Adhyaya 6
Brahmā Counsels the Demigods; Journey to Kailāsa; Śiva’s Tranquility and Brahmā’s Praise
ದಕ್ಷನ ನಾಶವಾದ ಯಜ್ಞದ ನಂತರ ಶಿವಗಣರಿಂದ ಸೋತು ಗಾಯಗೊಂಡ ಋತ್ವಿಜರು, ಸಭಾಸದರು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು ಭಯದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ನಡೆದದ್ದನ್ನೆಲ್ಲ ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿಷ್ಣುವಿನೊಂದಿಗೆ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಮುಂಚೆಯೇ ತಿಳಿದಿದ್ದ ಬ್ರಹ್ಮ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಹಾಜರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಮಹಾಪುರುಷನ ನಿಂದೆಯಿಂದ ಯಜ್ಞವು ಆನಂದರಹಿತವಾಗಿಯೂ ಫಲರಹಿತವಾಗಿಯೂ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಾರಣವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಸಂಕುಚ ತ್ಯಜಿಸಿ ಶಿವಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗಿ ಕ್ಷಮೆ ಬೇಡಿರಿ ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸಿ, ಸತೀವಿಯೋಗದ ಶೋಕ ಮತ್ತು ದಕ್ಷನ ಕಠೋರ ವಚನಗಳಿಂದ ಶಿವನಿಗೆ ಉಂಟಾದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವೇದನೆ ಹಾಗೂ ಅವನ ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ; ಅಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯಗಳು, ನದಿಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ದಿವ್ಯ ವೈಭವದಿಂದ ಅದರ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ವರ್ಣಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಾ ಆಲದ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಮುಕ್ತ ಋಷಿಗಳ ನಡುವೆ ಯೋಗಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಂತವಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಶಿವನ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ; ಶಿವನು ಎದ್ದು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾನೆ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಶಿವನನ್ನು ಜಗನ್ನಿಯಂತಾ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಪ್ರವರ್ತಕನೆಂದು ಸ್ತುತಿಸಿ—ಮುಂದೆ ಸಮಾಧಾನ, ಅಂಗಪುನರುತ್ಥಾನ ಮತ್ತು ನಿಂತ ಯಜ್ಞದ ಪೂರ್ಣತೆಗೆ ನೆಲೆ ಹಾಕುತ್ತಾನೆ.
Shlokas
Verse 1
मैत्रेय उवाच अथ देवगणा: सर्वे रुद्रानीकै: पराजिता: । शूलपट्टिशनिस्त्रिंशगदापरिघमुद्गरै: ॥ १ ॥ सञ्छिन्नभिन्नसर्वाङ्गा: सर्त्विक्सभ्या भयाकुला: । स्वयम्भुवे नमस्कृत्य कार्त्स्न्येनैतन्न्यवेदयन् ॥ २ ॥
ಮೈತ್ರೇಯ ಮುನಿ ಹೇಳಿದರು: ರುದ್ರನ ಸೈನ್ಯದಿಂದ ಪರಾಜಿತರಾಗಿ, ತ್ರಿಶೂಲ ಮತ್ತು ಕತ್ತಿಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಋತ್ವಿಜರು ಭಯಭೀತರಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು. ಅವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು.
Verse 2
मैत्रेय उवाच अथ देवगणा: सर्वे रुद्रानीकै: पराजिता: । शूलपट्टिशनिस्त्रिंशगदापरिघमुद्गरै: ॥ १ ॥ सञ्छिन्नभिन्नसर्वाङ्गा: सर्त्विक्सभ्या भयाकुला: । स्वयम्भुवे नमस्कृत्य कार्त्स्न्येनैतन्न्यवेदयन् ॥ २ ॥
ಮೈತ್ರೇಯ ಮುನಿ ಹೇಳಿದರು: ರುದ್ರನ ಸೈನ್ಯದಿಂದ ಪರಾಜಿತರಾಗಿ, ತ್ರಿಶೂಲ ಮತ್ತು ಕತ್ತಿಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಋತ್ವಿಜರು ಭಯಭೀತರಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು. ಅವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು.
Verse 3
उपलभ्य पुरैवैतद्भगवानब्जसम्भव: । नारायणश्च विश्वात्मा न कस्याध्वरमीयतु: ॥ ३ ॥
ಪದ್ಮಜ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾತ್ಮ ನಾರಾಯಣನು ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಘಟನೆ ಸಂಭವಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂಚೆಯೇ ತಿಳಿದು, ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ.
Verse 4
तदाकर्ण्य विभु: प्राह तेजीयसि कृतागसि । क्षेमाय तत्र सा भूयान्न प्रायेण बुभूषताम् ॥ ४ ॥
ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೇಳಿ ಪ್ರಭು ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಮಹಾಪುರುಷನನ್ನು ನಿಂದಿಸಿ ಅವನ ಪದಪದ್ಮಗಳಿಗೆ ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿ ಯಜ್ಞ ಮಾಡಿದರೆ ಕ್ಷೇಮಸೌಖ್ಯ ದೊರೆಯದು.
Verse 5
अथापि यूयं कृतकिल्बिषा भवं ये बर्हिषो भागभाजं परादु: । प्रसादयध्वं परिशुद्धचेतसा क्षिप्रप्रसादं प्रगृहीताङ्घ्रि:पद्मम् ॥ ५ ॥
ನೀವು ಯಜ್ಞಫಲದ ಪಾಲಿನಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಹೊರಗಿಟ್ಟಿದ್ದೀರಿ; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಅವನ ಪದಪದ್ಮಗಳಿಗೆ ಅಪರಾಧಿಗಳು. ಆದರೂ ಶುದ್ಧಚಿತ್ತದಿಂದ ಶರಣಾಗಿ ಅವನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ಅವನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿ; ಅವನು ಶೀಘ್ರ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುವನು.
Verse 6
आशासाना जीवितमध्वरस्य लोक: सपाल: कुपिते न यस्मिन् । तमाशु देवं प्रियया विहीनं क्षमापयध्वं हृदि विद्धं दुरुक्तै: ॥ ६ ॥
ಯಜ್ಞವು ಉಳಿಯಲಿ ಎಂದು ಆಶಿಸುವ ಲೋಕಗಳೂ ಅವರ ಅಧಿಪತಿಗಳೂ—ಅವನು ಕೋಪಗೊಂಡರೆ—ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ನಾಶವಾಗಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿಯ ವಿಯೋಗದಿಂದ ದುಃಖಿತನಾಗಿ, ದಕ್ಷನ ದುರ್ವಚನಗಳಿಂದ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಗಾಯಗೊಂಡಿರುವ ಆ ದೇವ ಶಿವನನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಕ್ಷಮೆ ಯಾಚಿಸಿ.
Verse 7
नाहं न यज्ञो न च यूयमन्ये ये देहभाजो मुनयश्च तत्त्वम् । विदु: प्रमाणं बलवीर्ययोर्वा यस्यात्मतन्त्रस्य क उपायं विधित्सेत् ॥ ७ ॥
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ನಾನು ಅಲ್ಲ, ಈ ಯಜ್ಞವೂ ಅಲ್ಲ, ನೀವು ಇತರ ದೇವರೂ ಅಲ್ಲ, ದೇಹಧಾರಿಗಳಾದ ಮುನಿಗಳೂ ಅಲ್ಲ—ಸ್ವತಂತ್ರಸ್ವರೂಪನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಬಲ-ವೀರ್ಯದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಯಾರೂ ತಿಳಿಯರು. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಅವನ ಪದಪದ್ಮಗಳಿಗೆ ಅಪರಾಧ ಮಾಡಲು ಯಾರು ಧೈರ್ಯಪಡುತ್ತಾರೆ?
Verse 8
स इत्थमादिश्य सुरानजस्तु तै: समन्वित: पितृभि: सप्रजेशै: । ययौ स्वधिष्ण्यान्निलयं पुरद्विष: कैलासमद्रिप्रवरं प्रियं प्रभो: ॥ ८ ॥
ಹೀಗೆ ದೇವತೆಗಳು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿ ಅಜನು (ಬ್ರಹ್ಮ) ಅವರನ್ನು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಪುರದ್ವಿಷನಾದ ಶ್ರೀಶಿವನ ಪ್ರಿಯ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತಧಾಮಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು।
Verse 9
जन्मौषधितपोमन्त्रयोगसिद्धैर्नरेतरै: । जुष्टं किन्नरगन्धर्वैरप्सरोभिर्वृतं सदा ॥ ९ ॥
ಕೈಲಾಸಧಾಮವು ಜನ್ಮತಃ ಸಿದ್ಧಿಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ದೈವಸ್ವರೂಪ ನಿವಾಸಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಔಷಧಿಗಳು, ತಪಸ್ಸು, ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಯೋಗಸಾಧನೆಯಿಂದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ಹರಡಿದೆ. ಕಿನ್ನರರು, ಗಂಧರ್ವರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅಪ್ಸರಸ್ತ್ರೀಯರು ಸದಾ ಅವರನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 10
नानामणिमयै: शृङ्गैर्नानाधातुविचित्रितै: । नानाद्रुमलतागुल्मैर्नानामृगगणावृतै: ॥ १० ॥
ಕೈಲಾಸದಲ್ಲಿ ನಾನಾವಿಧ ರತ್ನಮಯ ಶಿಖರಗಳು, ನಾನಾ ಧಾತುಗಳಿಂದ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿತ ಪರ್ವತಗಳು; ನಾನಾ ಮರ-ಲತೆ-ಗುಲ್ಮಗಳು ಮತ್ತು ನಾನಾ ಮೃಗಸಮೂಹಗಳಿಂದ ಅದು ಆವರಿತವಾಗಿದೆ।
Verse 11
नानामलप्रस्रवणैर्नानाकन्दरसानुभि: । रमणं विहरन्तीनां रमणै: सिद्धयोषिताम् ॥ ११ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ನಿರ್ಮಲ ಜಲಪಾತಗಳಿವೆ, ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸುಂದರ ಗುಹೆಗಳಿವೆ; ಆ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧರ ಮನೋಹರ ಪತ್ನಿಯರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಿಯರೊಂದಿಗೆ ಆನಂದವಾಗಿ ವಿಹರಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 12
मयूरकेकाभिरुतं मदान्धालिविमूर्च्छितम् । प्लावितै रक्तकण्ठानां कूजितैश्च पतत्त्रिणाम् ॥ १२ ॥
ಕೈಲಾಸದಲ್ಲಿ ನವಿಲಿನ ಕೇಕಾರವ ಸದಾ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ; ಮದೋನ್ಮತ್ತ ಜೇನುನೊಣಗಳ ಗುಂಜಾರ ಅದನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಮಧುರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಕೋಗಿಲೆಗಳ ಸಿಹಿ ಕೂಜಿತ ಮತ್ತು ಇತರ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕಲರವದಿಂದ ಆ ಸ್ಥಳ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ।
Verse 13
आह्वयन्तमिवोद्धस्तैर्द्विजान् कामदुघैर्द्रुमै: । व्रजन्तमिव मातङ्गैर्गृणन्तमिव निर्झरै: ॥ १३ ॥
ನೇರವಾಗಿ ಎತ್ತರವಾದ ಕೊಂಬೆಗಳಿರುವ ಕಾಮಧುಗ ವೃಕ್ಷಗಳು ಮಧುರ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಕರೆಯುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ; ಆನೆಗಳ ಗುಂಪು ಸಾಗಿದಾಗ ಕೈಲಾಸಗಿರಿಯೂ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಾಗುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ; ಜಲಪಾತಗಳ ಗರ್ಜನೆಯಲ್ಲಿ ಕೈಲಾಸವೇ ಹಾಡುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 14
मन्दारै: पारिजातैश्च सरलैश्चोपशोभितम् । तमालै: शालतालैश्च कोविदारासनार्जुनै: ॥ १४ ॥ चूतै: कदम्बैर्नीपैश्च नागपुन्नागचम्पकै: । पाटलाशोकबकुलै: कुन्दै: कुरबकैरपि ॥ १५ ॥
ಕೈಲಾಸಗಿರಿ ಮಂದಾರ, ಪಾರಿಜಾತ, ಸರಳ, ತಮಾಲ, ಶಾಲ, ತಾಳ, ಕೋವಿದಾರ, ಆಸನ, ಅರ್ಜುನ ಮೊದಲಾದ ನಾನಾ ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿದೆ; ಸುಗಂಧ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಗಿರಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಶೋಭಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 15
मन्दारै: पारिजातैश्च सरलैश्चोपशोभितम् । तमालै: शालतालैश्च कोविदारासनार्जुनै: ॥ १४ ॥ चूतै: कदम्बैर्नीपैश्च नागपुन्नागचम्पकै: । पाटलाशोकबकुलै: कुन्दै: कुरबकैरपि ॥ १५ ॥
ಚೂತ (ಮಾವು), ಕದಂಬ, ನೀಪ, ನಾಗ, ಪುನ್ನಾಗ, ಚಂಪಕ, ಪಾಟಲ, ಅಶೋಕ, ಬಕುಲ, ಕುಂದ, ಕುರುಬಕ ಮೊದಲಾದ ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಕೈಲಾಸವು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿದೆ; ಅವುಗಳ ಸುಗಂಧ ಪುಷ್ಪಗಳು ಗಿರಿಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ।
Verse 16
स्वर्णार्णशतपत्रैश्च वररेणुकजातिभि: । कुब्जकैर्मल्लिकाभिश्च माधवीभिश्च मण्डितम् ॥ १६ ॥
ಕೈಲಾಸಗಿರಿ ಸ್ವರ್ಣಕಮಲ (ಶತಪತ್ರ), ವರರೇಣುಕ, ಜಾತಿ, ಕುಬ್ಜಕ, ಮಲ್ಲಿಕಾ, ಮಾಧವೀ ಮೊದಲಾದ ಲತಾ-ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದಲೂ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿದೆ।
Verse 17
पनसोदुम्बराश्वत्थप्लक्षन्यग्रोधहिङ्गुभि: । भूर्जैरोषधिभि: पूगै राजपूगैश्च जम्बुभि: ॥ १७ ॥
ಕೈಲಾಸಗಿರಿ ಪನಸ (ಜಾಕ್ಫ್ರೂಟ್), ಉದುಂಬರ, ಅಶ್ವತ್ಥ, ಪ್ಲಕ್ಷ, ನ್ಯಗ್ರೋಧ, ಹಿಂಗು ನೀಡುವ ವೃಕ್ಷಗಳು, ಭೂರ್ಜಪತ್ರ, ಔಷಧಿ ಸಸ್ಯಗಳು, ಪೂಗ (ಸೂಪಾರಿ), ರಾಜಪೂಗ, ಜಂಬು (ನೇರಳೆ) ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದಲೂ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿದೆ।
Verse 18
खर्जूराम्रातकाम्राद्यै: प्रियालमधुकेङ्गुदै: । द्रुमजातिभिरन्यैश्च राजितं वेणुकीचकै: ॥ १८ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಖರ್ಜೂರ, ಮಾವು, ಆಟಕಾಮ್ರಾದಿ, ಪ್ರಿಯಾಲ, ಮಧೂಕ ಮತ್ತು ಇಂಗುದ ವೃಕ್ಷಗಳಿವೆ; ಜೊತೆಗೆ ಸಣ್ಣ ವೆಣು, ಕೀಚಕ ಹಾಗೂ ಇತರ ಬಿದಿರು ಜಾತಿಗಳು ಕೈಲಾಸ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತವೆ।
Verse 19
कुमुदोत्पलकह्लारशतपत्रवनर्द्धिभि: । नलिनीषु कलं कूजत्खगवृन्दोपशोभितम् ॥ १९ ॥ मृगै: शाखामृगै: क्रोडैर्मृगेन्द्रैर्ऋ क्षशल्यकै: । गवयै: शरभैर्व्याघ्रै रुरुभिर्महिषादिभि: ॥ २० ॥
ಅಲ್ಲಿ ಕುಮುದ, ಉತ್ಪಲ, ಕಹ್ಲಾರ, ಶತಪತ್ರ ಮೊದಲಾದ ಕಮಲಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿಯಿದೆ. ನಲಿನಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಧುರವಾಗಿ ಕೂಗುವ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಸರೋವರಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಶೋಭಿಸುತ್ತವೆ।
Verse 20
कुमुदोत्पलकह्लारशतपत्रवनर्द्धिभि: । नलिनीषु कलं कूजत्खगवृन्दोपशोभितम् ॥ १९ ॥ मृगै: शाखामृगै: क्रोडैर्मृगेन्द्रैर्ऋ क्षशल्यकै: । गवयै: शरभैर्व्याघ्रै रुरुभिर्महिषादिभि: ॥ २० ॥
ಅಲ್ಲಿ ಮೃಗಗಳು, ಶಾಖಾಮೃಗಗಳು (ಕೋತಿಗಳು), ಕ್ರೋಡಗಳು (ಕಾಡುಹಂದಿಗಳು), ಮೃಗೇಂದ್ರರು (ಸಿಂಹಗಳು), ಋಕ್ಷಗಳು, ಶಲ್ಯಕಗಳು, ಗವಯಗಳು, ಶರಭಗಳು, ವ್ಯಾಘ್ರಗಳು, ರುರುಗಳು, ಮಹಿಷಗಳು ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಆನಂದದಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುತ್ತವೆ।
Verse 21
कर्णान्त्रैकपदाश्वास्यैर्निर्जुष्टं वृकनाभिभि: । कदलीखण्डसंरुद्धनलिनीपुलिनश्रियम् ॥ २१ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಕರ್ಣಾಂತ್ರ, ಏಕಪದ, ಅಶ್ವಾಸ್ಯ, ವೃಕ ಮತ್ತು ಕಸ್ತೂರಿ ಹೊತ್ತ ಮೃಗ (ವೃಕನಾಭಿ) ಮೊದಲಾದ ಹಲವು ವಿಧದ ಜಿಂಕೆಗಳು ವಿಹರಿಸುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಬಾಳೆಗುಚ್ಛಗಳ ದಟ್ಟ ಕಾಡಿನಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಲಿನೀ ತೀರಗಳು ಅಪೂರ್ವ ಶೋಭೆಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತವೆ।
Verse 22
पर्यस्तं नन्दया सत्या: स्नानपुण्यतरोदया । विलोक्य भूतेशगिरिं विबुधा विस्मयं ययु: ॥ २२ ॥
ಸತಿ ನಿತ್ಯ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅಲಕನಂದಾ ಎಂಬ ಸರೋವರವು ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯಪ್ರದ. ಭೂತೇಶ (ಶಿವ)ನ ಗಿರಿ—ಕೈಲಾಸ—ದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳೂ ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾದರು।
Verse 23
ददृशुस्तत्र ते रम्यामलकां नाम वै पुरीम् । वनं सौगन्धिकं चापि यत्र तन्नाम पङ्कजम् ॥ २३ ॥
ಅಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ‘ಅಲಕಾ’ ಎಂಬ ಅತ್ಯಂತ ರಮಣೀಯ ನಗರಿಯನ್ನು ಕಂಡರು. ‘ಸೌಗಂಧಿಕ’ ಎಂಬ ವನವನ್ನೂ ಕಂಡರು; ಸುಗಂಧಭರಿತ ಕಮಲಗಳ ಅಪಾರತೆ ಕಾರಣದಿಂದ ಆ ವನಕ್ಕೆ ಆ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ।
Verse 24
नन्दा चालकनन्दा च सरितौ बाह्यत: पुर: । तीर्थपादपदाम्भोजरजसातीव पावने ॥ २४ ॥
ಅವರು ನಂದಾ ಮತ್ತು ಅಲಕನಂದಾ ಎಂಬ ಎರಡು ನದಿಗಳನ್ನೂ ಕಂಡರು; ಅವು ನಗರ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದವು. ತೀರ್ಥಪಾದನಾದ ಶ್ರೀಗೋವಿಂದನ ಪದಪದ್ಮರಜದಿಂದ ಆ ನದಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪಾವನ.
Verse 25
ययो: सुरस्त्रिय: क्षत्तरवरुह्य स्वधिष्ण्यत: । क्रीडन्ति पुंस: सिञ्चन्त्यो विगाह्य रतिकर्शिता: ॥ २५ ॥
ಓ ಕ್ಷತ್ತಾ ವಿದುರ! ಆ ನದಿಗಳ ಬಳಿಗೆ ದೇವಲೋಕದ ಸ್ತ್ರೀಯರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಧಾಮದಿಂದ ಪತಿಗಳೊಡನೆ ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇಳಿದು ಬರುತ್ತಾರೆ. ರತಿಸುಖದ ನಂತರ ಶ್ರಮಿತರಾಗಿ ಅವರು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಕ್ರೀಡಿಸುತ್ತಾ ಪತಿಗಳ ಮೇಲೆ ನೀರನ್ನು ಛಿಟಕಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 26
ययोस्तत्स्नानविभ्रष्टनवकुङ्कुमपिञ्जरम् । वितृषोऽपि पिबन्त्यम्भ: पाययन्तो गजा गजी: ॥ २६ ॥
ಆ ದೇವಸ್ತ್ರೀಯರು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ ಅವರ ದೇಹದಿಂದ ಜಾರಿದ ಹೊಸ ಕುಂಕುಮ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬೆರೆತು, ಆ ನೀರು ಹಳದಿಮಯವೂ ಸುಗಂಧಿತವೂ ಆಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆನೆಗಳು ತಮ್ಮ ಆನೆಮಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ದಾಹವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಆ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತವೆ।
Verse 27
तारहेममहारत्नविमानशतसङ्कुलाम् । जुष्टां पुण्यजनस्त्रीभिर्यथा खं सतडिद्घनम् ॥ २७ ॥
ಆ ನಗರಿ ಮುತ್ತು, ಬಂಗಾರ ಮತ್ತು ಮಹಾರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನೂರಾರು ವಿಮಾನಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು. ಪುಣ್ಯಜನ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಂದ ಶೋಭಿತವಾದ ಆ ದೃಶ್ಯವು, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಮಿಂಚಿನ ಝಳಕಗಳೊಡನೆ ಇರುವ ಮೋಡಗಳಂತೆ ಕಂಗೊಳಿಸಿತು।
Verse 28
हित्वा यक्षेश्वरपुरीं वनं सौगन्धिकं च तत् । द्रुमै: कामदुघैर्हृद्यं चित्रमाल्यफलच्छदै: ॥ २८ ॥
ಯಕ್ಷೇಶ್ವರಪುರಿಯನ್ನು ತೊರೆದು ದೇವತೆಗಳು ಸೌಗಂಧಿಕವೆಂಬ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ದಾಟಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಕಾಮದೂಘ ವೃಕ್ಷಗಳು, ನಾನಾವಿಧ ಪುಷ್ಪ-ಫಲಗಳು ಮತ್ತು ಮನೋಹರ ಛಾಯೆ ಕಂಡವು.
Verse 29
रक्तकण्ठखगानीकस्वरमण्डितषट्पदम् । कलहंसकुलप्रेष्ठं खरदण्डजलाशयम् ॥ २९ ॥
ಆ ದಿವ್ಯ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಕಂಠದ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಮಧುರ ಕೂಜನವು ಜೇನುನೊಣಗಳ ಗುಂಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ಮೆರಗುಗೊಂಡಿತ್ತು. ಸರೋವರಗಳು ಕಲಹಂಸಗಳ ಗುಂಪುಗಳೂ ಬಲಿಷ್ಠ ಕಾಂಡದ ಕಮಲಗಳೂ ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದವು.
Verse 30
वनकुञ्जरसङ्घृष्टहरिचन्दनवायुना । अधि पुण्यजनस्त्रीणां मुहुरुन्मथयन्मन: ॥ ३० ॥
ಹರಿಚಂದನದ ಸುಗಂಧ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಅರಣ್ಯ ಆನೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಉನ್ಮತ್ತವಾದವು. ಅದೇ ಗಾಳಿ ಅಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪುಣ್ಯಜನ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಮನಸ್ಸನ್ನೂ ಮರುಮರು ಕದಲಿಸಿತು.
Verse 31
वैदूर्यकृतसोपाना वाप्य उत्पलमालिनी: । प्राप्तं किम्पुरुषैर्दृष्ट्वा त आराद्ददृशुर्वटम् ॥ ३१ ॥
ಅವರು ನೋಡಿದರು: ಸ್ನಾನಘಟ್ಟಗಳ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು ವೈದೂರ್ಯಮಣಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದವು; ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನೀಲಕಮಲಗಳು ಅರಳಿದ್ದವು. ಆ ಸರೋವರಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಅವರು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ವಟವೃಕ್ಷವನ್ನು ಕಂಡರು.
Verse 32
स योजनशतोत्सेध: पादोनविटपायत: । पर्यक्कृताचलच्छायो निर्नीडस्तापवर्जित: ॥ ३२ ॥
ಆ ವಟವೃಕ್ಷವು ಎಂಟುನೂರು ಯೋಜನ ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಕೊಂಬೆಗಳು ಆರುನೂರು ಯೋಜನದವರೆಗೆ ಹರಡಿದ್ದವು. ಪರ್ವತದ ನೆರಳಿನಂತೆ ಸ್ಥಿರವಾದ ಶೀತಲ ಛಾಯೆ ನೀಡಿದರೂ, ಅಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಗೂಡುಗಳಿರಲಿಲ್ಲ; ಶಬ್ದವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.
Verse 33
तस्मिन्महायोगमये मुमुक्षुशरणे सुरा: । ददृशु: शिवमासीनं त्यक्तामर्षमिवान्तकम् ॥ ३३ ॥
ದೇವತೆಗಳು ಮುಮುಕ್ಷುಗಳಿಗೆ ಶರಣಾಗುವಂತೆ ಯೋಗಸಿದ್ಧಿ ನೀಡುವ ಆ ಮಹಾಯೋಗಮಯ ವೃಕ್ಷದ ಕೆಳಗೆ ಆಸೀನನಾದ ಶಿವನನ್ನು ಕಂಡರು. ಅವನು ಕಾಲದಂತೆ ಗಂಭೀರ, ಎಲ್ಲ ಕೋಪವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿದವನಂತೆ ತೋಚಿದನು.
Verse 34
सनन्दनाद्यैर्महासिद्धै: शान्तै: संशान्तविग्रहम् । उपास्यमानं सख्या च भर्त्रा गुह्यकरक्षसाम् ॥ ३४ ॥
ಅವರು ಶಿವನನ್ನು ಸನಂದನಾದಿ ಮಹಾಸಿದ್ಧ ಶಾಂತ ಮುಕ್ತಾತ್ಮರು ಮತ್ತು ಗುಹ್ಯಕ-ರಾಕ್ಷಸರ ಅಧಿಪತಿ ಕುಬೇರ ಮೊದಲಾದ ಸಖರು ಸುತ್ತುವರಿದು ಉಪಾಸಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಕಂಡರು. ಶಿವನ ದೇಹಭಾವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಶಾಂತವಾಗಿತ್ತು.
Verse 35
विद्यातपोयोगपथमास्थितं तमधीश्वरम् । चरन्तं विश्वसुहृदं वात्सल्याल्लोकमङ्गलम् ॥ ३५ ॥
ದೇವತೆಗಳು ಶಿವನನ್ನು ವಿದ್ಯೆ, ತಪಸ್ಸು, ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಯೋಗಸಿದ್ಧಿಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ, ಇಂದ್ರಿಯಾಧೀಶ್ವರನಾಗಿ ಕಂಡರು. ಅವನು ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವದ ಸುಹೃದ; ಎಲ್ಲರ ಮೇಲಿನ ವಾತ್ಸಲ್ಯದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಮಂಗಳಕರನು.
Verse 36
लिङ्गं च तापसाभीष्टं भस्मदण्डजटाजिनम् । अङ्गेन सन्ध्याभ्ररुचा चन्द्रलेखां च बिभ्रतम् ॥ ३६ ॥
ಅವನು ತಪಸ್ವಿಗಳಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಲಿಂಗಚಿಹ್ನೆ, ಭಸ್ಮ, ದಂಡ, ಜಟೆ ಮತ್ತು ಮೃಗಚರ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದನು. ಭಸ್ಮಲೇಪದಿಂದ ಅವನ ದೇಹ ಸಂಧ್ಯಾಮೇಘದಂತೆ ಕాంతಿಮಯವಾಗಿ ಕಾಣಿತು; ಜಟೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಚಂದ್ರರೇಖೆ ಶೋಭಿಸಿತು.
Verse 37
उपविष्टं दर्भमय्यां बृस्यां ब्रह्म सनातनम् । नारदाय प्रवोचन्तं पृच्छते शृण्वतां सताम् ॥ ३७ ॥
ಅವನು ದರ್ಭದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಸನಾತನ ಬ್ರಹ್ಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಸತ್ಪುರುಷರು ಕೇಳುತ್ತಿರಲು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಾರದ ಮುನಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಪರಮಸತ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 38
कृत्वोरौ दक्षिणे सव्यं पादपद्मं च जानुनि । बाहुं प्रकोष्ठेऽक्षमालाम् आसीनं तर्कमुद्रया ॥ ३८ ॥
ಅವರು ಎಡ ಪಾದಪದ್ಮವನ್ನು ಬಲ ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು, ಎಡ ಕೈಯನ್ನು ಎಡ ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ನೆಟ್ಟರು—ಇದು ವೀರಾಸನ. ಬಲ ಕೈಯಲ್ಲಿ ರುದ್ರಾಕ್ಷಮಾಲೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ತರ್ಕಮುದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಆಸೀನರಾದರು।
Verse 39
तं ब्रह्मनिर्वाणसमाधिमाश्रितं व्युपाश्रितं गिरिशं योगकक्षाम् । सलोकपाला मुनयो मनूनाम् आद्यं मनुं प्राञ्जलय: प्रणेमु: ॥ ३९ ॥
ಇಂದ್ರಾದಿ ಲೋಕಪಾಲರೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಮುನಿಗಳು ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಗಿರೀಶನಾದ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಕಾಷಾಯ ವಸ್ತ್ರಧಾರಿಯಾಗಿ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗಿ, ಅವರು ಮುನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದರು।
Verse 40
स तूपलभ्यागतमात्मयोनिं सुरासुरेशैरभिवन्दिताङ्घ्रि: । उत्थाय चक्रे शिरसाभिवन्दन- मर्हत्तम: कस्य यथैव विष्णु: ॥ ४० ॥
ದೇವರೂ ಅಸುರರೂ ಪೂಜಿಸುವ ಪಾದಪದ್ಮಗಳಿರುವ ಶಿವನು ಆತ್ಮಯೋನಿಯಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ತಕ್ಷಣ ಎದ್ದು, ಶಿರಸಾ ವಂದಿಸಿ ಅವರ ಪಾದಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು—ವಾಮನದೇವನು ಕಶ್ಯಪ ಮುನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದಂತೆ।
Verse 41
तथापरे सिद्धगणा महर्षिभि- र्ये वै समन्तादनु नीललोहितम् । नमस्कृत: प्राह शशाङ्कशेखरं कृतप्रणामं प्रहसन्निवात्मभू: ॥ ४१ ॥
ನೀಲಲೋಹಿತ ಶಿವನ ಸುತ್ತ ಕುಳಿತಿದ್ದ ನಾರದಾದಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಿದ್ಧಗಣಗಳೂ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆತ್ಮಭೂ ಬ್ರಹ್ಮನು ನಗುತ್ತಾ, ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದ ಶಿವನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು।
Verse 42
ब्रह्मोवाच जाने त्वामीशं विश्वस्य जगतो योनिबीजयो: । शक्ते: शिवस्य च परं यत्तद्ब्रह्म निरन्तरम् ॥ ४२ ॥
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು: ಹೇ ಈಶ್ವರ ಶಿವನೇ! ನೀನು ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ನಿಯಂತ್ರಕನು; ವಿಶ್ವಸೃಷ್ಟಿಯ ಯೋನಿ ಮತ್ತು ಬೀಜ—ಅಂದರೆ ತಾಯಿ-ತಂದೆ—ಸ್ವರೂಪ ಕಾರಣನು; ಹಾಗೆಯೇ ಶಕ್ತಿ-ಶಿವಗಳಿಗೂ ಪರವಾದ ನಿರಂತರ ಪರಬ್ರಹ್ಮವೂ ನೀನೇ ಎಂದು ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ।
Verse 43
त्वमेव भगवन्नेतच्छिवशक्त्यो: स्वरूपयो: । विश्वं सृजसि पास्यत्सि क्रीडन्नूर्णपटो यथा ॥ ४३ ॥
ಓ ಭಗವನ್, ಶಿವ-ಶಕ್ತಿಗಳ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿ ನೀನೇ ಈ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಪಾಲಿಸಿ, ಲಯಗೊಳಿಸುತ್ತೀ—ಜೇಡನು ಆಟವಾಗಿ ಜಾಲವನ್ನು ನೇಯ್ದು, ಕಾಪಾಡಿ, ಮತ್ತೆ ಸುತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ।
Verse 44
त्वमेव धर्मार्थदुघाभिपत्तये दक्षेण सूत्रेण ससर्जिथाध्वरम् । त्वयैव लोकेऽवसिताश्च सेतवो यान्ब्राह्मणा: श्रद्दधते धृतव्रता: ॥ ४४ ॥
ಓ ಪ್ರಭು, ದಕ್ಷನ ಮೂಲಕ ನೀನೇ ಯಜ್ಞವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದೀ; ಅದರಿಂದ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥದ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ನಿನ್ನ ನಿಯಮಗಳಿಂದಲೇ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಾಶ್ರಮಧರ್ಮದ ಮಿತಿಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗಿವೆ; ಧೃತವ್ರತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಅವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 45
त्वं कर्मणां मङ्गल मङ्गलानां कर्तु: स्वलोकं तनुषे स्व: परं वा । अमङ्गलानां च तमिस्रमुल्बणं विपर्यय: केन तदेव कस्यचित् ॥ ४५ ॥
ಓ ಪರಮ ಮಂಗಳಕರ ಪ್ರಭು, ಶುಭಕರ್ಮ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗ, ಪರಮ ವೈಕುಂಠಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಪದವನ್ನು ಗಮ್ಯವಾಗಿ ನೀನೇ ವಿಧಿಸಿದ್ದೀ. ದುಷ್ಕರ್ಮಿಗಳಿಗೆ ಭೀಕರ ನರಕಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ್ದೀ; ಆದರೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಫಲವು ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ—ಅದರ ಕಾರಣ ತಿಳಿಯುವುದು ಕಷ್ಟ.
Verse 46
न वै सतां त्वच्चरणार्पितात्मनां भूतेषु सर्वेष्वभिपश्यतां तव । भूतानि चात्मन्यपृथग्दिदृक्षतां प्रायेण रोषोऽभिभवेद्यथा पशुम् ॥ ४६ ॥
ಓ ಪ್ರಭು, ನಿನ್ನ ಚರಣಗಳಿಗೆ ಆತ್ಮವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದ ಸಜ್ಜನರು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲೂ ನಿನ್ನನ್ನು ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ; ಭೂತಗಳನ್ನು ಆತ್ಮದಿಂದ ಬೇರೆ ಎಂದು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಂತೆ ಅಂಧಕೋಪವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಆವರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 47
पृथग्धिय: कर्मदृशो दुराशया: परोदयेनार्पितहृद्रुजोऽनिशम् । परान् दुरुक्तैर्वितुदन्त्यरुन्तुदा- स्तान्मावधीद्दैववधान्भवद्विध: ॥ ४७ ॥
ಭೇದಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನೋಡುವವರು, ಕರ್ಮಫಲಾಸಕ್ತರು, ದುರುದ್ದೇಶಿಗಳು, ಇತರರ ಏಳಿಗೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಸದಾ ಹೃದಯವೇದನೆಪಟ್ಟು, ಕಠಿಣವಾಗಿ ಚುಚ್ಚುವ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಪರರಿಗೆ ನೋವುಂಟುಮಾಡುವವರು—ಅವರು ವಿಧಿಯಿಂದಲೇ ಈಗಾಗಲೇ ಸಂಹೃತರು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನಂತಹ ಮಹಾತ್ಮನು ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕೊಲ್ಲಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.
Verse 48
यस्मिन्यदा पुष्करनाभमायया दुरन्तया स्पृष्टधिय: पृथग्दृश: । कुर्वन्ति तत्र ह्यनुकम्पया कृपां न साधवो दैवबलात्कृते क्रमम् ॥ ४८ ॥
ಪ್ರಭು, ಪುಷ್ಕರನಾಭ ಪರಮೇಶ್ವರನ ದುರ್ಜೇಯ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತರಾದ ಭೌತಿಕರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿದರೂ ಸಾಧುಗಳು ಅನುಕಂಪೆಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಮಾಯಾಬಲದಿಂದ ನಡೆದದ್ದು ಎಂದು ತಿಳಿದು ಪ್ರತೀಕಾರಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಪರಾಕ್ರಮ ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 49
भवांस्तु पुंस: परमस्य मायया दुरन्तयास्पृष्टमति: समस्तदृक् । तया हतात्मस्वनुकर्मचेत:- स्वनुग्रहं कर्तुमिहार्हसि प्रभो ॥ ४९ ॥
ಪ್ರಭು, ನೀವು ಪರಮಪುರುಷನ ದುರ್ಜೇಯ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ಮೋಹಿತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಸರ್ವಜ್ಞ, ಸರ್ವದರ್ಶಿ. ಹೀಗಾಗಿ ಅದೇ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಭ್ರಮಿತರಾಗಿ ಕರ್ಮಫಲದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾದವರ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆ ಮಾಡಿ ಅನುಗ್ರಹಿಸುವುದು ನಿಮಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ।
Verse 50
कुर्वध्वरस्योद्धरणं हतस्य भो: त्वयासमाप्तस्य मनो प्रजापते: । न यत्र भागं तव भागिनो ददु: कुयाजिनो येन मखो निनीयते ॥ ५० ॥
ಪ್ರಭು ಶಿವಾ, ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಯಜ್ಞವು ನಿಮ್ಮಿಂದ ಧ್ವಂಸಗೊಂಡು ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ; ಈಗ ಅದನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಿರಿ. ನಿಮ್ಮ ಪಾಲನ್ನು ನೀಡದ ದುಷ್ಟ ಯಾಜಕರ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಯಜ್ಞ ನಾಶವಾಯಿತು; ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಭು, ನಿಮ್ಮ ನ್ಯಾಯವಾದ ಪಾಲನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿರಿ।
Verse 51
जीवताद्यजमानोऽयं प्रपद्येताक्षिणी भग: । भृगो: श्मश्रूणि रोहन्तु पूष्णो दन्ताश्च पूर्ववत् ॥ ५१ ॥
ಪ್ರಭು, ನಿಮ್ಮ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಈ ಯಜಮಾನ (ದಕ್ಷ) ಮತ್ತೆ ಜೀವಂತನಾಗಲಿ; ಭಗನಿಗೆ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮರಳಿ ದೊರಕಲಿ; ಭೃಗುಗೆ ಮೀಸೆ ಮತ್ತೆ ಬೆಳೆಯಲಿ; ಪೂಷನ ದಂತಗಳು ಹಿಂದಿನಂತಾಗಲಿ।
Verse 52
देवानां भग्नगात्राणामृत्विजां चायुधाश्मभि: । भवतानुगृहीतानामाशु मन्योऽस्त्वनातुरम् ॥ ५२ ॥
ಹೇ ಶಿವಪ್ರಭು, ನಿಮ್ಮ ಸೈನಿಕರ ಆಯುಧಗಳು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಅಂಗಗಳು ಮುರಿದ ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಋತ್ವಿಜರು ನಿಮ್ಮ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಶೀಘ್ರವೇ ನೋವಿಲ್ಲದೆ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿ।
Verse 53
एष ते रुद्र भागोऽस्तु यदुच्छिष्टोऽध्वरस्य वै । यज्ञस्ते रुद्रभागेन कल्पतामद्य यज्ञहन् ॥ ५३ ॥
ಹೇ ಯಜ್ಞವಿಧ್ವಂಸಕ ರುದ್ರನೇ! ಯಜ್ಞದ ಉಚ್ಛಿಷ್ಟ ಭಾಗವು ನಿನಗೇ ಸೇರಲಿ. ಇಂದು ನಿನ್ನ ಭಾಗಗ್ರಹಣದಿಂದ ನಿನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಯಜ್ಞವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಲಿ.
Frequently Asked Questions
The chapter states that Brahmā and Viṣṇu already knew beforehand that the sacrificial arena would become the site of offense and disruption. Their non-attendance underscores that yajña divorced from proper respect for great devotees (and thus from bhakti) is spiritually compromised; participation would not endorse a sacrifice grounded in blasphemy and exclusion.
Brahmā identifies the failure as moral and devotional rather than merely logistical: the assembly blasphemed a mahā-puruṣa (Śiva) and offended his lotus feet, and they also tried to exclude him from the sacrificial share. In Bhāgavata logic, such aparādha nullifies auspiciousness; ritual cannot yield happiness or completion when contempt for the exalted eclipses humility and devotion.
Kailāsa is portrayed as sanctified by Vedic hymns and yogic practice, inhabited by demigod-like residents with mystic powers, along with Kinnaras, Gandharvas, and Apsarās. The implication is that Śiva’s abode is not a realm of mere austerity but a spiritually charged domain where yoga-siddhi, beauty, and sacred sound coexist—supporting Śiva’s role as master of yogīs and benefactor of all beings.
The narrative highlights Śiva’s exemplary humility and adherence to dharma among cosmic administrators. Although supremely worshipable, he models respect for Brahmā’s position in universal governance, demonstrating that true greatness includes humility and proper honor to authority—an implicit corrective to Dakṣa’s pride.
Brahmā uses the spider metaphor to communicate Śiva’s comprehensive agency over manifestation: creation, maintenance, and dissolution occur through his expansions, as a spider projects and withdraws its web. The comparison frames Śiva as deeply involved with cosmic processes while remaining masterful and self-possessed—supporting the chapter’s call that offending such a being is spiritually catastrophic.