Adhyaya 28

Verse 1

नारद उवाच सैनिका भयनाम्नो ये बर्हिष्मन् दिष्टकारिण: । प्रज्वारकालकन्याभ्यां विचेरुरवनीमिमाम् ॥ १ ॥

ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಪ್ರಾಚೀನಬರ್ಹಿಷತ್ ರಾಜನೇ! ನಂತರ ಭಯವೆಂಬ ನಾಮದ ಯವನರಾಜ, ಪ್ರಜ್ವಾರ, ಕಾಲಕನ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಸೈನಿಕರು ಈ ಭೂಮಿಯೆಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಚರಿಸಿದರು।

Verse 2

त एकदा तु रभसा पुरञ्जनपुरीं नृप । रुरुधुर्भौमभोगाढ्यां जरत्पन्नगपालिताम् ॥ २ ॥

ಹೇ ರಾಜನೇ! ಒಮ್ಮೆ ಅವರು ಭಾರೀ ವೇಗದಿಂದ ಪುರಂಜನಪುರಿಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದರು. ಆ ನಗರವು ಭೋಗಸಾಮಗ್ರಿಯಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೂ, ವೃದ್ಧ ಸರ್ಪವು ಅದನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಿತ್ತು।

Verse 3

कालकन्यापि बुभुजे पुरञ्जनपुरं बलात् । ययाभिभूत: पुरुष: सद्यो नि:सारतामियात् ॥ ३ ॥

ಕಾಲಕನ್ಯೆಯೂ ಆ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸೈನಿಕರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಪುರಂಜನಪುರಿಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿತು; ಅವಳಿಂದ ಅಧೀನನಾದ ಪುರುಷನು ತಕ್ಷಣವೇ ನಿರರ್ಥಕನಾದನು।

Verse 4

तयोपभुज्यमानां वै यवना: सर्वतोदिशम् । द्वार्भि: प्रविश्य सुभृशं प्रार्दयन् सकलां पुरीम् ॥ ४ ॥

ಕಾಲಕನ್ಯೆ (ಕಾಲದ ಕನ್ಯೆ) ದೇಹವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದಾಗ, ಯವನರಾಜನ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸೈನಿಕರು ವಿವಿಧ ದ್ವಾರಗಳಿಂದ ನಗರಕ್ಕೆ ನುಗ್ಗಿ ಎಲ್ಲ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಭಾರೀ ಕಷ್ಟ ನೀಡಿದರು।

Verse 5

तस्यां प्रपीड्यमानायामभिमानी पुरञ्जन: । अवापोरुविधांस्तापान् कुटुम्बी ममताकुल: ॥ ५ ॥

ನಗರವು ಹೀಗೆ ಪೀಡಿತವಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅಹಂಕಾರಿಯಾದ ಪುರಂಜನನು—ಕುಟುಂಬಾಸಕ್ತಿಯೂ ಮಮತೆಯೂ ತುಂಬಿದವನಾಗಿ—ಯವನರಾಜ ಮತ್ತು ಕಾಲಕನ್ಯೆಯ ದಾಳಿಯಿಂದ ಅನೇಕ ವಿಧದ ದುಃಖಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು।

Verse 6

कन्योपगूढो नष्टश्री: कृपणो विषयात्मक: । नष्टप्रज्ञो हृतैश्वर्यो गन्धर्वयवनैर्बलात् ॥ ६ ॥

ಕಾಲಕನ್ಯೆಯ ಆಲಿಂಗನದಿಂದ ರಾಜ ಪುರಂಜನನ ಶೋಭೆ ಕ್ರಮೇಣ ನಾಶವಾಯಿತು. ವಿಷಯಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಬುದ್ಧಿ ಕ್ಷೀಣಿಸಿ, ಐಶ್ವರ್ಯ ಹರಣವಾಗಿ, ಗಂಧರ್ವರು ಮತ್ತು ಯವನರು ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಜಯಿಸಿದರು।

Verse 7

विशीर्णां स्वपुरीं वीक्ष्य प्रतिकूलाननाद‍ृतान् । पुत्रान् पौत्रानुगामात्याञ्जायां च गतसौहृदाम् ॥ ७ ॥

ತನ್ನ ಪಟ್ಟಣವು ಚದುರಿಹೋಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ರಾಜನು, ಪುತ್ರರು, ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು, ಸೇವಕರು ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಿಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ಪ್ರತಿಕೂಲವಾಗಿ ಅವಮಾನಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು. ಪತ್ನಿಯ ಸೌಹಾರ್ದವೂ ಶೀತವಾಗಿ ನಿರ್ಲಿಪ್ತವಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದನು।

Verse 8

आत्मानं कन्यया ग्रस्तं पञ्चालानरिदूषितान् । दुरन्तचिन्तामापन्नो न लेभे तत्प्रतिक्रियाम् ॥ ८ ॥

ರಾಜ ಪುರಂಜನನು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬ, ಬಂಧುಗಳು, ಅನುಯಾಯಿಗಳು, ಸೇವಕರು, ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳು—ಎಲ್ಲರೂ ತನ್ನ ವಿರುದ್ಧ ತಿರುಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಭಾರೀ ಆತಂಕಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದನು. ಆದರೆ ಕಾಲಕನ್ಯೆಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ।

Verse 9

कामानभिलषन्दीनो यातयामांश्च कन्यया । विगतात्मगतिस्‍नेह: पुत्रदारांश्च लालयन् ॥ ९ ॥

ಕಾಲಕನ್ಯೆಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಭೋಗವಸ್ತುಗಳು ನೀರಸವಾಗಿ ಹಳೆಯದಾದವು. ಕಾಮಾಸೆಗಳು ಮುಂದುವರಿದುದರಿಂದ ರಾಜ ಪುರಂಜನನು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ದೀನನಾಗಿ, ಜೀವನಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಪತ್ನಿ-ಪುತ್ರರ ಮೇಲೆ ಮಮತೆಯಿಂದ ಅವರ ಪಾಲನೆಗಾಗಿ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದನು।

Verse 10

गन्धर्वयवनाक्रान्तां कालकन्योपमर्दिताम् । हातुं प्रचक्रमे राजा तां पुरीमनिकामत: ॥ १० ॥

ಗಂಧರ್ವ ಮತ್ತು ಯವನ ಸೈನ್ಯಗಳಿಂದ ಆಕ್ರಮಿತವಾಗಿ, ಕಾಲಕನ್ಯೆಯಿಂದ ಧ್ವಂಸಗೊಂಡ ತನ್ನ ನಗರವನ್ನು ರಾಜ ಪುರಂಜನನು ಬಿಡಲು ಇಚ್ಛಿಸಲಿಲ್ಲ; ಆದರೂ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಅವನು ಆ ಪುರಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕಾಯಿತು।

Verse 11

भयनाम्नोऽग्रजो भ्राता प्रज्वार: प्रत्युपस्थित: । ददाह तां पुरीं कृत्‍स्‍नां भ्रातु: प्रियचिकीर्षया ॥ ११ ॥

ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯವನರಾಜನ ಅಗ್ರಜ ಭ್ರಾತ ‘ಪ್ರಜ್ವಾರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು. ತನ್ನ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರನನ್ನು (ಭಯವೆಂಬ ಹೆಸರಿನವನನ್ನು) ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಗರಿಯನ್ನು ದಹಿಸಿದನು.

Verse 12

तस्यां सन्दह्यमानायां सपौर: सपरिच्छद: । कौटुम्बिक: कुटुम्बिन्या उपातप्यत सान्वय: ॥ १२ ॥

ನಗರಿ ದಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ರಾಜನ ಪೌರರು, ಸೇವಕರು ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬದವರು—ಮಕ್ಕಳು, ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು, ಪತ್ನಿಯರು ಮತ್ತು ಇತರ ಬಂಧುಗಳು—ಎಲ್ಲರೂ ಆ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದರು. ಇದರಿಂದ ಪುರಂಜನನು ಬಹಳ ದುಃಖಪಟ್ಟನು.

Verse 13

यवनोपरुद्धायतनो ग्रस्तायां कालकन्यया । पुर्यां प्रज्वारसंसृष्ट: पुरपालोऽन्वतप्यत ॥ १३ ॥

ಯವನರಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಗರಪಾಲಕನಾದ ಸರ್ಪವು ಕಾಲಕನ್ಯೆ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು. ಪ್ರಜ್ವಾರದ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ತನ್ನ ನಿವಾಸವೂ ದಹಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನು ತುಂಬಾ ವ್ಯಥಿತನಾದನು.

Verse 14

न शेके सोऽवितुं तत्र पुरुकृच्छ्रोरुवेपथु: । गन्तुमैच्छत्ततो वृक्षकोटरादिव सानलात् ॥ १४ ॥

ಅವನು ಭಾರೀ ಕಷ್ಟದಿಂದ ನಡುಗುತ್ತಾ ಅಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು ಬಂದಾಗ ಮರದ ಕೊಳೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಹಾವು ಹೊರಬರಲು ಬಯಸುವಂತೆ, ಆ ತೀವ್ರ ಉಷ್ಣತೆಯಿಂದ ನಗರವನ್ನು ತೊರೆಯಲು ಅವನು ಇಚ್ಛಿಸಿದನು.

Verse 15

शिथिलावयवो यर्हि गन्धर्वैर्हृतपौरुष: । यवनैररिभी राजन्नुपरुद्धो रुरोद ह ॥ १५ ॥

ಓ ರಾಜನೇ, ಗಂಧರ್ವರು ಅವನ ಪೌರುಷವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡರು; ಯವನ ಶತ್ರುಗಳು ಅವನನ್ನು ತಡೆದರು; ಅವನ ಅಂಗಗಳು ಶಿಥಿಲವಾದವು. ದೇಹವನ್ನು ತೊರೆದು ಹೋಗಲು ಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ಶತ್ರುಗಳು ತಡೆದರು; ವಿಫಲನಾಗಿ ಅವನು ಜೋರಾಗಿ ಅತ್ತನು.

Verse 16

दुहितृ: पुत्रपौत्रांश्च जामिजामातृपार्षदान् । स्वत्वावशिष्टं यत्किञ्चिद् गृहकोशपरिच्छदम् ॥ १६ ॥

ಆಗ ರಾಜ ಪುರಂಜನನು ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯರು, ಪುತ್ರರು, ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು, ಸೊಸೆಯರು, ಅಳಿಯರು, ಸೇವಕರು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಹಚರರನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ತನ್ನ ಮನೆ, ಗೃಹೋಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಉಳಿದಿದ್ದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ನೆನೆಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದನು।

Verse 17

अहं ममेति स्वीकृत्य गृहेषु कुमतिर्गृही । दध्यौ प्रमदया दीनो विप्रयोग उपस्थिते ॥ १७ ॥

‘ನಾನು’ ‘ನನ್ನದು’ ಎಂಬ ಭಾವದಿಂದ ಮನೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡ ರಾಜ ಪುರಂಜನನು ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಗೃಹಸ್ಥನಾಗಿದ್ದನು. ಪತ್ನಿಯ ಮೇಲಿನ ಅತಿಯಾದ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವನು ದೀನನಾಗಿದ್ದನು; ವಿಯೋಗದ ಕಾಲ ಬಂದಾಗ ಅವನು ಬಹಳ ದುಃಖಿಸಿದನು।

Verse 18

लोकान्तरं गतवति मय्यनाथा कुटुम्बिनी । वर्तिष्यते कथं त्वेषा बालकाननुशोचती ॥ १८ ॥

ರಾಜ ಪುರಂಜನನು ಆತಂಕದಿಂದ ಯೋಚಿಸಿದನು—“ಅಯ್ಯೋ! ಅನೇಕ ಮಕ್ಕಳ ಭಾರದಿಂದ ಕುಗ್ಗಿರುವ ನನ್ನ ಪತ್ನಿ ನಾನು ಹೋದ ಮೇಲೆ ಅನಾಥಳಾಗುವಳು. ನಾನು ಈ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದಾಗ ಅವಳು ಎಲ್ಲರನ್ನು ಹೇಗೆ ಪೋಷಿಸುವಳು? ಕುಟುಂಬ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಅವಳು ಬಹಳ ಕಾಡಲ್ಪಡುವಳು.”

Verse 19

न मय्यनाशिते भुङ्क्ते नास्‍नाते स्‍नाति मत्परा । मयि रुष्टे सुसन्त्रस्ता भर्त्सिते यतवाग्भयात् ॥ १९ ॥

ರಾಜ ಪುರಂಜನನು ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ನೆನೆಸಿಕೊಂಡನು. “ಅವಳು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟು ಆಸಕ್ತಳಾಗಿದ್ದಳು; ನಾನು ಊಟಮಾಡದೆ ಇದ್ದರೆ ಅವಳು ಊಟಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ನಾನು ಸ್ನಾನಮಾಡದೆ ಇದ್ದರೆ ಅವಳು ಸ್ನಾನಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ನಾನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕೋಪಗೊಂಡು ಗದರಿಸಿದರೆ, ಅವಳು ಭಯದಿಂದ ಮೌನವಾಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು” ಎಂದು ಅವನು ಸ್ಮರಿಸಿದನು।

Verse 20

प्रबोधयति माविज्ञं व्युषिते शोककर्शिता । वर्त्मैतद् गृहमेधीयं वीरसूरपि नेष्यति ॥ २० ॥

ರಾಜ ಪುರಂಜನನು ಮುಂದುವರೆದು ಯೋಚಿಸಿದನು—“ನಾನು ಗೊಂದಲದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅವಳು ನನಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಸಲಹೆ ನೀಡಿ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು; ನಾನು ಮನೆಯಿಂದ ದೂರವಿದ್ದಾಗ ಅವಳು ದುಃಖದಿಂದ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅನೇಕ ವೀರ ಪುತ್ರರ ತಾಯಿಯಾದರೂ, ಗೃಹಸ್ಥ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಈ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅವಳು ಹೇಗೆ ನಿಭಾಯಿಸುವಳೋ ಎಂಬ ಭಯ ನನಗಿದೆ.”

Verse 21

कथं नु दारका दीना दारकीर्वापरायणा: । वर्तिष्यन्ते मयि गते भिन्ननाव इवोदधौ ॥ २१ ॥

ರಾಜ ಪುರಂಜನನು ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಹೇಳಿದನು—“ನಾನು ಇಲ್ಲಿಂದ ಹೋದ ಬಳಿಕ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತ ದೀನ ಪುತ್ರಪುತ್ರಿಯರು ಹೇಗೆ ಬದುಕುವರು? ಅವರ ಸ್ಥಿತಿ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಒಡೆದ ದೋಣಿಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಂತಾಗುವುದು.”

Verse 22

एवं कृपणया बुद्ध्या शोचन्तमतदर्हणम् । ग्रहीतुं कृतधीरेनं भयनामाभ्यपद्यत ॥ २२ ॥

ಹೀಗೆ ಕೃಪಣ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ, ಶೋಕಿಸಬಾರದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಶೋಕಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜನನ್ನು ಬಂಧಿಸಲು ‘ಭಯ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಯವನರಾಜನು ತಕ್ಷಣ ಸಮೀಪಿಸಿದನು.

Verse 23

पशुवद्यवनैरेष नीयमान: स्वकं क्षयम् । अन्वद्रवन्ननुपथा: शोचन्तो भृशमातुरा: ॥ २३ ॥

ಯವನರು ರಾಜ ಪುರಂಜನನನ್ನು ಪಶುವಿನಂತೆ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವನ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಬಹಳ ವ್ಯಾಕುಲರಾಗಿ ಅಳುತ್ತಾ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಅವನ ಹಿಂದೆ ಹೋದರು.

Verse 24

पुरीं विहायोपगत उपरुद्धो भुजङ्गम: । यदा तमेवानु पुरी विशीर्णा प्रकृतिं गता ॥ २४ ॥

ಯವನರಾಜನ ಸೈನಿಕರಿಂದ ಬಂಧಿತನಾದ ಸರ್ಪವು ನಗರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಗೆ ಬಂದು, ಇತರರೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದನು. ಎಲ್ಲರೂ ನಗರವನ್ನು ತೊರೆದ ತಕ್ಷಣವೇ ಆ ಪುರಿ ಚೂರಾಗಿ ಧೂಳಾಯಿತು.

Verse 25

विकृष्यमाण: प्रसभं यवनेन बलीयसा । नाविन्दत्तमसाविष्ट: सखायं सुहृदं पुर: ॥ २५ ॥

ಬಲಿಷ್ಠ ಯವನನು ಅವನನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅಜ್ಞಾನಾಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ರಾಜನು ತನ್ನ ಮುಂದಿರುವ ಸ್ನೇಹಿತನೂ ಹಿತೈಷಿಯೂ ಆದ ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲಿಲ್ಲ.

Verse 26

तं यज्ञपशवोऽनेन संज्ञप्ता येऽदयालुना । कुठारैश्चिच्छिदु: क्रुद्धा: स्मरन्तोऽमीवमस्य तत् ॥ २६ ॥

ದುಷ್ಟಮನಸ್ಸಿನ ಪುರಂಜನ ರಾಜನು ಹಿಂದೆ ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕೊಂದಿದ್ದನು. ಈಗ ಅವಕಾಶ ಪಡೆದು ಆ ಯಜ್ಞಪಶುಗಳು ಕ್ರುದ್ಧರಾಗಿ, ತಮ್ಮ ನೋವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಕೊಂಬುಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಚುಚ್ಚಿ ಚೀರಿ ಹಾಕಿದವು; ಕುಠಾರಗಳಿಂದ ತುಂಡಾಗಿಸುವಂತೆ ತೋಚಿತು.

Verse 27

अनन्तपारे तमसि मग्नो नष्टस्मृति: समा: । शाश्वतीरनुभूयार्तिं प्रमदासङ्गदूषित: ॥ २७ ॥

ಸ್ತ್ರೀಸಂಗದಿಂದ ದೂಷಿತನಾದ ಜೀವನು—ಪುರಂಜನನಂತೆ—ಅನಂತ ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ, ಸ್ಮೃತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಭೌತಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಶಾಶ್ವತ ವೇದನೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 28

तामेव मनसा गृह्णन् बभूव प्रमदोत्तमा । अनन्तरं विदर्भस्य राजसिंहस्य वेश्मनि ॥ २८ ॥

ಪುರಂಜನನು ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಲೇ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು. ಆದಕಾರಣ ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ಹಾಗೂ ಸುಸ್ಥಿತಿಯ ಸ್ತ್ರೀಯಾಗಿ, ವಿದರ್ಭರಾಜನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಜನಿಸಿದನು.

Verse 29

उपयेमे वीर्यपणां वैदर्भीं मलयध्वज: । युधि निर्जित्य राजन्यान् पाण्ड्य: परपुरञ्जय: ॥ २९ ॥

ವಿದರ್ಭರಾಜನ ಪುತ್ರಿ ವೈದರ್ಭಿಯ ವಿವಾಹವು ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿತ್ತು. ಪಾಂಡ್ಯ ದೇಶದ ನಿವಾಸಿ, ಪರಪುರಂಜಯನಾದ ಮಲಯಧ್ವಜನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇತರ ರಾಜಕುಮಾರರನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಅವಳನ್ನು ವಿವಾಹವಾದನು.

Verse 30

तस्यां स जनयां चक्र आत्मजामसितेक्षणाम् । यवीयस: सप्त सुतान् सप्त द्रविडभूभृत: ॥ ३० ॥

ಅವಳಲ್ಲಿ ಮಲಯಧ್ವಜನು ಕಪ್ಪು ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ ಒಬ್ಬ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಜನಿಸಿದನು. ಜೊತೆಗೆ ಅವನಿಗೆ ಏಳು ಕಿರಿಯ ಪುತ್ರರೂ ಹುಟ್ಟಿದರು; ಅವರು ನಂತರ ದ್ರಾವಿಡ ದೇಶದ ಆಡಳಿತಗಾರರಾದರು. ಹೀಗೆ ಆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಏಳು ರಾಜರು ಇದ್ದರು.

Verse 31

एकैकस्याभवत्तेषां राजन्नर्बुदमर्बुदम् । भोक्ष्यते यद्वंशधरैर्मही मन्वन्तरं परम् ॥ ३१ ॥

ಓ ರಾಜ ಪ್ರಾಚೀನಬರ್ಹಿಷತ್! ಮಲಯಧ್ವಜನ ಪುತ್ರರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನಿಗೂ ಕೋಟಿ-ಕೋಟಿ ಪುತ್ರರು ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ವಂಶಧರರು ಒಂದು ಮನುಯ ಆಯುಷ್ಯದ ಅಂತ್ಯವರೆಗೆ, ಅದರ ನಂತರವೂ, ಸಮಸ್ತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದರು.

Verse 32

अगस्त्य: प्राग्दुहितरमुपयेमे धृतव्रताम् । यस्यां द‍ृढच्युतो जात इध्मवाहात्मजो मुनि: ॥ ३२ ॥

ಮಹರ್ಷಿ ಅಗಸ್ತ್ಯನು ಮಲಯಧ್ವಜನ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಪುತ್ರಿ ಧೃತವ್ರತೆಯನ್ನು ವಿವಾಹಮಾಡಿಕೊಂಡನು; ಅವಳು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಅಚಲ ಭಕ್ತೆ. ಅವಳಿಂದ ದೃಢಚ್ಯುತನೆಂಬ ಪುತ್ರ ಜನಿಸಿದನು; ಅವನಿಂದ ಇಧ್ಮವಾಹನೆಂಬ ಮುನಿಪುತ್ರ ಹುಟ್ಟಿದನು.

Verse 33

विभज्य तनयेभ्य: क्ष्मां राजर्षिर्मलयध्वज: । आरिराधयिषु: कृष्णं स जगाम कुलाचलम् ॥ ३३ ॥

ರಾಜರ್ಷಿ ಮಲಯಧ್ವಜನು ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪುತ್ರರಿಗೆ ವಿಭಜಿಸಿ ಕೊಟ್ಟನು. ನಂತರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸಿ, ಕುಲಾಚಲವೆಂಬ ಏಕಾಂತ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು.

Verse 34

हित्वा गृहान् सुतान् भोगान् वैदर्भी मदिरेक्षणा । अन्वधावत पाण्ड्येशं ज्योत्‍स्‍नेव रजनीकरम् ॥ ३४ ॥

ಮನೆ, ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಭೋಗಸುಖಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಮದಿರೆಯಂತೆ ಮರುಳಿಸುವ ಕಣ್ಣುಗಳ ವೈದರ್ಭಿ ಪಾಂಡ್ಯರಾಜನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದಳು—ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಚಂದ್ರಕಾಂತಿ ಹಿಂಬಾಲಿಸುವಂತೆ.

Verse 35

तत्र चन्द्रवसा नाम ताम्रपर्णी वटोदका । तत्पुण्यसलिलैर्नित्यमुभयत्रात्मनो मृजन् ॥ ३५ ॥ कन्दाष्टिभिर्मूलफलै: पुष्पपर्णैस्तृणोदकै: । वर्तमान: शनैर्गात्रकर्शनं तप आस्थित: ॥ ३६ ॥

ಕುಲಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರವಸಾ, ತಾಮ್ರಪರ್ಣೀ ಮತ್ತು ವಟೋದಕಾ ಎಂಬ ನದಿಗಳು ಇದ್ದವು. ರಾಜ ಮಲಯಧ್ವಜನು ಆ ಪುಣ್ಯಜಲಗಳಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಹೊರಗೂ ಒಳಗೂ ತನ್ನನ್ನು ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಕಂದ, ಬೀಜ, ಮೂಲ-ಫಲ, ಪುಷ್ಪ-ಪರ್ಣ, ತೃಣ ಇತ್ಯಾದಿ ತಿಂದು ನೀರು ಕುಡಿಯುತ್ತಾ ಘೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು; ಕ್ರಮೇಣ ಅವನ ದೇಹ ಬಹಳ ಕೃಶವಾಯಿತು.

Verse 36

तत्र चन्द्रवसा नाम ताम्रपर्णी वटोदका । तत्पुण्यसलिलैर्नित्यमुभयत्रात्मनो मृजन् ॥ ३५ ॥ कन्दाष्टिभिर्मूलफलै: पुष्पपर्णैस्तृणोदकै: । वर्तमान: शनैर्गात्रकर्शनं तप आस्थित: ॥ ३६ ॥

ಕುಲಾಚಲ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರವಸಾ, ತಾಮ್ರಪರ್ಣೀ ಮತ್ತು ವಟೋದಕಾ ಎಂಬ ಪುಣ್ಯನದಿಗಳು ಇದ್ದವು. ರಾಜ ಮಲಯಧ್ವಜನು ನಿತ್ಯವೂ ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಹೊರಗೂ ಒಳಗೂ ತನ್ನನ್ನು ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಕಂದ, ಬೀಜ, ಎಲೆ, ಹೂ, ಬೇರು, ಹಣ್ಣು, ಹುಲ್ಲುಗಳನ್ನು ತಿಂದು ನೀರು ಕುಡಿಯುತ್ತಾ ನಿಧಾನವಾಗಿ ದೇಹವನ್ನು ಕ್ಷೀಣಗೊಳಿಸಿ ಘೋರ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದನು; ಕೊನೆಗೆ ಬಹಳ ಕೃಶನಾದನು.

Verse 37

शीतोष्णवातवर्षाणि क्षुत्पिपासे प्रियाप्रिये । सुखदु:खे इति द्वन्द्वान्यजयत्समदर्शन: ॥ ३७ ॥

ತಪಸ್ಸಿನ ಬಲದಿಂದ ರಾಜ ಮಲಯಧ್ವಜನು ಶೀತ-ಉಷ್ಣ, ಗಾಳಿ-ಮಳೆ, ಹಸಿವು-ಬಾಯಾರಿಕೆ, ಪ್ರಿಯ-ಅಪ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಸುಖ-ದುಃಖ ಎಂಬ ದ್ವಂದ್ವಗಳ ಕಡೆ ಸಮದೃಷ್ಟಿಯವನಾದನು. ಹೀಗೆ ಅವನು ಎಲ್ಲ ಸಾಪೇಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಜಯಿಸಿದನು.

Verse 38

तपसा विद्यया पक्‍वकषायो नियमैर्यमै: । युयुजे ब्रह्मण्यात्मानं विजिताक्षानिलाशय: ॥ ३८ ॥

ತಪಸ್ಸು, ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ನಿಯಮ-ಯಮಗಳಿಂದ ರಾಜ ಮಲಯಧ್ವಜನ ಕಷಾಯಗಳು (ಅಶುದ್ಧ ವಾಸನೆಗಳು) ಪಕ್ವವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣವಾದವು. ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಚಿತ್ತವನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಅವನು ತನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ಪರಬ್ರಹ್ಮನಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿದನು.

Verse 39

आस्ते स्थाणुरिवैकत्र दिव्यं वर्षशतं स्थिर: । वासुदेवे भगवति नान्यद्वेदोद्वहन् रतिम् ॥ ३९ ॥

ಹೀಗೆ ಅವನು ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಣುವಿನಂತೆ ಅಚಲವಾಗಿ ದೇವಗಣನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ಇದ್ದನು. ನಂತರ ಭಗವಾನ್ ವಾಸುದೇವನಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಶುದ್ಧ ಭಕ್ತಿರತಿ ಉದಯಿಸಿ, ಅದೇ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ನೆಲಸಿದನು.

Verse 40

स व्यापकतयात्मानं व्यतिरिक्ततयात्मनि । विद्वान् स्वप्न इवामर्शसाक्षिणं विरराम ह ॥ ४० ॥

ರಾಜ ಮಲಯಧ್ವಜನು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದನು: ಪರಮಾತ್ಮನು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ, ಜೀವಾತ್ಮನು ಅವನಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ. ದೇಹವೇ ಆತ್ಮವಲ್ಲ, ಆತ್ಮವು ದೇಹದ ಸಾಕ್ಷಿ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಕನಸಿನಿಂದ ಎಚ್ಚರವಾದಂತೆ ಭ್ರಮೆಯಿಂದ ವಿರಮಿಸಿದನು.

Verse 41

साक्षाद्भगवतोक्तेन गुरुणा हरिणा नृप । विशुद्धज्ञानदीपेन स्फुरता विश्वतोमुखम् ॥ ४१ ॥

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ರಾಜ ಮಲಯಧ್ವಜನು ಸాక్షಾತ್ ಭಗವಾನ್ ಹರಿರೂಪ ಗುರುನ ಉಪದೇಶದಿಂದ ವಿಶುದ್ಧ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದನು. ಆ ದಿವ್ಯ ಜ್ಞಾನदीಪದಿಂದ ಅವನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಎಲ್ಲ ಕೋನಗಳಿಂದ ಅರಿತುಕೊಂಡನು।

Verse 42

परे ब्रह्मणि चात्मानं परं ब्रह्म तथात्मनि । वीक्षमाणो विहायेक्षामस्मादुपरराम ह ॥ ४२ ॥

ಅವನು ಪರಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ಮತ್ತು ತನ್ನೊಳಗೆ ಪರಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿ ಕಂಡನು. ಇಬ್ಬರೂ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದು ಭೇದದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸ್ವಾರ್ಥದ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ವಿರಮಿಸಿದನು।

Verse 43

पतिं परमधर्मज्ञं वैदर्भी मलयध्वजम् । प्रेम्णा पर्यचरद्धित्वा भोगान् सा पतिदेवता ॥ ४३ ॥

ವೈದರ್ಭಿ ಪರಮಧರ್ಮಜ್ಞನಾದ ಮಲಯಧ್ವಜನನ್ನು ಸರ್ವಸ್ವವೂ ಪರಮವೂ ಎಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸೇವಿಸಿದಳು. ಭೋಗಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಪತಿದೇವತೆಯಾಗಿ ಪತಿಯ ಧರ್ಮನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದಳು।

Verse 44

चीरवासा व्रतक्षामा वेणीभूतशिरोरुहा । बभावुप पतिं शान्ता शिखा शान्तमिवानलम् ॥ ४४ ॥

ಅವಳು ಹಳೆಯ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ವ್ರತತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೃಶಳಾಗಿದ್ದಳು; ಕೂದಲು ಅಲಂಕರಿಸದ ಕಾರಣ ಅದು ಜಟೆಯಾಗಿ ಗುಜ್ಜುಗುಜ್ಜಾಯಿತು. ಪತಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಅವಳು ಶಾಂತ, ಅಚಲ—ಅಶಾಂತಿ ಇಲ್ಲದ ಅಗ್ನಿಶಿಖೆಯಂತೆ—ಇದ್ದಳು।

Verse 45

अजानती प्रियतमं यदोपरतमङ्गना । सुस्थिरासनमासाद्य यथापूर्वमुपाचरत् ॥ ४५ ॥

ಪ್ರಿಯತಮನು ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದು ಅವಳಿಗೆ ತಿಳಿಯುವವರೆಗೆ, ಅವನು ಸ್ಥಿರಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದರೂ ಅವಳು ಹಿಂದಿನಂತೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದಳು।

Verse 46

यदा नोपलभेताङ्‌घ्रावूष्माणं पत्युरर्चती । आसीत्संविग्नहृदया यूथभ्रष्टा मृगी यथा ॥ ४६ ॥

ಅವಳು ಪತಿಯ ಪಾದಗಳನ್ನು ಮರ್ಧನ ಮಾಡಿ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆ ಕಾಣದೆ ಹೋದಿತು; ಆಗ ಅವರು ದೇಹ ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಳು. ಪತಿಸಂಗ ಕಳೆದು ಜೋಡಿಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಜಿಂಕೆಯಂತೆ ಅವಳು ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಕುಲಳಾದಳು.

Verse 47

आत्मानं शोचती दीनमबन्धुं विक्लवाश्रुभि: । स्तनावासिच्य विपिने सुस्वरं प्ररुरोद सा ॥ ४७ ॥

ಅವಳು ತನ್ನನ್ನೇ ದೀನಳಾಗಿ, ಬಂಧುವಿಲ್ಲದವಳಾಗಿ ಶೋಕಿಸುತ್ತಾ ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸಿದಳು; ಆ ಕಣ್ಣೀರು ಅವಳ ಸ್ತನಗಳನ್ನು ನೆನೆಸಿತು. ಆ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವಳು ಉಚ್ಚಸ್ವರದಿಂದ ಅಳಲಾರಂಭಿಸಿದಳು.

Verse 48

उत्तिष्ठोत्तिष्ठ राजर्षे इमामुदधिमेखलाम् । दस्युभ्य: क्षत्रबन्धुभ्यो बिभ्यतीं पातुमर्हसि ॥ ४८ ॥

ಎದ್ದೇಳು, ಎದ್ದೇಳು ರಾಜರ್ಷೇ! ಜಲವಲಯದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಈ ಲೋಕವನ್ನು ನೋಡು; ದಸ್ಯುಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಸರಿನಷ್ಟೇ ರಾಜರಾದ ಕ್ಷತ್ರಬಂಧುಗಳು ಇದನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಲೋಕವು ಭಯಗೊಂಡಿದೆ; ಇದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ನಿನ್ನ ಧರ್ಮ.

Verse 49

एवं विलपन्ती बाला विपिनेऽनुगता पतिम् । पतिता पादयोर्भर्तू रुदत्यश्रूण्यवर्तयत् ॥ ४९ ॥

ಹೀಗೆ ವಿಲಪಿಸುತ್ತಾ ಆ ವಿಧೇಯ ಪತ್ನಿ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಪತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಹೋಗಿ, ಮೃತ ಪತಿಯ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದುಬಿಟ್ಟಳು. ಕರುಣವಾಗಿ ಅಳುತ್ತಾ ಅವಳ ಕಣ್ಣೀರು ಹರಿಯತೊಡಗಿತು.

Verse 50

चितिं दारुमयीं चित्वा तस्यां पत्यु: कलेवरम् । आदीप्य चानुमरणे विलपन्ती मनो दधे ॥ ५० ॥

ಅವಳು ಮರದ ಚಿತೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಪತಿಯ ದೇಹವನ್ನು ಇಟ್ಟಳು. ಚಿತೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿಸಿ, ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿಲಪಿಸುತ್ತಾ ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಮರಣಿಸಲು ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿಕೊಂಡಳು.

Verse 51

तत्र पूर्वतर: कश्चित्सखा ब्राह्मण आत्मवान् । सान्‍त्वयन् वल्गुना साम्ना तामाह रुदतीं प्रभो ॥ ५१ ॥

ಓ ರಾಜನೇ, ಅಲ್ಲಿ ಪುರಂಜನ ರಾಜನ ಹಳೆಯ ಸ್ನೇಹಿತನಾದ ಆತ್ಮವಂತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಬಂದು, ಮಧುರ ವಚನಗಳಿಂದ ರಾಣಿಯನ್ನು ಸಾಂತ್ವನಪಡಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು।

Verse 52

ब्राह्मण उवाच का त्वं कस्यासि को वायं शयानो यस्य शोचसि । जानासि किं सखायं मां येनाग्रे विचचर्थ ह ॥ ५२ ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಳಿದರು—ನೀನು ಯಾರು? ಯಾರ ಹೆಂಡತಿ ಅಥವಾ ಮಗಳು? ಇಲ್ಲಿ ಮಲಗಿರುವ ಈ ವ್ಯಕ್ತಿ ಯಾರು, ಅವನಿಗಾಗಿ ನೀನು ಅಳುತ್ತೀಯೆ? ನನ್ನನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಿಲ್ಲವೇ? ನಾನು ನಿನ್ನ ಶಾಶ್ವತ ಸ್ನೇಹಿತನು; ಹಿಂದೆ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ನೀನು ನನ್ನೊಡನೆ ವಿಚಾರಿಸಿದ್ದೆ।

Verse 53

अपि स्मरसि चात्मानमविज्ञातसखं सखे । हित्वा मां पदमन्विच्छन् भौमभोगरतो गत: ॥ ५३ ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಮುಂದುವರಿದನು—ಪ್ರಿಯ ಸ್ನೇಹಿತನೇ, ನೀನು ತಕ್ಷಣ ನನ್ನನ್ನು ಗುರುತಿಸದಿದ್ದರೂ, ಹಿಂದೆ ನಿನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಆತ್ಮೀಯ ಸ್ನೇಹಿತನಿದ್ದನು ಎಂಬುದು ನೆನಪಿಲ್ಲವೇ? ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ನೀನು ನನ್ನ ಸಂಗವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಭೌತಿಕ ಭೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗಿ ಈ ಲೋಕದ ಭೋಕ್ತನಾದೆ।

Verse 54

हंसावहं च त्वं चार्य सखायौ मानसायनौ । अभूतामन्तरा वौक: सहस्रपरिवत्सरान् ॥ ५४ ॥

ಪ್ರಿಯ ಸೌಮ್ಯ ಸ್ನೇಹಿತನೇ, ನಾನು ಮತ್ತು ನೀನು ಎರಡು ಹಂಸಗಳಂತಿದ್ದೇವೆ. ಮಾನಸ ಸರೋವರದಂತೆ ಇರುವ ಅದೇ ಹೃದಯ-ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ನಾವು ಜೊತೆಯಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತೇವೆ; ಆದರೂ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನಮ್ಮ ಮೂಲ ಧಾಮದಿಂದ ದೂರವಿದ್ದೇವೆ।

Verse 55

स त्वं विहाय मां बन्धो गतो ग्राम्यमतिर्महीम् । विचरन् पदमद्राक्षी: कयाचिन्निर्मितं स्त्रिया ॥ ५५ ॥

ಹೇ ಬಂಧು, ನೀನೇ ನನ್ನ ಅದೇ ಸ್ನೇಹಿತ; ಆದರೆ ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಗ್ರಾಮ್ಯಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದೆ. ನನ್ನನ್ನು ಕಾಣದೆ, ಯಾವುದೋ ಸ್ತ್ರೀಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಈ ಭೌತಿಕ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಾನಾ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ।

Verse 56

पञ्चारामं नवद्वारमेकपालं त्रिकोष्ठकम् । षट्कुलं पञ्चविपणं पञ्चप्रकृति स्त्रीधवम् ॥ ५६ ॥

ಆ ದೇಹ-ನಗರದಲ್ಲಿ ಐದು ಉದ್ಯಾನಗಳು, ಒಂಬತ್ತು ದ್ವಾರಗಳು, ಒಬ್ಬ ರಕ್ಷಕ, ಮೂರು ಕೋಣೆಗಳು, ಆರು ಕುಲಗಳು, ಐದು ಅಂಗಡಿಗಳು, ಐದು ಭೌತ ತತ್ತ್ವಗಳು ಮತ್ತು ಗೃಹಾಧಿಪತಿಯಾದ ಒಬ್ಬ ಸ್ತ್ರೀ ಇದ್ದಾಳೆ।

Verse 57

पञ्चेन्द्रियार्था आरामा द्वार: प्राणा नव प्रभो । तेजोऽबन्नानि कोष्ठानि कुलमिन्द्रियसङ्ग्रह: ॥ ५७ ॥

ಪ್ರಿಯ ಮಿತ್ರನೇ, ಐದು ಉದ್ಯಾನಗಳು ಇಂದ್ರಿಯಭೋಗದ ಐದು ವಿಷಯಗಳು; ರಕ್ಷಕನು ಪ್ರಾಣವಾಯು, ಅದು ಒಂಬತ್ತು ದ್ವಾರಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಮೂರು ಕೋಣೆಗಳು ಅಗ್ನಿ, ಜಲ, ಭೂಮಿ; ಆರು ಕುಲಗಳು ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಐದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಸಮೂಹ.

Verse 58

विपणस्तु क्रियाशक्तिर्भूतप्रकृतिरव्यया । शक्त्यधीश: पुमांस्त्वत्र प्रविष्टो नावबुध्यते ॥ ५८ ॥

ಐದು ಅಂಗಡಿಗಳು ಐದು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು; ಅವು ಶಾಶ್ವತವಾದ ಪಂಚಭೂತಗಳ ಸಂಯುಕ್ತ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ತಮ್ಮ ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಆತ್ಮನು ಇದ್ದಾನೆ—ಅವನು ಪುರುಷ, ನಿಜವಾದ ಭೋಕ್ತ; ಆದರೆ ದೇಹ-ನಗರದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವುದರಿಂದ ಅಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ।

Verse 59

तस्मिंस्त्वं रामया स्पृष्टो रममाणोऽश्रुतस्मृति: । तत्सङ्गादीद‍ृशीं प्राप्तो दशां पापीयसीं प्रभो ॥ ५९ ॥

ಪ್ರಿಯ ಮಿತ್ರನೇ, ಭೌತಿಕ ಆಸೆಗಳ ರೂಪದ ಸ್ತ್ರೀಯೊಡನೆ ಇಂತಹ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ನೀನು ಇಂದ್ರಿಯಭೋಗದಲ್ಲಿ ಮಗುಚಿ ಶ್ರುತಿ-ಸ್ಮೃತಿ, ಅಂದರೆ ಆತ್ಮಿಕ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡುತ್ತೀ. ಆ ಸಂಗದಿಂದ ಭೌತಿಕ ಕಲ್ಪನೆಗಳ ಕಾರಣ ಅನೇಕ ದುಃಖಕರ ಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತೀ.

Verse 60

न त्वं विदर्भदुहिता नायं वीर: सुहृत्तव । न पतिस्त्वं पुरञ्जन्या रुद्धो नवमुखे यया ॥ ६० ॥

ನಿಜವಾಗಿ ನೀನು ವಿದರ್ಭನ ಮಗಳು ಅಲ್ಲ; ಈ ವೀರನೂ ನಿನ್ನ ಹಿತೈಷಿ ಪತಿ ಅಲ್ಲ. ನೀನು ಪುರಂಜನಿಯ ಪತಿಯೂ ಅಲ್ಲ; ಒಂಬತ್ತು ದ್ವಾರಗಳ ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ, ಇದರ ಮೂಲಕ ಬಂಧಿತನಾಗಿ, ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಕೊಂಡಿದ್ದೆ.

Verse 61

माया ह्येषा मया सृष्टा यत्पुमांसं स्त्रियं सतीम् । मन्यसे नोभयं यद्वै हंसौ पश्यावयोर्गतिम् ॥ ६१ ॥

ಇದು ನನ್ನದೇ ಮಾಯೆ; ದೇಹಾಭಿಮಾನದಿಂದ ನೀನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಪುರುಷ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪತಿವ್ರತೆ ಸ್ತ್ರೀ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನಪುಂಸಕ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೀಯ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ನೀನು ಮತ್ತು ನಾನು ಇಬ್ಬರೂ ಶುದ್ಧ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪಗಳು. ಈಗ ಈ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸು; ನಮ್ಮ ಯಥಾರ್ಥ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

Verse 62

अहं भवान्न चान्यस्त्वं त्वमेवाहं विचक्ष्व भो: । न नौ पश्यन्ति कवयश्छिद्रं जातु मनागपि ॥ ६२ ॥

ಪ್ರಿಯ ಮಿತ್ರನೇ, ನಾನು (ಅಂತರ್ಯಾಮಿ) ಮತ್ತು ನೀನು (ಜೀವಾತ್ಮ) ಗುಣತಃ ಭಿನ್ನರಲ್ಲ; ಸ್ವರೂಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನೀನು ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಗುಣಾಭೇದ ಹೊಂದಿದ್ದೀಯ. ಇದನ್ನು ವಿಚಾರಿಸು. ತತ್ತ್ವಜ್ಞ ಪಂಡಿತರು ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ಗುಣಭೇದವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಕಾಣರು.

Verse 63

यथा पुरुष आत्मानमेकमादर्शचक्षुषो: । द्विधाभूतमवेक्षेत तथैवान्तरमावयो: ॥ ६३ ॥

ಯಾವಂತೆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ತನ್ನೊಂದಿಗೇ ಏಕವೆಂದು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ, ಇತರರು ಮಾತ್ರ ಎರಡು ದೇಹಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಭೌತಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ—ಜೀವನು ಪ್ರಭಾವಿತನಾಗಿರುವಂತೆಯೂ ಸ್ವರೂಪತಃ ಅಪ್ರಭಾವಿತನಾಗಿರುವಂತೆಯೂ—ಭಗವಂತ ಮತ್ತು ಜೀವನ ನಡುವೆ ಭೇದಾಭಾಸ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

Verse 64

एवं स मानसो हंसो हंसेन प्रतिबोधित: । स्वस्थस्तद्वय‍‌भिचारेण नष्टामाप पुन: स्मृतिम् ॥ ६४ ॥

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಹಂಸರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಬ್ಬ ಹಂಸನು ಮತ್ತೊಬ್ಬನಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿದಾಗ, ಅವನು ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅಂದರೆ ಭೌತಿಕ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಳೆದುಹೋದ ಮೂಲ ಕೃಷ್ಣಚೇತನೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 65

बर्हिष्मन्नेतदध्यात्मं पारोक्ष्येण प्रदर्शितम् । यत्परोक्षप्रियो देवो भगवान् विश्वभावन: ॥ ६५ ॥

ಹೇ ಬರ್ಹಿಷ್ಮನ್ ರಾಜ ಪ್ರಾಚೀನಬರ್ಹಿ, ಈ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ನಾನು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ತೋರಿಸಿದ್ದೇನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ವಿಶ್ವಭಾವನನಾದ ಭಗವಂತನು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುವುದನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪುರಂಜನ ಕಥೆಯ ಮೂಲಕ ನಿನಗೆ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದೇನೆ.