Adhyaya 29

Verse 1

प्राचीनबर्हिरुवाच भगवंस्ते वचोऽस्माभिर्न सम्यगवगम्यते । कवयस्तद्विजानन्ति न वयं कर्ममोहिता: ॥ १ ॥

ರಾಜ ಪ್ರಾಚೀನಬರ್ಹಿ ಹೇಳಿದರು— ಹೇ ಭಗವನ್, ನೀವು ಹೇಳಿದ ಪುರಂಜನ ರೂಪಕಕಥೆಯ ತಾತ್ಪರ್ಯವನ್ನು ನಾವು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪರಿಪೂರ್ಣರಾದ ಕವಿಗಳೇ ಅದನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ; ನಾವು ಕರ್ಮಮೋಹದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತರಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದರ ಉದ್ದೇಶ ತಿಳಿಯುವುದು ಕಷ್ಟ.

Verse 2

नारद उवाच पुरुषं पुरञ्जनं विद्याद्यद् व्यनक्त्यात्मन: पुरम् । एकद्वित्रिचतुष्पादं बहुपादमपादकम् ॥ २ ॥

ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು— ಪುರಂಜನನೆಂದರೆ ಜೀವಾತ್ಮ; ಅವನು ತನ್ನ ಕರ್ಮಾನುಸಾರವಾಗಿ ತನ್ನ ದೇಹ-ನಗರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ಕಾಲು, ಎರಡು ಕಾಲು, ಮೂರು ಕಾಲು, ನಾಲ್ಕು ಕಾಲು, ಅನೇಕ ಕಾಲು ಅಥವಾ ಕಾಲಿಲ್ಲದ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಭೋಗ್ತಾ ಎಂಬ ಭಾವದಿಂದಲೇ ಅವನು ‘ಪುರಂಜನ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 3

योऽविज्ञाताहृतस्तस्य पुरुषस्य सखेश्वर: । यन्न विज्ञायते पुम्भिर्नामभिर्वा क्रियागुणै: ॥ ३ ॥

ನಾನು ‘ಅವಿಜ್ಞಾತ’ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದವನು ಪರಮ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಭಗವಾನನೇ— ಜೀವದ ಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ನಿತ್ಯ ಸಖ. ಭೌತಿಕ ಹೆಸರುಗಳು, ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಅಥವಾ ಗುಣಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಬಂಧಿತ ಜೀವಿಗೆ ಅವನು ಸದಾ ಅಜ್ಞೇಯನಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತಾನೆ.

Verse 4

यदा जिघृक्षन् पुरुष: कार्त्स्‍न्येन प्रकृतेर्गुणान् । नवद्वारं द्विहस्ताङ्‌घ्रि तत्रामनुत साध्विति ॥ ४ ॥

ಜೀವನು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭೋಗಿಸಲು ಬಯಸಿದಾಗ, ಅನೇಕ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ದ್ವಾರಗಳಿರುವ, ಎರಡು ಕೈಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಕಾಲುಗಳಿರುವ ದೇಹವನ್ನು ‘ಶ್ರೇಷ್ಠ’ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಅವನು ಮಾನವ ಅಥವಾ ದೇವದೇಹವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 5

बुद्धिं तु प्रमदां विद्यान्ममाहमिति यत्कृतम् । यामधिष्ठाय देहेऽस्मिन् पुमान् भुङ्क्तेऽक्षभिर्गुणान् ॥ ५ ॥

ಇಲ್ಲಿ ‘ಪ್ರಮದಾ’ ಎಂದರೆ ಭೌತಿಕ ಬುದ್ಧಿ—ಅಂದರೆ ಅಜ್ಞಾನ—ಇದು ‘ನಾನು’ ಮತ್ತು ‘ನನ್ನದು’ ಎಂಬ ಭಾವವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಮನುಷ್ಯನು ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮೂಲಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಸುಖದುಃಖಗಳನ್ನು ಭೋಗಿಸುತ್ತಾನೆ; ಹೀಗೆ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕುತ್ತಾನೆ.

Verse 6

सखाय इन्द्रियगणा ज्ञानं कर्म च यत्कृतम् । सख्यस्तद्वृत्तय: प्राण: पञ्चवृत्तिर्यथोरग: ॥ ६ ॥

ಐದು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಐದು ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಪುರಂಜನಿಯ ಪುರುಷ ಸ್ನೇಹಿತರು. ಅವುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಜೀವನು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದು ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾನೆ. ಇಂದ್ರಿಯವೃತ್ತಿಗಳು ಸಖಿಯರಂತೆ; ಐದು ತಲೆಗಳ ಸರ್ಪದಂತೆ ಪ್ರಾಣವು ಐದು ಪ್ರವಾಹಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 7

बृहद्बलं मनो विद्यादुभयेन्द्रियनायकम् । पञ्चाला: पञ्च विषया यन्मध्ये नवखं पुरम् ॥ ७ ॥

ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಸೇವಕನು, ಎಲ್ಲರ ಅಧಿಪತಿ, ಮನಸ್ಸೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅದು ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೂ ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೂ ನಾಯಕ. ಐದು ವಿಷಯಗಳೇ ಪಾಂಚಾಲ ರಾಜ್ಯ, ಅಲ್ಲಿ ಭೋಗ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆ ಪಾಂಚಾಲದೊಳಗೆ ಒಂಬತ್ತು ಬಾಗಿಲುಗಳ ದೇಹನಗರವಿದೆ.

Verse 8

अक्षिणी नासिके कर्णौ मुखं शिश्नगुदाविति । द्वे द्वे द्वारौ बहिर्याति यस्तदिन्द्रियसंयुत: ॥ ८ ॥

ಎರಡು ಕಣ್ಣುಗಳು, ಎರಡು ಮೂಗಿನ ರಂಧ್ರಗಳು, ಎರಡು ಕಿವಿಗಳು—ಇವು ಜೋಡಿ ಬಾಗಿಲುಗಳು. ಬಾಯಿ, ಜನನೇಂದ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಗುದವೂ ಬೇರೆ ಬಾಗಿಲುಗಳು. ಈ ಒಂಬತ್ತು ಬಾಗಿಲುಗಳ ದೇಹದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಜೀವನು ಹೊರಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡಿ ರೂಪ-ರಸಾದಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 9

अक्षिणी नासिके आस्यमिति पञ्चपुर: कृता: । दक्षिणा दक्षिण: कर्ण उत्तरा चोत्तर: स्मृत: । पश्चिमे इत्यधोद्वारौ गुदं शिश्नमिहोच्यते ॥ ९ ॥

ಎರಡು ಕಣ್ಣುಗಳು, ಎರಡು ಮೂಗಿನ ರಂಧ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಯಿ—ಇವು ಮುಂಭಾಗದ ಐದು ಬಾಗಿಲುಗಳು. ಬಲ ಕಿವಿ ದಕ್ಷಿಣ ಬಾಗಿಲು, ಎಡ ಕಿವಿ ಉತ್ತರ ಬಾಗಿಲು. ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಡೆ ಕೆಳಗಿರುವ ಎರಡು ಬಾಗಿಲುಗಳು ಗುದ ಮತ್ತು ಶಿಶ್ನವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

Verse 10

खद्योताविर्मुखी चात्र नेत्रे एकत्र निर्मिते । रूपं विभ्राजितं ताभ्यां विचष्टे चक्षुषेश्वर: ॥ १० ॥

ಖದ್ಯೋತಾ ಮತ್ತು ಆವಿರ್ಮುಖೀ ಎಂಬ ಎರಡು ಬಾಗಿಲುಗಳು—ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಕಪಕ್ಕನೆ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಎರಡು ಕಣ್ಣುಗಳು. ‘ವಿಭ್ರಾಜಿತ’ ಎಂಬ ಪಟ್ಟಣವು ರೂಪವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಚಕ್ಷುಷೇಶ್ವರನು ಸದಾ ನಾನಾವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 11

नलिनी नालिनी नासे गन्ध: सौरभ उच्यते । घ्राणोऽवधूतो मुख्यास्यं विपणो वाग्रसविद्रस: ॥ ११ ॥

ನಲಿನೀ ಮತ್ತು ನಾಲಿನೀ ಎಂಬ ಎರಡು ದ್ವಾರಗಳು ಎರಡು ನಾಸಾರಂಧ್ರಗಳು; ಸೌರಭ ಎಂಬ ನಗರವು ಸುಗಂಧ. ಅವಧೂತ ಎಂಬ ಸಹಚರನು ಘ್ರಾಣೇಂದ್ರಿಯ. ಮುಖ್ಯಾ ದ್ವಾರವು ಬಾಯಿ; ವಿಪಣವು ವಾಕ್ಶಕ್ತಿ; ರಸವಿದ್ರಸವು ರಸಜ್ಞ—ರುಚೇಂದ್ರಿಯ.

Verse 12

आपणो व्यवहारोऽत्र चित्रमन्धो बहूदनम् । पितृहूर्दक्षिण: कर्ण उत्तरो देवहू: स्मृत: ॥ १२ ॥

ಆಪಣ ಎಂಬ ನಗರವು ಜಿಹ್ವೆಯ ವಾಕ್ಯವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ಬಹೂದನವೆಂದರೆ ನಾನಾವಿಧ ಆಹಾರಗಳು. ಬಲ ಕಿವಿ ಪಿತೃಹೂ ದ್ವಾರ, ಎಡ ಕಿವಿ ದೇವಹೂ ದ್ವಾರ ಎಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ.

Verse 13

प्रवृत्तं च निवृत्तं च शास्त्रं पञ्चालसंज्ञितम् । पितृयानं देवयानं श्रोत्राच्छ्रुतधराद्‌व्रजेत् ॥ १३ ॥

ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ನಿವೃತ್ತಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ‘ಪಂಚಾಲ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಜೀವನು ಎರಡು ಕಿವಿಗಳ ಮೂಲಕ ಶ್ರುತಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿ ಜ್ಞಾನ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಆ ಶ್ರವಣದಿಂದ ಕೆಲವರು ಪಿತೃಯಾನದಿಂದ ಪಿತೃಲೋಕಕ್ಕೆ, ಕೆಲವರು ದೇವಯಾನದಿಂದ ದೇವಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 14

आसुरी मेढ्रमर्वाग्द्वार्व्यवायो ग्रामिणां रति: । उपस्थो दुर्मद: प्रोक्तो निऋर्तिर्गुद उच्यते ॥ १४ ॥

ಆಸುರೀ ಎಂಬ ಕೆಳದ್ವಾರವು ಜನನೇಂದ್ರಿಯ; ಅದರ ಮೂಲಕ ಗ್ರಾಮಕ ಎಂಬ ನಗರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ—ಅದು ಮೈಥುನಾರ್ಥವಾಗಿದ್ದು ಮೂಢ ಗ್ರಾಮ್ಯರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ. ಉಪಸ್ಥ—ಪ್ರಜನನಶಕ್ತಿ—ದುರ್ಮದ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಗುದವು ನಿರೃತಿ ಎಂದು ಉಚ್ಯತೆ.

Verse 15

वैशसं नरकं पायुर्लुब्धकोऽन्धौ तु मे श‍ृणु । हस्तपादौ पुमांस्ताभ्यां युक्तो याति करोति च ॥ १५ ॥

ಪುರಂಜನನು ವೈಶಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದರೆ ಅದು ನರಕಗಮನ—ಪಾಯುವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ—ಎಂದು ಅರ್ಥ. ಅವನ ಜೊತೆ ಲುಬ್ಧಕ ಎಂಬುದು ಪಾಯುವಿನ ಕಾರ್ಯೇಂದ್ರಿಯ. ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಎರಡು ಕುರುಡು ಸಹಚರರು ಕೈಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳು. ಕೈ-ಕಾಲುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಜೀವನು ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಇತ್ತಿಚ್ಚೆ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 16

अन्त:पुरं च हृदयं विषूचिर्मन उच्यते । तत्र मोहं प्रसादं वा हर्षं प्राप्नोति तद्गुणै: ॥ १६ ॥

‘ಅಂತಃಪುರ’ವೆಂದರೆ ಹೃದಯ; ‘ವಿಷೂಚಿ’ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅಲೆದಾಡುವ ಮನಸ್ಸು. ಆ ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಜೀವನು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಗುಣಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೋಹ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಸಾದ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹರ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 17

यथा यथा विक्रियते गुणाक्तो विकरोति वा । तथा तथोपद्रष्टात्मा तद्वृत्तीरनुकार्यते ॥ १७ ॥

ಗುಣಗಳಿಂದ ಕಲుషಿತವಾದ ಬುದ್ಧಿಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಜೀವನು ಹೇಗೆ ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಾನೋ ಅಥವಾ ಕ್ರಿಯೆಗೈಯುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆ ಹಾಗೆ ಉಪದ್ರಷ್ಟಾತ್ಮನಂತೆ ಬುದ್ಧಿಯ ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನೇ ಅನುಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜಾಗೃತದಲ್ಲೂ ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲೂ ಬುದ್ಧಿ ಹಲವು ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 18

देहो रथस्त्विन्द्रियाश्व: संवत्सररयोऽगति: । द्विकर्मचक्रस्त्रिगुणध्वज: पञ्चासुबन्धुर: ॥ १८ ॥ मनोरश्मिर्बुद्धिसूतो हृन्नीडो द्वन्द्वकूबर: । पञ्चेन्द्रियार्थप्रक्षेप: सप्तधातुवरूथक: ॥ १९ ॥ आकूतिर्विक्रमो बाह्यो मृगतृष्णां प्रधावति । एकादशेन्द्रियचमू: पञ्चसूनाविनोदकृत् ॥ २० ॥

ನಾರದ ಮುನಿಯು ಮುಂದುವರಿದನು—ನಾನು ರಥವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದು ನಿಜವಾಗಿ ಈ ದೇಹವೇ; ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಅದನ್ನು ಎಳೆಯುವ ಕುದುರೆಗಳು. ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾಲವೇಗದಲ್ಲಿ ಅವು ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲದೆ ಓಡಿದರೂ ನಿಜವಾದ ಮುನ್ನಡೆ ಇಲ್ಲ. ಪುಣ್ಯ–ಪಾಪ ಕರ್ಮಗಳು ಎರಡು ಚಕ್ರಗಳು; ತ್ರಿಗುಣಗಳು ಧ್ವಜಗಳು; ಐದು ಪ್ರಾಣಗಳು ಬಂಧನ. ಮನಸ್ಸು ರಶ್ಮಿ (ಕಗ್ಗಂಟು/ಕಯಿರು), ಬುದ್ಧಿ ಸಾರಥಿ. ಹೃದಯ ಆಸನ; ಸುಖ–ದುಃಖಾದಿ ದ್ವಂದ್ವಗಳು ಕೂಬರ (ಗಂಟು) ಸ್ಥಾನ. ಏಳು ಧಾತುಗಳು ಆವರಣ; ಐದು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಬಾಹ್ಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳು; ಹನ್ನೊಂದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಸೇನೆ. ವಿಷಯಾಸಕ್ತ ಜೀವನು ರಥಸ್ಥನಾಗಿ ಮೃಗತೃಷ್ಣೆಯಂತೆ ಮಿಥ್ಯಾ ಆಸೆಗಳ ತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ ಜನ್ಮಜನ್ಮಾಂತರ ಓಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 19

देहो रथस्त्विन्द्रियाश्व: संवत्सररयोऽगति: । द्विकर्मचक्रस्त्रिगुणध्वज: पञ्चासुबन्धुर: ॥ १८ ॥ मनोरश्मिर्बुद्धिसूतो हृन्नीडो द्वन्द्वकूबर: । पञ्चेन्द्रियार्थप्रक्षेप: सप्तधातुवरूथक: ॥ १९ ॥ आकूतिर्विक्रमो बाह्यो मृगतृष्णां प्रधावति । एकादशेन्द्रियचमू: पञ्चसूनाविनोदकृत् ॥ २० ॥

ನಾರದ ಮುನಿಯು ಮುಂದುವರಿದನು—ನಾನು ರಥವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದು ನಿಜವಾಗಿ ಈ ದೇಹವೇ; ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಅದನ್ನು ಎಳೆಯುವ ಕುದುರೆಗಳು. ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾಲವೇಗದಲ್ಲಿ ಅವು ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲದೆ ಓಡಿದರೂ ನಿಜವಾದ ಮುನ್ನಡೆ ಇಲ್ಲ. ಪುಣ್ಯ–ಪಾಪ ಕರ್ಮಗಳು ಎರಡು ಚಕ್ರಗಳು; ತ್ರಿಗುಣಗಳು ಧ್ವಜಗಳು; ಐದು ಪ್ರಾಣಗಳು ಬಂಧನ. ಮನಸ್ಸು ರಶ್ಮಿ (ಕಗ್ಗಂಟು/ಕಯಿರು), ಬುದ್ಧಿ ಸಾರಥಿ. ಹೃದಯ ಆಸನ; ಸುಖ–ದುಃಖಾದಿ ದ್ವಂದ್ವಗಳು ಕೂಬರ (ಗಂಟು) ಸ್ಥಾನ. ಏಳು ಧಾತುಗಳು ಆವರಣ; ಐದು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಬಾಹ್ಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳು; ಹನ್ನೊಂದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಸೇನೆ. ವಿಷಯಾಸಕ್ತ ಜೀವನು ರಥಸ್ಥನಾಗಿ ಮೃಗತೃಷ್ಣೆಯಂತೆ ಮಿಥ್ಯಾ ಆಸೆಗಳ ತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ ಜನ್ಮಜನ್ಮಾಂತರ ಓಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 20

देहो रथस्त्विन्द्रियाश्व: संवत्सररयोऽगति: । द्विकर्मचक्रस्त्रिगुणध्वज: पञ्चासुबन्धुर: ॥ १८ ॥ मनोरश्मिर्बुद्धिसूतो हृन्नीडो द्वन्द्वकूबर: । पञ्चेन्द्रियार्थप्रक्षेप: सप्तधातुवरूथक: ॥ १९ ॥ आकूतिर्विक्रमो बाह्यो मृगतृष्णां प्रधावति । एकादशेन्द्रियचमू: पञ्चसूनाविनोदकृत् ॥ २० ॥

ನಾರದ ಮುನಿಯು ಮುಂದುವರಿದನು—ನಾನು ರಥವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದು ನಿಜವಾಗಿ ಈ ದೇಹವೇ; ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಅದನ್ನು ಎಳೆಯುವ ಕುದುರೆಗಳು. ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾಲವೇಗದಲ್ಲಿ ಅವು ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲದೆ ಓಡಿದರೂ ನಿಜವಾದ ಮುನ್ನಡೆ ಇಲ್ಲ. ಪುಣ್ಯ–ಪಾಪ ಕರ್ಮಗಳು ಎರಡು ಚಕ್ರಗಳು; ತ್ರಿಗುಣಗಳು ಧ್ವಜಗಳು; ಐದು ಪ್ರಾಣಗಳು ಬಂಧನ. ಮನಸ್ಸು ರಶ್ಮಿ (ಕಗ್ಗಂಟು/ಕಯಿರು), ಬುದ್ಧಿ ಸಾರಥಿ. ಹೃದಯ ಆಸನ; ಸುಖ–ದುಃಖಾದಿ ದ್ವಂದ್ವಗಳು ಕೂಬರ (ಗಂಟು) ಸ್ಥಾನ. ಏಳು ಧಾತುಗಳು ಆವರಣ; ಐದು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಬಾಹ್ಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳು; ಹನ್ನೊಂದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಸೇನೆ. ವಿಷಯಾಸಕ್ತ ಜೀವನು ರಥಸ್ಥನಾಗಿ ಮೃಗತೃಷ್ಣೆಯಂತೆ ಮಿಥ್ಯಾ ಆಸೆಗಳ ತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ ಜನ್ಮಜನ್ಮಾಂತರ ಓಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 21

संवत्सरश्चण्डवेग: कालो येनोपलक्षित: । तस्याहानीह गन्धर्वा गन्धर्व्यो रात्रय: स्मृता: । हरन्त्यायु: परिक्रान्त्या षष्ट्युत्तरशतत्रयम् ॥ २१ ॥

ಹಿಂದೆ ಚಂಡವೇಗನೆಂದು ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನು ಅದೇ ಪ್ರಬಲ ಕಾಲ; ಅದು ದಿನ-ರಾತ್ರಿಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನ ದಿನಗಳು ‘ಗಂಧರ್ವರು’ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಗಳು ‘ಗಂಧರ್ವಿಯರು’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಅವುಗಳ 360 ಪರಿಕ್ರಮಣದಿಂದ ದೇಹದ ಆಯುಷ್ಯ ಕ್ರಮೇಣ ಹರಣವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 22

कालकन्या जरा साक्षाल्लोकस्तां नाभिनन्दति । स्वसारं जगृहे मृत्यु: क्षयाय यवनेश्वर: ॥ २२ ॥

‘ಕಾಲಕನ್ಯೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು ಸాక్షಾತ್ ಜರಾ (ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ). ಲೋಕವು ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಯವನೇಶ್ವರನು—ಮೃತ್ಯು—ಕ್ಷಯಕ್ಕಾಗಿ ಜರೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಸಹೋದರಿಯಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 23

आधयो व्याधयस्तस्य सैनिका यवनाश्चरा: । भूतोपसर्गाशुरय: प्रज्वारो द्विविधो ज्वर: ॥ २३ ॥ एवं बहुविधैर्दु:खैर्दैवभूतात्मसम्भवै: । क्लिश्यमान: शतं वर्षं देहे देही तमोवृत: ॥ २४ ॥ प्राणेन्द्रियमनोधर्मानात्मन्यध्यस्य निर्गुण: । शेते कामलवान्ध्यायन्ममाहमिति कर्मकृत् ॥ २५ ॥

ಆಧಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಧಿಗಳೇ ಅವನ ಯವನ-ಚರ ಸೈನಿಕರು; ಭೂತೋಪಸರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಆಸುರಿ ಉಪದ್ರವಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ. ‘ಪ್ರಜ್ವಾರ’ ಎಂಬುದು ಎರಡು ವಿಧದ ಜ್ವರದ ಸಂಕೇತ. ಈ ರೀತಿ ದೈವ, ಭೂತ ಮತ್ತು ಆತ್ಮ (ತನ್ನದೇ ದೇಹ-ಮನ)ದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಅನೇಕ ದುಃಖಗಳಿಂದ ಕಲುಷಿತನಾಗಿ, ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಆವೃತನಾದ ದೇಹಿ ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ ನೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಕಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ನಿರ್ಗುಣನಾಗಿದ್ದರೂ ಪ್ರಾಣ-ಇಂದ್ರಿಯ-ಮನೋಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಆತ್ಮನ ಮೇಲೆ ಅಧ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ, ಕಾಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಂಧನಾಗಿ ‘ನಾನು’ ‘ನನ್ನದು’ ಎಂಬ ಮಿಥ್ಯಾ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಕರ್ಮಮಾಡುತ್ತಾ ಮಲಗಿರುವನು.

Verse 24

आधयो व्याधयस्तस्य सैनिका यवनाश्चरा: । भूतोपसर्गाशुरय: प्रज्वारो द्विविधो ज्वर: ॥ २३ ॥ एवं बहुविधैर्दु:खैर्दैवभूतात्मसम्भवै: । क्लिश्यमान: शतं वर्षं देहे देही तमोवृत: ॥ २४ ॥ प्राणेन्द्रियमनोधर्मानात्मन्यध्यस्य निर्गुण: । शेते कामलवान्ध्यायन्ममाहमिति कर्मकृत् ॥ २५ ॥

ಈ ರೀತಿ ದೈವ, ಭೂತ ಮತ್ತು ಆತ್ಮ (ತನ್ನದೇ ದೇಹ-ಮನ)ದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಅನೇಕ ವಿಧದ ದುಃಖಗಳಿಂದ ಕಲುಷಿತನಾಗಿ, ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಆವೃತನಾದ ದೇಹಿ ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ ನೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಕಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 25

आधयो व्याधयस्तस्य सैनिका यवनाश्चरा: । भूतोपसर्गाशुरय: प्रज्वारो द्विविधो ज्वर: ॥ २३ ॥ एवं बहुविधैर्दु:खैर्दैवभूतात्मसम्भवै: । क्लिश्यमान: शतं वर्षं देहे देही तमोवृत: ॥ २४ ॥ प्राणेन्द्रियमनोधर्मानात्मन्यध्यस्य निर्गुण: । शेते कामलवान्ध्यायन्ममाहमिति कर्मकृत् ॥ २५ ॥

ಅವನು ನಿರ್ಗುಣನಾಗಿದ್ದರೂ ಪ್ರಾಣ-ಇಂದ್ರಿಯ-ಮನೋಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಆತ್ಮನ ಮೇಲೆ ಅಧ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ, ಕಾಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಂಧನಾಗಿ ‘ನಾನು’ ‘ನನ್ನದು’ ಎಂಬ ಭಾವದಿಂದ ಕರ್ಮಮಾಡುತ್ತಾ ಮಲಗಿರುವನು.

Verse 26

यदात्मानमविज्ञाय भगवन्तं परं गुरुम् । पुरुषस्तु विषज्जेत गुणेषु प्रकृते: स्वद‍ृक् ॥ २६ ॥ गुणाभिमानी स तदा कर्माणि कुरुतेऽवश: । शुक्लं कृष्णं लोहितं वा यथाकर्माभिजायते ॥ २७ ॥

ಜೀವನು ತನ್ನ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿಯದೆ ಪರಮಗುರು ಭಗವಂತನನ್ನು ಮರೆತಾಗ, ಪ್ರಕೃತಿಯ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಗುಣಾಭಿಮಾನದಿಂದ ಅವಶನಾಗಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಕರ್ಮಾನುಸಾರ ಶುಕ್ಲ, ಕೃಷ್ಣ ಅಥವಾ ಲೋಹಿತವಾದ ವಿಭಿನ್ನ ದೇಹಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 27

यदात्मानमविज्ञाय भगवन्तं परं गुरुम् । पुरुषस्तु विषज्जेत गुणेषु प्रकृते: स्वद‍ृक् ॥ २६ ॥ गुणाभिमानी स तदा कर्माणि कुरुतेऽवश: । शुक्लं कृष्णं लोहितं वा यथाकर्माभिजायते ॥ २७ ॥

ಗುಣಾಭಿಮಾನಿ ಜೀವನು ಆಗ ಅವಶನಾಗಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಕರ್ಮಾನುಸಾರ ಶುಕ್ಲ, ಕೃಷ್ಣ, ಲೋಹಿತ ಇತ್ಯಾದಿ ಅನೇಕ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ ಪಡೆದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಗುಣಗಳಿಂದ ನಾನಾ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 28

शुक्लात्प्रकाशभूयिष्ठाँल्लोकानाप्नोति कर्हिचित् । दु:खोदर्कान् क्रियायासांस्तम:शोकोत्कटान् क्‍वचित् ॥ २८ ॥

ಸತ್ತ್ವಗುಣದಿಂದ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಉನ್ನತ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ರಜೋಗುಣದಿಂದ ಶ್ರಮದಾಯಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ದುಃಖಫಲ ಬರುತ್ತದೆ; ತಮೋಗುಣದಿಂದ ಅಂಧಕಾರ, ಶೋಕ ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಕ್ಲೇಶಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 29

क्‍वचित्पुमान् क्‍वचिच्च स्त्री क्‍वचिन्नोभयमन्धधी: । देवो मनुष्यस्तिर्यग्वा यथाकर्मगुणं भव: ॥ २९ ॥

ತಮೋಗುಣದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ಬುದ್ಧಿಯ ಜೀವನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪುರುಷ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ತ್ರೀ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಪುಂಸಕ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದೇವ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮನುಷ್ಯ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪಕ್ಷಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿ ಆಗುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಕರ್ಮ-ಗುಣಗಳಂತೆ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 30

क्षुत्परीतो यथा दीन: सारमेयो गृहं गृहम् । चरन्विन्दति यद्दिष्टं दण्डमोदनमेव वा ॥ ३० ॥ तथा कामाशयो जीव उच्चावचपथा भ्रमन् । उपर्यधो वा मध्ये वा याति दिष्टं प्रियाप्रियम् ॥ ३१ ॥

ಹಸಿವಿನಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟ ದೀನ ನಾಯಿಯು ಮನೆಮನೆಗೆ ತಿರುಗಿ ವಿಧಿಯಿಂದ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದಂಡನೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನ್ನವನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ, ಆಸೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಜೀವನು ನಾನಾ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುತ್ತಾ—ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೇಲಕ್ಕೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕೆಳಕ್ಕೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಧ್ಯ ಲೋಕಗಳಿಗೆ—ವಿಧಿಯಂತೆ ಪ್ರಿಯ ಅಥವಾ ಅಪ್ರಿಯ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 31

क्षुत्परीतो यथा दीन: सारमेयो गृहं गृहम् । चरन्विन्दति यद्दिष्टं दण्डमोदनमेव वा ॥ ३० ॥ तथा कामाशयो जीव उच्चावचपथा भ्रमन् । उपर्यधो वा मध्ये वा याति दिष्टं प्रियाप्रियम् ॥ ३१ ॥

ಹಸಿವಿನಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟ ದೀನ ನಾಯಿಯು ಮನೆಮನೆಗೆ ಅಲೆದು, ವಿಧಿವಶಾತ್ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದಂಡನೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನ್ನ ಪಡೆಯುವಂತೆ, ಜೀವನು ಅನೇಕ ಕಾಮನೆಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ದೈವಾನುಸಾರ ವಿಭಿನ್ನ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾನೆ—ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೇಲಕ್ಕೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕೆಳಕ್ಕೆ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಗಳಿಗೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನರಕಗಳಿಗೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಧ್ಯಲೋಕಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಪ್ರಿಯ-ಅಪ್ರಿಯ ಫಲಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 32

दु:खेष्वेकतरेणापि दैवभूतात्महेतुषु । जीवस्य न व्यवच्छेद: स्याच्चेत्तत्तत्प्रतिक्रिया ॥ ३२ ॥

ದೈವ, ಇತರ ಜೀವಿಗಳು ಹಾಗೂ ದೇಹ-ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದುಃಖಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಜೀವಿಗಳು ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಆದರೂ ಪ್ರಕೃತಿನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧರಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಎಷ್ಟೇ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ ಆ ಬಂಧನ ಕಡಿದುಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 33

यथा हि पुरुषो भारं शिरसा गुरुमुद्वहन् । तं स्कन्धेन स आधत्ते तथा सर्वा: प्रतिक्रिया: ॥ ३३ ॥

ಒಬ್ಬನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಭಾರವಾದ ಹೊರೆ ಹೊತ್ತು, ಅದು ಅತಿಭಾರವೆನಿಸಿದಾಗ ತಲೆಯಿಂದ ಭುಜಕ್ಕೆ ಇಡುವಂತೆ, ಎಲ್ಲ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳೂ ಹೊರೆವನ್ನು ಒಂದು ಸ್ಥಳದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸರಿಸುವುದಷ್ಟೇ; ಹೊರೆ ನಿಜವಾಗಿ ದೂರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 34

नैकान्तत: प्रतीकार: कर्मणां कर्म केवलम् । द्वयं ह्यविद्योपसृतं स्वप्ने स्वप्न इवानघ ॥ ३४ ॥

ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಪಾಪರಹಿತನೇ! ಕರ್ಮಫಲಗಳ ನಿಶ್ಚಿತ ಪ್ರತಿಕಾರ ಕೇವಲ ಮತ್ತೊಂದು ಕರ್ಮದಿಂದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೃಷ್ಣಚೇತನ್ಯವಿಲ್ಲದ ಕರ್ಮದಿಂದ, ಸಾಧ್ಯವಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಎರಡೂ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಆವೃತ. ದುಃಸ್ವಪ್ನವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ದುಃಸ್ವಪ್ನದಿಂದ ನಿವಾರಿಸಲಾಗದು; ಎಚ್ಚರವಾದಾಗಲೇ ಅದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಭೌತಿಕ ಸಂಸಾರ ಅಜ್ಞಾನ-ಮೋಹದ ಸ್ವಪ್ನ; ಕೃಷ್ಣಚೇತನ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತನಾಗದೆ ಮುಕ್ತಿ ಇಲ್ಲ.

Verse 35

अर्थे ह्यविद्यमानेऽपि संसृतिर्न निवर्तते । मनसा लिङ्गरूपेण स्वप्ने विचरतो यथा ॥ ३५ ॥

ವಸ್ತು ನಿಜವಾಗಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸಂಸಾರಭ್ರಮ ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಸೂಕ್ಷ್ಮರೂಪದಿಂದ ಸಂಚರಿಸುವಂತೆ. ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಹುಲಿ ಅಥವಾ ಹಾವು ಕಂಡು ದುಃಖಪಡುತ್ತೇವೆ, ಆದರೆ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ, ಹಾವೂ ಇಲ್ಲ; ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ದುಃಖ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಎಚ್ಚರವಾಗದೆ ಅದು ಶಮನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 36

अथात्मनोऽर्थभूतस्य यतोऽनर्थपरम्परा । संसृतिस्तद्वय‍वच्छेदो भक्त्या परमया गुरौ ॥ ३६ ॥ वासुदेवे भगवति भक्तियोग: समाहित: । सध्रीचीनेन वैराग्यं ज्ञानं च जनयिष्यति ॥ ३७ ॥

ಜೀವನ ನಿಜವಾದ ಹಿತವು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಜನ್ಮ–ಮರಣ ಸಂಸಾರಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಹೊರಬರುವುದು. ಅದರ ಪರಿಹಾರ—ಭಗವಂತನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾದ ಗುರುನಲ್ಲಿ ಪರಮ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶರಣಾಗತಿ; ವಾಸುದೇವ ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ಭಕ್ತಿಯೋಗವೇ ಯಥಾರ್ಥ ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಜನಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 37

अथात्मनोऽर्थभूतस्य यतोऽनर्थपरम्परा । संसृतिस्तद्वय‍वच्छेदो भक्त्या परमया गुरौ ॥ ३६ ॥ वासुदेवे भगवति भक्तियोग: समाहित: । सध्रीचीनेन वैराग्यं ज्ञानं च जनयिष्यति ॥ ३७ ॥

ವಾಸುದೇವ ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರವಾದ ಭಕ್ತಿಯೋಗವೇ ಸಮ್ಯಕ್ ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ; ಅದಿಲ್ಲದೆ ಪೂರ್ಣ ವಿರಕ್ತಿ ಅಥವಾ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 38

सोऽचिरादेव राजर्षे स्यादच्युतकथाश्रय: । श‍ृण्वत: श्रद्दधानस्य नित्यदा स्यादधीयत: ॥ ३८ ॥

ಓ ರಾಜರ್ಷಿ! ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ನಿತ್ಯ ಅಚ್ಯುತನ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ಸದಾ ಕೇಳುತ್ತಾ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವವನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಭಗವಂತನ ಸాక్షಾತ್ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 39

यत्र भागवता राजन् साधवो विशदाशया: । भगवद्गुणानुकथनश्रवणव्यग्रचेतस: ॥ ३९ ॥ तस्मिन्महन्मुखरिता मधुभिच्चरित्र- पीयूषशेषसरित: परित: स्रवन्ति । ता ये पिबन्त्यवितृषो नृप गाढकर्णै- स्तान्न स्पृशन्त्यशनतृड्भयशोकमोहा: ॥ ४० ॥

ಓ ರಾಜನೇ! ಎಲ್ಲಿ ಭಾಗವತ ಭಕ್ತರು—ನಿರ್ಮಲಾಶಯದ ಸಾಧುಗಳು—ಭಗವಂತನ ಗುಣಗಳ ಕೀರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಶ್ರವಣದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾರೋ, ಅಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮರ ಮುಖದಿಂದ ಮಧುರ ಪ್ರಭುಚರಿತ್ರೆಯ ಅಮೃತಧಾರೆಗಳು ನದಿಯ ಅಲೆಗಳಂತೆ ಸುತ್ತಲೂ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಅವನ್ನು ತೃಪ್ತಿಯಾಗದೆ ಗಾಢವಾಗಿ ಕಿವಿಗೊಟ್ಟು ಕುಡಿಯುವವರನ್ನು ಹಸಿವು-ಬಾಯಾರಿಕೆ, ಭಯ, ಶೋಕ, ಮೋಹ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 40

यत्र भागवता राजन् साधवो विशदाशया: । भगवद्गुणानुकथनश्रवणव्यग्रचेतस: ॥ ३९ ॥ तस्मिन्महन्मुखरिता मधुभिच्चरित्र- पीयूषशेषसरित: परित: स्रवन्ति । ता ये पिबन्त्यवितृषो नृप गाढकर्णै- स्तान्न स्पृशन्त्यशनतृड्भयशोकमोहा: ॥ ४० ॥

ಅಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮರ ಮುಖದಿಂದ ಮಧುರ ಪ್ರಭುಚರಿತ್ರೆಯ ಅಮೃತಧಾರೆಗಳು ನದಿಯ ಅಲೆಗಳಂತೆ ಸುತ್ತಲೂ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಓ ನೃಪನೇ! ಅವನ್ನು ತೃಪ್ತಿಯಾಗದೆ ಗಾಢವಾಗಿ ಕಿವಿಗೊಟ್ಟು ಕುಡಿಯುವವರನ್ನು ಹಸಿವು-ಬಾಯಾರಿಕೆ, ಭಯ, ಶೋಕ, ಮೋಹ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 41

एतैरुपद्रुतो नित्यं जीवलोक: स्वभावजै: । न करोति हरेर्नूनं कथामृतनिधौ रतिम् ॥ ४१ ॥

ಹಸಿವು‑ಬಾಯಾರಿಕೆ ಮೊದಲಾದ ದೇಹಾವಶ್ಯಕತೆಗಳಿಂದ ಜೀವನು ಸದಾ ಕಲುಷಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಅಮೃತಮಯ ಕಥಾನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ರತಿ ಬೆಳೆಸಲಾರನು।

Verse 42

प्रजापतिपति: साक्षाद्भगवान् गिरिशो मनु: । दक्षादय: प्रजाध्यक्षा नैष्ठिका: सनकादय: ॥ ४२ ॥ मरीचिरत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्य: पुलह: क्रतु: । भृगुर्वसिष्ठ इत्येते मदन्ता ब्रह्मवादिन: ॥ ४३ ॥ अद्यापि वाचस्पतयस्तपोविद्यासमाधिभि: । पश्यन्तोऽपि न पश्यन्ति पश्यन्तं परमेश्वरम् ॥ ४४ ॥

ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳ ಅಧಿಪತಿ ಸ್ವಯಂ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮ, ಗಿರೀಶ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರ, ಮನು, ದಕ್ಷ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಜಾಧ್ಯಕ್ಷರು, ಸನಕ‑ಸನಾತನಾದಿ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ಮರೀಚಿ, ಅತ್ರಿ, ಅಂಗಿರಸ, ಪುಲಸ್ತ್ಯ, ಪುಲಹ, ಕ್ರತು, ಭೃಗು, ವಸಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ನಾನು (ನಾರದ) — ಇವರೆಲ್ಲರೂ ವೇದವಾಣಿಯನ್ನು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಹೇಳಬಲ್ಲ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು. ತಪಸ್ಸು, ವಿದ್ಯೆ, ಸಮಾಧಿಗಳಿಂದ ಬಲಿಷ್ಠರಾಗಿದ್ದರೂ, ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಇದ್ದರೂ, ಅವನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲಾರದೆ ಇದ್ದೇವೆ।

Verse 43

प्रजापतिपति: साक्षाद्भगवान् गिरिशो मनु: । दक्षादय: प्रजाध्यक्षा नैष्ठिका: सनकादय: ॥ ४२ ॥ मरीचिरत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्य: पुलह: क्रतु: । भृगुर्वसिष्ठ इत्येते मदन्ता ब्रह्मवादिन: ॥ ४३ ॥ अद्यापि वाचस्पतयस्तपोविद्यासमाधिभि: । पश्यन्तोऽपि न पश्यन्ति पश्यन्तं परमेश्वरम् ॥ ४४ ॥

ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳ ಅಧಿಪತಿ ಸ್ವಯಂ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮ, ಗಿರೀಶ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರ, ಮನು, ದಕ್ಷ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಜಾಧ್ಯಕ್ಷರು, ಸನಕ‑ಸನಾತನಾದಿ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ಮರೀಚಿ, ಅತ್ರಿ, ಅಂಗಿರಸ, ಪುಲಸ್ತ್ಯ, ಪುಲಹ, ಕ್ರತು, ಭೃಗು, ವಸಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ನಾನು (ನಾರದ) — ಇವರೆಲ್ಲರೂ ವೇದವಾಣಿಯನ್ನು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಹೇಳಬಲ್ಲ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು. ತಪಸ್ಸು, ವಿದ್ಯೆ, ಸಮಾಧಿಗಳಿಂದ ಬಲಿಷ್ಠರಾಗಿದ್ದರೂ, ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಇದ್ದರೂ, ಅವನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲಾರದೆ ಇದ್ದೇವೆ।

Verse 44

प्रजापतिपति: साक्षाद्भगवान् गिरिशो मनु: । दक्षादय: प्रजाध्यक्षा नैष्ठिका: सनकादय: ॥ ४२ ॥ मरीचिरत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्य: पुलह: क्रतु: । भृगुर्वसिष्ठ इत्येते मदन्ता ब्रह्मवादिन: ॥ ४३ ॥ अद्यापि वाचस्पतयस्तपोविद्यासमाधिभि: । पश्यन्तोऽपि न पश्यन्ति पश्यन्तं परमेश्वरम् ॥ ४४ ॥

ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳ ಅಧಿಪತಿ ಸ್ವಯಂ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮ, ಗಿರೀಶ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರ, ಮನು, ದಕ್ಷ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಜಾಧ್ಯಕ್ಷರು, ಸನಕ‑ಸನಾತನಾದಿ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ಮರೀಚಿ, ಅತ್ರಿ, ಅಂಗಿರಸ, ಪುಲಸ್ತ್ಯ, ಪುಲಹ, ಕ್ರತು, ಭೃಗು, ವಸಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ನಾನು (ನಾರದ) — ಇವರೆಲ್ಲರೂ ವೇದವಾಣಿಯನ್ನು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಹೇಳಬಲ್ಲ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು. ತಪಸ್ಸು, ವಿದ್ಯೆ, ಸಮಾಧಿಗಳಿಂದ ಬಲಿಷ್ಠರಾಗಿದ್ದರೂ, ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಇದ್ದರೂ, ಅವನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲಾರದೆ ಇದ್ದೇವೆ।

Verse 45

शब्दब्रह्मणि दुष्पारे चरन्त उरुविस्तरे । मन्त्रलिङ्गैर्व्यवच्छिन्नं भजन्तो न विदु: परम् ॥ ४५ ॥

ಅಪಾರವೂ ದಾಟಲಾಗದ ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮ (ವೇದ)ದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿ, ಮಂತ್ರಲಕ್ಷಣಗಳಂತೆ ವಿವಿಧ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರೂ, ಪರಮ ಪುರುಷನಾದ ಸರ್ವಶಕ್ತ ಭಗವಂತನನ್ನು ತಿಳಿಯಲಾರರು।

Verse 46

यदा यस्यानुगृह्णाति भगवानात्मभावित: । स जहाति मतिं लोके वेदे च परिनिष्ठिताम् ॥ ४६ ॥

ಭಗವಾನ್ ತನ್ನ ಅಹೇತುಕ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಯಾರ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೋ, ಆಗ ಜಾಗೃತ ಭಕ್ತನು ಲೋಕಿಕ ಕರ್ಮಗಳನ್ನೂ ವೇದೋಕ್ತ ಕರ್ಮಕಾಂಡಗಳ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ ಶುದ್ಧ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 47

तस्मात्कर्मसु बर्हिष्मन्नज्ञानादर्थकाशिषु । मार्थद‍ृष्टिं कृथा: श्रोत्रस्पर्शिष्वस्पृष्टवस्तुषु ॥ ४७ ॥

ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ಬರ್ಹಿಷ್ಮಾನ್ ರಾಜನೇ, ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ವೇದೋಕ್ತ ಕರ್ಮಕಾಂಡಗಳನ್ನಾಗಲಿ ಫಲಾಪೇಕ್ಷೆಯ ಕರ್ಮಗಳನ್ನಾಗಲಿ—ಕೇಳಲು ಮಧುರವಾಗಿದ್ದರೂ—ಪರಮ ಗುರಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸಬೇಡ; ಅವು ಜೀವನದ ಅಂತಿಮ ಗುರಿಯಲ್ಲ।

Verse 48

स्वं लोकं न विदुस्ते वै यत्र देवो जनार्दन: । आहुर्धूम्रधियो वेदं सकर्मकमतद्विद: ॥ ४८ ॥

ಕಡಿಮೆ ಬುದ್ಧಿಯವರು ವೇದೋಕ್ತ ಕರ್ಮಕಾಂಡವನ್ನೇ ಎಲ್ಲವೂ ಎಂದು ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ. ದೇವ ಜನಾರ್ದನನು ವಾಸಿಸುವ ತಮ್ಮ ನಿಜವಾದ ಗೃಹವನ್ನು ಅವರು ತಿಳಿಯರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಮೋಹಗ್ರಸ್ತರಾಗಿ ಬೇರೆ ಮನೆಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾರೆ।

Verse 49

आस्तीर्य दर्भै: प्रागग्रै: कार्त्स्‍न्येन क्षितिमण्डलम् । स्तब्धो बृहद्वधान्मानी कर्म नावैषि यत्परम् । तत्कर्म हरितोषं यत्सा विद्या तन्मतिर्यया ॥ ४९ ॥

ಹೇ ರಾಜನೇ, ದರ್ಭೆಯ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಅಗ್ರಗಳಿಂದ ಭೂಮಂಡಲವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಹಾಸಿದಂತೆ ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ವಧಿಸಿ ನೀನು ಗರ್ವದಿಂದ ಸ್ಥಬ್ಧನಾಗಿದ್ದೀಯ; ಆದರೆ ಪರಮ ಕರ್ಮವೇನು ಎಂಬುದು ನಿನಗೆ ತಿಳಿಯದು. ಹರಿಯನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವ ಕರ್ಮವೇ ಪರಮ; ಕೃಷ್ಣಚೇತನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ವಿದ್ಯೆಯೂ ಬುದ್ಧಿಯೂ ಅದೇ।

Verse 50

हरिर्देहभृतामात्मा स्वयं प्रकृतिरीश्वर: । तत्पादमूलं शरणं यत: क्षेमो नृणामिह ॥ ५० ॥

ಶ್ರೀಹರಿ ದೇಹಧಾರಿಗಳಾದ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಅಂತರಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ; ಪ್ರಕೃತಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಪರಮ ನಿಯಂತ್ರಕನೂ ಅವನೇ. ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ಅವನ ಕಮಲಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗಬೇಕು; ಅದರಿಂದಲೇ ಇಲ್ಲಿ ಮಾನವರಿಗೆ ಕ್ಷೇಮ ಮತ್ತು ಮಂಗಳ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 51

स वै प्रियतमश्चात्मा यतो न भयमण्वपि । इति वेद स वै विद्वान्यो विद्वान्स गुरुर्हरि: ॥ ५१ ॥

ಭಕ್ತಿಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದವನಿಗೆ ಭೌತಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಣುವಷ್ಟೂ ಭಯವಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಶ್ರೀಹರಿ ಎಲ್ಲರ ಪರಮಾತ್ಮ ಹಾಗೂ ಪರಮ ಮಿತ್ರ. ಈ ಗುಹ್ಯ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದವನೇ ನಿಜವಾದ ವಿದ್ಯಾವಂತ; ಅಂಥವನು ಜಗದ್ಗುರು ಆಗಬಲ್ಲನು. ಕೃಷ್ಣನ ನಿಜ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾದ ಸದ್ಗುರು ಕೃಷ್ಣನಿಂದ ಅಭಿನ್ನನು.

Verse 52

नारद उवाच प्रश्न एवं हि सञ्छिन्नो भवत: पुरुषर्षभ । अत्र मे वदतो गुह्यं निशामय सुनिश्चितम् ॥ ५२ ॥

ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು: ಹೇ ಪುರುಷರ್ಷಭ! ನೀವು ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ನಾನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸಿದೆನು. ಈಗ ಸಾಧುಜನರು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ಗುಹ್ಯವಾದ ರಹಸ್ಯ ಕಥೆಯನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಕೇಳಿರಿ.

Verse 53

क्षुद्रं चरं सुमनसां शरणे मिथित्वा रक्तं षडङ्‌घ्रिगणसामसु लुब्धकर्णम् । अग्रे वृकानसुतृपोऽविगणय्य यान्तं पृष्ठे मृगं मृगय लुब्धकबाणभिन्नम् ॥ ५३ ॥

ಹೇ ರಾಜನೇ! ತನ್ನ ಹೆಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಸುಂದರ ಪುಷ್ಪವನದಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲು ಮೇಯುತ್ತಿರುವ ಆ ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ಹುಡುಕಿ ನೋಡು. ಅದು ತನ್ನ ಭೋಗದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯಾಗಿ ಭ್ರಮರಗಳ ಮಧುರ ಗಾನಕ್ಕೆ ಕಿವಿಗೊಡುತ್ತಿದೆ. ಮುಂದೆ ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಹುಲಿ, ಹಿಂದೆ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಬೇಟೆಗಾರ—ಇದನ್ನು ಅದು ಅರಿಯದು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಮರಣ ಸಮೀಪವಾಗಿದೆ.

Verse 54

सुमन:समधर्मणां स्‍त्रीणां शरण आश्रमे पुष्पमधुगन्धवत्क्षुद्रतमं काम्यकर्मविपाकजं कामसुखलवं जैह्व्यौपस्थ्यादि विचिन्वन्तं मिथुनीभूय तदभिनिवेशितमनसंषडङ्‌घ्रिगणसामगीत वदतिमनोहरवनितादिजनालापेष्वतितरामतिप्रलोभितकर्णमग्रे वृकयूथवदात्मन आयुर्हरतोऽहोरात्रान्तान् काललवविशेषानविगणय्य गृहेषु विहरन्तं पृष्ठत एव परोक्षमनुप्रवृत्तो लुब्धक: कृतान्तोऽन्त:शरेण यमिह पराविध्यति तमिममात्मानमहो राजन् भिन्नहृदयं द्रष्टुमर्हसीति ॥ ५४ ॥

ಹೇ ರಾಜನೇ! ಸ್ತ್ರೀಯ ಆಶ್ರಯವು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೂವಿನಂತೆ ಆಕರ್ಷಕವಾದರೂ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಅಶಾಂತಿಕರವಾಗುತ್ತದೆ. ಜೀವನು ಕಾಮ್ಯಕರ್ಮದ ಫಲದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಇಂದ್ರಿಯಸುಖವನ್ನು—ಜಿಹ್ವೆಯಿಂದ ಉಪಸ್ಥವರೆಗೆ—ಹುಡುಕುತ್ತಾ, ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಏಕೀಭಾವಗೊಂಡು ಗೃಹಸ್ಥಜೀವನವೇ ಸುಖವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪತ್ನಿ-ಮಕ್ಕಳ ಮಧುರ ಮಾತುಗಳು ಹೂವಿನಿಂದ ಹೂವಿಗೆ ಮಧು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಭ್ರಮರಗಳ ಗಾನದಂತೆ ಅವನ ಕಿವಿಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಮೋಹಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಮುಂದೆ ಕಾಲನು ಇದ್ದಾನೆ; ದಿನ-ರಾತ್ರಿ ಸಾಗುವಂತೆ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ—ಅದನ್ನು ಅವನು ಲೆಕ್ಕಿಸದು. ಹಿಂದೆ ಕಾಣದೆ ಮರಣರೂಪ ಬೇಟೆಗಾರನು ಅಂತರಶರದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಭೇದಿಸಲು ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನೂ ಅವನು ಕಾಣದು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ರಾಜನೇ, ಈ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಿ—ನೀವು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದಲೂ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿದ್ದೀರಿ.

Verse 55

स त्वं विचक्ष्य मृगचेष्टितमात्मनोऽन्त- श्चित्तं नियच्छ हृदि कर्णधुनीं च चित्ते । जह्यङ्गनाश्रममसत्तमयूथगाथं प्रीणीहि हंसशरणं विरम क्रमेण ॥ ५५ ॥

ಹೇ ರಾಜನೇ! ಜಿಂಕೆಯ ರೂಪಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರಿತು, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಒಳಚಿತ್ತವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸು; ಕಿವಿಯನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸುವ ಧ್ವನಿಗಳಿಗೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಕೊಡಬೇಡ. ಕಾಮಮಯ ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮವನ್ನೂ ಅದರ ಕಥೆಗಳನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ, ಮುಕ್ತ ಹಂಸಸ್ವರೂಪ ಮಹಾತ್ಮರ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಭಗವಂತನ ಶರಣು ಪಡೆಯು. ಹೀಗೆ ಕ್ರಮೇಣ ಭೌತಿಕ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿರಮಿಸು.

Verse 56

राजोवाच श्रुतमन्वीक्षितं ब्रह्मन् भगवान् यदभाषत । नैतज्जानन्त्युपाध्याया: किं न ब्रूयुर्विदुर्यदि ॥ ५६ ॥

ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ನೀನು ಭಗವಂತನು ಹೇಳಿದುದನ್ನು ನಾನು ಅತ್ಯಂತ ಗಮನದಿಂದ ಕೇಳಿ, ವಿಚಾರಿಸಿ ತಿಳಿದೆನು. ನನ್ನನ್ನು ಫಲಾಸಕ್ತ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿದ ಆಚಾರ್ಯರು ಈ ಗುಹ್ಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ; ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ ನನಗೆ ಏಕೆ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ?

Verse 57

संशयोऽत्र तु मे विप्र सञ्छिन्नस्तत्कृतो महान् । ऋषयोऽपि हि मुह्यन्ति यत्र नेन्द्रियवृत्तय: ॥ ५७ ॥

ಹೇ ವಿಪ್ರನೇ! ನಿನ್ನ ಉಪದೇಶದಿಂದ ನನ್ನ ಮಹಾ ಸಂಶಯ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈಗ ಭಕ್ತಿ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯಗಳ ಭೇದವನ್ನು ನಾನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅರಿತಿದ್ದೇನೆ. ಜೀವನದ ನಿಜ ಉದ್ದೇಶದಲ್ಲಿ, ಇಂದ್ರಿಯವೃತ್ತಿಗಳು ಇಲ್ಲದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೂ ಋಷಿಗಳು ಮರುಳಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ತಿಳಿದೆನು; ಇಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಿಯಸಂತೋಷಕ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಇಲ್ಲ.

Verse 58

कर्माण्यारभते येन पुमानिह विहाय तम् । अमुत्रान्येन देहेन जुष्टानि स यदश्नुते ॥ ५८ ॥

ಈ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಜೀವನು ಮಾಡುವ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲವನ್ನು ಅವನು ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ದೇಹದಿಂದ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 59

इति वेदविदां वाद: श्रूयते तत्र तत्र ह । कर्म यत्क्रियते प्रोक्तं परोक्षं न प्रकाशते ॥ ५९ ॥

ವೇದಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಹಿಂದಿನ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲವನ್ನು ಜೀವನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು. ಆದರೆ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮ ಮಾಡಿದ ದೇಹವೇ ಈಗ ನಾಶವಾಗಿದೆ; ಹಾಗಾದರೆ ಬೇರೆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಆ ಕರ್ಮಫಲ ಹೇಗೆ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ?

Verse 60

नारद उवाच येनैवारभते कर्म तेनैवामुत्र तत्पुमान् । भुङ्क्ते ह्यव्यवधानेन लिङ्गेन मनसा स्वयम् ॥ ६० ॥

ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು—ಜೀವನು ಈ ಸ್ಥೂಲ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕರ್ಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅದೇ ಜೀವನು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅದರ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸ್ಥೂಲ ದೇಹವು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದೇಹ—ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರ—ಇವುಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಕರ್ಮ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸ್ಥೂಲ ದೇಹ ನಾಶವಾದರೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದೇಹ ಉಳಿದು ಸುಖದುಃಖಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಬದಲಾವಣೆ ಇಲ್ಲ.

Verse 61

शयानमिममुत्सृज्य श्वसन्तं पुरुषो यथा । कर्मात्मन्याहितं भुङ्क्ते ताद‍ृशेनेतरेण वा ॥ ६१ ॥

ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನು ಶಯನದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಸ್ಥೂಲದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಮನಸ್ಸು-ಬುದ್ಧಿಯ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ದೇಹದಲ್ಲಿ ದೇವನಾಗಲಿ ನಾಯಿಯಾಗಲಿ ವರ್ತಿಸುವಂತೆ, ಸ್ಥೂಲದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಜೀವನು ಪೂರ್ವಕರ್ಮಫಲಭೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಾಗಲಿ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಾಗಲಿ ಪಶು ಅಥವಾ ದೇವದೇಹವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 62

ममैते मनसा यद्यदसावहमिति ब्रुवन् । गृह्णीयात्तत्पुमान् राद्धं कर्म येन पुनर्भव: ॥ ६२ ॥

ಜೀವನು ‘ನಾನು ಇದು, ನಾನು ಅದು; ಇದು ನನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯ’ ಎಂದು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಯಾವ ಯಾವ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೋ, ಆ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳಂತೆ ಪುನರ್ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಕರ್ಮಸಂಚಯವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭಗವಂತನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಮನೋವಿಕಲ್ಪಗಳನ್ನೂ ಆಚರಿಸುವ ಅವಕಾಶ ಪಡೆದು ಮತ್ತೊಂದು ದೇಹವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 63

यथानुमीयते चित्तमुभयैरिन्द्रियेहितै: । एवं प्राग्देहजं कर्म लक्ष्यते चित्तवृत्तिभि: ॥ ६३ ॥

ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು—ಈ ಎರಡೂ ವಿಧದ ಇಂದ್ರಿಯಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೂಲಕ ಜೀವಿಯ ಚಿತ್ತಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಹಾಗೆಯೇ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಗಳಿಂದ ಅವನ ಪೂರ್ವದೇಹಜನ್ಯ ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮಸ್ಥಿತಿಯೂ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ।

Verse 64

नानुभूतं क्‍व चानेन देहेनाद‍ृष्टमश्रुतम् । कदाचिदुपलभ्येत यद्रूपं याद‍ृगात्मनि ॥ ६४ ॥

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಈ ಪ್ರಸ್ತುತ ದೇಹದಿಂದ ನೋಡದದ್ದೂ ಕೇಳದದ್ದೂ ಆದ ವಿಷಯವೂ ಅಚಾನಕ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಂಥದೇ ದೃಶ್ಯಗಳು ಕನಸಲ್ಲಿಯೂ ಹಠಾತ್ತನೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ।

Verse 65

तेनास्य ताद‍ृशं राजँल्लिङ्गिनो देहसम्भवम् । श्रद्धत्स्वाननुभूतोऽर्थो न मन: स्प्रष्टुमर्हति ॥ ६५ ॥

ಆದುದರಿಂದ, ರಾಜನೇ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಲಿಂಗದೇಹವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಜೀವನು ಪೂರ್ವದೇಹದ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳಿಂದಲೇ ನಾನಾವಿಧ ಚಿಂತನೆಗಳು ಮತ್ತು ರೂಪಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ—ಇದನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಂಬು. ಪೂರ್ವದೇಹದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸದ ವಿಷಯವನ್ನು ಮನಸ್ಸು ಕಲ್ಪಿಸಲಾರದು, ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲಾರದು ಕೂಡ।

Verse 66

मन एव मनुष्यस्य पूर्वरूपाणि शंसति । भविष्यतश्च भद्रं ते तथैव न भविष्यत: ॥ ६६ ॥

ಓ ರಾಜನೇ, ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ. ಮನಸ್ಸೇ ಜೀವಿಯ ಹಿಂದಿನ ಹಾಗೂ ಮುಂದಿನ ದೇಹಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕೃತಿ-ಸಂಗದಂತೆ ಮನೋವೃತ್ತಿ ಹೇಗಿದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ದೇಹಪ್ರಾಪ್ತಿ; ಆದ್ದರಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂರ್ವಜನ್ಮವೂ ಭವಿಷ್ಯದ ದೇಹವೂ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.

Verse 67

अद‍ृष्टमश्रुतं चात्र क्‍वचिन्मनसि द‍ृश्यते । यथा तथानुमन्तव्यं देशकालक्रियाश्रयम् ॥ ६७ ॥

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಈ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನೋಡದೂ ಕೇಳದೂ ಇರುವುದನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತೇವೆ; ಆದರೆ ಅವೆಲ್ಲವೂ ಬೇರೆ ದೇಶ-ಕಾಲ-ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಅನುಭವಿಸಿದದ್ದೇ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

Verse 68

सर्वे क्रमानुरोधेन मनसीन्द्रियगोचरा: । आयान्ति बहुशो यान्ति सर्वे समनसो जना: ॥ ६८ ॥

ಇಂದ್ರಿಯವಿಷಯಗಳು ಮನಸ್ಸಿನ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮರುಮರು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದು ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಸಮಮನಸ್ಕ ಜೀವಿಗಳ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವು ಹಲವು ಸಂಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನೋಡದೂ ಕೇಳದೂ ಇರುವ ರೂಪಗಳೂ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 69

सत्त्वैकनिष्ठे मनसि भगवत्पार्श्ववर्तिनि । तमश्चन्द्रमसीवेदमुपरज्यावभासते ॥ ६९ ॥

ಮನಸ್ಸು ಸತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಏಕನಿಷ್ಠವಾಗಿ ಭಗವಂತನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಿಯಾದಾಗ, ಭಕ್ತನು ಜಗತ್ತನ್ನು ಭಗವಂತನು ನೋಡುವಂತೆ ನೋಡಬಲ್ಲನು. ಇದು ಸದಾ ಸಾಧ್ಯವಲ್ಲ; ಆದರೆ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಹುವಿನ ಕತ್ತಲೆ ಕಾಣುವಂತೆ ಅದು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 70

नाहं ममेति भावोऽयं पुरुषे व्यवधीयते । यावद् बुद्धिमनोऽक्षार्थगुणव्यूहो ह्यनादिमान् ॥ ७० ॥

ಬುದ್ಧಿ, ಮನಸ್ಸು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ವಿಷಯಗಳು ಮತ್ತು ಗುಣಗಳ ಕರ್ಮಫಲ-ಸಮೂಹದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಈ ಅನಾದಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮದೇಹ ಇರುವವರೆಗೆ, ‘ನಾನು’ ‘ನನ್ನದು’ ಎಂಬ ಭ್ರಮಾಭಾವವೂ, ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ಥೂಲದೇಹಾಭಿಮಾನವೂ ಇರುತ್ತವೆ.

Verse 71

सुप्तिमूर्च्छोपतापेषु प्राणायनविघातत: । नेहतेऽहमिति ज्ञानं मृत्युप्रज्वारयोरपि ॥ ७१ ॥

ಗಾಢ ನಿದ್ರೆ, ಮೂರ್ಚೆ, ಭಾರೀ ಆಘಾತ, ಮರಣಕಾಲ ಅಥವಾ ತೀವ್ರ ಜ್ವರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣವಾಯುವಿನ ಚಲನೆ ನಿಂತುಹೋಗುತ್ತದೆ; ಆಗ ‘ನಾನೇ ಈ ದೇಹ’ ಎಂಬ ದೇಹಾತ್ಮಬುದ್ಧಿಯ ಜ್ಞಾನ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ।

Verse 72

गर्भे बाल्येऽप्यपौष्कल्यादेकादशविधं तदा । लिङ्गं न द‍ृश्यते यून: कुह्वां चन्द्रमसो यथा ॥ ७२ ॥

ಗರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅಪೂರ್ಣತೆಯಿಂದ ಏಕಾದಶವಿಧ ಲಿಂಗ—ಹತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು—ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಅಮಾವಾಸ್ಯದ ಕತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಡುವಂತೆ।

Verse 73

अर्थे ह्यविद्यमानेऽपि संसृतिर्न निवर्तते । ध्यायतो विषयानस्य स्वप्नेऽनर्थागमो यथा ॥ ७३ ॥

ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ವಿಷಯಗಳು ನಿಜವಾಗಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ವಿಷಯಧ್ಯಾನದಿಂದ ಅವು ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ಅನರ್ಥವನ್ನು ತರುತ್ತವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ವಿಷಯಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಜೀವಿಯ ಸಂಸಾರ, ನೇರ ಸಂಪರ್ಕ ಇಲ್ಲದರೂ, ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 74

एवं पञ्चविधं लिङ्गं त्रिवृत् षोडश विस्तृतम् । एष चेतनया युक्तो जीव इत्यभिधीयते ॥ ७४ ॥

ಐದು ವಿಷಯಗಳು, ಐದು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಐದು ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು—ಇವು ಹದಿನಾರು ಭೌತಿಕ ವಿಸ್ತಾರಗಳು. ಇವು ತ್ರಿಗುಣಗಳ ಪ್ರಭಾವದಲ್ಲಿ ಚೇತನ್ಯದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿರುವುದೇ ಬದ್ಧ ಜೀವ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ।

Verse 75

अनेन पुरुषो देहानुपादत्ते विमुञ्चति । हर्षं शोकं भयं दु:खं सुखं चानेन विन्दति ॥ ७५ ॥

ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮಲಿಂಗ (ಸೂಕ್ಷ್ಮದೇಹ)ದ ಮೂಲಕವೇ ಜೀವಿ ಸ್ಥೂಲದೇಹಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಹರ್ಷ, ಶೋಕ, ಭಯ, ದುಃಖ ಮತ್ತು ಸುಖವನ್ನು ಇದರಿಂದಲೇ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 76

यथा तृणजलूकेयं नापयात्यपयाति च । न त्यजेन्म्रियमाणोऽपि प्राग्देहाभिमतिं जन: ॥ ७६ ॥ यावदन्यं न विन्देत व्यवधानेन कर्मणाम् । मन एव मनुष्येन्द्र भूतानां भवभावनम् ॥ ७७ ॥

ತೃಣಜಲೂಕ (ಹುಳು) ಒಂದು ಎಲೆಯನ್ನು ಬಿಡುವ ಮೊದಲು ಮತ್ತೊಂದು ಎಲೆಯನ್ನು ಹಿಡಿಯುವಂತೆ, ಜೀವನು ಪೂರ್ವಕರ್ಮವಶಾತ್ ಇನ್ನೊಂದು ದೇಹವನ್ನು ಪಡೆಯದೆ ಈ ದೇಹಾಭಿಮಾನವನ್ನು, ಸಾಯುವಾಗಲೂ, ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 77

यथा तृणजलूकेयं नापयात्यपयाति च । न त्यजेन्म्रियमाणोऽपि प्राग्देहाभिमतिं जन: ॥ ७६ ॥ यावदन्यं न विन्देत व्यवधानेन कर्मणाम् । मन एव मनुष्येन्द्र भूतानां भवभावनम् ॥ ७७ ॥

ಹೇ ಮನುಷ್ಯೇಂದ್ರ! ಕರ್ಮಗಳ ಕ್ರಮದಿಂದ ಜೀವನು ಇನ್ನೊಂದು ದೇಹವನ್ನು ಪಡೆಯುವವರೆಗೆ, ಮನಸ್ಸೇ ಭೂತಗಳ ಭವವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳ ಆಶ್ರಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

Verse 78

यदाक्षैश्चरितान् ध्यायन् कर्माण्याचिनुतेऽसकृत् । सति कर्मण्यविद्यायां बन्ध: कर्मण्यनात्मन: ॥ ७८ ॥

ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಅನುಭವಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪುನಃಪುನಃ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಮನುಷ್ಯನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವಿದ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಕರ್ಮದಲ್ಲೇ ಬಂಧನ; ಅನಾತ್ಮಭಾವದ ಕರ್ಮದಲ್ಲೇ ಶೃಂಖಲೆ.

Verse 79

अतस्तदपवादार्थं भज सर्वात्मना हरिम् । पश्यंस्तदात्मकं विश्वं स्थित्युत्पत्त्यप्यया यत: ॥ ७९ ॥

ಆದುದರಿಂದ ಆ ಬಂಧನವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಸಂಪೂರ್ಣ ಆತ್ಮದಿಂದ ಹರಿಯನ್ನು ಭಜಿಸು. ಅವನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದಲೇ ಈ ವಿಶ್ವವು ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ; ಹೀಗಾಗಿ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಅವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನೋಡು.

Verse 80

मैत्रेय उवाच भागवतमुख्यो भगवान्नारदो हंसयोर्गतिम् । प्रदर्श्य ह्यमुमामन्‍त्र्य सिद्धलोकं ततोऽगमत् ॥ ८० ॥

ಮೈತ್ರೇಯನು ಹೇಳಿದನು—ಭಾಗವತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಭಗವಾನ್ ನಾರದನು ಹಂಸಯೋಗದ ಗತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿ ರಾಜನನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದನು; ನಂತರ ಸಿದ್ಧಲೋಕಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು.

Verse 81

प्राचीनबर्ही राजर्षि: प्रजासर्गाभिरक्षणे । आदिश्य पुत्रानगमत्तपसे कपिलाश्रमम् ॥ ८१ ॥

ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ರಾಜರ್ಷಿ ಪ್ರಾಚೀನಬರ್ಹಿ ಪುತ್ರರಿಗೆ ಪ್ರಜಾರಕ್ಷಣೆಯ ಆಜ್ಞೆ ನೀಡಿ, ನಂತರ ಗೃಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿ ತಪಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಕಪಿಲಾಶ್ರಮಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು।

Verse 82

तत्रैकाग्रमना धीरो गोविन्दचरणाम्बुजम् । विमुक्तसङ्गोऽनुभजन् भक्त्या तत्साम्यतामगात् ॥ ८२ ॥

ಕಪಿಲಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಧೀರನಾದ ಪ್ರಾಚೀನಬರ್ಹಿ ಏಕಾಗ್ರಮನದಿಂದ ಗೋವಿಂದನ ಚರಣಕಮಲಗಳನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿರಂತರ ಸೇವಿಸುತ್ತ, ಸಂಗಮುಕ್ತನಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಮೋಚನೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಪರಮೇಶ್ವರನಿಗೆ ಗುಣಸಾಮ್ಯವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿದನು।

Verse 83

एतदध्यात्मपारोक्ष्यं गीतं देवर्षिणानघ । य: श्रावयेद्य: श‍ृणुयात्स लिङ्गेन विमुच्यते ॥ ८३ ॥

ಓ ನಿರ್ದೋಷಿ ವಿದುರೆ! ದೇವರ್ಷಿ ನಾರದನು ಹಾಡಿದ ಈ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ-ಪರೋಕ್ಷ ಜ್ಞಾನಕಥೆಯನ್ನು ಯಾರು ಕೇಳುತ್ತಾರೋ ಅಥವಾ ಇತರರಿಗೆ ಕೇಳಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ದೇಹಾಭಿಮಾನವೆಂಬ ಲಿಂಗಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ।

Verse 84

एतन्मुकुन्दयशसा भुवनं पुनानं देवर्षिवर्यमुखनि:सृतमात्मशौचम् । य: कीर्त्यमानमधिगच्छति पारमेष्ठ्यं नास्मिन् भवे भ्रमति मुक्तसमस्तबन्ध: ॥ ८४ ॥

ದೇವರ್ಷಿವರ್ಯ ನಾರದನ ಮುಖದಿಂದ ಹೊರಬಂದ, ಮುಕುಂದನ ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಈ ಕಥೆ ಲೋಕವನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿ ಹೃದಯವನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸುತ್ತಾ ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನು ಪರಮಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಎಲ್ಲ ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಈ ಭವದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಅಲೆದಾಡುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 85

अध्यात्मपारोक्ष्यमिदं मयाधिगतमद्भुतम् । एवं स्त्रियाश्रम: पुंसश्छिन्नोऽमुत्र च संशय: ॥ ८५ ॥

ಈ ಅದ್ಭುತ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ-ಪರೋಕ್ಷ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾನು ನನ್ನ ಗುರುವರ್ಯರಿಂದ ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಉಪಾಖ್ಯಾನದ ತಾತ್ಪರ್ಯವನ್ನು ಯಾರು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ದೇಹಾಭಿಮಾನದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ ಮರಣಾನಂತರದ ಜೀವನವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಆತ್ಮದ ಸಂಸಾರಗಮನದ ತತ್ತ್ವವೂ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರಿಯುತ್ತದೆ।