Adhyaya 9
Dhruva’s Darśana, Transformative Prayers, and the Boon of the Dhruva-loka (Pole Star)
ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದ ನಂತರ ವಿಷ್ಣು ಗರುಡಾರೂಢನಾಗಿ ಮಧುವನಕ್ಕೆ ಬಂದು ಧ್ರುವನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಧ್ರುವನ ಧ್ಯಾನವು ಅಂತರ್ದರ್ಶನ ಅಚಾನಕ್ ನಿಂತಾಗ ಪರಿಪಕ್ವವಾಗಿ, ಪ್ರಭು ಸాక్షಾತ್ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಧ್ರುವನು ಆನಂದ-ವಿಸ್ಮಯದಿಂದ ಮೊದಲಿಗೆ ಮಾತಿಲ್ಲದವನಾಗಿ, ನಂತರ ಪ್ರಭು ಶಂಖದಿಂದ ಲಲಾಟವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದಾಗ ನಿರ್ಣಾಯಕ ವೈದಿಕ ಬೋಧ ಜಾಗ್ರತವಾಗಿ ಸ್ತುತಿ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳು ಭಗವಂತನ ಶಕ್ತಿಗಳು, ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಪ್ರವೇಶ, ವಿಶ್ವಕಾರ್ಯಗಳ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ತನ್ನ ಭೌತಿಕ ಆಸೆಗಳ ಸ್ವಯಂನಿಂದೆಯವರೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತವೆ; ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗಸೌಖ್ಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಾಧುಸಂಗವನ್ನು ಬೇಡಿ, ಭಕ್ತಿಯೇ ಸಂಸಾರವನ್ನು ದಾಟಿಸುವ ನೌಕೆ ಎಂದು ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಭು ಅವನಿಗೆ ಅಕ್ಷಯ ಧ್ರುವಲೋಕ (ಧ್ರುವತಾರೆ) ವರವನ್ನು ನೀಡಿ, ಮುಂದಿನ ಘಟನೆಗಳು—ರಾಜ್ಯಪಾಲನೆ, ಯಜ್ಞಗಳು, ಕುಟುಂಬದ ದುಃಖಗಳು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಭಗವದ್ದಾಮಾರೋಹಣ—ಎನ್ನುವದನ್ನು ಮುನ್ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಭು ಅಂತರಧಾನವಾದ ಬಳಿಕ ಧ್ರುವನು ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಲಜ್ಜೆಪಟ್ಟು ಮನೆಗೆ ಮರಳುತ್ತಾನೆ. ವಿದುರನ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಮೈತ್ರೇಯನು ಧ್ರುವನ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪವನ್ನು ಭಕ್ತನ ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಧ್ರುವನ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾಗತ ಮತ್ತು ಉತ್ತಾನಪಾದನಿಂದ ಧ್ರುವನ ಅಭಿಷೇಕ ವರ್ಣನೆಯಾಗಿ, ಮುಂದಿನ ಕಥಾಭಾಗ—ಧರ್ಮಯುಕ್ತ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ರಾಜನ ವೈರಾಗ್ಯ—ಕ್ಕೆ ನೆಲೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
मैत्रेय उवाच त एवमुत्सन्नभया उरुक्रमे कृतावनामा: प्रययुस्त्रिविष्टपम् । सहस्रशीर्षापि ततो गरुत्मता मधोर्वनं भृत्यदिदृक्षया गत: ॥ १ ॥
ಮೈತ್ರೇಯನು ಹೇಳಿದರು: ಉರುಕ್ರಮನಾದ ಭಗವಾನನು ಧೈರ್ಯ ನೀಡಿದುದರಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಭಯಮುಕ್ತರಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ತ್ರಿವಿಷ್ಟಪಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು. ನಂತರ ಸಹಸ್ರಶೀರ್ಷ ಅವತಾರಕ್ಕೆ ಅಭಿನ್ನನಾದ ಪ್ರಭು ಗರುಡನ ಮೇಲೆ ಏರಿ, ತನ್ನ ಭಕ್ತ-ಸೇವಕ ಧ್ರುವನನ್ನು ನೋಡಲು ಮಧುವನಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು।
Verse 2
स वै धिया योगविपाकतीव्रया हृत्पद्मकोशे स्फुरितं तडित्प्रभम् । तिरोहितं सहसैवोपलक्ष्य बहि:स्थितं तदवस्थं ददर्श ॥ २ ॥
ತೀವ್ರ ಯೋಗಸಾಧನೆಯ ಪರಿಪಾಕದಿಂದ ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನ ಹೃದಯಪದ್ಮಕೋಶದಲ್ಲಿ ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಭಗವದ್ರೂಪ ಸ್ಫುರಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ಅಚಾನಕ್ ಅದು ಅಂತರಧಾನವಾಯಿತು. ಧ್ರುವನು ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ ಧ್ಯಾನ ಭಂಗವಾಯಿತು; ಆದರೆ ಕಣ್ಣು ತೆರೆದ ತಕ್ಷಣ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡಂತೆ ಹೊರಗೆ ಸాక్షಾತ್ ಪರಮಪುರುಷನನ್ನು ಕಂಡನು।
Verse 3
तद्दर्शनेनागतसाध्वस: क्षिता- ववन्दताङ्गं विनमय्य दण्डवत् । दृग्भ्यां प्रपश्यन् प्रपिबन्निवार्भक- श्चुम्बन्निवास्येन भुजैरिवाश्लिषन् ॥ ३ ॥
ಪ್ರಭುವನ್ನು ಎದುರಾಗಿ ಕಂಡ ಕ್ಷಣ ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಕಂಪಿಸಿದನು. ಅವನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದಂಡವತ್ ಆಗಿ ಬಿದ್ದು ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದನು. ಪರವಶತೆಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಕುಡಿಯುವಂತೆ, ಬಾಯಿಂದ ಪದ್ಮಪಾದಗಳನ್ನು ಮುತ್ತಿಡುವಂತೆ, ಭುಜಗಳಿಂದ ಆಲಿಂಗಿಸುವಂತೆ ತೋಚಿತು।
Verse 4
स तं विवक्षन्तमतद्विदं हरि- र्ज्ञात्वास्य सर्वस्य च हृद्यवस्थित: । कृताञ्जलिं ब्रह्ममयेन कम्बुना पस्पर्श बालं कृपया कपोले ॥ ४ ॥
ಧ್ರುವನು ಚಿಕ್ಕ ಬಾಲಕ; ಪ್ರಭುವಿಗೆ ಸ್ತುತಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಬಯಸಿದರೂ ಅನುಭವದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ತಕ್ಕ ಮಾತುಗಳು ಬರಲಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿರುವ ಹರಿಯು ಅವನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದನು. ಕೈಜೋಡಿಸಿ ನಿಂತ ಬಾಲಕನ ನುಡಿ/ಗಂಡಸ್ಥಲಕ್ಕೆ ಕರುಣೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಬ್ರಹ್ಮಮಯ ಶಂಖವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದನು।
Verse 5
स वै तदैव प्रतिपादितां गिरं दैवीं परिज्ञातपरात्मनिर्णय: । तं भक्तिभावोऽभ्यगृणादसत्वरं परिश्रुतोरुश्रवसं ध्रुवक्षिति: ॥ ५ ॥
ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನು ದೈವೀ ವಾಣಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ವೇದಸಿದ್ಧಾಂತದ ನಿಶ್ಚಯವನ್ನೂ ಪರಮಾತ್ಮತತ್ತ್ವದ ನಿರ್ಣಯವನ್ನೂ ತಿಳಿದನು. ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಭಕ್ತಿಮಾರ್ಗದಂತೆ, ಮುಂದಾಗಿ ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿಯೂ ನಾಶವಾಗದ ಧ್ರುವಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿರುವ ಧ್ರುವನು ಆತುರವಿಲ್ಲದೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ, ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದನು।
Verse 6
ध्रुव उवाच योऽन्त: प्रविश्य मम वाचमिमां प्रसुप्तां सञ्जीवयत्यखिलशक्तिधर: स्वधाम्ना । अन्यांश्च हस्तचरणश्रवणत्वगादीन् प्राणान्नमो भगवते पुरुषाय तुभ्यम् ॥ ६ ॥
ಧ್ರುವನು ಹೇಳಿದರು: ಪ್ರಭೋ, ನೀವು ಸರ್ವಶಕ್ತಿಮಾನರು. ನೀವು ನನ್ನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ನಿದ್ರಿತವಾಗಿದ್ದ ನನ್ನ ವಾಕ್ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಜೀವಂತಗೊಳಿಸುತ್ತೀರಿ; ಹಾಗೆಯೇ ಕೈ-ಕಾಲು, ಶ್ರವಣ, ಸ್ಪರ್ಶ ಇತ್ಯಾದಿ ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನೂ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಧಾಮತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಜೀವಗೊಳಿಸುತ್ತೀರಿ. ಭಗವಾನ್ ಪರಮಪುರುಷನೇ, ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।
Verse 7
एकस्त्वमेव भगवन्निदमात्मशक्त्या मायाख्ययोरुगुणया महदाद्यशेषम् । सृष्ट्वानुविश्य पुरुषस्तदसद्गुणेषु नानेव दारुषु विभावसुवद्विभासि ॥ ७ ॥
ಹೇ ಭಗವನ್, ನೀನೇ ಏಕೈಕ ಪರಮನು; ನಿನ್ನ ಆತ್ಮಶಕ್ತಿ—ಮಾಯೆ ಎಂಬ ವಿಶಾಲ ಗುಣಮಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ—ಮಹತ್ತತ್ತ್ವಾದಿ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತೀ. ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಪುರುಷನಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಸತ್ ಗುಣಗಳಂತೆ ನಾನಾವಿಧವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತೀ; ವಿಭಿನ್ನ ಆಕಾರದ ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುವಂತೆ।
Verse 8
त्वद्दत्तया वयुनयेदमचष्ट विश्वं सुप्तप्रबुद्ध इव नाथ भवत्प्रपन्न: । तस्यापवर्ग्यशरणं तव पादमूलं विस्मर्यते कृतविदा कथमार्तबन्धो ॥ ८ ॥
ಹೇ ನಾಥ, ನೀನು ನೀಡಿದ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ನಿನ್ನ ಶರಣಾಗತನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವನ್ನು ನಿದ್ರೆಯಿಂದ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡವನು ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೋಡುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಬಯಸುವವರ ಏಕೈಕ ಆಶ್ರಯ ನಿನ್ನ ಪಾದಮೂಲ; ನೀನು ಆರ್ಥರ ಬಂಧು. ಹಾಗಾದರೆ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನವಂತನು ನಿನ್ನನ್ನು ಹೇಗೆ ಮರೆತಾನು?
Verse 9
नूनं विमुष्टमतयस्तव मायया ते ये त्वां भवाप्ययविमोक्षणमन्यहेतो: । अर्चन्ति कल्पकतरुं कुणपोपभोग्य- मिच्छन्ति यत्स्पर्शजं निरयेऽपि नृणाम् ॥ ९ ॥
ಈ ಚರ್ಮದ ಚೀಲದಂತ ದೇಹಭೋಗಕ್ಕಾಗಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವರ ಬುದ್ಧಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಿನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಜನನಮರಣದಿಂದ ವಿಮೋಚಿಸುವವನು, ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷದಂತೆ ಇರುವ ನಿನ್ನನ್ನು ಪಡೆದರೂ ಅವರು (ನನ್ನಂತ ಮೂಢರು) ಇಂದ್ರಿಯಭೋಗದ ವರಗಳನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾರೆ—ಅವು ನರಕದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೂ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ।
Verse 10
या निर्वृतिस्तनुभृतां तव पादपद्म ध्यानाद्भवज्जनकथाश्रवणेन वा स्यात् । सा ब्रह्मणि स्वमहिमन्यपि नाथ मा भूत् किं त्वन्तकासिलुलितात्पततां विमानात् ॥ १० ॥
ಹೇ ನಾಥ, ನಿನ್ನ ಪದ್ಮಪಾದಗಳ ಧ್ಯಾನದಿಂದಲೋ ಅಥವಾ ನಿನ್ನ ಶುದ್ಧ ಭಕ್ತರಿಂದ ನಿನ್ನ ಮಹಿಮಾಕಥೆಯನ್ನು ಶ್ರವಣ ಮಾಡುವುದರಿಂದಲೋ ದೇಹಧಾರಿಗಳಿಗೆ ದೊರೆಯುವ ಪರಮಾನಂದ ಅಪಾರ; ಅದು ನಿರಾಕಾರ ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದಕ್ಕೂ ಅತೀತ. ಭಕ್ತಿಸೇವಾನಂದದ ಮುಂದೆ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದವೇ ಸೋಲುವಾಗ, ಕಾಲದ ಕತ್ತಿಯಿಂದ ಕಡಿದು ವಿಮಾನದಿಂದ ಬೀಳುವಂತೆ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗುವ ಸ್ವರ್ಗಸুখದ ಬಗ್ಗೆ ಏನು ಹೇಳಬೇಕು?
Verse 11
भक्तिं मुहु: प्रवहतां त्वयि मे प्रसङ्गो भूयादनन्त महताममलाशयानाम् । येनाञ्जसोल्बणमुरुव्यसनं भवाब्धिं नेष्ये भवद्गुणकथामृतपानमत्त: ॥ ११ ॥
ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನು ಹೇಳಿದನು: ಹೇ ಅನಂತ ಪ್ರಭು, ನದಿಯ ಅಲೆಗಳಂತೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಪ್ರೇಮಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ, ಮಲಿನರಹಿತ ಹೃದಯದ ಮಹಾತ್ಮ ಭಕ್ತರ ಸಂಗ ನನಗೆ ದೊರಕಲಿ. ಆ ಭಕ್ತಿಸಾಧನೆಯಿಂದ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಉರಿಯುವ ಅಪಾಯಗಳ ಅಲೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಈ ಭವಸಾಗರವನ್ನು ನಾನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ದಾಟುವೆನು; ಏಕೆಂದರೆ ನಿನ್ನ ಗುಣಲೀಲೆಯ ಅಮೃತಕಥೆಯನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾ ನಾನು ಮದಮತ್ತನಾಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆ।
Verse 12
ते न स्मरन्त्यतितरां प्रियमीश मर्त्यं ये चान्वद: सुतसुहृद्गृहवित्तदारा: । ये त्वब्जनाभ भवदीयपदारविन्द सौगन्ध्यलुब्धहृदयेषु कृतप्रसङ्गा: ॥ १२ ॥
ಹೇ ಪದ್ಮನಾಭ ಪ್ರಭು! ನಿನ್ನ ಪಾದಪದ್ಮಗಳ ಸೌರಭಕ್ಕೆ ಲುಬ್ಧಹೃದಯನಾದ ಭಕ್ತನ ಸಂಗವು ಯಾರಿಗೆ ದೊರಕುತ್ತದೋ, ಅವನು ದೇಹವನ್ನೂ ದೇಹಸಂಬಂಧಿಯಾದ ಪುತ್ರ, ಸ್ನೇಹಿತ, ಮನೆ, ಧನ, ಪತ್ನಿ ಇವುಗಳನ್ನು—ಭೋಗಿಗಳಿಗೆ ಅತಿಪ್ರಿಯವಾದರೂ—ಎಂದಿಗೂ ಮಹತ್ವಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 13
तिर्यङ्नगद्विजसरीसृपदेवदैत्य मर्त्यादिभि: परिचितं सदसद्विशेषम् । रूपं स्थविष्ठमज ते महदाद्यनेकं नात: परं परम वेद्मि न यत्र वाद: ॥ १३ ॥
ಹೇ ಅಜ, ಪರಮೇಶ್ವರ! ಪ್ರಾಣಿ, ವೃಕ್ಷ, ಪಕ್ಷಿ, ಸರೀಸೃಪ, ದೇವ, ದೈತ್ಯ, ಮನುಷ್ಯ ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಜೀವವರ್ಗಗಳು ಮಹತ್ತತ್ತ್ವಾದಿ ಕಾರಣದಿಂದ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವ್ಯಕ್ತ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವ್ಯಕ್ತವಾಗಿರುವುದನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ಈಗ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ನಾನು ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ಈ ಪರಮ, ಸ್ಥೂಲವಾದ ದಿವ್ಯರೂಪವನ್ನು ಹಿಂದೆ ಎಂದೂ ಅನುಭವಿಸಿಲ್ಲ; ಈಗ ಎಲ್ಲ ವಾದಗಳೂ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡವು.
Verse 14
कल्पान्त एतदखिलं जठरेण गृह्णन् शेते पुमान्स्वदृगनन्तसखस्तदङ्के । यन्नाभिसिन्धुरुहकाञ्चनलोकपद्म- गर्भे द्युमान्भगवते प्रणतोऽस्मि तस्मै ॥ १४ ॥
ಹೇ ಪ್ರಭು! ಕಲ್ಪಾಂತದಲ್ಲಿ ಗರ್ಭೋದಕಶಾಯಿ ಭಗವಾನ್ ಪ್ರಕಟವಾದ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವನ್ನು ತನ್ನ ಉದರದಲ್ಲಿ ಲೀನಗೊಳಿಸಿ ಅನಂತ ಶೇಷನ ಅಂಕದಲ್ಲಿ ಶಯನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ನಾಭಿಯಿಂದ ಬಂಗಾರದ ದಂಡದ ಮೇಲೆ ಸ್ವರ್ಣ ಕಮಲ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆದು, ಆ ಕಮಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಜನ್ಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ನೀನೇ ಆ ಪರಮ ಭಗವಾನ್ ಎಂದು ನಾನು ಗ್ರಹಿಸಿ, ನಿನಗೆ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
Verse 15
त्वं नित्यमुक्तपरिशुद्धविबुद्ध आत्मा कूटस्थ आदिपुरुषो भगवांस्त्र्यधीश: । यद्बुद्ध्यवस्थितिमखण्डितया स्वदृष्टया द्रष्टा स्थितावधिमखो व्यतिरिक्त आस्से ॥ १५ ॥
ಹೇ ಪ್ರಭು! ನೀನು ನಿತ್ಯಮುಕ್ತ, ಪರಿಶುದ್ಧ ಹಾಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಬುದ್ಧ ಆತ್ಮ; ಕೂಟಸ್ಥ ಪರಮಾತ್ಮ, ಆದಿಪುರುಷ, ಷಡೈಶ್ವರ್ಯಸಂಪನ್ನ ಭಗವಾನ್ ಮತ್ತು ತ್ರಿಗುಣಗಳ ನಿತ್ಯಾಧೀಶ. ನಿನ್ನ ಅಖಂಡ ದಿವ್ಯದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೀನು ಬುದ್ಧಿಯ ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಿತಿಗಳ ಸಾಕ್ಷಿ. ಯಜ್ಞಫಲಭೋಕ್ತನಾಗಿದ್ದರೂ ಜೀವಿಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಿನ್ನನಾಗಿ, ವಿಷ್ಣುರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ನಿರ್ಲಿಪ್ತನಾಗಿ ನಿಂತಿರುವೆ.
Verse 16
यस्मिन्विरुद्धगतयो ह्यनिशं पतन्ति विद्यादयो विविधशक्तय आनुपूर्व्यात् । तद्ब्रह्म विश्वभवमेकमनन्तमाद्य- मानन्दमात्रमविकारमहं प्रपद्ये ॥ १६ ॥
ಹೇ ಪ್ರಭು! ನಿನ್ನ ನಿರ್ಗುಣ ಬ್ರಹ್ಮಪ್ರಕಾಶದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನ ಎಂಬ ಎರಡು ವಿರೋಧಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು ಸದಾ ಇರುತ್ತವೆ; ನಿನ್ನ ಬಹುವಿಧ ಶಕ್ತಿಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ. ವಿಭಜನೆಯಿಲ್ಲದ, ಆದ್ಯ, ಅನಂತ, ಅವಿಕಾರ, ಆನಂದಮಾತ್ರಸ್ವರೂಪವಾದ ಆ ಏಕ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಜಗತ್ತಿನ ಕಾರಣ. ನೀನೇ ಆ ಬ್ರಹ್ಮ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ನಿನಗೆ ಶರಣಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 17
सत्याशिषो हि भगवंस्तव पादपद्म- माशीस्तथानुभजत: पुरुषार्थमूर्ते: । अप्येवमर्य भगवान्परिपाति दीनान् वाश्रेव वत्सकमनुग्रहकातरोऽस्मान् ॥ १७ ॥
ಓ ಭಗವನ್! ನೀವೇ ಸತ್ಯ ಆಶೀರ್ವಾದಗಳ ಪರಮ ಮೂಲ, ಪುರುಷಾರ್ಥಮೂರ್ತಿ. ಅನನ್ಯ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಪಾದಪದ್ಮಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವವನಿಗೆ ರಾಜ್ಯಭೋಗಕ್ಕಿಂತ ಆ ಸೇವೆಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವರ. ನನ್ನಂತಹ ಅಜ್ಞಾನ ಭಕ್ತರನ್ನು ನೀವು ಕಾರಣರಹಿತ ಕೃಪೆಯಿಂದ, ಹಸು ಹೊಸದಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಕರುವನ್ನು ಹಾಲು ನೀಡಿ ರಕ್ಷಿಸುವಂತೆ, ಪೋಷಿಸಿ ಕಾಪಾಡುತ್ತೀರಿ.
Verse 18
मैत्रेय उवाच अथाभिष्टुत एवं वै सत्सङ्कल्पेन धीमता । भृत्यानुरक्तो भगवान् प्रतिनन्द्येदमब्रवीत् ॥ १८ ॥
ಮೈತ್ರೇಯರು ಹೇಳಿದರು—ಓ ವಿದುರೆ! ಸತ್ಸಂಕಲ್ಪ ಮತ್ತು ಪ್ರಜ್ಞೆಯುಳ್ಳ ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನು ತನ್ನ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿದಾಗ, ಭಕ್ತ-ಸೇವಕರ ಮೇಲೆ ಸ್ನೇಹವಿರುವ ಭಗವಂತನು ಅವನನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.
Verse 19
श्रीभगवानुवाच वेदाहं ते व्यवसितं हृदि राजन्यबालक । तत्प्रयच्छामि भद्रं ते दुरापमपि सुव्रत ॥ १९ ॥
ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜಕುಮಾರ ಧ್ರುವಾ! ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿರುವ ನಿಶ್ಚಯ ಮತ್ತು ಆಸೆಯನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ. ಓ ಸುವ್ರತ, ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ. ದೊರಕಲು ಕಷ್ಟವಾದುದನ್ನೂ ನಾನು ನಿನಗೆ ಅನುಗ್ರಹವಾಗಿ ನೀಡುವೆನು.
Verse 20
नान्यैरधिष्ठितं भद्र यद्भ्राजिष्णु ध्रुवक्षिति । यत्र ग्रहर्क्षताराणां ज्योतिषां चक्रमाहितम् ॥ २० ॥ मेढ्यां गोचक्रवत्स्थास्नु परस्तात्कल्पवासिनाम् । धर्मोऽग्नि: कश्यप: शुक्रो मुनयो ये वनौकस: । चरन्ति दक्षिणीकृत्य भ्रमन्तो यत्सतारका: ॥ २१ ॥
ಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ಓ ಧ್ರುವಾ, ನಾನು ನಿನಗೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಧ್ರುವಲೋಕವೆಂಬ ಧ್ರುವಕ್ಷಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುವೆನು; ಅದು ಕಲ್ಪಾಂತ ಪ್ರಳಯದ ನಂತರವೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದರ ಸುತ್ತ ಗ್ರಹ-ನಕ್ಷತ್ರ-ತಾರೆಗಳ ಚಕ್ರ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ; ಆಕಾಶದ ಎಲ್ಲ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಕಮಂಡಲಗಳು ಧಾನ್ಯ ಕುಟ್ಟಲು ಎತ್ತುಗಳು ಮಧ್ಯದ ಕಂಬದ ಸುತ್ತ ತಿರುಗುವಂತೆ ಅದನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಧರ್ಮ, ಅಗ್ನಿ, ಕಶ್ಯಪ, ಶುಕ್ರ ಮೊದಲಾದ ಮುನಿಗಳು ವಾಸಿಸುವ ತಾರಾಗಣವೂ ಅದನ್ನು ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಪರಿಕ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ.
Verse 21
नान्यैरधिष्ठितं भद्र यद्भ्राजिष्णु ध्रुवक्षिति । यत्र ग्रहर्क्षताराणां ज्योतिषां चक्रमाहितम् ॥ २० ॥ मेढ्यां गोचक्रवत्स्थास्नु परस्तात्कल्पवासिनाम् । धर्मोऽग्नि: कश्यप: शुक्रो मुनयो ये वनौकस: । चरन्ति दक्षिणीकृत्य भ्रमन्तो यत्सतारका: ॥ २१ ॥
ಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ಓ ಧ್ರುವಾ, ನಾನು ನಿನಗೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಧ್ರುವಲೋಕವೆಂಬ ಧ್ರುವಕ್ಷಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುವೆನು; ಅದು ಕಲ್ಪಾಂತ ಪ್ರಳಯದ ನಂತರವೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದರ ಸುತ್ತ ಗ್ರಹ-ನಕ್ಷತ್ರ-ತಾರೆಗಳ ಚಕ್ರ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ; ಆಕಾಶದ ಎಲ್ಲ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಕಮಂಡಲಗಳು ಧಾನ್ಯ ಕುಟ್ಟಲು ಎತ್ತುಗಳು ಮಧ್ಯದ ಕಂಬದ ಸುತ್ತ ತಿರುಗುವಂತೆ ಅದನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಧರ್ಮ, ಅಗ್ನಿ, ಕಶ್ಯಪ, ಶುಕ್ರ ಮೊದಲಾದ ಮುನಿಗಳು ವಾಸಿಸುವ ತಾರಾಗಣವೂ ಅದನ್ನು ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಪರಿಕ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ.
Verse 22
प्रस्थिते तु वनं पित्रा दत्त्वा गां धर्मसंश्रय: । षट्-त्रिंशद्वर्षसाहस्रं रक्षिताव्याहतेन्द्रिय: ॥ २२ ॥
ನಿನ್ನ ತಂದೆ ವನಕ್ಕೆ ಹೊರಟು ನಿನಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ನೀನು ಧರ್ಮಾಶ್ರಯನಾಗಿ ಮೂವತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸಮಸ್ತ ಭೂಮಂಡಲವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಆಳುವೆ. ನಿನ್ನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಇಂದಿನಂತೆಯೇ ಅಕ್ಷಯವಾಗಿದ್ದು, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯವು ನಿನ್ನನ್ನು ತಲುಪದು.
Verse 23
त्वद्भ्रातर्युत्तमे नष्टे मृगयायां तु तन्मना: । अन्वेषन्ती वनं माता दावाग्निं सा प्रवेक्ष्यति ॥ २३ ॥
ಮುಂದೆ ನಿನ್ನ ಸಹೋದರ ಉತ್ತಮನು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಗೆ ಹೋಗುವನು; ಬೇಟೆಯಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನನಾಗಿದ್ದಾಗ ಅವನು ಹತನಾಗುವನು. ಮಗನ ಮರಣದಿಂದ ಉನ್ಮತ್ತಳಾದ ನಿನ್ನ ಸವತಿ ತಾಯಿ ಸುರೂಚಿ ಅವನನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ದಾವಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗುವಳು.
Verse 24
इष्ट्वा मां यज्ञहृदयं यज्ञै: पुष्कलदक्षिणै: । भुक्त्वा चेहाशिष: सत्या अन्ते मां संस्मरिष्यसि ॥ २४ ॥
ನಾನೇ ಎಲ್ಲ ಯಜ್ಞಗಳ ಹೃದಯ. ನೀನು ಅಪಾರ ದಕ್ಷಿಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಮಹಾಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ನನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವೆ. ಹೀಗೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ ಆಶೀರ್ವಾದಗಳ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಅಂತ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವೆ.
Verse 25
ततो गन्तासि मत्स्थानं सर्वलोकनमस्कृतम् । उपरिष्टादृषिभ्यस्त्वं यतो नावर्तते गत: ॥ २५ ॥
ಅನಂತರ ಈ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ನೀನು ನನ್ನ ಧಾಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುವೆ; ಅದಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳ ನಿವಾಸಿಗಳು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಸಪ್ತಋಷಿಗಳ ಲೋಕಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಮೇಲಿರುವುದು; ಅಲ್ಲಿ ಹೋದವನು ಮತ್ತೆ ಈ ಭೌತಿಕ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಮರಳುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 26
मैत्रेय उवाच इत्यर्चित: स भगवानतिदिश्यात्मन: पदम् । बालस्य पश्यतो धाम स्वमगाद्गरुडध्वज: ॥ २६ ॥
ಮೈತ್ರೇಯನು ಹೇಳಿದರು: ಹೀಗೆ ಬಾಲಕ ಧ್ರುವನಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ, ಅವನಿಗೆ ತನ್ನ ಧಾಮವನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿ, ಗರುಡಧ್ವಜನಾದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಧ್ರುವನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ತನ್ನ ಸ್ವಧಾಮಕ್ಕೆ ಮರಳಿದನು.
Verse 27
सोऽपि सङ्कल्पजं विष्णो: पादसेवोपसादितम् । प्राप्य सङ्कल्पनिर्वाणं नातिप्रीतोऽभ्यगात्पुरम् ॥ २७ ॥
ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪದಪದ್ಮಸೇವೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಸಂಕಲ್ಪಫಲವನ್ನು ಪಡೆದರೂ ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂತೋಷಪಡಲಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ತನ್ನ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಮರಳಿದನು।
Verse 28
विदुर उवाच सुदुर्लभं यत्परमं पदं हरे- र्मायाविनस्तच्चरणार्चनार्जितम् । लब्ध्वाप्यसिद्धार्थमिवैकजन्मना कथं स्वमात्मानममन्यतार्थवित् ॥ २८ ॥
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ಹರಿಯ ಪರಮಪದವು ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭ; ಅದು ಕೇವಲ ಶುದ್ಧ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ, ಅವನ ಪಾದಾರ್ಚನೆಯಿಂದಲೇ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಧ್ರುವನು ಒಂದೇ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಪಡೆದು ಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಏಕೆ ತೃಪ್ತನಾಗಲಿಲ್ಲ?
Verse 29
मैत्रेय उवाच मातु: सपत्न्या वाग्बाणैर्हृदि विद्धस्तु तान् स्मरन् । नैच्छन्मुक्तिपतेर्मुक्तिं तस्मात्तापमुपेयिवान् ॥ २९ ॥
ಮೈತ್ರೇಯನು ಹೇಳಿದನು—ಸೌತೆ ತಾಯಿಯ ಕಠೋರ ವಾಕ್ಯಬಾಣಗಳಿಂದ ಧ್ರುವನ ಹೃದಯ ಭೇದಿತವಾಗಿತ್ತು; ಅವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಅವನು ಮುಕ್ತಿಪತಿಯಾದ ಭಗವಂತನಿಂದಲೂ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೇಡಲಿಲ್ಲ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು ಎದುರು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದಾಗ, ಮನಸ್ಸಿನ ಭೌತಿಕ ಬೇಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ಅವನು ಲಜ್ಜೆಪಟ್ಟನು।
Verse 30
ध्रुव उवाच समाधिना नैकभवेन यत्पदं विदु: सनन्दादय ऊर्ध्वरेतस: । मासैरहं षड्भिरमुष्य पादयो- श्छायामुपेत्यापगत: पृथङ्मति: ॥ ३० ॥
ಧ್ರುವನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು—ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸನಂದನಾದಿ ಊರ್ಧ್ವರೇತಸ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳು ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳ ನಂತರ ಪಡೆಯುವ ಭಗವಂತನ ಪಾದಾಶ್ರಯವನ್ನು ನಾನು ಆರು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ; ಆದರೂ ಭಗವಂತನಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಯೋಚಿಸಿದ ಕಾರಣ ನನ್ನ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕುಸಿದೆನು।
Verse 31
अहो बत ममानात्म्यं मन्दभाग्यस्य पश्यत । भवच्छिद: पादमूलं गत्वायाचे यदन्तवत् ॥ ३१ ॥
ಅಹೋ! ನನ್ನಂತಹ ಮಂದಭಾಗ್ಯನ ಅನಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ. ಜನ್ಮಮರಣದ ಬಂಧನವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವ ಭಗವಂತನ ಪಾದಮೂಲಕ್ಕೆ ಹೋಗಿಯೂ ನಾನು ಮೂರ್ಖತನದಿಂದ ನಶ್ವರವಾದುದನ್ನೇ ಬೇಡಿದೆನು।
Verse 32
मतिर्विदूषिता देवै: पतद्भिरसहिष्णुभि: । यो नारदवचस्तथ्यं नाग्राहिषमसत्तम: ॥ ३२ ॥
ಮೇಲಿನ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಮತ್ತೆ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನನಗೆ ವೈಕುಂಠಪ್ರಾಪ್ತಿ ಆಗುವುದನ್ನು ಅವರು ಅಸೂಯೆಯಿಂದ ಸಹಿಸಲಾರರು. ಆ ಅಸಹಿಷ್ಣು ದೇವತೆಗಳು ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಮಲಿನಗೊಳಿಸಿದರು; ಹೀಗಾಗಿ ನಾರದಮುನಿಯ ಸತ್ಯ ಉಪದೇಶರೂಪ ವರವನ್ನು ನಾನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ।
Verse 33
दैवीं मायामुपाश्रित्य प्रसुप्त इव भिन्नदृक् । तप्ये द्वितीयेऽप्यसति भ्रातृभ्रातृव्यहृद्रुजा ॥ ३३ ॥
ನಾನು ದೈವೀ ಮಾಯೆಯ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿದ್ದೆ; ನಿಜವಾದ ತತ್ತ್ವ ತಿಳಿಯದೆ ಅವಳ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ನಿದ್ರಿಸುವವನಂತೆ ಇದ್ದೆ. ದ್ವೈತದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನನ್ನ ಸಹೋದರನನ್ನೇ ಶತ್ರುವೆಂದು ಕಂಡೆ; ‘ಅವರು ನನ್ನ ವೈರಿ’ ಎಂದು ಸುಳ್ಳಾಗಿ ಭಾವಿಸಿ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ದುಃಖದಿಂದ ತಪಿಸಿದೆ।
Verse 34
मयैतत्प्रार्थितं व्यर्थं चिकित्सेव गतायुषि । प्रसाद्य जगदात्मानं तपसा दुष्प्रसादनम् । भवच्छिदमयाचेऽहं भवं भाग्यविवर्जित: ॥ ३४ ॥
ನಾನು ಬೇಡಿಕೊಂಡದ್ದು ವ್ಯರ್ಥ—ಮೃತನಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಿದಂತೆ. ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಲು ದುಷ್ಕರವಾದ ಜಗದಾತ್ಮನಾದ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿದರೂ, ಜನನ-ಮರಣ ಬಂಧವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಬಲ್ಲ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರೂ, ದುರ್ಭಾಗ್ಯವಶಾತ್ ನಾನು ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಭವಬಂಧವನ್ನೇ ಬೇಡಿಕೊಂಡೆ।
Verse 35
वाराज्यं यच्छतो मौढ्यान्मानो मे भिक्षितो बत । ईश्वरात्क्षीणपुण्येन फलीकारानिवाधन: ॥ ३५ ॥
ನನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೂರ್ಖತೆ ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷಯದಿಂದ, ಪ್ರಭು ತನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ನಾನು ಹೆಸರು, ಕೀರ್ತಿ, ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನೇ ಬೇಡಿಕೊಂಡೆ. ಇದು ಮಹಾ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿ ಕೂಡ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹೊಲೆಯಲಾದ ಅಕ್ಕಿಯ ಕೆಲವು ಮುರಿದ ಕಣಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಕೇಳುವ ಬಡವನಂತಿದೆ।
Verse 36
मैत्रेय उवाच न वै मुकुन्दस्य पदारविन्दयोरजोजुषस्तात भवादृशा जना: । वाञ्छन्ति तद्दास्यमृतेऽर्थमात्मनोयदृच्छया लब्धमन:समृद्धय: ॥ ३६ ॥
ಮೈತ್ರೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಪ್ರಿಯ ವಿದುರಾ! ಮುಕುಂದನ ಪದಕಮಲಗಳ ಶುದ್ಧ ಭಕ್ತರಾದ ನಿನ್ನಂತಹವರು, ಅವನ ಪಾದಮಧುರಸಕ್ಕೆ ಸದಾ ಆಸಕ್ತರಾಗಿ, ಪ್ರಭುವಿನ ಪಾದಸೇವೆಯಲ್ಲೇ ತೃಪ್ತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಜೀವನದ ಯಾವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಅವರು ಸಂತೃಪ್ತರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಭೌತಿಕ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಅವರು ಭಗವಂತನಿಂದ ಬೇಡುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 37
आकर्ण्यात्मजमायान्तं सम्परेत्य यथागतम् । राजा न श्रद्दधे भद्रमभद्रस्य कुतो मम ॥ ३७ ॥
ತನ್ನ ಪುತ್ರ ಧ್ರುವನು ಮರಳಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿ, ಮರಣದಿಂದ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪಡೆದಂತೆಯೇ, ರಾಜ ಉತ್ತಾನಪಾದನು ನಂಬಲಾರದೆ ಹೋದನು. ತಾನು ಅತಿದುರ್ದೈವಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿ—ನನಗೆ ಇಂತಹ ಮಂಗಳಭಾಗ್ಯ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ಎಂದು ಸಂಶಯಪಟ್ಟನು.
Verse 38
श्रद्धाय वाक्यं देवर्षेर्हर्षवेगेन धर्षित: । वार्ताहर्तुरतिप्रीतो हारं प्रादान्महाधनम् ॥ ३८ ॥
ದೂತನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಅವನು ನಂಬಲಾರದೆ ಇದ್ದರೂ, ದೇವರ್ಷಿ ನಾರದನ ವಚನದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಪೂರ್ಣ ಶ್ರದ್ಧೆ ಇತ್ತು. ಆ ಶುಭವಾರ್ತೆಯಿಂದ ಹರ್ಷವೇಗದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ, ಸಂದೇಶವಾಹಕನಿಗೆ ಅಪಾರ ಮೌಲ್ಯದ ಹಾರವನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ನೀಡಿದನು.
Verse 39
सदश्वं रथमारुह्य कार्तस्वरपरिष्कृतम् । ब्राह्मणै: कुलवृद्धैश्च पर्यस्तोऽमात्यबन्धुभि: ॥ ३९ ॥ शङ्खदुन्दुभिनादेन ब्रह्मघोषेण वेणुभि: । निश्चक्राम पुरात्तूर्णमात्मजाभीक्षणोत्सुक: ॥ ४० ॥
ನಂತರ ರಾಜ ಉತ್ತಾನಪಾದನು ಉತ್ತಮ ಕುದುರೆಗಳಿರುವ, ಚಿನ್ನದ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಸಿಂಗರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಥವನ್ನು ಏರಿದನು. ಅವನೊಂದಿಗೆ ಪಂಡಿತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಕುಲದ ಹಿರಿಯರು, ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಪ್ತ ಸ್ನೇಹಿತರು ಇದ್ದರು. ಶಂಖ-ದುಂದುಭಿ ನಾದ, ವೇಣುಸ್ವರ ಮತ್ತು ವೇದಮಂತ್ರಗಳ ಮಂಗಳಘೋಷದೊಂದಿಗೆ, ಪುತ್ರದರ್ಶನದ ತವಕದಿಂದ ಅವನು ತಕ್ಷಣ ನಗರದಿಂದ ಹೊರಟನು.
Verse 40
सदश्वं रथमारुह्य कार्तस्वरपरिष्कृतम् । ब्राह्मणै: कुलवृद्धैश्च पर्यस्तोऽमात्यबन्धुभि: ॥ ३९ ॥ शङ्खदुन्दुभिनादेन ब्रह्मघोषेण वेणुभि: । निश्चक्राम पुरात्तूर्णमात्मजाभीक्षणोत्सुक: ॥ ४० ॥
ನಂತರ ರಾಜ ಉತ್ತಾನಪಾದನು ಉತ್ತಮ ಕುದುರೆಗಳಿರುವ, ಚಿನ್ನದ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಸಿಂಗರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಥವನ್ನು ಏರಿದನು. ಅವನೊಂದಿಗೆ ಪಂಡಿತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಕುಲದ ಹಿರಿಯರು, ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಪ್ತ ಸ್ನೇಹಿತರು ಇದ್ದರು. ಶಂಖ-ದುಂದುಭಿ ನಾದ, ವೇಣುಸ್ವರ ಮತ್ತು ವೇದಮಂತ್ರಗಳ ಮಂಗಳಘೋಷದೊಂದಿಗೆ, ಪುತ್ರದರ್ಶನದ ತವಕದಿಂದ ಅವನು ತಕ್ಷಣ ನಗರದಿಂದ ಹೊರಟನು.
Verse 41
सुनीति: सुरुचिश्चास्य महिष्यौ रुक्मभूषिते । आरुह्य शिबिकां सार्धमुत्तमेनाभिजग्मतु: ॥ ४१ ॥
ರಾಜನ ಇಬ್ಬರು ಮಹಿಷಿಯರಾದ ಸುನೀತಿ ಮತ್ತು ಸುರುಚಿ ಚಿನ್ನದ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತರಾಗಿ, ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಪುತ್ರ ಉತ್ತಮನೊಂದಿಗೆ ಆ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದರು.
Verse 42
तं दृष्ट्वोपवनाभ्याश आयान्तं तरसा रथात् । अवरुह्य नृपस्तूर्णमासाद्य प्रेमविह्वल: ॥ ४२ ॥ परिरेभेऽङ्गजं दोर्भ्यां दीर्घोत्कण्ठमना: श्वसन् । विष्वक्सेनाङ्घ्रिसंस्पर्शहताशेषाघबन्धनम् ॥ ४३ ॥
ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನು ಸಮೀಪದ ಉಪವನದ ಕಡೆಗೆ ವೇಗವಾಗಿ ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ರಾಜ ಉತ್ತಾನಪಾದನು ತಕ್ಷಣವೇ ರಥದಿಂದ ಇಳಿದನು. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಕಾತರದಿಂದ ಪ್ರೇಮವಿಹ್ವಲನಾಗಿ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ, ಭಾರವಾಗಿ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾ ಎರಡೂ ಕೈಗಳಿಂದ ಮಗನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ಆದರೆ ಧ್ರುವನು ಈಗ ಹಿಂದಿನವನಲ್ಲ; ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ವಕ್ಸೇನನ ಪದಪದ್ಮಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಬಂಧನಗಳು ನಾಶವಾಗಿ, ಅವನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪವಿತ್ರನಾಗಿದ್ದನು।
Verse 43
तं दृष्ट्वोपवनाभ्याश आयान्तं तरसा रथात् । अवरुह्य नृपस्तूर्णमासाद्य प्रेमविह्वल: ॥ ४२ ॥ परिरेभेऽङ्गजं दोर्भ्यां दीर्घोत्कण्ठमना: श्वसन् । विष्वक्सेनाङ्घ्रिसंस्पर्शहताशेषाघबन्धनम् ॥ ४३ ॥
ಧ್ರುವನನ್ನು ಕಂಡ ರಾಜ ಉತ್ತಾನಪಾದನು ಪ್ರೇಮವಿಹ್ವಲನಾಗಿ ರಥದಿಂದ ಇಳಿದು ತಕ್ಷಣ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ, ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಕಾತರದಿಂದ ಭಾರವಾಗಿ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾ ಎರಡೂ ಕೈಗಳಿಂದ ಮಗನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ಆದರೆ ಧ್ರುವನು ಈಗ ಹಿಂದಿನವನಲ್ಲ; ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ವಕ್ಸೇನನ ಪದಪದ್ಮಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಬಂಧನಗಳು ನಾಶವಾಗಿ, ಆತ್ಮೋನ್ನತಿಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪವಿತ್ರನಾಗಿದ್ದನು।
Verse 44
अथाजिघ्रन्मुहुर्मूर्ध्नि शीतैर्नयनवारिभि: । स्नापयामास तनयं जातोद्दाममनोरथ: ॥ ४४ ॥
ಆಮೇಲೆ ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನೊಂದಿಗೆ ಪುನರ್ಮಿಲನದಿಂದ ರಾಜ ಉತ್ತಾನಪಾದನ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಆಸೆ ನೆರವೇರಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಧ್ರುವನ ತಲೆಯನ್ನು ಮರುಮರು ವಾಸನೆ ನೋಡಿ, ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಹರಿದ ಅತಿಶೀತಲ ಕಣ್ಣೀರಿನ ಪ್ರವಾಹಗಳಿಂದ ಮಗನನ್ನು ಸ್ನಾನಗೊಳಿಸಿದನು।
Verse 45
अभिवन्द्य पितु: पादावाशीर्भिश्चाभिमन्त्रित: । ननाम मातरौ शीर्ष्णा सत्कृत: सज्जनाग्रणी: ॥ ४५ ॥
ನಂತರ ಸಜ್ಜನರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯನಾದ ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನು ಮೊದಲು ತಂದೆಯ ಪಾದಗಳಿಗೆ ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ತಂದೆಯ ಆಶೀರ್ವಾದಗಳಿಂದ ಸತ್ಕೃತನಾದನು. ಆಮೇಲೆ ತಂದೆಯಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬಳಿಕ, ತಲೆ ಬಾಗಿಸಿ ತನ್ನ ಇಬ್ಬರೂ ತಾಯಂದಿರ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಸಹ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು।
Verse 46
सुरुचिस्तं समुत्थाप्य पादावनतमर्भकम् । परिष्वज्याह जीवेति बाष्पगद्गदया गिरा ॥ ४६ ॥
ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನ ನಿರ್ದೋಷ ಬಾಲಕನು ಸುರೂಚಿಯ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಬಿದ್ದು ನಮಸ್ಕರಿಸಿದಾಗ, ಸುರೂಚಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಅವನನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಕೈಗಳಿಂದ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಭಾವೋದ್ರೇಕದ ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಗದ್ಗದ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದಳು—“ಮಗನೇ, ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯದಿಂದ ಜೀವಿಸು!”
Verse 47
यस्य प्रसन्नो भगवान् गुणैर्मैत्र्यादिभिर्हरि: । तस्मै नमन्ति भूतानि निम्नमाप इव स्वयम् ॥ ४७ ॥
ಮೈತ್ರಿ ಮೊದಲಾದ ಗುಣಗಳಿಂದ ಯಾರ ಮೇಲೆ ಭಗವಾನ್ ಹರಿ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೋ, ಆತನಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ಸ್ವಭಾವತಃ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತವೆ; ನೀರು ಸಹಜವಾಗಿ ಕೆಳಗೆ ಹರಿಯುವಂತೆ।
Verse 48
उत्तमश्च ध्रुवश्चोभावन्योन्यं प्रेमविह्वलौ । अङ्गसङ्गादुत्पुलकावस्रौघं मुहुरूहतु: ॥ ४८ ॥
ಉತ್ತಮ ಮತ್ತು ಧ್ರುವ—ಈ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು—ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೇಮಭಾವದಿಂದ ವಿಹ್ವಲರಾದರು. ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಾಗ ದೇಹದಲ್ಲಿ ರೋಮಾಂಚ ಉಂಟಾಗಿ, ಅವರು ಮರುಮರು ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸಿದರು।
Verse 49
सुनीतिरस्य जननी प्राणेभ्योऽपि प्रियं सुतम् । उपगुह्य जहावाधिं तदङ्गस्पर्शनिर्वृता ॥ ४९ ॥
ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನ ನಿಜವಾದ ತಾಯಿ ಸುನೀತಿ, ತನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಪ್ರಿಯನಾದ ಮಗನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಳು. ಅವನ ಅಂಗಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ತೃಪ್ತಳಾಗಿ, ಅವಳು ಎಲ್ಲ ಭೌತಿಕ ದುಃಖವನ್ನು ಮರೆತಳು।
Verse 50
पय: स्तनाभ्यां सुस्राव नेत्रजै: सलिलै: शिवै: । तदाभिषिच्यमानाभ्यां वीर वीरसुवो मुहु: ॥ ५० ॥
ಓ ವಿದುರ, ಮಹಾವೀರನ ತಾಯಿ ಸುನೀತಿಯ ಸ್ತನಗಳಿಂದ ಹಾಲು ಹರಿದು, ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಶುಭಕರವಾದ ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಯಿತು. ಆ ಎರಡರಿಂದ ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನ ದೇಹವೆಲ್ಲ ಮರುಮರು ತೋಯಿತು—ಇದು ಮಹಾಮಂಗಳ ಲಕ್ಷಣ।
Verse 51
तां शशंसुर्जना राज्ञीं दिष्टया ते पुत्र आर्तिहा । प्रतिलब्धश्चिरं नष्टो रक्षिता मण्डलं भुव: ॥ ५१ ॥
ಅರಮನೆಯ ಜನರು ರಾಣಿಯನ್ನು ಹೊಗಳಿದರು: ‘ರಾಣಿಮಾತೆ, ನಿಮಗೆ ಮಹಾಭಾಗ್ಯ! ನಿಮ್ಮ ಪುತ್ರನು ದುಃಖಹರನು. ಅವನು ಬಹುಕಾಲ ಕಳೆದುಹೋಗಿದ್ದನು, ಈಗ ಮರಳಿ ದೊರೆತಿದ್ದಾನೆ; ಅವನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ನಿಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ ನಿಮ್ಮ ವೇದನೆಗಳಿಗೆ ಅಂತ್ಯ ತರುವನು ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ.’
Verse 52
अभ्यर्चितस्त्वया नूनं भगवान्प्रणतार्तिहा । यदनुध्यायिनो धीरा मृत्युं जिग्यु: सुदुर्जयम् ॥ ५२ ॥
ದೇವಿ, ನೀನು ಶರಣಾಗತರ ಆರ್ಥಿಯನ್ನು ಹರಿಸುವ ಭಗವಂತನನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಿದ್ದೀ; ಅವನನ್ನು ನಿರಂತರ ಧ್ಯಾನಿಸುವ ಧೀರರು ದುರ್ಜಯ ಮರಣವನ್ನೂ ಜಯಿಸಿ ಜನನ–ಮರಣವನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾರೆ—ಈ ಸಿದ್ಧಿ ದುರ್ಲಭ.
Verse 53
लाल्यमानं जनैरेवं ध्रुवं सभ्रातरं नृप: । आरोप्य करिणीं हृष्ट: स्तूयमानोऽविशत्पुरम् ॥ ५३ ॥
ಈ ರೀತಿ ಜನರ ಪ್ರೀತಿಪೂರ್ಣ ಪ್ರಶಂಸೆಯಲ್ಲಿ ಧ್ರುವನು ತನ್ನ ಸಹೋದರನೊಡನೆ ಇದ್ದನು. ರಾಜನು ಹರ್ಷಗೊಂಡು ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಹೆಣ್ಣಾನೆ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸಿ, ಎಲ್ಲರ ಸ್ತುತಿಗಳ ನಡುವೆ ರಾಜಧಾನಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
Verse 54
तत्र तत्रोपसंक्लृप्तैर्लसन्मकरतोरणै: । सवृन्दै: कदलीस्तम्भै: पूगपोतैश्च तद्विधै: ॥ ५४ ॥
ನಗರದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮಿನುಗುವ ಮಕರಾಕಾರದ ತೋರಣಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ್ದರು; ಗುಚ್ಛಗಳೊಡನೆ ಬಾಳೆಸ್ತಂಭಗಳು ಮತ್ತು ಎಲೆ-ಕೊಂಬೆಗಳೊಡನೆ ಅಡಿಕೆ ಮರಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ-ಅಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು.
Verse 55
चूतपल्लववास:स्रङ्मुक्तादामविलम्बिभि: । उपस्कृतं प्रतिद्वारमपां कुम्भै: सदीपकै: ॥ ५५ ॥
ಪ್ರತಿ ದ್ವಾರದಲ್ಲೂ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕುಂಭಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಳಗುವ ದೀಪಗಳು ಇಡಲಾಗಿದ್ದವು; ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ವಸ್ತ್ರಗಳು, ಪುಷ್ಪಮಾಲೆಗಳು, ಮುತ್ತಿನ ಹಾರಗಳು ಹಾಗೂ ತೂಗುವ ಮಾವಿನ ಎಲೆಗಳಿಂದ ದ್ವಾರಗಳು ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು.
Verse 56
प्राकारैर्गोपुरागारै: शातकुम्भपरिच्छदै: । सर्वतोऽलड़्क़ृतं श्रीमद्विमानशिखरद्युभि: ॥ ५६ ॥
ರಾಜಧಾನಿಯ ಪ್ರಾಕಾರಗಳು, ಗೋಪುರಗಳು ಮತ್ತು ಅರಮನೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿದ್ದವು; ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವೆಲ್ಲವೂ ಚಿನ್ನದ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಿಂಗಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಅರಮನೆಗಳ ಶಿಖರಗಳೂ, ನಗರದ ಮೇಲೆ ತೇಲುತ್ತಿದ್ದ ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನಗಳ ಶಿಖರಗಳೂ ಮಿನುಗುತ್ತಿದ್ದವು.
Verse 57
मृष्टचत्वररथ्याट्टमार्गं चन्दनचर्चितम् । लाजाक्षतै: पुष्पफलैस्तण्डुलैर्बलिभिर्युतम् ॥ ५७ ॥
ನಗರದ ಚೌಕಗಳು, ಗಲ್ಲಿಗಳು, ಬೀದಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಧಿಗಳಲ್ಲಿನ ಎತ್ತಿದ ಆಸನಸ್ಥಾನಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ ಚಂದನಜಲದಿಂದ ಛಿಟಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು; ಲಾಜಾ, ಅಕ್ಷತ, ಹೂ-ಹಣ್ಣು, ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಳ ಬಲಿಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಚದರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು।
Verse 58
ध्रुवाय पथि दृष्टाय तत्र तत्र पुरस्त्रिय: । सिद्धार्थाक्षतदध्यम्बुदूर्वापुष्पफलानि च ॥ ५८ ॥ उपजह्रु: प्रयुञ्जाना वात्सल्यादाशिष: सती: । शृण्वंस्तद्वल्गुगीतानि प्राविशद्भवनं पितु: ॥ ५९ ॥
ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗೃಹಿಣಿಯರು ಸ್ಥಳಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತೃಸ್ನೇಹದಿಂದ ಸೇರಿ, ಆಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ ಬಿಳಿ ಸಾಸಿವೆ, ಯವ, ಮೊಸರು, ನೀರು, ದೂರ್ವಾ ಹುಲ್ಲು, ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ಹೂಗಳನ್ನು ಸುರಿಸಿದರು. ಅವರ ಮಧುರ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತ ಧ್ರುವನು ತಂದೆಯ ಅರಮನೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು।
Verse 59
ध्रुवाय पथि दृष्टाय तत्र तत्र पुरस्त्रिय: । सिद्धार्थाक्षतदध्यम्बुदूर्वापुष्पफलानि च ॥ ५८ ॥ उपजह्रु: प्रयुञ्जाना वात्सल्यादाशिष: सती: । शृण्वंस्तद्वल्गुगीतानि प्राविशद्भवनं पितु: ॥ ५९ ॥
ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗೃಹಿಣಿಯರು ಸ್ಥಳಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತೃಸ್ನೇಹದಿಂದ ಸೇರಿ, ಆಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ ಬಿಳಿ ಸಾಸಿವೆ, ಯವ, ಮೊಸರು, ನೀರು, ದೂರ್ವಾ ಹುಲ್ಲು, ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ಹೂಗಳನ್ನು ಸುರಿಸಿದರು. ಅವರ ಮಧುರ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತ ಧ್ರುವನು ತಂದೆಯ ಅರಮನೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು।
Verse 60
महामणिव्रातमये स तस्मिन्भवनोत्तमे । लालितो नितरां पित्रा न्यवसद्दिवि देववत् ॥ ६० ॥
ನಂತರ ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನು ಅಮೂಲ್ಯ ಮಣಿಗಳ ಗುಚ್ಛಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭವನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದನು. ಸ्नेಹಭರಿತ ತಂದೆ ಅವನನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಲಾಲನೆ ಮಾಡಿದನು; ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ದೇವಲೋಕದ ದೇವತೆಗಳಂತೆ ಅರಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದನು।
Verse 61
पय:फेननिभा: शय्या दान्ता रुक्मपरिच्छदा: । आसनानि महार्हाणि यत्र रौक्मा उपस्करा: ॥ ६१ ॥
ಆ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಸಿಗೆಗಳು ಹಾಲಿನ ನುರಿಗೆಯಂತೆ ಬಿಳಿಯಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಮೃದುವಾಗಿದ್ದವು. ಮಂಚಗಳು ದಂತದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದು ಚಿನ್ನದ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದವು; ಕುರ್ಚಿ, ಪೀಠ, ಬೆಂಚು ಮತ್ತು ಇತರ ಉಪಕರಣಗಳೆಲ್ಲವೂ ಚಿನ್ನದವು, ಅತ್ಯಂತ ಅಮೂಲ್ಯವಾಗಿದ್ದವು।
Verse 62
यत्र स्फटिककुड्येषु महामारकतेषु च । मणिप्रदीपा आभान्ति ललनारत्नसंयुता: ॥ ६२ ॥
ಸ್ಫಟಿಕ ಮತ್ತು ಮಹಾ ಮರಕತಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನಗಳ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಇದ್ದು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಮಣಿ-ದೀಪಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದ ಸುಂದರಿಯರ ರೂಪಗಳು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದವು; ಆ ರಾಜಮಂದಿರವು ಅಪೂರ್ವವಾಗಿ ಶೋಭಿಸಿತು।
Verse 63
उद्यानानि च रम्याणि विचित्रैरमरद्रुमै: । कूजद्विहङ्गमिथुनैर्गायन्मत्तमधुव्रतै: ॥ ६३ ॥
ರಾಜನಿವಾಸದ ಸುತ್ತಲೂ ಮನೋಹರ ಉದ್ಯಾನಗಳು ಇದ್ದವು; ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದಿಂದ ತರಲಾದ ವಿಚಿತ್ರ ಅಮರ ವೃಕ್ಷಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಜಿಸುವ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಜೋಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಧುವಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತಾದ ಭ್ರಮರಗಳ ಮಧುರ ಗುಂಜನೆ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿತ್ತು।
Verse 64
वाप्यो वैदूर्यसोपाना: पद्मोत्पलकुमुद्वती: । हंसकारण्डवकुलैर्जुष्टाश्चक्राह्वसारसै: ॥ ६४ ॥
ಅಲ್ಲಿ ವೈದೂರ್ಯಮಣಿಯ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳಿರುವ ಕೆರೆಗಳು ಇದ್ದವು; ಅವು ಪದ್ಮ, ಉತ್ಪಲ, ಕುಮುದಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಸ, ಕಾರಂಡವ, ಚಕ್ರವಾಕ, ಸಾರಸ ಮುಂತಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪಕ್ಷಿಗಳು ವಿಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು।
Verse 65
उत्तानपादो राजर्षि: प्रभावं तनयस्य तम् । श्रुत्वा दृष्ट्वाद्भुततमं प्रपेदे विस्मयं परम् ॥ ६५ ॥
ರಾಜರ್ಷಿ ಉತ್ತಾನಪಾದನು ತನ್ನ ಪುತ್ರ ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅವನ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸ್ವತಃ ನೋಡಿ, ಪರಮ ವಿಸ್ಮಯಕ್ಕೂ ಹೃದಯದ ಆಳವಾದ ತೃಪ್ತಿಗೂ ಪಾತ್ರನಾದನು।
Verse 66
वीक्ष्योढवयसं तं च प्रकृतीनां च सम्मतम् । अनुरक्तप्रजं राजा ध्रुवं चक्रे भुव: पतिम् ॥ ६६ ॥
ರಾಜಾ ಉತ್ತಾನಪಾದನು ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನು ರಾಜ್ಯಭಾರ ವಹಿಸಲು ತಕ್ಕಷ್ಟು ಪರಿಪಕ್ವನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಮಂತ್ರಿಗಳು ಸಹ ಒಪ್ಪಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಗಳು ಅವನಿಗೆ ಅನುರಕ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಕಂಡು, ಧ್ರುವನನ್ನು ಈ ಭೂಮಿಯ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದನು।
Verse 67
आत्मानं च प्रवयसमाकलय्य विशाम्पति: । वनं विरक्त: प्रातिष्ठद्विमृशन्नात्मनो गतिम् ॥ ६७ ॥
ತನ್ನ ವೃದ್ಧಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಆತ್ಮಹಿತವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿದ ರಾಜ ಉತ್ತಾನಪಾದನು ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ಲೋಕವ್ಯವಹಾರ ತ್ಯಜಿಸಿ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು।
Frequently Asked Questions
The conchshell touch signifies divine empowerment (anugraha) whereby the Lord removes incapacity and grants siddhi of expression aligned with siddhānta. Dhruva, though a child, becomes able to offer conclusive prayers because the Lord, as antaryāmī (indwelling Supersoul), activates his speech and reveals Vedic conclusion—illustrating that bhakti is not dependent on age or scholarship but on mercy.
Dhruva’s dissatisfaction is the symptom of purification: upon seeing the Supreme Lord, he recognizes the smallness of his earlier motive (revenge and prestige) compared to the Lord’s gift—service and liberation from saṁsāra. His remorse reflects the bhakta’s dawning vairāgya: material boons, even extraordinary ones like Dhruva-loka, appear insignificant beside unalloyed devotion and the Lord’s personal service.
Dhruva explicitly ranks the bliss of hearing and meditating on the Lord’s lotus feet above brahmānanda (impersonal absorption) and far above svarga, which ends under kāla (time). The teaching is that devotional bliss is unlimited because it is relationship-based (sevā and prema) with Bhagavān, whereas impersonal and heavenly attainments remain finite or reversible.
The chapter states that luminaries and star systems, including those associated with great sages (e.g., Dharma, Agni, Kaśyapa, Śukra), circumambulate the polestar, keeping it to their right. This depicts Dhruva-loka as a stable cosmic pivot and also symbolizes the devotee’s fixedness: Dhruva becomes a cosmic reference point due to steadfast devotion.