Previous Verse
Next Verse

Shloka 53

Kṛṣṇa Arrives at Kuṇḍina and Abducts Rukmiṇī

Rukmiṇī-haraṇa Prelude

तां देवमायामिव धीरमोहिनीं सुमध्यमां कुण्डलमण्डिताननाम् । श्यामां नितम्बार्पितरत्नमेखलां व्यञ्जत्स्तनीं कुन्तलशङ्कितेक्षणाम् । शुचिस्मितां बिम्बफलाधरद्युति- शोणायमानद्विजकुन्दकुड्‍मलाम् ॥ ५१ ॥ पदा चलन्तीं कलहंसगामिनीं सिञ्जत्कलानूपुरधामशोभिना । विलोक्य वीरा मुमुहु: समागता यशस्विनस्तत्कृतहृच्छयार्दिता: ॥ ५२ ॥ यां वीक्ष्य ते नृपतयस्तदुदारहास- व्रीदावलोकहृतचेतस उज्झितास्‍त्रा: । पेतु: क्षितौ गजरथाश्वगता विमूढा यात्राच्छलेन हरयेऽर्पयतीं स्वशोभाम् ॥ ५३ ॥ सैवं शनैश्चलयती चलपद्मकोशौ प्राप्तिं तदा भगवत: प्रसमीक्षमाणा । उत्सार्य वामकरजैरलकानपाङ्गै: प्राप्तान् ह्रियैक्षत नृपान् दद‍ृशेऽच्युतं च ॥ ५४ ॥ तां राजकन्यां रथमारुरुक्षतीं जहार कृष्णो द्विषतां समीक्षताम् ॥ ५५ ॥

tāṁ deva-māyām iva dhīra-mohinīṁ su-madhyamāṁ kuṇḍala-maṇḍitānanām śyāmāṁ nitambārpita-ratna-mekhalāṁ vyañjat-stanīṁ kuntala-śaṅkitekṣaṇām

ಅವಳ ಉದಾರ ನಗು ಮತ್ತು ಲಜ್ಜೆಯ ನೋಟದಿಂದ ರಾಜರ ಚಿತ್ತ ಕಸಿದುಹೋಯಿತು; ಅವರು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮರುಳಾಗಿ ಆನೆ, ರಥ, ಕುದುರೆಗಳಿಂದಲೇ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದರು. ಯಾತ್ರೆಯ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಅವಳು ತನ್ನ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಶ್ರೀಹರಿ ಕೃಷ್ಣನಿಗೇ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.

याम्whom
याम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्ध-प्रत्ययः (relative pronoun)
वीक्ष्यhaving seen
वीक्ष्य:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootवीक्ष् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्तः (gerund), ‘having seen’
तेthose
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; ‘those’
नृपतयःkings
नृपतयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनृपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
तदुदारहासव्रीदावलोकहृतचेतसःwhose minds were stolen by her noble smile and shy glance
तदुदारहासव्रीदावलोकहृतचेतसः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम) + उदार (प्रातिपदिक) + हास (प्रातिपदिक) + व्रीडा (प्रातिपदिक) + अवलोक (प्रातिपदिक) + हृत (कृदन्त) + चेतस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; समासः: तत्-उदार-हास-व्रीडा-अवलोक-हृत-चेतस् = ‘तस्या उदारहासेन व्रीडावलोकेन हृतं चेतो येषाम्’ (बहुव्रीहि-प्रायः विशेषणार्थे)
उज्झितास्त्राःhaving dropped their weapons
उज्झितास्त्राः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउज्झित (कृदन्त, √हā/त्यज्-भाव) + अस्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; बहुव्रीहिः: ‘उज्झितानि अस्त्राणि येषाम्’
पेतुःfell
पेतुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, बहुवचनम्
क्षितौon the ground
क्षितौ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootक्षिति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/अधिकरण), एकवचनम्
गजरथाश्वगताःmounted on elephants, chariots, and horses
गजरथाश्वगताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootगज (प्रातिपदिक) + रथ (प्रातिपदिक) + अश्व (प्रातिपदिक) + गत (कृदन्त)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; द्वन्द्वः: गज-रथ-अश्व (elephants, chariots, horses) + गत (mounted/being on)
विमूढाःbewildered
विमूढाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविमूढ (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
यात्राच्छलेनby the pretext of a procession
यात्राच्छलेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयात्रा (प्रातिपदिक) + छल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः: ‘यात्रायाः छलम्’
हरयेto Hari (Krishna)
हरये:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, चतुर्थी-विभक्तिः (Dative/सम्प्रदान), एकवचनम्
अर्पयतीम्offering
अर्पयतीम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeVerb
Rootअर्पय (धातु-णिजन्त, √ऋ/अर्प्)
Formशानच्/शतृ-कृदन्तः (present participle), स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘offering’
स्वशोभाम्her own beauty
स्वशोभाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + शोभा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः: ‘स्वा शोभा’

According to Śrīla Jīva Gosvāmī, Rukmiṇī was anxious that her locks of hair might impede her vision, since she was most eager to see her beloved Kṛṣṇa. The nondevotees, or demons, are bewildered at seeing the opulences of the Lord and think that His potency is meant for their gross sense gratification. But Rukmiṇī, an expansion of Kṛṣṇa’s internal pleasure potency, was meant for the Lord alone.