Adhyaya 4

Verse 1

मैत्रेय उवाच एतावदुक्त्वा विरराम शङ्कर: पत्‍न्यङ्गनाशं ह्युभयत्र चिन्तयन् । सुहृद्दिद‍ृक्षु: परिशङ्किता भवान् निष्क्रामती निर्विशती द्विधास सा ॥ १ ॥

ಮೈತ್ರೇಯನು ಹೇಳಿದನು—ಇಷ್ಟು ಹೇಳಿ ಶಂಕರನು ಮೌನನಾದನು, ಪತ್ನಿ ಸತಿಯ ಎರಡೂ ದಿಕ್ಕಿನ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ. ಸತಿ ತಂದೆಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಧುಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಬಯಸಿದಳು, ಆದರೆ ಭವನನ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಭಯಪಟ್ಟಳು; ಹೀಗಾಗಿ ಮನಸ್ಸು ದ್ವಿಧೆಯಾಗಿದ್ದು ಒಳಗೆ ಹೊರಗೆ ಅಲೆಯುತ್ತಾ ಇತ್ತು.

Verse 2

सुहृद्दिद‍ृक्षाप्रतिघातदुर्मना: स्‍नेहाद्रुदत्यश्रुकलातिविह्वला । भवं भवान्यप्रतिपूरुषं रुषा प्रधक्ष्यतीवैक्षत जातवेपथु: ॥ २ ॥

ಬಂಧುಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಹೋಗುವ ಆಸೆ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟதால் ಸತಿ ದುಃಖಿತಳಾದಳು; ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಅಳುತ್ತಾ ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸಿ ಬಹಳ ವ್ಯಾಕುಲಳಾದಳು. ನಡುಗುತ್ತಾ, ಅವಳು ತನ್ನ ಅಪೂರ್ವ ಪತಿ ಭವ (ಶಿವ)ನನ್ನು ಕೋಪದಿಂದ ಅಂಥ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಳು—ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೇ ದಹಿಸಿಬಿಡುವಂತೆ.

Verse 3

ततो विनि:श्वस्य सती विहाय तं शोकेन रोषेण च दूयता हृदा । पित्रोरगात्स्त्रैणविमूढधीर्गृहान् प्रेम्णात्मनो योऽर्धमदात्सतां प्रिय: ॥ ३ ॥

ಆಮೇಲೆ ಸತಿ ಗಾಢವಾಗಿ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತ, ಶೋಕವೂ ರೋಷವೂ ಹೃದಯವನ್ನು ದಹಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತನ್ನಿಗೆ ಅರ್ಧದೇಹ ನೀಡಿದ ಸತ್ಪ್ರಿಯ ಶಂಕರನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತಂದೆಯ ಮನೆಗೆ ಹೋದಳು; ಸ್ತ್ರೀಭಾವದಿಂದ ಮೋಹಿತವಾದ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಇದು ಅಲ್ಪಬುದ್ಧಿಯ ಕೃತ್ಯವಾಯಿತು।

Verse 4

तामन्वगच्छन् द्रुतविक्रमां सतीम् एकां त्रिनेत्रानुचरा: सहस्रश: । सपार्षदयक्षा मणिमन्मदादय: पुरोवृषेन्द्रास्तरसा गतव्यथा: ॥ ४ ॥

ಸತಿ ಒಬ್ಬಳೇ ವೇಗವಾಗಿ ಹೊರಟುದನ್ನು ಕಂಡು, ತ್ರಿನೇತ್ರ ಶಿವನ ಸಾವಿರಾರು ಅನುಚರರು—ಮಣಿಮಾನ, ಮದ ಮೊದಲಾದವರು—ಯಕ್ಷರು ಹಾಗೂ ಪಾರ್ಷದರು ಜೊತೆಗೆ, ಮುಂದೆ ನಂದಿ ವೃಷಭನನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ತಕ್ಷಣವೇ ಅವಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು।

Verse 5

तां सारिकाकन्दुकदर्पणाम्बुज श्वेतातपत्रव्यजनस्रगादिभि: । गीतायनैर्दुन्दुभिशङ्खवेणुभि- र्वृषेन्द्रमारोप्य विटङ्किता ययु: ॥ ५ ॥

ಅವರು ಸತಿಯನ್ನು ವೃಷಭದ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ, ಅವಳ ಪ್ರಿಯ ಪಕ್ಷಿ, ಚೆಂಡು, ದರ್ಪಣ, ಕಮಲ, ಬಿಳಿ ಛತ್ರ, ಚಾಮರ, ಪುಷ್ಪಮಾಲೆ ಮೊದಲಾದ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದರು. ಗಾಯಕವೃಂದ, ದುಂದುಭಿ, ಶಂಖ ಮತ್ತು ವೇಣುಗಳ ನಾದದೊಂದಿಗೆ ಆ ಶೋಭಾಯಾತ್ರೆ ರಾಜಸಿಕ ಮೆರವಣಿಗೆಯಂತೆ ವೈಭವದಿಂದ ಸಾಗಿತು।

Verse 6

आब्रह्मघोषोर्जितयज्ञवैशसं विप्रर्षिजुष्टं विबुधैश्च सर्वश: । मृद्दार्वय:काञ्चनदर्भचर्मभि- र्निसृष्टभाण्डं यजनं समाविशत् ॥ ६ ॥

ನಂತರ ಅವಳು ತಂದೆಯ ಮನೆಗೆ ತಲುಪಿ, ಬ್ರಹ್ಮಘೋಷವಾಗಿ ವೇದಮಂತ್ರಗಳ ಜಪ ಗೂಂಜುತ್ತಿದ್ದ ಯಜ್ಞಶಾಲೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು. ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸೇರಿದ್ದರು; ಮಣ್ಣು, ಮರ, ಕಲ್ಲು/ಲೋಹ, ಚಿನ್ನ, ದರ್ಭೆ ಮತ್ತು ಚರ್ಮದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಅನೇಕ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಹಾಗೂ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಪಶುಗಳೂ ಇದ್ದವು।

Verse 7

तामागतां तत्र न कश्चनाद्रियद् विमानितां यज्ञकृतो भयाज्जन: । ऋते स्वसृर्वै जननीं च सादरा: प्रेमाश्रुकण्ठ्य: परिषस्वजुर्मुदा ॥ ७ ॥

ಸತಿ ತನ್ನ ಅನುಚರರೊಂದಿಗೆ ಯಜ್ಞಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ದಕ್ಷನ ಭಯದಿಂದ ಯಜ್ಞಕರ್ತರಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಅವಳನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅವಳ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಸಹೋದರಿಯರು ಮಾತ್ರ ಸಾದರವಾಗಿ ಮುಂದೆ ಬಂದು, ಪ್ರೇಮಾಶ್ರುಗಳಿಂದ ಕಂಠ ಗದ್ಗದಿತರಾಗಿ, ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಮಧುರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದರು।

Verse 8

सौदर्यसम्प्रश्नसमर्थवार्तया मात्रा च मातृष्वसृभिश्च सादरम् । दत्तां सपर्यां वरमासनं च सा नादत्त पित्राप्रतिनन्दिता सती ॥ ८ ॥

ತಾಯಿ, ಸಹೋದರಿಯರು ಮತ್ತು ಮಾವಂದಿರು ಸಾದರವಾಗಿ ಕುಶಲ ವಿಚಾರಿಸಿ ಆಸನ ಹಾಗೂ ಕಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರೂ; ತಂದೆ ದಕ್ಷನು ಸ್ವಾಗತಿಸದೆ ಕುಶಲವೂ ಕೇಳದೆ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಸತಿ ಉತ್ತರಿಸಲಿಲ್ಲ, ಏನನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ।

Verse 9

अरुद्रभागं तमवेक्ष्य चाध्वरं पित्रा च देवे कृतहेलनं विभौ । अनाद‍ृता यज्ञसदस्यधीश्वरी चुकोप लोकानिव धक्ष्यती रुषा ॥ ९ ॥

ಯಜ್ಞಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಸತಿ ರುದ್ರಭಾಗವೇ ಇಲ್ಲದೆ ಇರುವುದನ್ನು ಕಂಡಳು; ತಂದೆ ದಕ್ಷನು ವಿಭುವಾದ ದೇವ ಶಿವನಿಗೆ ಅವಹೇಳನ ಮಾಡಿದುದನ್ನೂ ತಿಳಿದಳು; ಮೇಲಾಗಿ ತನ್ನನ್ನೂ ಗೌರವಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಯಜ್ಞಸಭೆಯ ಅಧಿಷ್ಠಾತ್ರೀ ಸತಿ ಮಹಾಕೋಪದಿಂದ ತಂದೆಯನ್ನು ಕಣ್ಣಿನಿಂದಲೇ ದಹಿಸುವಂತೆ ನೋಡಿದಳು।

Verse 10

जगर्ह सामर्षविपन्नया गिरा शिवद्विषं धूमपथश्रमस्मयम् । स्वतेजसा भूतगणान्समुत्थितान् निगृह्य देवी जगतोऽभिश‍ृण्वत: ॥ १० ॥

ಕೋಪ ಮತ್ತು ದುಃಖದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲವಾದ ಸತಿ ಕಠಿಣ ವಚನಗಳಿಂದ ಶಿವದ್ವೇಷಿ, ಧೂಮಮಾರ್ಗದ ಶ್ರಮದ ಯಜ್ಞಗಳ ಮೇಲೆ ಗರ್ವಿಸುವ ದಕ್ಷನನ್ನು ಗರ್ಹಿಸಿದಳು. ಶಿವನ ಭೂತಗಣಗಳು ದಕ್ಷನಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಲು ಎದ್ದಾಗ ದೇವಿ ತನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಅವರನ್ನು ತಡೆದು, ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆ ತಂದೆಯನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿಂದಿಸಿದಳು।

Verse 11

देव्युवाच न यस्य लोकेऽस्त्यतिशायन: प्रिय- स्तथाप्रियो देहभृतां प्रियात्मन: । तस्मिन्समस्तात्मनि मुक्तवैरके ऋते भवन्तं कतम: प्रतीपयेत् ॥ ११ ॥

ದೇವಿ ಹೇಳಿದರು—ದೇಹಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವನಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಿಯನು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ; ಅವನಿಗೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯೇ ಇಲ್ಲ. ಯಾರೂ ಅವನಿಗೆ ಅತಿಪ್ರಿಯನಲ್ಲ, ಯಾರೂ ಶತ್ರುವಲ್ಲ; ಅವನು ಸಮಸ್ತಾತ್ಮ, ವೈರವಿಲ್ಲದವನು. ಅಂಥ ಸರ್ವಾತ್ಮನಿಗೆ ವಿರೋಧ ತೋರಬಲ್ಲದು ನಿಮ್ಮ ಹೊರತು ಇನ್ನಾರು?

Verse 12

दोषान् परेषां हि गुणेषु साधवो गृह्णन्ति केचिन्न भवाद‍ृशो द्विज । गुणांश्च फल्गून् बहुलीकरिष्णवो महत्तमास्तेष्वविदद्भवानघम् ॥ १२ ॥

ಓ ದ್ವಿಜ ದಕ್ಷಾ! ಸಾಧುಜನರು ಇತರರ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ದೋಷ ಹಿಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಯಾರಲ್ಲಾದರೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಗುಣ ಇದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಮೆಚ್ಚುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ನಿಮ್ಮಂಥವರು ಇತರರ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ದೋಷವನ್ನೇ ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ. ದುರ್ಭಾಗ್ಯವಶಾತ್ ನೀವು ಅಂಥ ಮಹಾತ್ಮ ಶಿವನಲ್ಲಿಯೂ ದೋಷ ಕಂಡಿರಿ।

Verse 13

नाश्चर्यमेतद्यदसत्सु सर्वदा महद्विनिन्दा कुणपात्मवादिषु । सेर्ष्यं महापूरुषपादपांसुभि- र्निरस्ततेज:सु तदेव शोभनम् ॥ १३ ॥

ಕ್ಷಣಭಂಗುರ ದೇಹವನ್ನೇ ಆತ್ಮವೆಂದು ಭಾವಿಸುವವರು ಸದಾ ಮಹಾತ್ಮರನ್ನು ನಿಂದಿಸುವುದು ಆಶ್ಚರ್ಯವಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಭೌತಿಕರ ಈರ್ಷೆಯೇ ಅವರ ಪತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣ; ಮಹಾಪುರುಷರ ಪಾದಧೂಳಿನಿಂದ ಅವರ ತೇಜಸ್ಸು ಕ್ಷೀಣವಾಗುತ್ತದೆ—ಅದೇ ಶೋಭನ.

Verse 14

यद्वय‍क्षरं नाम गिरेरितं नृणां सकृत्प्रसङ्गादघमाशु हन्ति तत् । पवित्रकीर्तिं तमलङ्‌घ्यशासनं भवानहो द्वेष्टि शिवं शिवेतर: ॥ १४ ॥

ಪ್ರಿಯ ತಂದೆ! ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಮೇಲೆ ದ್ವೇಷ ತೋರಿಸುವುದು ಮಹಾ ಅಪರಾಧ. ‘ಶಿ’ ‘ವ’ ಎಂಬ ಎರಡು ಅಕ್ಷರಗಳ ಅವರ ನಾಮವನ್ನು ಸತ್ಸಂಗದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಉಚ್ಚರಿಸಿದರೂ ಪಾಪಗಳು ಶೀಘ್ರ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಪವಿತ್ರ ಕೀರ್ತಿಯುಳ್ಳ, ಆಜ್ಞೆ ಲಂಘಿಸಲಾಗದ ಆ ಶುದ್ಧ ಶಿವನನ್ನು ನೀವು ಮಾತ್ರ ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತೀರಿ.

Verse 15

यत्पादपद्मं महतां मनोऽलिभि- र्निषेवितं ब्रह्मरसासवार्थिभि: । लोकस्य यद्वर्षति चाशिषोऽर्थिन- स्तस्मै भवान्द्रुह्यति विश्वबन्धवे ॥ १५ ॥

ತ್ರಿಲೋಕದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಮಿತ್ರನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಮೇಲೆ ನೀವು ಈರ್ಷೆ ತೋರುತ್ತೀರಿ. ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದದ ರಸವನ್ನು ಬಯಸುವ ಮಹಾತ್ಮರ ಮನೋಭ್ರಮರಗಳು ಅವರ ಪಾದಪದ್ಮವನ್ನು ಸೇವಿಸಿ ಮಧುವನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೂ ಇಷ್ಟವಾದ ವರಗಳನ್ನು ಸುರಿಸುವ ಆ ವಿಶ್ವಬಂಧುವಿಗೆ ನೀವು ದ್ರೋಹ ಮಾಡುತ್ತೀರಿ.

Verse 16

किं वा शिवाख्यमशिवं न विदुस्त्वदन्ये ब्रह्मादयस्तमवकीर्य जटा: श्मशाने । तन्माल्यभस्मनृकपाल्यवसत्पिशाचै- र्ये मूर्धभिर्दधति तच्चरणावसृष्टम् ॥ १६ ॥

ನೀವು ನಿಮ್ಮಿಗಿಂತಲೂ ಮಹಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಮಹಾಪುರುಷರು ಜನರು ಶಿವನೆಂದು ಕರೆಯುವ ಆ ‘ಅಶಿವ’ನನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೀರಾ? ಶ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ, ಜಟೆಗಳು ಚದುರಿರುವ, ಮಾನವ ಕಪಾಲಗಳ ಮಾಲೆ ಧರಿಸಿ ಭಸ್ಮ ಲೇಪಿಸಿಕೊಂಡು ಪಿಶಾಚರೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಅವನನ್ನು—ಆದರೂ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಮಹನೀಯರು ಅವನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಹೂಗಳನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತಮ್ಮ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 17

कर्णौ पिधाय निरयाद्यदकल्प ईशे धर्मावितर्यसृणिभिर्नृभिरस्यमाने । छिन्द्यात्प्रसह्य रुशतीमसतीं प्रभुश्चे- ज्जिह्वामसूनपि ततो विसृजेत्स धर्म: ॥ १७ ॥

ಸತಿ ಹೇಳಿದರು: ಧರ್ಮದ ಅಧಿಪತಿ ಈಶ್ವರನನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಲ್ಲದೆ ನಿಂದಿಸುವ ದುಷ್ಟನ ಮಾತು ಕೇಳಿದರೆ, ಶಿಕ್ಷಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥನಾದವನು ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿಂದ ದೂರ ಹೋಗಬೇಕು. ಆದರೆ ಶಕ್ತನಾದರೆ, ಬಲವಂತವಾಗಿ ನಿಂದಕನ ನಾಲಿಗೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಬೇಕು; ನಂತರ ಧರ್ಮರಕ್ಷಣಾರ್ಥವಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರಾಣವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು—ಅದೇ ಧರ್ಮ.

Verse 18

अतस्तवोत्पन्नमिदं कलेवरं न धारयिष्ये शितिकण्ठगर्हिण: । जग्धस्य मोहाद्धि विशुद्धिमन्धसो जुगुप्सितस्योद्धरणं प्रचक्षते ॥ १८ ॥

ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿತಿಕಂಠನನ್ನು ನಿಂದಿಸಿದ ನಿನ್ನಿಂದ ಪಡೆದ ಈ ನಿಂದ್ಯ ದೇಹವನ್ನು ನಾನು ಇನ್ನು ಧರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಷಮಿಶ್ರ ಆಹಾರವನ್ನು ತಿಂದವನು ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ವಾಂತಿ ಮಾಡುವುದೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಎನ್ನುವಂತೆ, ನಾನು ಈ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತೇನೆ।

Verse 19

न वेदवादाननुवर्तते मति: स्व एव लोके रमतो महामुने: । यथा गतिर्देवमनुष्ययो: पृथक् स्व एव धर्मे न परं क्षिपेत्स्थित: ॥ १९ ॥

ಹೇ ಮಹಾಮುನಿ! ತನ್ನ ಆತ್ಮಲೋಕದಲ್ಲೇ ರಮಿಸುವ ಮಹಾತ್ಮನ ಬುದ್ಧಿ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ವೇದವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ದೇವತೆಗಳ ಗತಿ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರ ಗತಿ ವಿಭಿನ್ನವಾದಂತೆ, ಸ್ವಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ಪರಧರ್ಮವನ್ನು ದೂಷಿಸಬಾರದು।

Verse 20

कर्म प्रवृत्तं च निवृत्तमप्यृतं वेदे विविच्योभयलिङ्गमाश्रितम् । विरोधि तद्यौगपदैककर्तरि द्वयं तथा ब्रह्मणि कर्म नर्च्छति ॥ २० ॥

ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧದ ಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶಗಳಿವೆ—ಭೋಗಾಸಕ್ತರಿಗೆ ಪ್ರವೃತ್ತಿ-ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ವಿರಕ್ತರಿಗೆ ನಿವೃತ್ತಿ-ಕರ್ಮ. ಇವೆರಡರ ಲಕ್ಷಣಗಳು ವಿಭಿನ್ನ; ಒಂದೇ ಕರ್ತನಲ್ಲಿ ಎರಡನ್ನೂ ಒಂದೇ ವೇಳೆ ಕಾಣುವುದು ವಿರೋಧ. ಆದರೆ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದವನು ಎರಡನ್ನೂ ಮೀರಿಸಬಹುದು।

Verse 21

मा व: पदव्य: पितरस्मदास्थिता या यज्ञशालासु न धूमवर्त्मभि: । तदन्नतृप्तैरसुभृद्‌भिरीडिता अव्यक्तलिङ्गा अवधूतसेविता: ॥ २१ ॥

ತಂದೆಯೇ, ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪದವಿ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ನೀವೂ ನಿನ್ನ ಹೊಗಳಿಗರೂ ಕಲ್ಪಿಸಲಾರಿರಿ. ಯಜ್ಞಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಧೂಮಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ಕರ್ಮಕಾಂಡ ಯಜ್ಞ ಮಾಡುವವರು ಯಜ್ಞಾನ್ನದಿಂದ ದೇಹದ ಅಗತ್ಯ ತೃಪ್ತಿಗೇ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ನಾವು ಕೇವಲ ಸಂಕಲ್ಪಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಬಲ್ಲೆವು; ಇದು ತ್ಯಾಗಿಗಳು, ಆತ್ಮಸಿದ್ಧರು, ಅವಧೂತರನ್ನು ಸೇವಿಸುವ ಮಹಾತ್ಮರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ।

Verse 22

नैतेन देहेन हरे कृतागसो देहोद्भवेनालमलं कुजन्मना । व्रीडा ममाभूत्कुजनप्रसङ्गत- स्तज्जन्म धिग्यो महतामवद्यकृत् ॥ २२ ॥

ಹೇ ಹರಿಯೇ! ನೀನು ಶಿತಿಕಂಠ (ಶಿವ)ನ ಪದಪದ್ಮಗಳಿಗೆ ಅಪರಾಧಿ; ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ನನ್ನ ದೇಹವೂ ನಿನ್ನ ದೇಹದಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟಿದೆ. ಈ ದೇಹಸಂಬಂಧದಿಂದ ನನಗೆ ಘೋರ ಲಜ್ಜೆ; ಮಹಾಪುರುಷನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿದವನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಇರುವುದರಿಂದ ನನ್ನ ಜನ್ಮವನ್ನೇ ನಾನು ಧಿಕ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ।

Verse 23

गोत्रं त्वदीयं भगवान्वृषध्वजो दाक्षायणीत्याह यदा सुदुर्मना: । व्यपेतनर्मस्मितमाशु तदाऽहं व्युत्स्रक्ष्य एतत्कुणपं त्वदङ्गजम् ॥ २३ ॥

ಗೋತ್ರಸಂಬಂಧದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ವೃಷಧ್ವಜ ಶಿವನು ನನಗೆ ‘ದಾಕ್ಷಾಯಣಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯುವಾಗಲೇ ನಾನು ತಕ್ಷಣ ವಿಷಾದಗೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ; ನನ್ನ ಹಾಸ್ಯ-ಆನಂದ ಮತ್ತು ನಗು ಕೂಡ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಮಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ನಿನ್ನಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಈ ಚೀಲದಂತ ದೇಹದ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ಬಹಳ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತೇನೆ।

Verse 24

मैत्रेय उवाच इत्यध्वरे दक्षमनूद्य शत्रुहन् क्षितावुदीचीं निषसाद शान्तवाक् । स्पृष्ट्वा जलं पीतदुकूलसंवृता निमील्य द‍ृग्योगपथं समाविशत् ॥ २४ ॥

ಮೈತ್ರೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಶತ್ರುಹನ್ ವಿದುರಾ! ಯಜ್ಞಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ತಂದೆ ದಕ್ಷನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಸತಿ ಶಾಂತವಾಕ್ಯದಿಂದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಉತ್ತರದಿಕ್ಕಿಗೆ ಮುಖಮಾಡಿದಳು. ಕಾಷಾಯ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ ಜಲವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಶುದ್ಧಳಾಗಿ, ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ ಯೋಗಪಥದಲ್ಲಿ ಲೀನಳಾದಳು।

Verse 25

कृत्वा समानावनिलौ जितासना सोदानमुत्थाप्य च नाभिचक्रत: । शनैर्हृदि स्थाप्य धियोरसि स्थितं कण्ठाद्भ्रुवोर्मध्यमनिन्दितानयत् ॥ २५ ॥

ಮೊದಲು ಅವಳು ಆಸನವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ ಪ್ರಾಣವಾಯುವನ್ನು ಸಮಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಂದಳು. ನಂತರ ಉದಾನವಾಯುವನ್ನು ನಾಭಿಚಕ್ರದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿ ಸಮತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಳು. ಬಳಿಕ ಬುದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರಿತ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಕಂಠಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಕ್ರಮೇಣ ಭ್ರೂಮಧ್ಯಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದಳು।

Verse 26

एवं स्वदेहं महतां महीयसा मुहु: समारोपितमङ्कमादरात् । जिहासती दक्षरुषा मनस्विनी दधार गात्रेष्वनिलाग्निधारणाम् ॥ २६ ॥

ಈ ರೀತಿ ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲು—ಮಹಾತ್ಮರಿಂದ ಪೂಜಿತನಾದ ಮಹಿಮಾವಂತ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಹಾಗೂ ಗೌರವದಿಂದ ಮರುಮರು ತನ್ನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಏರಿಸಿದ್ದ ಆ ದೇಹವನ್ನು—ಸತಿ ತಂದೆಯ ಮೇಲಿನ ಕೋಪದಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ದೃಢಗೊಳಿಸಿ, ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಅನಿಲ-ಅಗ್ನಿ ಧಾರಣೆಯ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಹಿಡಿದಳು।

Verse 27

तत: स्वभर्तुश्चरणाम्बुजासवं जगद्गुरोश्चिन्तयती न चापरम् । ददर्श देहो हतकल्मष: सती सद्य: प्रजज्वाल समाधिजाग्निना ॥ २७ ॥

ನಂತರ ಸತಿ ಬೇರೆ ಯಾವುದನ್ನೂ ಚಿಂತಿಸದೆ, ತನ್ನ ಪತಿ—ಜಗದ್ಗುರು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಚರಣಕಮಲಗಳ ಅಮೃತವನ್ನೇ ಧ್ಯಾನಿಸಿದಳು. ಹೀಗೆ ಅವಳು ಎಲ್ಲ ಕಲ್ಮಷಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧಳಾಗಿ, ಸಮಾಧಿಯ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ತನ್ನ ದೇಹವು ತಕ್ಷಣವೇ ಜ್ವಲಿಸುವುದನ್ನು ಕಂಡಳು।

Verse 28

तत्पश्यतां खे भुवि चाद्भुतं महद् हाहेति वाद: सुमहानजायत । हन्त प्रिया दैवतमस्य देवी जहावसून् केन सती प्रकोपिता ॥ २८ ॥

ಸತಿ ಕೋಪದಿಂದ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದಾಗ ಆಕಾಶದಲ್ಲೂ ಭೂಮಿಯಲ್ಲೂ ಅಚ್ಚರಿಯ ಮಹಾ ‘ಹಾಯ್ ಹಾಯ್’ ಎಂಬ ಗದ್ದಲ ಎದ್ದಿತು. ಅತ್ಯಂತ ಪೂಜ್ಯ ದೇವರಾದ ಶಿವನ ಪ್ರಿಯ ದೇವಿ ಸತಿ ಏಕೆ ಹೀಗೆ ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟಳು?

Verse 29

अहो अनात्म्यं महदस्य पश्यत प्रजापतेर्यस्य चराचरं प्रजा: । जहावसून् यद्विमतात्मजा सती मनस्विनी मानमभीक्ष्णमर्हति ॥ २९ ॥

ಅಹೋ, ಇದು ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಅನಾತ್ಮ್ಯ! ಚರಾಚರ ಸಕಲ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷನು ತನ್ನದೇ ಮಗಳು ಸತಿಯನ್ನು—ಪತಿವ್ರತೆ ಹಾಗೂ ಮಹಾತ್ಮಳಾದ ಅವಳನ್ನು—ಅವಮಾನಿಸಿದನು; ಆ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದಲೇ ಅವಳು ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದಳು.

Verse 30

सोऽयं दुर्मर्षहृदयो ब्रह्मध्रुक् च लोकेऽपकीर्तिं महतीमवाप्स्यति । यदङ्गजां स्वां पुरुषद्विडुद्यतां न प्रत्यषेधन्मृतयेऽपराधत: ॥ ३० ॥

ಈ ಕಠೋರಹೃದಯ ದಕ್ಷನು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವಕ್ಕೆ ಅಯೋಗ್ಯನೂ ಬ್ರಹ್ಮದ್ರೋಹಿಯೂ ಆಗಿ, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಅಪಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವನು; ಏಕೆಂದರೆ ತನ್ನ ಅಪರಾಧದಿಂದ ಮರಣದತ್ತ ಹೊರಟ ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಪರಮಪುರುಷನ ಮೇಲೆ ದ್ವೇಷವಿಟ್ಟನು.

Verse 31

वदत्येवं जने सत्या दृष्ट्वासुत्यागमद्भुतम् । दक्षं तत्पार्षदा हन्तुमुदतिष्ठन्नुदायुधा: ॥ ३१ ॥

ಜನರು ಸತಿಯ ಅದ್ಭುತ ಸ್ವಇಚ್ಛಾಮರಣವನ್ನು ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಬಂದ ಪಾರ್ಷದರು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ದಕ್ಷನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಎದ್ದುನಿಂತರು.

Verse 32

तेषामापततां वेगं निशाम्य भगवान् भृगु: । यज्ञघ्नघ्नेन यजुषा दक्षिणाग्नौ जुहाव ह ॥ ३२ ॥

ಅವರು ವೇಗವಾಗಿ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ಭಗವಾನ್ ಭೃಗು ಅಪಾಯವನ್ನು ಅರಿತು, ದಕ್ಷಿಣಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹವಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವರನ್ನು ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಸಂಹರಿಸಬಲ್ಲ ಯಜುರ್ವೇದ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದನು.

Verse 33

अध्वर्युणा हूयमाने देवा उत्पेतुरोजसा । ऋभवो नाम तपसा सोमं प्राप्ता: सहस्रश: ॥ ३३ ॥

ಅಧ್ವರ್ಯು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಆಹುತಿ ಅರ್ಪಿಸಿದ ತಕ್ಷಣ ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ಓಜಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ತಕ್ಷಣ ಪ್ರकटರಾದರು. ‘ಋಭು’ ಎಂಬ ದೇವಗಣ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸೋಮಬಲವನ್ನು ಪಡೆದು ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದರು.

Verse 34

तैरलातायुधै: सर्वे प्रमथा: सहगुह्यका: । हन्यमाना दिशो भेजुरुशद्‌भिर्ब्रह्मतेजसा ॥ ३४ ॥

ಋಭು ದೇವತೆಗಳು ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿಯ ಅರ್ಧದಗ್ಧ ಕಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಆಯುಧಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿ ಪ್ರಮಥರು ಮತ್ತು ಗುಹ್ಯಕರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು. ಬ್ರಹ್ಮತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ದಗ್ಧರಾಗಿ ಅವರು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಓಡಿ ಅಂತರಧಾನರಾದರು.