Adhyaya 24
Dashama SkandhaAdhyaya 2438 Verses

Adhyaya 24

Govardhana-pūjā: Kṛṣṇa Redirects Indra-yajña to Worship of Govardhana, Cows, and Brāhmaṇas

ವ್ರಜದಲ್ಲಿ ಗೋಪಾಲರು ಇಂದ್ರಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧರಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಸರ್ವಜ್ಞನಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಸಹ ವಿನಯದಿಂದ ನಂದನನ್ನೂ ಹಿರಿಯರನ್ನೂ ಕಾರಣ ಕೇಳಿ ಅವರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದನು. ನಂದನು—ಇಂದ್ರನು ಮಳೆಯ ದಾತ; ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಂಪರೆಯಂತೆ ಧಾನ್ಯ-ಹವಿಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಸಮೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಧರ್ಮ-ಅರ್ಥ-ಕಾಮ ಫಲಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಬೇಡುತ್ತೇವೆ ಎಂದನು. ಆಗ ಕೃಷ್ಣನು ಕರ್ಮಕೇಂದ್ರಿತವಾಗಿ ಹೇಳಿದನು—ಫಲಗಳು ಸ್ವಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಬರುತ್ತವೆ; ನಿಯಂತನೂ ಕರ್ಮದ ಆಧಾರದಲ್ಲೇ ಫಲ ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಪೂಜೆ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕೂ ಸ್ವಧರ್ಮಕ್ಕೂ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗಬೇಕು. ವ್ರಜವು ಅರಣ್ಯ-ಗಿರಿವಾಸಿಗಳದು, ಗೋ-ರಕ್ಷಣೆಯೇ ಜೀವನ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿ, ಅದೇ ಸಾಮಗ್ರಿಯಿಂದ ಗೋವರ್ಧನಗಿರಿ, ಗೋವುಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಅರ್ಪಿತ ಯಜ್ಞ ಮಾಡೋಣ ಎಂದನು. ಎಲ್ಲರೂ ಅನುಸರಿಸಿದರು—ಸರ್ವಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಭೋಜನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಾನ-ಸತ್ಕಾರ, ಹಿಂಡಿನೊಂದಿಗೆ ಗೋವರ್ಧನ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ, ಗೋಪಿಯರಿಂದ ಕೃಷ್ಣಕೀರ್ತನೆ. ಕೃಷ್ಣನು ‘ಗೋವರ್ಧನ’ ಎಂಬ ಅಪೂರ್ವ ವಿಶಾಲ ರೂಪ ತಾಳಿ ನೈವೇದ್ಯ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಗಿರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಿಸಬಾರದೆಂಬ ಭಯಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದನು. ಇದರಿಂದ ಇಂದ್ರನ ಅಹಂಕಾರ ಕೆರಳಿ, ಮುಂದಿನ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತೀಕಾರ ಮಳೆ-ಬಿರುಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನ ಗೋವರ್ಧನಧಾರಣ ರಕ್ಷಣಲೀಲೆಗಾಗಿ ಪೀಠಿಕೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು.

Shlokas

Verse 1

श्रीशुक उवाच भगवानपि तत्रैव बलदेवेन संयुत: । अपश्यन्निवसन्गोपानिन्द्रयागकृतोद्यमान् ॥ १ ॥

ಶ್ರೀಶುಕನು ಹೇಳಿದರು—ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬಲದೇವನೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು, ಗೋಪರು ಇಂದ್ರಯಾಗದ ಸಿದ್ಧತೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು.

Verse 2

तदभिज्ञोऽपि भगवान् सर्वात्मा सर्वदर्शन: । प्रश्रयावनतोऽपृच्छद् वृद्धान् नन्दपुरोगमान् ॥ २ ॥

ಸರ್ವಾತ್ಮನೂ ಸರ್ವದರ್ಶಿಯೂ ಆದ ಭಗವಾನ್ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ, ವಿನಯದಿಂದ ತಲೆಬಾಗಿ ನಂದ ಮಹಾರಾಜ ಮೊದಲಾದ ಹಿರಿಯರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು.

Verse 3

कथ्यतां मे पित: कोऽयं सम्भ्रमो व उपागत: । किं फलं कस्य वोद्देश: केन वा साध्यते मख: ॥ ३ ॥

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳಿದರು—ತಂದೆಯೇ, ದಯವಿಟ್ಟು ಹೇಳಿರಿ; ನಿಮ್ಮ ಈ ಮಹಾ ಪ್ರಯತ್ನದ ಕಾರಣವೇನು? ಇದರ ಫಲವೇನು, ಯಾರ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಇದು? ಇದು ಯಜ್ಞವಾದರೆ ಯಾರ ತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ, ಯಾವ ವಿಧಿಯಿಂದ ಇದು ನೆರವೇರುತ್ತದೆ?

Verse 4

एतद् ब्रूहि महान् कामो मह्यं शुश्रूषवे पित: । न हि गोप्यं हि साधूनां कृत्यं सर्वात्मनामिह । अस्त्यस्वपरद‍ृष्टीनाममित्रोदास्तविद्विषाम् ॥ ४ ॥

ತಂದೆಯೇ, ಇದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳಿರಿ; ತಿಳಿಯಬೇಕೆಂಬ ಮಹಾ ಆಸೆಯಿದೆ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೇಳಲು ಸಿದ್ಧನಿದ್ದೇನೆ. ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಆತ್ಮವಂತೆ ನೋಡುವ, ‘ನನ್ನದು-ಪರದು’ ಎಂಬ ಭಾವವಿಲ್ಲದ, ಮಿತ್ರ-ಶತ್ರು-ಉದಾಸೀನ ಭೇದ ಮಾಡದ ಸಾಧುಗಳ ಕಾರ್ಯ ಇಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 5

उदासीनोऽरिवद् वर्ज्य आत्मवत् सुहृदुच्यते ॥ ५ ॥

ಉದಾಸೀನನನ್ನು ಶತ್ರುವಿನಂತೆ ದೂರವಿಡಬಹುದು; ಆದರೆ ಮಿತ್ರನನ್ನು ತನ್ನ ಆತ್ಮದಂತೆ ಎಣಿಸಬೇಕು.

Verse 6

ज्ञात्वाज्ञात्वा च कर्माणि जनोऽयमनुतिष्ठति । विदुष: कर्मसिद्धि: स्याद् यथा नाविदुषो भवेत् ॥ ६ ॥

ಈ ಲೋಕದ ಜನರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಿಳಿದು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಿಳಿಯದೆ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ತಿಳಿದವನಿಗೆ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಅಜ್ಞಾನಿಗೆ ಹಾಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 7

तत्र तावत् क्रियायोगो भवतां किं विचारित: । अथवा लौकिकस्तन्मे पृच्छत: साधु भण्यताम् ॥ ७ ॥

ಆದ್ದರಿಂದ, ನಿಮ್ಮ ಈ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗವನ್ನು ನೀವು ಹೇಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದೀರಿ ಎಂಬುದನ್ನು ನನಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿರಿ. ಇದು ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಿಯ ಆಧಾರದ ಆಚರಣೆಯೇ, ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಲೋಕಾಚಾರವೇ? ನಾನು ಕೇಳುತ್ತಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸಿರಿ.

Verse 8

श्रीनन्द उवाच पर्जन्यो भगवानिन्द्रो मेघास्तस्यात्ममूर्तय: । तेऽभिवर्षन्ति भूतानां प्रीणनं जीवनं पय: ॥ ८ ॥

ಶ್ರೀ ನಂದನು ಹೇಳಿದರು—ಭಗವಾನ್ ಇಂದ್ರನು ಮಳೆಯ ನಿಯಂತಾ. ಮೋಡಗಳು ಅವನ ಆತ್ಮಮೂರ್ತಿ-ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು; ಅವು ನೇರವಾಗಿ ಜಲವನ್ನು ಸುರಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ತೃಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಜೀವನಾಧಾರವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ.

Verse 9

तं तात वयमन्ये च वार्मुचां पतिमीश्वरम् । द्रव्यैस्तद्रेतसा सिद्धैर्यजन्ते क्रतुभिर्नरा: ॥ ९ ॥

ಮಗನೇ, ನಾವು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಇತರರೂ ಮಳೆಯ ಮೋಡಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಆ ಈಶ್ವರ ಇಂದ್ರನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವನ ಮಳೆ-ರೂಪ ಸ್ರವಣದಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾದ ಧಾನ್ಯಾದಿ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ನಾವು ಅವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತೇವೆ.

Verse 10

तच्छेषेणोपजीवन्ति त्रिवर्गफलहेतवे । पुंसां पुरुषकाराणां पर्जन्य: फलभावन: ॥ १० ॥

ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಯಜ್ಞಗಳ ಶೇಷವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಜನರು ಜೀವನವನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತಾರೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಧರ್ಮ-ಅರ್ಥ-ಕಾಮ ಎಂಬ ತ್ರಿವರ್ಗ ಫಲವನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಿಶ್ರಮಿಗಳ ಫಲಸಿದ್ಧಿಗೆ ಇಂದ್ರ (ಪರ್ಜನ್ಯ) ಕಾರಣಭೂತನು.

Verse 11

य एनं विसृजेद् धर्मं परम्पर्यागतं नर: । कामाद् द्वेषाद्भ‍याल्लोभात्स वै नाप्नोति शोभनम् ॥ ११ ॥

ಈ ಧರ್ಮವು ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬಂದದ್ದು. ಯಾರು ಕಾಮ, ದ್ವೇಷ, ಭಯ ಅಥವಾ ಲೋಭದಿಂದ ಇದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಶುಭಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 12

श्रीशुक उवाच वचो निशम्य नन्दस्य तथान्येषां व्रजौकसाम् । इन्द्राय मन्युं जनयन् पितरं प्राह केशव: ॥ १२ ॥

ಶ್ರೀ ಶುಕದೇವರು ಹೇಳಿದರು—ನಂದನ ಹಾಗೂ ವ್ರಜದ ಇತರ ಹಿರಿಯರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಇಂದ್ರನಲ್ಲಿ ಕೋಪವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ಕೇಶವ (ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ) ತನ್ನ ತಂದೆಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.

Verse 13

श्रीभगवानुवाच कर्मणा जायते जन्तु: कर्मणैव प्रलीयते । सुखं दु:खं भयं क्षेमं कर्मणैवाभिपद्यते ॥ १३ ॥

ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ಜೀವಿ ಕರ್ಮದಿಂದ ಜನ್ಮಿಸುತ್ತದೆ, ಕರ್ಮದಿಂದಲೇ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಖ, ದುಃಖ, ಭಯ, ಕ್ಷೇಮ ಎಲ್ಲವೂ ಕರ್ಮಫಲವೇ.

Verse 14

अस्ति चेदीश्वर: कश्चित्फलरूप्यन्यकर्मणाम् । कर्तारं भजते सोऽपि न ह्यकर्तु: प्रभुर्हि स: ॥ १४ ॥

ಇತರರ ಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಫಲ ನೀಡುವ ಪರಮ ನಿಯಂತನು ಯಾರಾದರೂ ಇದ್ದರೂ, ಅವನೂ ಕರ್ಮ ಮಾಡುವ ಕರ್ತನ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಮೇಲೆಯೇ ಅವಲಂಬಿತನು. ಕರ್ಮವಿಲ್ಲದೆ ಫಲದಾನವೇ ಇಲ್ಲ.

Verse 15

किमिन्द्रेणेह भूतानां स्वस्वकर्मानुवर्तिनाम् । अनीशेनान्यथा कर्तुं स्वभावविहितं नृणाम् ॥ १५ ॥

ಇಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಾನವರ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ನಿಗದಿಯಾದ ವಿಧಿಯನ್ನು ಇಂದ್ರನು ಬದಲಾಯಿಸಲಾರನು; ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಜನರು ಅವನನ್ನು ಏಕೆ ಪೂಜಿಸಬೇಕು?

Verse 16

स्वभावतन्त्रो हि जन: स्वभावमनुवर्तते । स्वभावस्थमिदं सर्वं सदेवासुरमानुषम् ॥ १६ ॥

ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನೂ ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವದ ಅಧೀನ; ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ವಭಾವವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇವರು, ಅಸುರರು, ಮಾನವರು ಸೇರಿ ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವು ಜೀವಿಗಳ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.

Verse 17

देहानुच्चावचाञ्जन्तु: प्राप्योत्सृजति कर्मणा । शत्रुर्मित्रमुदासीन: कर्मैव गुरुरीश्वर: ॥ १७ ॥

ಕರ್ಮದಿಂದಲೇ ಜೀವಿ ಉನ್ನತ-ನಿಮ್ನ ದೇಹಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ನಂತರ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದೇ ಕರ್ಮ ಅವನ ಶತ್ರು, ಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ತಟಸ್ಥ ಸಾಕ್ಷಿ; ಅದೇ ಗುರು ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಕ ಪ್ರಭು.

Verse 18

तस्मात्सम्पूजयेत्कर्म स्वभावस्थ: स्वकर्मकृत् । अञ्जसा येन वर्तेत तदेवास्य हि दैवतम् ॥ १८ ॥

ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ತನ್ನ ಸ್ವಕರ್ಮವನ್ನೇ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಯಾವದರಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಜೀವನ ಸಾಗುವುದೋ ಅದೇ ಅವನ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವ.

Verse 19

आजीव्यैकतरं भावं यस्त्वन्यमुपजीवति । न तस्माद् विन्दते क्षेमं जारान् नार्यसती यथा ॥ १९ ॥

ಜೀವನವನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಪೋಷಿಸುವುದು ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆದ್ದನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದರೆ ಕ್ಷೇಮ ಹೇಗೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ? ಅದು ಪರಪುರುಷಸಂಗ ಮಾಡುವ ಸ್ತ್ರೀಯಂತೆ—ನಿಜ ಲಾಭವಿಲ್ಲ.

Verse 20

वर्तेत ब्रह्मणा विप्रो राजन्यो रक्षया भुव: । वैश्यस्तु वार्तया जीवेच्छूद्रस्तु द्विजसेवया ॥ २० ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ವೇದ ಅಧ್ಯಯನ-ಅಧ್ಯಾಪನದಿಂದ, ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ಭೂರಕ್ಷಣೆಯಿಂದ, ವೈಶ್ಯನು ವ್ಯಾಪಾರ-ವಾರ್ತೆಯಿಂದ, ಶೂದ್ರನು ದ್ವಿಜಸೇವೆಯಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 21

कृषिवाणिज्यगोरक्षा कुसीदं तूर्यमुच्यते । वार्ता चतुर्विधा तत्र वयं गोवृत्तयोऽनिशम् ॥ २१ ॥

ವೈಶ್ಯನ ವೃತ್ತಿ ನಾಲ್ಕು ವಿಧ—ಕೃಷಿ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ಗೋ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕುಸೀದ (ಬಡ್ಡಿಗೆ ಸಾಲ). ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನಾವು ಸದಾ ಗೋ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲೇ ನಿರತರಾಗಿದ್ದೇವೆ.

Verse 22

सत्त्वं रजस्तम इति स्थित्युत्पत्त्यन्तहेतव: । रजसोत्पद्यते विश्वमन्योन्यं विविधं जगत् ॥ २२ ॥

ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಲಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳು ಮೂರು ಗುಣಗಳು—ಸತ್ತ್ವ, ರಜಸ್, ತಮಸ್. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರಜೋಗುಣದಿಂದ ವಿಶ್ವ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಮೈಥುನಸಂಯೋಗದಿಂದ ಜಗತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯದಿಂದ ತುಂಬುತ್ತದೆ.

Verse 23

रजसा चोदिता मेघा वर्षन्त्यम्बूनि सर्वत: । प्रजास्तैरेव सिध्यन्ति महेन्द्र: किं करिष्यति ॥ २३ ॥

ರಜೋಗುಣದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಮೇಘಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮಳೆಯನ್ನೇ ಸುರಿಸುತ್ತವೆ; ಆ ಮಳೆಯಿಂದಲೇ ಸರ್ವ ಜೀವಿಗಳು ಪೋಷಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಹೇಂದ್ರ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಏನು ಕೆಲಸ?

Verse 24

न न: पुरो जनपदा न ग्रामा न गृहा वयम् । वनौकसस्तात नित्यं वनशैलनिवासिन: ॥ २४ ॥

ತಂದೆಯೇ, ನಮಗೆ ನಗರಗಳೂ ಇಲ್ಲ, ಜನಪದಗಳೂ ಇಲ್ಲ, ಹಳ್ಳಿಗಳೂ ಇಲ್ಲ, ಮನೆಗಳೂ ಇಲ್ಲ. ನಾವು ವನವಾಸಿಗಳು; ಸದಾ ಕಾಡಲ್ಲೂ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲೂ ವಾಸಿಸುತ್ತೇವೆ.

Verse 25

तस्माद् गवां ब्राह्मणानामद्रेश्चारभ्यतां मख: । य इन्द्रयागसम्भारास्तैरयं साध्यतां मख: ॥ २५ ॥

ಆದ್ದರಿಂದ ಹಸುಗಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಗೋವರ್ಧನ ಪರ್ವತದ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿರಿ. ಇಂದ್ರಯಾಗಕ್ಕೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನೇ ಬಳಸಿ ಈ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿರಿ.

Verse 26

पच्यन्तां विविधा: पाका: सूपान्ता: पायसादय: । संयावापूपशष्कुल्य: सर्वदोहश्च गृह्यताम् ॥ २६ ॥

ಪಾಯಸದಿಂದ ಹಿಡಿದು ವಿವಿಧ ಸಾರುಗಳವರೆಗೆ ಅನೇಕ ವಿಧದ ಅಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಿ. ಬೇಯಿಸಿದ ಹಾಗೂ ಹುರಿದ ಹಲವು ವಿಧದ ಕೇಕು-ಅಪ್ಪಗಳು ತಯಾರಾಗಲಿ. ಹಾಗೆಯೇ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಈ ಯಜ್ಞಕ್ಕಾಗಿ ತರಲಿ.

Verse 27

हूयन्तामग्नय: सम्यग्ब्राह्मणैर्ब्रह्मवादिभि: । अन्नं बहुगुणं तेभ्यो देयं वो धेनुदक्षिणा: ॥ २७ ॥

ವೇದಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿಗಳನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ಆಮಂತ್ರಿಸಲಿ. ನಂತರ ಅವರಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಬಹು ಆಹಾರವನ್ನು ನೀಡಿರಿ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣೆಯಾಗಿ ಹಸುಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ದಾನಗಳನ್ನು ಕೊಡಿ.

Verse 28

अन्येभ्यश्चाश्वचाण्डालपतितेभ्यो यथार्हत: । यवसं च गवां दत्त्वा गिरये दीयतां बलि: ॥ २८ ॥

ಇತರ ಎಲ್ಲರಿಗೂ—ನಾಯಿಗಳು ಹಾಗೂ ನಾಯಿಮಾಂಸಭಕ್ಷಕ ಚಾಂಡಾಳರಂತಹ ಪತಿತರಿಗೂ—ಯಥಾರ್ಹವಾಗಿ ಆಹಾರ ನೀಡಿ, ನಂತರ ಗೋವುಗಳಿಗೆ ಹುಲ್ಲು (ಯವಸ) ನೀಡಿ; ಆಮೇಲೆ ಗೋವರ್ಧನಗಿರಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಬಲಿ ಅರ್ಪಿಸಿರಿ।

Verse 29

स्वलङ्कृता भुक्तवन्त: स्वनुलिप्ता: सुवासस: । प्रदक्षिणां च कुरुत गोविप्रानलपर्वतान् ॥ २९ ॥

ಎಲ್ಲರೂ ತೃಪ್ತಿಯಾಗಿ ಭೋಜನ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ, ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡು, ಉತ್ತಮ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ, ಚಂದನಲೇಪನ ಮಾಡಿಕೊಂಡು—ಗೋವುಗಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೋವರ್ಧನಗಿರಿಯನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿರಿ।

Verse 30

एतन्मम मतं तात क्रियतां यदि रोचते । अयं गोब्राह्मणाद्रीणां मह्यं च दयितो मख: ॥ ३० ॥

ತಂದೆಯೇ! ಇದು ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ; ನಿಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾದರೆ ಇದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿರಿ. ಈ ಯಜ್ಞವು ಗೋವುಗಳಿಗೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ, ಗೋವರ್ಧನಗಿರಿಗೆ ಮತ್ತು ನನಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದುದು।

Verse 31

श्रीशुक उवाच कालात्मना भगवता शक्रदर्प जिघांसया । प्रोक्तं निशम्य नन्दाद्या: साध्वगृह्णन्त तद्वच: ॥ ३१ ॥

ಶ್ರೀಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು—ಕಾಲಸ್ವರೂಪನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಇಂದ್ರನ ದರ್ಪವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಬಯಸಿದನು. ಅವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ನಂದ ಮೊದಲಾದ ವ್ರಜದ ಹಿರಿಯರು ಅವನ್ನು ಯುಕ್ತವೆಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರು।

Verse 32

तथा च व्यदधु: सर्वं यथाह मधुसूदन: । वाचयित्वा स्वस्त्ययनं तद्‌‌द्रव्येण गिरिद्विजान् ॥ ३२ ॥ उपहृत्य बलीन् सम्यगाद‍ृता यवसं गवाम् । गोधनानि पुरस्कृत्य गिरिं चक्रु: प्रदक्षिणम् ॥ ३३ ॥

ಆಮೇಲೆ ಗೋಪಸಮುದಾಯವು ಮಧುಸೂದನನು ಹೇಳಿದಂತೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೆರವೇರಿಸಿತು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಿಸಿ, ಇಂದ್ರಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದ ದ್ರವ್ಯದಿಂದ ಗೋವರ್ಧನಗಿರಿಗೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಬಲಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರು. ಗೋವುಗಳಿಗೆ ಹುಲ್ಲು ನೀಡಿದರು; ನಂತರ ಗೋವು, ಎತ್ತು, ಕರುಗಳನ್ನು ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟು ಗೋವರ್ಧನವನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿದರು।

Verse 33

तथा च व्यदधु: सर्वं यथाह मधुसूदन: । वाचयित्वा स्वस्त्ययनं तद्‌‌द्रव्येण गिरिद्विजान् ॥ ३२ ॥ उपहृत्य बलीन् सम्यगाद‍ृता यवसं गवाम् । गोधनानि पुरस्कृत्य गिरिं चक्रु: प्रदक्षिणम् ॥ ३३ ॥

ಆಮೇಲೆ ಗೋಪಸಮುದಾಯವು ಮಧುಸೂದನ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳಿದಂತೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೆರವೇರಿಸಿತು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಿಸಿ, ಇಂದ್ರಯಾಗಕ್ಕೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಗಿರಿರಾಜ ಗೋವರ್ಧನಕ್ಕೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೂ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಬಲಿ ಅರ್ಪಿಸಿದರು. ಹಸುಗಳಿಗೆ ಯವಸ ನೀಡಿಸಿ, ಗೋಧಾನವನ್ನು ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟು ಗೋವರ್ಧನಗಿರಿಯ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿದರು.

Verse 34

अनांस्यनडुद्युक्तानि ते चारुह्य स्वलङ्कृता: । गोप्यश्च कृष्णवीर्याणि गायन्त्य: सद्विजाशिष: ॥ ३४ ॥

ನಂತರ ಸುಂದರ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗೋಪಿಯರು ಎತ್ತುಗಳು ಎಳೆಯುವ ಗಾಡಿಗಳ ಮೇಲೆ ಏರಿ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಬಂದರು. ಅವರು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ವೀರ್ಯ-ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರು; ಅವರ ಗಾನವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮಂಗಳಾಶೀರ್ವಾದಗಳ ಜಪದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ಮೊಳಗಿತು.

Verse 35

कृष्णस्त्वन्यतमं रूपं गोपविश्रम्भणं गत: । शैलोऽस्मीति ब्रुवन् भूरि बलिमादद् बृहद्वपु: ॥ ३५ ॥

ನಂತರ ಗೋಪರ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಲು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಅಪೂರ್ವವಾದ ಮಹಾವಿಶಾಲ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು. “ನಾನೇ ಗೋವರ್ಧನ ಪರ್ವತ!” ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿ, ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಲಾದ ಬಲಿ-ಭೋಗಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಭಕ್ಷಿಸಿದನು.

Verse 36

तस्मै नमो व्रजजनै: सह चक्र आत्मनात्मने । अहो पश्यत शैलोऽसौ रूपी नोऽनुग्रहं व्यधात् ॥ ३६ ॥

ಆಮೇಲೆ ವ್ರಜಜನರೊಂದಿಗೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಆ ರೂಪಧಾರಿಯಾದ ಗೋವರ್ಧನಕ್ಕೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು—ಅಂದರೆ ಆತನು ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೇ ತಾನೇ ವಂದಿಸಿದಂತಾಯಿತು. ನಂತರ ಅವನು, “ಅಹೋ ನೋಡಿ! ಈ ಬೆಟ್ಟವು ಸ್ವತಃ ರೂಪ ತಾಳಿಕೊಂಡು ನಮಗೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡಿದೆ!” ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.

Verse 37

एषोऽवजानतो मर्त्यान् कामरूपी वनौकस: । हन्ति ह्यस्मै नमस्याम: शर्मणे आत्मनो गवाम् ॥ ३७ ॥

“ಈ ಗೋವರ್ಧನ ಬೆಟ್ಟವು ಅರಣ್ಯವಾಸಿ; ಇಚ್ಛಿಸಿದ ಯಾವ ರೂಪವನ್ನಾದರೂ ಧರಿಸಬಲ್ಲದು. ಇದನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಅದು ದಂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಹಸುಗಳ ಕ್ಷೇಮ-ರಕ್ಷಣೆಗೆ ನಾವು ಇದಕ್ಕೆ ನಮಸ್ಕರಿಸೋಣ.”

Verse 38

इत्यद्रिगोद्विजमखं वासुदेवप्रचोदिता: । यथा विधाय ते गोपा सहकृष्णा व्रजं ययु: ॥ ३८ ॥

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವಾಸುದೇವನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಗೋಪರು ಗೋವರ್ಧನಗಿರಿ, ಹಸುಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗಾಗಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನೊಂದಿಗೆ ವ್ರಜಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು।

Frequently Asked Questions

Kṛṣṇa’s purpose is twofold: (1) to protect and purify Vraja-bhakti by redirecting worship from demigod-centered ritualism to gratitude and service toward the true sustainer of their life—Govardhana, cows, and brāhmaṇas—under His own guidance; and (2) to break Indra’s false pride (darpaharaṇa). In Bhāgavata theology, devas administer nature, but Bhagavān is the ultimate Āśraya; worship becomes complete when aligned with devotion and one’s actual dharma in service to Him.

In this dialogue Kṛṣṇa employs karma-vāda strategically to detach the cowherds from fear-based dependence on Indra and to justify a dharmic, locally grounded worship. The Bhāgavata’s final siddhānta is not impersonal karma as supreme, but bhakti to Bhagavān as Āśraya. The chapter’s narrative confirms this by having Kṛṣṇa personally become “Govardhana,” accept offerings, and orchestrate events that culminate in His direct protection—demonstrating that nature and its administrators ultimately serve His will.

Both are presented in integrated form: the Vrajavāsīs offer worship to Govardhana Hill as their immediate benefactor and shelter, and Kṛṣṇa reveals that He is non-different in purpose and control by manifesting a विशाल form declaring, “I am Govardhana.” The Bhāgavata thus teaches that honoring the Lord’s dhāma (sacred abode) and His devotees’ sustenance is simultaneously an act of devotion to Kṛṣṇa, the ultimate recipient and arranger of all sacrifice.

It highlights yajña as a dharmic act of shared sanctified nourishment rather than elite exclusivity. The chapter frames the offering as comprehensive social and ecological harmony: brāhmaṇas are honored, cows are fed, and even the marginalized receive food. This expresses the Bhāgavata’s ethos that true religiosity culminates in compassion and service, and that prosperity is not merely extracted from nature but returned through gratitude, distribution, and reverence.