಶುಚಿ ನರಕಕ್ಕೆ ಬೀಳುವೆನು.”
Verse 21
नाहं प्रतीच्छे वै राजन्नित्युक्त्वा स्वाम्यपाक्रमत् । नान्यद् गवामप्ययुतमिच्छामीत्यपरो ययौ ॥ २१ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಹಸುವಿನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾಲೀಕನು “ಇದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ನನಗೆ ಏನೂ ಬೇಡ” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಹೊರಟುಹೋದನು. ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು “ನೀನು ನೀಡುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಹಸುಗಳನ್ನೂ ನಾನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅವನೂ ಹೊರಟುಹೋದನು.
Verse 22
एतस्मिन्नन्तरे यामैर्दूतैर्नीतो यमक्षयम् । यमेन पृष्टस्तत्राहं देवदेव जगत्पते ॥ २२ ॥
ಈ ನಡುವೆ ಯಮರಾಜನ ದೂತರು ಅವಕಾಶ ಪಡೆದು ನನ್ನನ್ನು ಯಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಯಮರಾಜನು ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು—ಹೇ ದೇವದೇವ, ಜಗತ್ಪತೇ।
Verse 23
पूर्वं त्वमशुभं भुङ्क्ष उताहो नृपते शुभम् । नान्तं दानस्य धर्मस्य पश्ये लोकस्य भास्वत: ॥ २३ ॥
[ಯಮರಾಜನು ಹೇಳಿದನು:] ಓ ರಾಜನೇ, ಮೊದಲು ನೀನು ಪಾಪಫಲವನ್ನೋ ಅಥವಾ ಪುಣ್ಯಫಲವನ್ನೋ ಅನುಭವಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೀಯಾ? ನಿನ್ನ ದಾನಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಅಂತ್ಯ ನನಗೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಭೋಗವೂ ಅಪಾರವಾಗಿದೆ।
Verse 24
पूर्वं देवाशुभं भुञ्ज इति प्राह पतेति स: । तावदद्राक्षमात्मानं कृकलासं पतन् प्रभो ॥ २४ ॥
ನಾನು, “ಸ್ವಾಮಿ, ಮೊದಲು ನನ್ನ ಪಾಪಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತೇನೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಯಮರಾಜನು, “ಹಾಗಾದರೆ ಬೀಳು!” ಎಂದನು. ತಕ್ಷಣವೇ ನಾನು ಬಿದ್ದೆ; ಬೀಳುತ್ತಾ ಬೀಳುತ್ತಾ ನಾನು ಹಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡೆ, ಓ ಪ್ರಭು।
Verse 25
ब्रह्मण्यस्य वदान्यस्य तव दासस्य केशव । स्मृतिर्नाद्यापि विध्वस्ता भवत्सन्दर्शनार्थिन: ॥ २५ ॥
ಹೇ ಕೇಶವ, ನಾನು ನಿನ್ನ ದಾಸನು; ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಭಕ್ತನಾಗಿ, ಅವರಿಗೆ ದಾನಶೀಲನಾಗಿ, ಸದಾ ನಿನ್ನ ದರ್ಶನವನ್ನು ಹಂಬಲಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದಿಗೂ ನನ್ನ ಸ್ಮೃತಿ ನಾಶವಾಗಿಲ್ಲ।
Verse 26
स त्वं कथं मम विभोऽक्षिपथ: परात्मा योगेश्वरै: श्रुतिदृशामलहृद्विभाव्य: । साक्षादधोक्षज उरुव्यसनान्धबुद्धे: स्यान्मेऽनुदृश्य इह यस्य भवापवर्ग: ॥ २६ ॥
ಹೇ ವಿಭೋ, ಪರಮಾತ್ಮಾ, ನನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳು ನಿನ್ನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ನೋಡುತ್ತಿವೆ? ನೀನು ಯೋಗೇಶ್ವರರೂ ಸಹ ವೇದದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಶುದ್ಧ ಹೃದಯಗಳಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬಲ್ಲವನು. ಹಾಗಾದರೆ ಭಾರೀ ಸಂಸಾರಕಷ್ಟಗಳಿಂದ ಅಂಧವಾದ ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿಗೆ ನೀನು ಸాక్షಾತ್ ಅಧೋಕ್ಷಜವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದೀಯ? ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭವಬಂಧನ ಮುಕ್ತನಾದವನೇ ನಿನ್ನನ್ನು ಕಾಣಬಲ್ಲನು ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ।
Verse 27
देवदेव जगन्नाथ गोविन्द पुरुषोत्तम । नारायण हृषीकेश पुण्यश्लोकाच्युताव्यय ॥ २७ ॥ अनुजानीहि मां कृष्ण यान्तं देवगतिं प्रभो । यत्र क्वापि सतश्चेतो भूयान्मे त्वत्पदास्पदम् ॥ २८ ॥
ಹೇ ದೇವದೇವ, ಜಗನ್ನಾಥ, ಗೋವಿಂದ, ಪುರುಷೋತ್ತಮ, ನಾರಾಯಣ, ಹೃಷೀಕೇಶ, ಪುಣ್ಯಶ್ಲೋಕ, ಅಚ್ಯುತ, ಅವ್ಯಯ!
Verse 28
देवदेव जगन्नाथ गोविन्द पुरुषोत्तम । नारायण हृषीकेश पुण्यश्लोकाच्युताव्यय ॥ २७ ॥ अनुजानीहि मां कृष्ण यान्तं देवगतिं प्रभो । यत्र क्वापि सतश्चेतो भूयान्मे त्वत्पदास्पदम् ॥ २८ ॥
ಹೇ ಪ್ರಭು ಕೃಷ್ಣ, ದೇವಗತಿಗೆ ಹೊರಡಲು ನನಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡು; ನಾನು ಎಲ್ಲಿದ್ದರೂ ನನ್ನ ಚಿತ್ತ ಸದಾ ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯಲಿ.
Verse 29
नमस्ते सर्वभावाय ब्रह्मणेऽनन्तशक्तये । कृष्णाय वासुदेवाय योगानां पतये नम: ॥ २९ ॥
ಸರ್ವಭಾವಗಳ ಆಧಾರವಾದ ಪರಬ್ರಹ್ಮನೇ, ಅನಂತಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನೇ—ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ವಾಸುದೇವನ ಪುತ್ರ ಕೃಷ್ಣನೇ, ಯೋಗಗಳ ಅಧಿಪತಿಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ಪ್ರಣಾಮ.
Verse 30
इत्युक्त्वा तं परिक्रम्य पादौ स्पृष्ट्वा स्वमौलिना । अनुज्ञातो विमानाग्र्यमारुहत् पश्यतां नृणाम् ॥ ३० ॥
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಮಹಾರಾಜ ನೃಗನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ, ತನ್ನ ಮೌಳಿಯಿಂದ ಪ್ರಭುವಿನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದನು. ಅನುಮತಿ ಪಡೆದ ಬಳಿಕ, ಎಲ್ಲರೂ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅವನು ಅದ್ಭುತ ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನಕ್ಕೆ ಏರಿದನು.
Verse 31
कृष्ण: परिजनं प्राह भगवान् देवकीसुत: । ब्रह्मण्यदेवो धर्मात्मा राजन्याननुशिक्षयन् ॥ ३१ ॥
ಆಮೇಲೆ ದೇವಕೀಸುತ್ತನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು—ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಿಯನೂ ಧರ್ಮಸಾರಸ್ವರೂಪನೂ ಆಗಿ—ತನ್ನ ಪರಿಜನರಿಗೆ ಹೇಳಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಜವರ್ಗಕ್ಕೆ ಉಪದೇಶ ನೀಡಿದನು.
Verse 32
दुर्जरं बत ब्रह्मस्वं भुक्तमग्नेर्मनागपि । तेजीयसोऽपि किमुत राज्ञां ईश्वरमानिनाम् ॥ ३२ ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಸ್ವತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಜರ; ಅಗ್ನಿಗಿಂತಲೂ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದವನು ಸ್ವಲ್ಪ ಭೋಗಿಸಿದರೂ ಅದು ಜೀರ್ಣವಾಗದು. ಹಾಗಾದರೆ ತಾವು ಸ್ವಾಮಿ ಎಂದುಕೊಳ್ಳುವ ರಾಜರು ಅದನ್ನು ಭೋಗಿಸಿದರೆ ಇನ್ನೇನು ಹೇಳಬೇಕು!
Verse 33
नाहं हालाहलं मन्ये विषं यस्य प्रतिक्रिया । ब्रह्मस्वं हि विषं प्रोक्तं नास्य प्रतिविधिर्भुवि ॥ ३३ ॥
ನಾನು ಹಾಲಾಹಲವನ್ನು ನಿಜವಾದ ವಿಷವೆಂದು ಎಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿವಿಷವಿದೆ. ಆದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಸ್ವತ್ತನ್ನು ಕದಿದು ಭೋಗಿಸುವುದೇ ನಿಜವಾದ ವಿಷ; ಇದಕ್ಕೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರವೇ ಇಲ್ಲ.
Verse 34
हिनस्ति विषमत्तारं वह्निरद्भि: प्रशाम्यति । कुलं समूलं दहति ब्रह्मस्वारणिपावक: ॥ ३४ ॥
ವಿಷವು ಅದನ್ನು ಕುಡಿಯುವವನನ್ನೇ ಕೊಲ್ಲುತ್ತದೆ; ಸಾಮಾನ್ಯ ಬೆಂಕಿ ನೀರಿನಿಂದ ನಂದುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ವತ್ತೆಂಬ ಅರಣಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಅಗ್ನಿ ಕಳ್ಳನ ಕುಲವನ್ನು ಬೇರುಸಹಿತ ಸುಡುತ್ತದೆ.
Verse 35
ब्रह्मस्वं दुरनुज्ञातं भुक्तं हन्ति त्रिपूरुषम् । प्रसह्य तु बलाद् भुक्तं दश पूर्वान् दशापरान् ॥ ३५ ॥
ಯೋಗ್ಯ ಅನುಮತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ವತ್ತನ್ನು ಭೋಗಿಸಿದರೆ ಅದು ಮೂರು ತಲೆಮಾರುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬಲವಂತವಾಗಿ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯಶಕ್ತಿಯ ನೆರವಿನಿಂದ ಕಬಳಿಸಿ ಭೋಗಿಸಿದರೆ ಹತ್ತು ಪೂರ್ವಜರು ಮತ್ತು ಹತ್ತು ವಂಶಜರು—ಎಲ್ಲರೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ.
Verse 36
राजानो राजलक्ष्म्यान्धा नात्मपातं विचक्षते । निरयं येऽभिमन्यन्ते ब्रह्मस्वं साधु बालिशा: ॥ ३६ ॥
ರಾಜಲಕ್ಷ್ಮಿಯಿಂದ ಅಂಧರಾದ ರಾಜರು ತಮ್ಮದೇ ಪತನವನ್ನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ವತ್ತನ್ನು ಭೋಗಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಾಲಿಶವಾಗಿ ಹಾತೊರೆಯುವವರು ನಿಜವಾಗಿ ನರಕವನ್ನೇ ಹಾತೊರೆಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 37
गृह्णन्ति यावत: पांशून् क्रन्दतामश्रुबिन्दव: । विप्राणां हृतवृत्तीनां वदान्यानां कुटुम्बिनाम् ॥ ३७ ॥ राजानो राजकुल्याश्च तावतोऽब्दान्निरङ्कुशा: । कुम्भीपाकेषु पच्यन्ते ब्रह्मदायापहारिण: ॥ ३८ ॥
ಉದಾರರಾದ, ಕುಟುಂಬಭಾರವಿರುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಿತವಾದ ಧೂಳಿಕಣಗಳು ಎಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳೋ, ಅಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಧನವನ್ನು ಅಪಹರಿಸುವ ನಿಯಂತ್ರಣರಹಿತ ರಾಜರು ತಮ್ಮ ರಾಜವಂಶದೊಡನೆ ಕುಂಭೀಪಾಕ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೇಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ।
Verse 38
गृह्णन्ति यावत: पांशून् क्रन्दतामश्रुबिन्दव: । विप्राणां हृतवृत्तीनां वदान्यानां कुटुम्बिनाम् ॥ ३७ ॥ राजानो राजकुल्याश्च तावतोऽब्दान्निरङ्कुशा: । कुम्भीपाकेषु पच्यन्ते ब्रह्मदायापहारिण: ॥ ३८ ॥
ಉದಾರರಾದ, ಕುಟುಂಬಭಾರವಿರುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಿತವಾದ ಧೂಳಿಕಣಗಳು ಎಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳೋ, ಅಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಧನವನ್ನು ಅಪಹರಿಸುವ ನಿಯಂತ್ರಣರಹಿತ ರಾಜರು ತಮ್ಮ ರಾಜವಂಶದೊಡನೆ ಕುಂಭೀಪಾಕ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೇಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ।
Verse 39
स्वदत्तां परदत्तां वा ब्रह्मवृत्तिं हरेच्च य: । षष्टिवर्षसहस्राणि विष्ठायां जायते कृमि: ॥ ३९ ॥
ತಾನು ಕೊಟ್ಟದ್ದಾಗಲಿ, ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಕೊಟ್ಟದ್ದಾಗಲಿ—ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಜೀವನವೃತ್ತಿ/ಧನವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವವನು ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ಮಲದಲ್ಲಿ ಹುಳುವಾಗಿ ಜನ್ಮಹೊಂದುತ್ತಾನೆ।
Verse 40
न मे ब्रह्मधनं भूयाद् यद् गृध्वाल्पायुषो नरा: । पराजिताश्च्युता राज्याद् भवन्त्युद्वेजिनोऽहय: ॥ ४० ॥
ನನಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಧನ ಬೇಡ. ಅದಕ್ಕೆ ಲಾಲಸೆಯಿಡುವವರು ಅಲ್ಪಾಯುಷ್ಯರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಸೋಲುತ್ತಾರೆ, ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಚ್ಯುತರಾಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇತರರನ್ನು ಕಾಡುವ ಹಾವುಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ।
Verse 41
विप्रं कृतागसमपि नैव द्रुह्यत मामका: । घ्नन्तं बहु शपन्तं वा नमस्कुरुत नित्यश: ॥ ४१ ॥
ನನ್ನ ಭಕ್ತರೇ, ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದರೂ ಪಂಡಿತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ದ್ರೋಹ ಮಾಡಬೇಡಿ. ಅವನು ಹೊಡೆಯಲಿ ಅಥವಾ ಮರುಮರು ಶಪಿಸಲಿ, ಸದಾ ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿರಿ।
Verse 42
यथाहं प्रणमे विप्राननुकालं समाहित: । तथा नमत यूयं च योऽन्यथा मे स दण्डभाक् ॥ ४२ ॥
ನಾನು ಸದಾ ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ನೀವೂ ಅವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿರಿ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆಯುವವನು ನನ್ನ ದಂಡಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನು.
Verse 43
ब्राह्मणार्थो ह्यपहृतो हर्तारं पातयत्यध: । अजानन्तमपि ह्येनं नृगं ब्राह्मणगौरिव ॥ ४३ ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಆಸ್ತಿ ಅಪಹೃತವಾದರೆ, ತಿಳಿಯದೆ ಮಾಡಿದರೂ ಸಹ, ಅದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅಧಃಪಾತಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ—ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಹಸುವು ನೃಗನನ್ನು ಬೀಳಿಸಿದಂತೆ.
Verse 44
एवं विश्राव्य भगवान् मुकुन्दो द्वारकौकस: । पावन: सर्वलोकानां विवेश निजमन्दिरम् ॥ ४४ ॥
ಈ ರೀತಿ ದ್ವಾರಕೆಯ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಾವನಗೊಳಿಸುವ ಭಗವಾನ್ ಮುಕುಂದನು ತನ್ನ ಮಂದಿರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
Frequently Asked Questions
The act dramatizes Bhagavān’s role as āśraya: karma can bind a jīva to degradation, but the Lord’s direct intervention can release him instantly. The “well” functions as a narrative emblem of saṁsāra, while Kṛṣṇa’s effortless rescue shows that liberation is ultimately granted by divine grace, not merely by accumulated piety.
Nṛga, son of Ikṣvāku, was famed for extraordinary charity, especially cow-gifts to qualified brāhmaṇas. He became a lizard due to an inadvertent but unresolved offense: a brāhmaṇa’s cow wandered into his herd and was donated to another brāhmaṇa. Because neither claimant accepted restitution, the karmic fault matured, and upon choosing to suffer sinful reactions first before enjoying his piety, Nṛga fell to a lizard body until delivered by Kṛṣṇa.
Kṛṣṇa frames brāhmaṇa-dhana as spiritually “indigestible” because it is tied to sacred trust and dharma. Ordinary poison may have an antidote and harms mainly the consumer, but misappropriating brāhmaṇa property generates severe, far-reaching consequences—socially and karmically—affecting family lines and leading to hellish suffering, especially for rulers who abuse power.
The chapter implies that rulers must act with extreme caution in dāna (charity), verify rightful ownership, and seek dharmic resolution with humility. When a mistake occurs, sincere restitution should be offered, but the narrative warns that some harms cannot be “priced away” if sacred parties refuse settlement—therefore prevention, reverence, and restraint are essential in rāja-dharma.
Because the brāhmaṇa represents the social embodiment of śāstra, yajña, and spiritual learning; disrespect destabilizes dharma itself. Kṛṣṇa’s instruction is not a blanket endorsement of wrongdoing, but a mandate for kings and citizens to maintain reverence and non-violence toward sacred authority, addressing faults through proper dharmic mechanisms rather than retaliation.