Adhyaya 62
Ūṣā-Haraṇa, Bāṇāsura’s Pride, and Aniruddha’s Capture (Prelude to Hari–Śaṅkara Conflict)
ಪರೀಕ್ಷಿತನ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾದ ಶುಕದೇವನು ಊಷಾ–ಅನಿರುದ್ಧ ಉಪಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ; ಇದು ಮುಂದಾಗಿ ಹರಿ (ಕೃಷ್ಣ)–ಶಂಕರ (ಶಿವ) ಮಹಾಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವಭೂಮಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಬಾಣಾಸುರನ ವಂಶವಿವರಣೆ—ಅವನು ಬಲಿಯ ಪುತ್ರ, ಐಶ್ವರ್ಯಸಂಪನ್ನ, ಸಹಸ್ರಬಾಹು, ಪರಮ ಶಿವಭಕ್ತ; ತಾಂಡವಕ್ಕೆ ವಾದ್ಯಸಹಾಯ ಮಾಡಿ ಶಿವನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿ ಶೋಣಿತಪುರ ರಕ್ಷಣೆಯ ವರ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ‘ಶಿವಸಮಾನ ವೀರನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವನ ಧ್ವಜ ಭಂಗವಾಗುವುದು’ ಎಂಬ ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿ ಕೃಷ್ಣನ ಸೂಚನೆ. ನಂತರ ಊಷಾ ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ನೀಲಮೇಘಶ್ಯಾಮ, ಪದ್ಮನೇತ್ರ ಯುವಕನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾಳೆ; ಯೋಗಸಿದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಸಖಿ ಚಿತ್ರಲೇಖಾ ವೃಷ್ಣಿಗಳ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಕೃಷ್ಣನ ಮೊಮ್ಮಗ ಅನಿರುದ್ಧನೆಂದು ಗುರುತಿಸಿ ದ್ವಾರಕೆಯಿಂದ ಊಷೆಯ ಅಂತಃಪುರಕ್ಕೆ ತರುತ್ತಾಳೆ. ಗುಪ್ತ ಪ್ರೇಮಲೀಲೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ಕಾವಲುಗಾರರು ಕನ್ಯಾಮರ್ಯಾದಾಭಂಗವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದಾಗ ಬಾಣನು ಕೋಪದಿಂದ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅನಿರುದ್ಧನು ಕಾವಲುಗಾರರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರೂ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಣನ ನಾಗಪಾಶದಿಂದ ಬಂಧಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಈ ಬಂಧನವೇ ಮುಂದಿನ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗೂ ಹರಿ–ಶಿವ ಯುದ್ಧಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
श्रीराजोवाच बाणस्य तनयामूषामुपयेमे यदूत्तम: । तत्र युद्धमभूद् घोरं हरिशङ्करयोर्महत् । एतत् सर्वं महायोगिन् समाख्यातुं त्वमर्हसि ॥ १ ॥
ರಾಜ ಪರೀಕ್ಷಿತನು ಹೇಳಿದನು: ಯದುವಂಶದ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಅನಿರುದ್ಧನು ಬಾಣಾಸುರನ ಮಗಳು ಉಷಾಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾದನು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹರಿ ಮತ್ತು ಶಂಕರರ ನಡುವೆ ಘೋರವಾದ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು. ಓ ಮಹಾಯೋಗಿಯೇ, ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಘಟನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿವರಿಸಿ.
Verse 2
श्रीशुक उवाच बाण: पुत्रशतज्येष्ठो बलेरासीन्महात्मन: । येन वामनरूपाय हरयेऽदायि मेदिनी ॥ तस्यौरस: सुतो बाण: शिवभक्तिरत: सदा । मान्यो वदान्यो धीमांश्च सत्यसन्धो दृढव्रत: । शोणिताख्ये पुरे रम्ये स राज्यमकरोत् पुरा ॥ तस्य शम्भो: प्रासादेन किङ्करा इव तेऽमरा: । सहस्रबाहुर्वाद्येन ताण्डवेऽतोषयन्मृडम् ॥ २ ॥
ಶ್ರೀ ಶುಕದೇವರು ಹೇಳಿದರು: ವಾಮನನಿಗೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದ ಮಹಾತ್ಮ ಬಲಿಯ ನೂರು ಪುತ್ರರಲ್ಲಿ ಬಾಣನು ಹಿರಿಯವನು. ಬಾಣಾಸುರನು ಶಿವನ ಪರಮ ಭಕ್ತ, ಉದಾರಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಯವಂತನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಶೋಣಿತಪುರದಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಶಿವನ ತಾಂಡವ ನೃತ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಾವಿರ ತೋಳುಗಳಿಂದ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ನುಡಿಸಿ ಶಿವನನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 3
भगवान् सर्वभूतेश: शरण्यो भक्तवत्सल: । वरेण छन्दयामास स तं वव्रे पुराधिपम् ॥ ३ ॥
ಸರ್ವಭೂತಾಧಿಪತಿ, ಭಕ್ತರಿಗೆ ಶರಣ್ಯ, ಭಕ್ತವತ್ಸಲನಾದ ಭಗವಂತನು ಬಾಣಾಸುರನನ್ನು ಇಷ್ಟವರದಿಂದ ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿದನು. ಬಾಣನು ತನ್ನ ನಗರದ ರಕ್ಷಕರಾಗಿ ಮಹಾದೇವ ಶಿವನನ್ನೇ ವರಿಸಿದನು।
Verse 4
स एकदाह गिरिशं पार्श्वस्थं वीर्यदुर्मद: । किरीटेनार्कवर्णेन संस्पृशंस्तत्पदाम्बुजम् ॥ ४ ॥
ಶೌರ್ಯದ ಮದದಿಂದ ಮತ್ತನಾದ ಬಾಣಾಸುರನು ಒಂದು ದಿನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ನಿಂತಿದ್ದ ಗಿರೀಶ (ಶಿವ)ನ ಪಾದಪದ್ಮಗಳನ್ನು ಸೂರ್ಯವರ್ಣದ ಕಿರೀಟದಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು।
Verse 5
नमस्ये त्वां महादेव लोकानां गुरुमीश्वरम् । पुंसामपूर्णकामानां कामपूरामराङ्घ्रिपम् ॥ ५ ॥
[ಬಾಣನು ಹೇಳಿದನು:] ಓ ಮಹಾದೇವಾ, ಲೋಕಗಳ ಗುರು ಮತ್ತು ಈಶ್ವರನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅಪೂರ್ಣ ಕಾಮನೆಗಳಿರುವವರಿಗೆ ನೀನು ಇಚ್ಛೆ ಪೂರೈಸುವ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷದಂತಿದ್ದೀ.
Verse 6
दो:सहस्रं त्वया दत्तं परं भाराय मेऽभवत् । त्रिलोक्यां प्रतियोद्धारं न लभे त्वदृते समम् ॥ ६ ॥
ನೀನು ನನಗೆ ನೀಡಿದ ಈ ಸಾವಿರ ಕೈಗಳು ನನಗೆ ಕೇವಲ ಭಾರವಾಗಿವೆ. ನಿನ್ನನ್ನು ಹೊರತು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ನನ್ನೊಡನೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ಸಮನಾದ ಪ್ರತಿಯೋಧ್ಧನನ್ನು ನಾನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 7
कण्डूत्या निभृतैर्दोर्भिर्युयुत्सुर्दिग्गजानहम् । आद्यायां चूर्णयन्नद्रीन् भीतास्तेऽपि प्रदुद्रुवु: ॥ ७ ॥
ಓ ಆದ್ಯ ಪ್ರಭುವೇ! ಯುದ್ಧದ ಕಾತರದಿಂದ ಕಿಚ್ಚುವ ನನ್ನ ಕೈಗಳಿಂದ ದಿಕ್ಕುಗಳ ಗಜಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೊರಟು, ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಪುಡಿಮಾಡುತ್ತಾ ಹೋದೆ; ಆದರೆ ಆ ಮಹಾಗಜಗಳೂ ಭಯದಿಂದ ಓಡಿಹೋದವು।
Verse 8
तच्छ्रुत्वा भगवान् क्रुद्ध: केतुस्ते भज्यते यदा । त्वद्दर्पघ्नं भवेन्मूढ संयुगं मत्समेन ते ॥ ८ ॥
ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಕ್ರುದ್ಧನಾಗಿ ಹೇಳಿದರು—“ಮೂಢನೇ! ನನ್ನ ಸಮನಾದ ವೀರನೊಂದಿಗೆ ನೀನು ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದಾಗ ನಿನ್ನ ಧ್ವಜ ಮುರಿಯುವುದು; ಆ ಸಮರವೇ ನಿನ್ನ ದರ್ಪವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದು.”
Verse 9
इत्युक्त: कुमतिर्हृष्ट: स्वगृहं प्राविशन्नृप । प्रतीक्षन् गिरिशादेशं स्ववीर्यनशनं कुधी: ॥ ९ ॥
ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಆ ಕುಮತಿ ಬಾಣಾಸುರನು ಹರ್ಷಗೊಂಡನು. ಓ ರಾಜನೇ, ಆ ಮೂಢನು ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಗಿರೀಶನ ವಾಕ್ಯ—ತನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮ ನಾಶವಾಗುವುದನ್ನು—ಕಾಯುತ್ತಿರಲಿದನು.
Verse 10
तस्योषा नाम दुहिता स्वप्ने प्राद्युम्निना रतिम् । कन्यालभत कान्तेन प्रागदृष्टश्रुतेन सा ॥ १० ॥
ಬಾಣನ ಮಗಳು ಊಷಾ ಎಂಬ ಕನ್ಯೆ, ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನ ಪುತ್ರನೊಂದಿಗೆ ರತಿಸೌಖ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದಳು; ಆ ಪ್ರಿಯನನ್ನು ಅವಳು ಹಿಂದೆ ನೋಡಲೂ ಇಲ್ಲ, ಕೇಳಲೂ ಇಲ್ಲ.
Verse 11
सा तत्र तमपश्यन्ती क्वासि कान्तेति वादिनी । सखीनां मध्य उत्तस्थौ विह्वला व्रीडिता भृशम् ॥ ११ ॥
ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಕಾಣದೆ ಊಷಾ “ಎಲ್ಲಿ ಇದ್ದೀಯೆ, ಪ್ರಿಯನೇ?” ಎಂದು ಕೂಗಿ ಸಖಿಯರ ಮಧ್ಯೆ ಏಕಾಏಕಿ ಎದ್ದು ಕುಳಿತಳು; ಅವಳು ಬಹಳ ವ್ಯಾಕುಲಳಾಗಿ ಲಜ್ಜಿತಳಾದಳು.
Verse 12
बाणस्य मन्त्री कुम्भाण्डश्चित्रलेखा च तत्सुता । सख्यपृच्छत् सखीमूषां कौतूहलसमन्विता ॥ १२ ॥
ಬಾಣನ ಮಂತ್ರಿ ಕುಂಭಾಂಡ; ಅವನ ಮಗಳು ಚಿತ್ರಲೇಖೆ. ಅವಳು ಊಷೆಯ ಸಖಿ; ಕುತೂಹಲದಿಂದ ತುಂಬಿ ಅವಳು ಸಖಿ ಊಷೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಳು.
Verse 13
कं त्वं मृगयसे सुभ्रु कीदृशस्ते मनोरथ: । हस्तग्राहं न तेऽद्यापि राजपुत्र्युपलक्षये ॥ १३ ॥
ಚಿತ್ರಲೇಖೆ ಹೇಳಿದರು—ಓ ಸುಭ್ರೂ, ನೀನು ಯಾರನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತೀಯೆ? ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಈ ಮನುೋರಥವೇನು? ಓ ರಾಜಕುಮಾರಿಯೇ, ಇಂದಿಗೂ ನಿನ್ನ ಕೈ ಹಿಡಿದು ವಿವಾಹ ಮಾಡುವ ಪುರುಷನನ್ನು ನಾನು ಕಂಡಿಲ್ಲ।
Verse 14
दृष्ट: कश्चिन्नर: स्वप्ने श्याम: कमललोचन: । पीतवासा बृहद्बाहुर्योषितां हृदयंगम: ॥ १४ ॥
ಊಷೆ ಹೇಳಿದರು—ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ನಾನು ಒಬ್ಬ ಪುರುಷನನ್ನು ಕಂಡೆ: ಶ್ಯಾಮವರ್ಣ, ಕಮಲನೇತ್ರ, ಪೀತವಸ್ತ್ರಧಾರಿ, ವಿಶಾಲ ಭುಜಗಳವನು. ಅವನು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಹೃದಯವನ್ನು ಸೆಳೆಯುವವನು।
Verse 15
तमहं मृगये कान्तं पाययित्वाधरं मधु । क्वापि यात: स्पृहयतीं क्षिप्त्वा मां वृजिनार्णवे ॥ १५ ॥
ಅದೇ ಪ್ರಿಯನನ್ನು ನಾನು ಹುಡುಕುತ್ತೇನೆ. ತನ್ನ ತುಟಿಗಳ ಮಧುವನ್ನು ನನಗೆ ಕುಡಿಸಿ, ಅವನು ಎಲ್ಲೋ ಹೋಗಿಬಿಟ್ಟನು; ಅವನಿಗಾಗಿ ಹಾತೊರೆಯುವ ನನ್ನನ್ನು ದುಃಖಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಎಸೆದನು।
Verse 16
चित्रलेखोवाच व्यसनं तेऽपकर्षामि त्रिलोक्यां यदि भाव्यते । तमानेष्ये नरं यस्ते मनोहर्ता तमादिश ॥ १६ ॥
ಚಿತ್ರಲೇಖೆ ಹೇಳಿದರು—ನಿನ್ನ ದುಃಖವನ್ನು ನಾನು ದೂರಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ಅವನು ತ್ರಿಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ದೊರಕುವವನಾದರೆ, ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕದ್ದ ನಿನ್ನ ಭವಿಷ್ಯ ಪತಿಯನ್ನು ನಾನು ಕರೆತರುತ್ತೇನೆ. ಅವನು ಯಾರು ಎಂದು ನನಗೆ ಸೂಚಿಸು।
Verse 17
इत्युक्त्वा देवगन्धर्वसिद्धचारणपन्नगान् । दैत्यविद्याधरान् यक्षान् मनुजांश्च यथालिखत् ॥ १७ ॥
ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಿ ಚಿತ್ರಲೇಖೆ ದೇವರು, ಗಂಧರ್ವ, ಸಿದ್ಧ, ಚಾರಣ, ಪನ್ನಗ, ದೈತ್ಯ, ವಿದ್ಯಾಧರ, ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಮಾನವರ ನಿಖರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದಳು।
Verse 18
मनुजेषु च सा वृष्णीन् शूरमानकदुन्दुभिम् । व्यलिखद् रामकृष्णौ च प्रद्युम्नं वीक्ष्य लज्जिता ॥ १८ ॥ अनिरुद्धं विलिखितं वीक्ष्योषावाङ्मुखी ह्रिया । सोऽसावसाविति प्राह स्मयमाना महीपते ॥ १९ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಚಿತ್ರಲೇಖೆ ಮಾನವರಲ್ಲಿ ವೃಷ್ಣಿವಂಶದ ಶೂರ, ಆನಕದುಂದುಭಿ, ಬಲರಾಮ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದಳು. ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನ ಚಿತ್ರ ನೋಡಿ ಊಷೆ ಲಜ್ಜಿತಳಾದಳು; ಅನಿರುದ್ಧನ ಚಿತ್ರ ಕಂಡಾಗ ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ತಲೆ ತಗ್ಗಿಸಿ, ನಗುತ್ತಾ—“ಅವನೇ, ಅವನೇ!” ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು.
Verse 19
मनुजेषु च सा वृष्णीन् शूरमानकदुन्दुभिम् । व्यलिखद् रामकृष्णौ च प्रद्युम्नं वीक्ष्य लज्जिता ॥ १८ ॥ अनिरुद्धं विलिखितं वीक्ष्योषावाङ्मुखी ह्रिया । सोऽसावसाविति प्राह स्मयमाना महीपते ॥ १९ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಚಿತ್ರಲೇಖೆ ಮಾನವರಲ್ಲಿ ವೃಷ್ಣಿವಂಶದ ಶೂರ, ಆನಕದುಂದುಭಿ, ಬಲರಾಮ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದಳು. ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನ ಚಿತ್ರ ನೋಡಿ ಊಷೆ ಲಜ್ಜಿತಳಾದಳು; ಅನಿರುದ್ಧನ ಚಿತ್ರ ಕಂಡಾಗ ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ತಲೆ ತಗ್ಗಿಸಿ, ನಗುತ್ತಾ—“ಅವನೇ, ಅವನೇ!” ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು.
Verse 20
चित्रलेखा तमाज्ञाय पौत्रं कृष्णस्य योगिनी । ययौ विहायसा राजन् द्वारकां कृष्णपालिताम् ॥ २० ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಯೋಗಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಚಿತ್ರಲೇಖೆ ಅವನನ್ನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಮೊಮ್ಮಗ (ಅನಿರುದ್ಧ) ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಆಕಾಶಮಾರ್ಗದಿಂದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣರಕ್ಷಿತ ದ್ವಾರಕೆಗೆ ಹೊರಟಳು.
Verse 21
तत्र सुप्तं सुपर्यङ्के प्राद्युम्निं योगमास्थिता । गृहीत्वा शोणितपुरं सख्यै प्रियमदर्शयत् ॥ २१ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು ಉತ್ತಮ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನ ಪುತ್ರ ಅನಿರುದ್ಧನನ್ನು ಕಂಡಳು. ಯೋಗಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಅವನನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಶೋಣಿತಪುರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ತನ್ನ ಸಖಿ ಊಷೆಗೆ ಅವಳ ಪ್ರಿಯನನ್ನು ತೋರಿಸಿದಳು.
Verse 22
सा च तं सुन्दरवरं विलोक्य मुदितानना । दुष्प्रेक्ष्ये स्वगृहे पुम्भी रेमे प्राद्युम्निना समम् ॥ २२ ॥
ಊಷೆ ಆ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ಪುರುಷನನ್ನು ನೋಡಿ ಆನಂದದಿಂದ ಮುಖ ಅರಳಿತು. ಪುರುಷರಿಗೆ ನೋಡುವುದಕ್ಕೂ ನಿಷಿದ್ಧವಾದ ತನ್ನ ಅಂತರಪುರದಲ್ಲಿ ಅವಳು ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನ ಪುತ್ರ ಅನಿರುದ್ಧನೊಂದಿಗೆ ರಮಿಸಿದಳು.
Verse 23
परार्ध्यवास:स्रग्गन्धधूपदीपासनादिभि: । पानभोजनभक्ष्यैश्च वाक्यै: शुश्रूषणार्चित: ॥ २३ ॥ गूढ: कन्यापुरे शश्वत्प्रवृद्धस्नेहया तया । नाहर्गणान् स बुबुधे ऊषयापहृतेन्द्रिय: ॥ २४ ॥
ಊಷೆಯು ಭಕ್ತಿಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಅನಿರುದ್ಧನನ್ನು ಸೇವಿಸಿ ಪೂಜಿಸಿದಳು—ಅಮೂಲ್ಯ ವಸ್ತ್ರಗಳು, ಹಾರಗಳು, ಸುಗಂಧ, ಧೂಪ, ದೀಪ, ಆಸನಗಳು ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದಳು; ಪಾನೀಯ, ವಿವಿಧ ಭೋಜನ ಮತ್ತು ಮಧುರ ವಚನಗಳನ್ನೂ ನೀಡಿದಳು.
Verse 24
परार्ध्यवास:स्रग्गन्धधूपदीपासनादिभि: । पानभोजनभक्ष्यैश्च वाक्यै: शुश्रूषणार्चित: ॥ २३ ॥ गूढ: कन्यापुरे शश्वत्प्रवृद्धस्नेहया तया । नाहर्गणान् स बुबुधे ऊषयापहृतेन्द्रिय: ॥ २४ ॥
ಕನ್ಯೆಯರ ಅಂತಃಪುರದಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಇದ್ದ ಅನಿರುದ್ಧನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು, ದಿನೇದಿನೇ ಹೆಚ್ಚಿದ ಊಷೆಯ ಪ್ರೀತಿ ಮೋಹಗೊಳಿಸಿತು; ಆದ್ದರಿಂದ ದಿನಗಳು ಕಳೆದದ್ದನ್ನು ಅವನು ಅರಿಯಲಿಲ್ಲ।
Verse 25
तां तथा यदुवीरेण भुज्यमानां हतव्रताम् । हेतुभिर्लक्षयां चक्रुरापृईतां दुरवच्छदै: ॥ २५ ॥ भटा आवेदयां चक्रू राजंस्ते दुहितुर्वयम् । विचेष्टितं लक्षयाम कन्याया: कुलदूषणम् ॥ २६ ॥
ಯದುವೀರನ ಸಂಗದಿಂದ ಕನ್ಯಾವ್ರತ ಭಂಗವಾದ ಊಷೆಯಲ್ಲಿ ದಾಂಪತ್ಯಸೌಖ್ಯದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು; ಅವು ಮರೆಮಾಡಲಾಗದ ಕಾರಣ ಸ್ತ್ರೀ ರಕ್ಷಕರು ಅದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು.
Verse 26
तां तथा यदुवीरेण भुज्यमानां हतव्रताम् । हेतुभिर्लक्षयां चक्रुरापृईतां दुरवच्छदै: ॥ २५ ॥ भटा आवेदयां चक्रू राजंस्ते दुहितुर्वयम् । विचेष्टितं लक्षयाम कन्याया: कुलदूषणम् ॥ २६ ॥
ನಂತರ ಸ್ತ್ರೀ ರಕ್ಷಕರು ಬಾಣಾಸುರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಹೇಳಿದರು—“ರಾಜನೇ, ನಿಮ್ಮ ಮಗಳಲ್ಲಿ ನಾವು ಕನ್ಯೆಯ ಕುಲದ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಕಳಂಕ ತರುವ ಅನಾಚಾರವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ್ದೇವೆ.”
Verse 27
अनपायिभिरस्माभिर्गुप्तायाश्च गृहे प्रभो । कन्याया दूषणं पुम्भिर्दुष्प्रेक्ष्याया न विद्महे ॥ २७ ॥
“ಪ್ರಭು, ನಾವು ಸ್ಥಾನ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗದೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದೆವು; ಮನೆಯೊಳಗೆ ರಕ್ಷಿತವಾಗಿದ್ದ, ಪುರುಷರು ನೋಡಲಾರದ ಆ ಕನ್ಯೆ ಹೇಗೆ ದೂಷಿತಳಾದಳು ಎಂಬುದು ನಮಗೆ ತಿಳಿಯದು.”
Verse 28
तत: प्रव्यथितो बाणो दुहितु: श्रुतदूषण: । त्वरित: कन्यकागारं प्राप्तोऽद्राक्षीद् यदूद्वहम् ॥ २८ ॥
ಆಮೇಲೆ ತನ್ನ ಮಗಳ ಅಪಕೀರ್ತಿಯ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿ ಬಾಣಾಸುರನು ಬಹಳ ವ್ಯಥಿತನಾಗಿ ತಕ್ಷಣ ಕನ್ಯಾಗೃಹಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಯದುವಂಶದ ಗರ್ವವಾದ ಅನಿರುದ್ಧನನ್ನು ಕಂಡನು.
Verse 29
कामात्मजं तं भुवनैकसुन्दरं श्यामं पिशङ्गाम्बरमम्बुजेक्षणम् । बृहद्भुजं कुण्डलकुन्तलत्विषा स्मितावलोकेन च मण्डिताननम् ॥ २९ ॥ दीव्यन्तमक्षै: प्रिययाभिनृम्णया तदङ्गसङ्गस्तनकुङ्कुमस्रजम् । बाह्वोर्दधानं मधुमल्लिकाश्रितां तस्याग्र आसीनमवेक्ष्य विस्मित: ॥ ३० ॥
ಬಾಣಾಸುರನು ತನ್ನ ಮುಂದೆ ಕಾಮದೇವನ ಪುತ್ರನಂತೆ, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಏಕೈಕ ಸುಂದರನಾದ, ಶ್ಯಾಮವರ್ಣ, ಪೀತಾಂಬರಧಾರಿ, ಪದ್ಮನೇತ್ರ, ವಿಶಾಲ ಭುಜಗಳ ಅನಿರುದ್ಧನನ್ನು ಕಂಡನು. ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳೂ ಕೂದಲಿನ ಕಾಂತಿಯೂ, ಮೃದುಸ್ಮಿತ ದೃಷ್ಟಿಯೂ ಅವನ ಮುಖವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿತು.
Verse 30
कामात्मजं तं भुवनैकसुन्दरं श्यामं पिशङ्गाम्बरमम्बुजेक्षणम् । बृहद्भुजं कुण्डलकुन्तलत्विषा स्मितावलोकेन च मण्डिताननम् ॥ २९ ॥ दीव्यन्तमक्षै: प्रिययाभिनृम्णया तदङ्गसङ्गस्तनकुङ्कुमस्रजम् । बाह्वोर्दधानं मधुमल्लिकाश्रितां तस्याग्र आसीनमवेक्ष्य विस्मित: ॥ ३० ॥
ಅವನು ನೋಡಿದನು—ಅನಿರುದ್ಧನು ತನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಮಂಗಳಕರ ಪ್ರಿಯೆಯ ಎದುರು ಕುಳಿತು ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಪಾಶಗಳಿಂದ ಆಟವಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಆಲಿಂಗನದ ವೇಳೆ ಅವಳ ಸ್ತನಗಳ ಕುಂಕುಮದಿಂದ ಲೇಪಿತವಾದ ವಸಂತದ ಮಧುಮಲ್ಲಿಗೆ ಹಾರವು ಅವನ ಭುಜಗಳ ಮಧ್ಯೆ ತೂಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿ ಬಾಣಾಸುರನು ಆಶ್ಚರ್ಯಪಟ್ಟನು.
Verse 31
स तं प्रविष्टं वृतमाततायिभि- र्भटैरनीकैरवलोक्य माधव: । उद्यम्य मौर्वं परिघं व्यवस्थितो यथान्तको दण्डधरो जिघांसया ॥ ३१ ॥
ಅಸ್ತ್ರಧಾರಿಗಳಾದ ಅನೇಕ ಭಟದಳಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಬಾಣಾಸುರನು ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಮಾಧವ ಅನಿರುದ್ಧನು ತನ್ನ ಕಬ್ಬಿಣದ ಗದೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ, ದಾಳಿ ಮಾಡುವವರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ದೃಢವಾಗಿ ನಿಂತನು. ದಂಡಧಾರಿಯಾದ ಮರಣದೇವನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 32
जिघृक्षया तान् परित: प्रसर्पत: शुनो यथा शूकरयूथपोऽहनत् । ते हन्यमाना भवनाद् विनिर्गता निर्भिन्नमूर्धोरुभुजा: प्रदुद्रुवु: ॥ ३२ ॥
ಅವನನ್ನು ಹಿಡಿಯಬೇಕೆಂದು ಅವರು ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದಲೂ ಹತ್ತಿರ ಬಂದಾಗ, ಅನಿರುದ್ಧನು ಹಂದಿಗಳ ಗುಂಪಿನ ನಾಯಕನು ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಹೊಡೆಯುವಂತೆ ಅವರನ್ನು ಹೊಡೆದನು. ಅವನ ಹೊಡೆತಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡ ಅವರು ಅರಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಓಡಿಹೋದರು; ಅವರ ತಲೆ, ತೊಡೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಳು ಚೂರುಚೂರಾಗಿದ್ದವು.
Verse 33
तं नागपाशैर्बलिनन्दनो बली घ्नन्तं स्वसैन्यं कुपितो बबन्ध ह । ऊषा भृशं शोकविषादविह्वला बद्धं निशम्याश्रुकलाक्ष्यरौत्सीत् ॥ ३३ ॥
ಬಲಿಯ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ ಪುತ್ರ ಬಾಣನು, ತನ್ನ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಶ್ರೀಅನಿರುದ್ಧನನ್ನು ಕೋಪದಿಂದ ಮಾಯಾ ನಾಗಪಾಶದ ರಜ್ಜುಗಳಿಂದ ಬಂಧಿಸಿದನು. ಅನಿರುದ್ಧ ಬಂಧಿತನಾದ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿ ಊಷಾ ಶೋಕವಿಷಾದದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಳಳಾಗಿ, ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಅಳಲಾರಂಭಿಸಿದಳು।
Frequently Asked Questions
Bāṇāsura is the powerful son of Bali Mahārāja, ruling Śoṇitapura and favored by Lord Śiva due to his devoted service. His importance lies in how his Śiva-bhakti, when mixed with intoxication of strength (mada), becomes the narrative catalyst for conflict with the Yadus. His pride invites Śiva’s prophetic warning that his flag will be broken by Śiva’s equal—setting the stage for Kṛṣṇa’s decisive intervention and the theological demonstration of the Lord’s supremacy and compassion.
Citralekhā uses both practical discernment and yogic siddhi. After hearing Ūṣā describe her dream-lover’s divine features (dark-blue complexion, lotus eyes, yellow garments, mighty arms), she draws accurate portraits of celestial beings and then the Vṛṣṇis of Dvārakā. Ūṣā identifies Aniruddha by emotional recognition. Citralekhā then travels via mystic skyway to Dvārakā and transports the sleeping Aniruddha to Śoṇitapura, illustrating how siddhi can function as an instrument within providential narrative—though not necessarily as a mark of spiritual maturity.
Aniruddha’s heroism easily disperses ordinary soldiers, but Bāṇāsura employs a specialized mystic weapon—nāga-pāśa (serpentine binding ropes)—to restrain him. In Bhāgavata narrative logic, such temporary reversals highlight the Lord’s larger orchestration: Aniruddha’s capture becomes the immediate cause for Kṛṣṇa and the Yadus to arrive, thereby fulfilling Śiva’s earlier prediction and moving the story toward the impending confrontation that will subdue Bāṇa’s pride while preserving the Lord’s devotees.
Ūṣā’s dream functions as a līlā-device that initiates mādhurya-rasa while also signaling divine arrangement beyond ordinary social planning. The dream establishes an irresistible attraction prior to physical meeting, emphasizing that relationships in Kṛṣṇa’s dynastic sphere often unfold under providential impetus. At the same time, the resulting secrecy and breach of royal decorum create the ethical and political tension that drives the plot toward Kṛṣṇa’s public intervention and the restoration of dharma through rightful resolution.