Adhyaya 22

Verse 1

मैत्रेय उवाच जनेषु प्रगृणत्स्वेवं पृथुं पृथुलविक्रमम् । तत्रोपजग्मुर्मुनयश्चत्वार: सूर्यवर्चस: ॥ १ ॥

ಮೈತ್ರೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಜನರು ಈ ರೀತಿ ಮಹಾಪರಾಕ್ರಮಿ ರಾಜ ಪೃಥುವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ನಾಲ್ಕು ಕುಮಾರ ಮುನಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿದರು.

Verse 2

तांस्तु सिद्धेश्वरान् राजा व्योम्नोऽवतरतोऽर्चिषा । लोकानपापान् कुर्वाणान् सानुगोऽचष्ट लक्षितान् ॥ २ ॥

ಆಕಾಶದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶದೊಂದಿಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರರಾದ ನಾಲ್ಕು ಕುಮಾರರ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಜನು ತನ್ನ ಅನುಚರರೊಂದಿಗೆ ಅವರನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದನು; ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಿರಣದಿಂದ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಾವನಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

Verse 3

तद्दर्शनोद्गतान् प्राणान् प्रत्यादित्सुरिवोत्थित: । ससदस्यानुगो वैन्य इन्द्रियेशो गुणानिव ॥ ३ ॥

ಅವರ ದರ್ಶನದಿಂದ ಪೃಥು ಮಹಾರಾಜನ ಪ್ರಾಣಗಳು ಉಕ್ಕಿದಂತೆ ಆಯಿತು; ಅವನು ಸಭಾಸದರು ಮತ್ತು ಅನುಚರರೊಂದಿಗೆ ತಕ್ಷಣ ಎದ್ದು ನಿಂತನು—ಬಂಧಿತ ಜೀವನು ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಗುಣಗಳ ಕಡೆಗೆ ಎಳೆಯಲ್ಪಡುವಂತೆ.

Verse 4

गौरवाद्यन्त्रित: सभ्य: प्रश्रयानतकन्धर: । विधिवत्पूजयां चक्रे गृहीताध्यर्हणासनान् ॥ ४ ॥

ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಿಯಂತೆ ಸ್ವಾಗತವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ರಾಜನು ಅರ್ಪಿಸಿದ ಆಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ನಂತರ, ಅವರ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾದ ರಾಜನು ವಿನಯದಿಂದ ತಲೆಬಾಗಿಸಿ ನಾಲ್ಕು ಕುಮಾರರನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದನು.

Verse 5

तत्पादशौचसलिलैर्मार्जितालकबन्धन: । तत्र शीलवतां वृत्तमाचरन्मानयन्निव ॥ ५ ॥

ನಂತರ ರಾಜನು ಕುಮಾರರ ಪದಪದ್ಮಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯಿದ ಜಲವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಕೂದಲಿನ ಮೇಲೆ ಛಿಟಕಿಸಿದನು. ಈ ರೀತಿ ಶೀಲವಂತರ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಮಹಾತ್ಮರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಮಾದರಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು।

Verse 6

हाटकासन आसीनान् स्वधिष्ण्येष्विव पावकान् । श्रद्धासंयमसंयुक्त: प्रीत: प्राह भवाग्रजान् ॥ ६ ॥

ಸುವರ್ಣಾಸನದಲ್ಲಿ ಆಸೀನರಾದ ಆ ನಾಲ್ವರು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಯಜ್ಞವೇದಿಯ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಶಿವನಿಗಿಂತ ಜ್ಯೇಷ್ಠರಾದ ಆ ಮಹಾತ್ಮರೊಂದಿಗೆ ಮಹಾರಾಜ ಪೃಥು ಶ್ರದ್ಧೆ-ಸಂಯಮಗಳಿಂದ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮಾತನಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು।

Verse 7

पृथुरुवाच अहो आचरितं किं मे मङ्गलं मङ्गलायना: । यस्य वो दर्शनं ह्यासीद्दुर्दर्शानां च योगिभि: ॥ ७ ॥

ಪೃಥು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ, ನೀವು ಮಂಗಳದ ಆಶ್ರಯಸ್ವರೂಪರು. ನಾನು ಯಾವ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ನಿಮ್ಮ ದರ್ಶನ ನನಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರಕಿತು? ಯೋಗಿಗಳಿಗೂ ನಿಮ್ಮ ದರ್ಶನ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಳಭ।

Verse 8

किं तस्य दुर्लभतरमिह लोके परत्र च । यस्य विप्रा: प्रसीदन्ति शिवो विष्णुश्च सानुग: ॥ ८ ॥

ಯಾರ ಮೇಲೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂ ವೈಷ್ಣವರೂ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿರುತ್ತಾರೋ, ಅವನಿಗೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲೂ ಏನು ದುರ್ಳಭ? ಅಲ್ಲದೆ, ಅವರ ಅನುಗಾಮಿಗಳಾದ ಮಂಗಳಕರ ಶಿವನೂ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವೂ ಅವನಿಗೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 9

नैव लक्षयते लोको लोकान् पर्यटतोऽपि यान् । यथा सर्वद‍ृशं सर्व आत्मानं येऽस्य हेतव: ॥ ९ ॥

ನೀವು ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದರೂ ಜನರು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾರರು; ಹಾಗೆಯೇ ಸರ್ವದೃಷ್ಟ ಪರಮಾತ್ಮನು ಎಲ್ಲರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಇದ್ದರೂ ಜನರು ಅವನನ್ನು ಅರಿಯಲಾರರು।

Verse 10

अधना अपि ते धन्या: साधवो गृहमेधिन: । यद्गृहा ह्यर्हवर्याम्बुतृणभूमीश्वरावरा: ॥ १० ॥

ಬಹಳ ಶ್ರೀಮಂತನಾಗಿರದ ಗೃಹಸ್ಥನ ಮನೆಗೆ ಸಾಧು-ಭಕ್ತರು ಬಂದರೆ ಅವನು ಧನ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವರಿಗೆ ಜಲ, ಆಸನ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಗತೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವ ಯಜಮಾನ-ಸೇವಕರು ಹಾಗೂ ಆ ಮನೆ ಕೂಡ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.

Verse 11

व्यालालयद्रुमा वै तेष्वरिक्ताखिलसम्पद: । यद्गृहास्तीर्थपादीयपादतीर्थविवर्जिता: ॥ ११ ॥

ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ಐಶ್ವರ್ಯಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮನೆ ಆದರೂ ಅಲ್ಲಿ ಭಗವದ್ಭಕ್ತರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವಿಲ್ಲದೆ, ಅವರ ಪಾದಪ್ರಕ್ಷಾಳನೆಗೆ ಪಾದತೀರ್ಥ (ಚರಣಾಮೃತ) ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅದು ವಿಷಸರ್ಪಗಳು ವಾಸಿಸುವ ಮರದಂತೆ ಎಣಿಸಬೇಕು.

Verse 12

स्वागतं वो द्विजश्रेष्ठा यद्‌व्रतानि मुमुक्षव: । चरन्ति श्रद्धया धीरा बाला एव बृहन्ति च ॥ १२ ॥

ಪೃಥು ಮಹಾರಾಜನು ನಾಲ್ಕು ಕುಮಾರರನ್ನು ‘ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೇ’ ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದನು. ಅವನು ಹೇಳಿದನು—ನೀವು ಜನ್ಮದಿಂದಲೇ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದೀರಿ; ಮೋಕ್ಷಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತರಾಗಿದ್ದರೂ ಮಕ್ಕಳಂತೆ ಇರುತ್ತೀರಿ.

Verse 13

कच्चिन्न: कुशलं नाथा इन्द्रियार्थार्थवेदिनाम् । व्यसनावाप एतस्मिन्पतितानां स्वकर्मभि: ॥ १३ ॥

ಪೃಥು ಮಹಾರಾಜನು ಋಷಿಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದನು—ಹೇ ನಾಥರೇ! ಇಂದ್ರಿಯಸಂತೋಷವನ್ನೇ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಈ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವವರಿಗೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಕ್ಷೇಮ ಅಥವಾ ಸೌಭಾಗ್ಯ ದೊರಕಬಹುದೇ?

Verse 14

भवत्सु कुशलप्रश्न आत्मारामेषु नेष्यते । कुशलाकुशला यत्र न सन्ति मतिवृत्तय: ॥ १४ ॥

ನಿಮ್ಮಂತಹ ಆತ್ಮಾರಾಮ ಮಹಾಪುರುಷರ ಬಗ್ಗೆ ಕ್ಷೇಮ-ಅಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಕೇಳುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ; ನೀವು ಸದಾ ಆತ್ಮಾನಂದದಲ್ಲಿ ಲೀನರಾಗಿದ್ದೀರಿ. ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಶುಭ-ಅಶುಭ ಎಂಬ ಕಲ್ಪಿತ ಮನೋವೃತ್ತಿಗಳೇ ಇಲ್ಲ; ಅಲ್ಲಿ ಭಾಗ್ಯ-ಅಭಾಗ್ಯದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಹೇಗೆ?

Verse 15

तदहं कृतविश्रम्भ: सुहृदो वस्तपस्विनाम् । सम्पृच्छे भव एतस्मिन् क्षेम: केनाञ्जसा भवेत् ॥ १५ ॥

ನಿಮ್ಮಂತಹ ಮಹಾತ್ಮರೇ ಈ ಭೌತಿಕ ಭವಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ದಹಿಸುವ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಸುಹೃದರು ಎಂಬುದು ನನಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಶ್ಚಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕೇಳುತ್ತೇನೆ—ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಪರಮ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆಯಬಹುದು?

Verse 16

व्यक्तमात्मवतामात्मा भगवानात्मभावन: । स्वानामनुग्रहायेमां सिद्धरूपी चरत्यज: ॥ १६ ॥

ಭಗವಾನ್—ಆತ್ಮವಂತರ ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಭಾವವನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವವನು—ತನ್ನ ಅಂಶರಾದ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಉನ್ನತಿಗೇರಿಸಲು ಸದಾ ಆತುರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಅವರ ವಿಶೇಷ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ನಿಮ್ಮಂತಹ ಸಿದ್ಧಪುರುಷರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲೋಕಮೆಲ್ಲ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 17

मैत्रेय उवाच पृथोस्तत्सूक्तमाकर्ण्य सारं सुष्ठु मितं मधु । स्मयमान इव प्रीत्या कुमार: प्रत्युवाच ह ॥ १७ ॥

ಮೈತ್ರೇಯ ಋಷಿ ಹೇಳಿದರು: ಪೃಥು ಮಹಾರಾಜನ ಸಾರಭರಿತ, ಯುಕ್ತ, ಮಿತ ಮತ್ತು ಮಧುರ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಸನತ್ಕುಮಾರನು ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ನಗುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ಹೀಗೆ ಉತ್ತರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.

Verse 18

सनत्कुमार उवाच साधु पृष्टं महाराज सर्वभूतहितात्मना । भवता विदुषा चापि साधूनां मतिरीद‍ृशी ॥ १८ ॥

ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದರು: ಮಹಾರಾಜನೇ! ನೀವು ಅತ್ಯಂತ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದೀರಿ. ನೀವು ಸರ್ವಭೂತಹಿತವನ್ನು ಚಿಂತಿಸುವವರಾದ್ದರಿಂದ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮಂಗಳಕರ. ನೀವು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ಇಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಸಾಧುಗಳ ಆಚರಣೆ; ಇಂತಹ ಬುದ್ಧಿ ನಿಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಕ್ಕದ್ದು.

Verse 19

सङ्गम: खलु साधूनामुभयेषां च सम्मत: । यत्सम्भाषणसम्प्रश्न: सर्वेषां वितनोति शम् ॥ १९ ॥

ಸಾಧುಗಳ ಸಂಗವು ವಕ್ತಾರನಿಗೂ ಶ್ರೋತನಿಗೂ ಎರಡಕ್ಕೂ ಪ್ರಿಯ; ಏಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಸಂಭಾಷಣೆ, ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ನಿಜವಾದ ಸುಖವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 20

अस्त्येव राजन् भवतो मधुद्विष: पादारविन्दस्य गुणानुवादने । रतिर्दुरापा विधुनोति नैष्ठिकी कामं कषायं मलमन्तरात्मन: ॥ २० ॥

ಓ ರಾಜನೇ, ಮಧುದ್ವಿಷನಾದ ಶ್ರೀಭಗವಂತನ ಪಾದಪದ್ಮಗಳ ಗುಣಕೀರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ರತಿ ಇದೆ. ಅದು ದುರ್ಲಭ; ಆದರೆ ಅಚಲ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಸ್ಥಿರವಾದಾಗ ಹೃದಯಾಂತರ್ಗತ ಕಾಮ-ಕಷಾಯ-ಮಲ ಸ್ವಯಂ ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 21

शास्त्रेष्वियानेव सुनिश्चितो नृणां क्षेमस्य सध्र्‌यग्विमृशेषु हेतु: । असङ्ग आत्मव्यतिरिक्त आत्मनि द‍ृढा रतिर्ब्रह्मणि निर्गुणे च या ॥ २१ ॥

ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ವಿಮರ್ಶಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಇದು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದೆ: ಮಾನವರ ಕ್ಷೇಮದ ಪರಮ ಕಾರಣ ದೇಹಾತ್ಮಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಭಿನ್ನವಾದ, ಗುಣಾತೀತ ನಿರ್ಗುಣ ಪರಬ್ರಹ್ಮನಾದ ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ದೃಢವಾದ ಸ್ಥಿರ ರತಿ.

Verse 22

सा श्रद्धया भगवद्धर्मचर्यया जिज्ञासयाध्यात्मिकयोगनिष्ठया । योगेश्वरोपासनया च नित्यं पुण्यश्रव:कथया पुण्यया च ॥ २२ ॥

ಆ ರತಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ, ಭಗವದ್ದರ್ಮಾಚರಣೆಯಿಂದ, ಭಗವಂತನ ಕುರಿತು ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯಿಂದ, ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ, ಯೋಗೇಶ್ವರನಾದ ಶ್ರೀಭಗವಂತನ ನಿತ್ಯ ಉಪಾಸನೆಯಿಂದ ಹಾಗೂ ಪುಣ್ಯಶ್ರವವಾದ ಅವನ ಮಹಿಮಾಕಥೆಗಳ ಶ್ರವಣ-ಕೀರ್ತನೆಯಿಂದ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 23

अर्थेन्द्रियारामसगोष्ठ्यतृष्णया तत्सम्मतानामपरिग्रहेण च । विविक्तरुच्या परितोष आत्मनि विना हरेर्गुणपीयूषपानात् ॥ २३ ॥

ಧನ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಸುಖದಲ್ಲೇ ಆಸಕ್ತರಾದವರ ಸಂಗತಿಗೆ ಇರುವ ತೃಷ್ಣೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಅವರ ಸಂಗದಲ್ಲಿರುವವರನ್ನೂ ದೂರವಿಟ್ಟು, ಜೀವನವನ್ನು ಹೀಗೆ ರೂಪಿಸಬೇಕು: ಹರಿಯ ಗುಣಾಮೃತವನ್ನು ಪಾನಮಾಡದೆ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಶಾಂತಿ ಸಿಗದಂತೆ. ಇಂದ್ರಿಯಭೋಗದ ರುಚಿಗೆ ಅಸಹ್ಯ ಬಂದಾಗ ಆತ್ಮಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 24

अहिंसया पारमहंस्यचर्यया स्मृत्या मुकुन्दाचरिताग्र्यसीधुना । यमैरकामैर्नियमैश्चाप्यनिन्दया निरीहया द्वन्द्वतितिक्षया च ॥ २४ ॥

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉನ್ನತಿಗೆ ಯೋಗ್ಯನಾದವನು ಅಹಿಂಸಕನಾಗಿರಬೇಕು, ಪರಮಹಂಸ ಆಚಾರ್ಯರ ಪಾದಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು, ಮುಕುಂದನ ಲೀಲಾಮಧುರ್ಯದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಧುವನ್ನು ಸದಾ ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು, ಭೌತಿಕ ಆಸೆಯಿಲ್ಲದೆ ಯಮ-ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಪಾಲಿಸುವಾಗ ಯಾರನ್ನೂ ನಿಂದಿಸಬಾರದು. ಸರಳ ಜೀವನ ನಡೆಸಿ, ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಂದ ಕದಡುವುದಿಲ್ಲದೆ ಸಹನೆಯನ್ನು ಕಲಿಯಬೇಕು।

Verse 25

हरेर्मुहुस्तत्परकर्णपूर गुणाभिधानेन विजृम्भमाणया । भक्त्या ह्यसङ्ग: सदसत्यनात्मनि स्यान्निर्गुणे ब्रह्मणि चाञ्जसा रति: ॥ २५ ॥

ಭಕ್ತರ ಕಿವಿಗಳಿಗೆ ಆಭರಣವಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯ ದಿವ್ಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಮರುಮರು ಶ್ರವಣ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಭಕ್ತಿಸೇವೆ ಕ್ರಮೇಣ ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಗುಣಾತೀತನಾಗಿ ಅಸತ್-ಅನಾತ್ಮದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ತ್ಯಜಿಸಿ, ನಿರ್ಗುಣ ಬ್ರಹ್ಮ—ಶ್ರೀಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ರತಿ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 26

यदा रतिर्ब्रह्मणि नैष्ठिकी पुमा- नाचार्यवान् ज्ञानविरागरंहसा । दहत्यवीर्यं हृदयं जीवकोशं पञ्चात्मकं योनिमिवोत्थितोऽग्नि: ॥ २६ ॥

ಆಚಾರ್ಯರ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯದ ವೇಗ ಜಾಗೃತವಾಗಿ, ಪುರುಷನ ರತಿ ಶ್ರೀಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ನೈಷ್ಠಿಕವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾದಾಗ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿರುವ ಜೀವನು ಪಂಚತತ್ತ್ವಮಯ ಆವರಣসহ ದೇಹಪರಿಸರವನ್ನು, ಕಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಅಗ್ನಿ ಅದೇ ಕಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ದಹಿಸುವಂತೆ ದಹಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 27

दग्धाशयो मुक्तसमस्ततद्गुणो नैवात्मनो बहिरन्तर्विचष्टे । परात्मनोर्यद्वय‍वधानं पुरस्तात् स्वप्ने यथा पुरुषस्तद्विनाशे ॥ २७ ॥

ವಾಸನೆಗಳು ದಗ್ಧವಾಗಿ, ಎಲ್ಲಾ ಗುಣಬಂಧನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದವನು ಹೊರ-ಒಳ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಭೇದವನ್ನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮರ ನಡುವೆ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದಂತೆ ತೋರುವ ವ್ಯವಧಾನವು ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ—ಸ್ವಪ್ನ ಮುಗಿದಾಗ ಸ್ವಪ್ನ ಮತ್ತು ಸ್ವಪ್ನದ್ರಷ್ಟರ ಭೇದ ಇಲ್ಲದಂತೆ.

Verse 28

आत्मानमिन्द्रियार्थं च परं यदुभयोरपि । सत्याशय उपाधौ वै पुमान् पश्यति नान्यदा ॥ २८ ॥

ಇಂದ್ರಿಯಭೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಆತ್ಮನು ಇರುವುದರಿಂದ ಅವನು ನಾನಾ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಉಪಾಧಿಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಪರಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವವನು ಕೇವಲ ಭಗವಂತನ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುವುದಲ್ಲೇ ಆಸಕ್ತಿ ಇಡುತ್ತಾನೆ; ಬೇರೆ ಯಾವುದಲ್ಲ.

Verse 29

निमित्ते सति सर्वत्र जलादावपि पूरुष: । आत्मनश्च परस्यापि भिदां पश्यति नान्यदा ॥ २९ ॥

ವಿಭಿನ್ನ ಕಾರಣಗಳಿಂದಲೇ ಮನುಷ್ಯನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ತನ್ನ ಮತ್ತು ಇತರರ ನಡುವೆ ಭೇದವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ; ನೀರು, ಎಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ದೇಹದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣುವಂತೆ.

Verse 30

इन्द्रियैर्विषयाकृष्टैराक्षिप्तं ध्यायतां मन: । चेतनां हरते बुद्धे: स्तम्बस्तोयमिव ह्रदात् ॥ ३० ॥

ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ವಿಷಯಭೋಗದ ಕಡೆಗೆ ಆಕರ್ಷಿತವಾದಾಗ ಮನಸ್ಸು ಅಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿರಂತರ ಧ್ಯಾನಿಸುವುದರಿಂದ ಬುದ್ಧಿಯ ನಿಜ ಚೇತನ್ಯ ಹರಣವಾಗುತ್ತದೆ; ಕೆರೆಯ ನೀರು ದಡದ ಹುಲ್ಲಿನ ನಾಳಗಳಿಂದ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಶೋಷಿಸಲ್ಪಡುವಂತೆ.

Verse 31

भ्रश्यत्यनुस्मृतिश्चित्तं ज्ञानभ्रंश: स्मृतिक्षये । तद्रोधं कवय: प्राहुरात्मापह्नवमात्मन: ॥ ३१ ॥

ಮೂಲ ಚೇತನೆಯಿಂದ ವಿಚಲಿತವಾದಾಗ ಚಿತ್ತದ ಅನುಸ್ಮೃತಿ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ; ಸ್ಮೃತಿ ಕ್ಷಯವಾದಾಗ ಜ್ಞಾನಭ್ರಂಶ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕವಿಗಳು ‘ಆತ್ಮಾಪಹ್ನವ’—ಆತ್ಮನು ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಾನೇ ಮರೆತಿರುವುದು—ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 32

नात: परतरो लोके पुंस: स्वार्थव्यतिक्रम: । यदध्यन्यस्य प्रेयस्त्वमात्मन: स्वव्यतिक्रमात् ॥ ३२ ॥

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನ ಸ್ವಹಿತಕ್ಕೆ ಇದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಅಡ್ಡಿ ಇಲ್ಲ—ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಇತರ ವಿಷಯಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಿಯವೆಂದು ಭಾವಿಸುವುದು.

Verse 33

अर्थेन्द्रियार्थाभिध्यानं सर्वार्थापह्नवो नृणाम् । भ्रंशितो ज्ञानविज्ञानाद्येनाविशति मुख्यताम् ॥ ३३ ॥

ಹಣ ಸಂಪಾದಿಸಿ ಅದನ್ನು ಇಂದ್ರಿಯಸಂತೋಷಕ್ಕೆ ಬಳಸುವ ನಿರಂತರ ಚಿಂತನೆ ಮಾನವರ ಎಲ್ಲಾ ಹಿತಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನ-ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಅವನು ಮರ-ಕಲ್ಲಿನಂತ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ.

Verse 34

न कुर्यात्कर्हिचित्सङ्गं तमस्तीव्रं तितीरिषु: । धर्मार्थकाममोक्षाणां यदत्यन्तविघातकम् ॥ ३४ ॥

ಅಜ್ಞಾನಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಲು ಬಲವಾಗಿ ಬಯಸುವವರು ತಮೋಗುಣದ ಸಂಗವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಮಾಡಬಾರದು; ಏಕೆಂದರೆ ಭೋಗಪ್ರಧಾನ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷ—ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಅತ್ಯಂತ ವಿಘಾತಕರ.

Verse 35

तत्रापि मोक्ष एवार्थ आत्यन्तिकतयेष्यते । त्रैवर्ग्योऽर्थो यतो नित्यं कृतान्तभयसंयुत: ॥ ३५ ॥

ನಾಲ್ಕು ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷವೇ ಪರಮ ಗುರಿ; ಅದನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಬೇಕು. ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮಗಳು ಮರಣರೂಪ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಕಠಿಣ ನಿಯಮದಿಂದ ಸದಾ ನಾಶಶೀಲ.

Verse 36

परेऽवरे च ये भावा गुणव्यतिकरादनु । न तेषां विद्यते क्षेममीशविध्वंसिताशिषाम् ॥ ३६ ॥

ಉನ್ನತ-ಅಧಮ ಜೀವನಸ್ಥಿತಿಗಳ ಭೇದಗಳನ್ನು ನಾವು ಆಶೀರ್ವಾದವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರೂ, ಅವು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಗುಣಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದಲೇ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ನಿಜವಾಗಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಕ್ಷೇಮವಿಲ್ಲ; ಪರಮ ನಿಯಂತನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 37

तत्त्वं नरेन्द्र जगतामथ तस्थूषां च देहेन्द्रियासुधिषणात्मभिरावृतानाम् । य: क्षेत्रवित्तपतया हृदि विश्वगावि: प्रत्यक् चकास्ति भगवांस्तमवेहि सोऽस्मि ॥ ३७ ॥

ಓ ನರೇಂದ್ರ ಪೃಥು! ಚರಾಚರ ಎಲ್ಲ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ, ಜೀವಾತ್ಮನು ಸ್ಥೂಲದೇಹ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣವಾಯು-ಬುದ್ಧಿರೂಪ ಸೂಕ್ಷ್ಮದೇಹದಿಂದ ಆವೃತನಾಗಿದ್ದರೂ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರಾಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಒಳಗೊಳಗೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಭಗವಂತನನ್ನು ತಿಳಿ; ಅವನೇ ನಾನೇ.

Verse 38

यस्मिन्निदं सदसदात्मतया विभाति माया विवेकविधुति स्रजि वाहिबुद्धि: । तं नित्यमुक्तपरिशुद्धविशुद्धतत्त्वं प्रत्यूढकर्मकलिलप्रकृतिं प्रपद्ये ॥ ३८ ॥

ಯಾವನಲ್ಲಿ ಈ ಜಗತ್ತು ಕಾರಣ-ಕಾರ್ಯರೂಪವಾಗಿ ಸತ್-ಅಸತ್‌ನಂತೆ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ವಿವೇಕದಿಂದ—ಹಗ್ಗದಲ್ಲಿ ಹಾವಿನ ಭ್ರಮೆ ನಿವಾರಣೆಯಾದಂತೆ—ಮಾಯೆಯನ್ನು ದಾಟಿದವನು ಪರಮಾತ್ಮನು ನಿತ್ಯಮುಕ್ತ, ಪರಮಶುದ್ಧ, ವಿಶುದ್ಧ ತತ್ತ್ವ, ಕರ್ಮಮಲದಿಂದ ಅಸ್ಪರ್ಶ ಎಂದು ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ. ನಾನು ಆ ಪ್ರಭುವಿಗೇ ಶರಣಾಗುತ್ತೇನೆ.

Verse 39

यत्पादपङ्कजपलाशविलासभक्त्या कर्माशयं ग्रथितमुद्ग्रथयन्ति सन्त: । तद्वन्न रिक्तमतयो यतयोऽपि रुद्ध स्रोतोगणास्तमरणं भज वासुदेवम् ॥ ३९ ॥

ಪ್ರಭುವಿನ ಕಮಲಪಾದಗಳ ಎಲೆಗಳಂತೆ কোমಲ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಲೀನವಾದ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂತರೂ ಕರ್ಮವಾಸನೆಗಳ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಗಂಟುಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಬಿಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಭಕ್ತಿಹೀನರಾದ ಜ್ಞಾನಿ-ಯೋಗಿಗಳೂ ಇಂದ್ರಿಯಭೋಗದ ಅಲೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಯತ್ನಿಸಿದರೂ ತಡೆಯಲಾರರು. ಆದ್ದರಿಂದ ವಾಸುದೇವನಂದನ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಭಜಿಸು.

Verse 40

कृच्छ्रो महानिह भवार्णवमप्लवेशां षड्‌वर्गनक्रमसुखेन तितीर्षन्ति । तत्त्वं हरेर्भगवतो भजनीयमङ्‌घ्रिं कृत्वोडुपं व्यसनमुत्तर दुस्तरार्णम् ॥ ४० ॥

ಇಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾನಭವಸಾಗರವು ಮಹಾ ದುಸ್ತರ, ಷಡ್ವರ್ಗರೂಪ ನಕ್ರಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ. ಅಭಕ್ತರು ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಅದನ್ನು ದಾಟಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ನಾವು ಹೇಳುವುದು—ಭಗವಾನ್ ಹರಿಯ ಭಜનીય ಕಮಲಪಾದಗಳನ್ನು ದೋಣಿಯಾಗಿ ಆಶ್ರಯಿಸಿದರೆ ಈ ದುಸ್ತರ ಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಿ ಎಲ್ಲ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುತ್ತೀರಿ।

Verse 41

मैत्रेय उवाच स एवं ब्रह्मपुत्रेण कुमारेणात्ममेधसा । दर्शितात्मगति: सम्यक्प्रशस्योवाच तं नृप: ॥ ४१ ॥

ಮೈತ್ರೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರನಾದ, ಆತ್ಮಮೇಧೆಯಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಕುಮಾರನು ಹೀಗೆ ಸಮ್ಯಕ್ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಬೋಧಿಸಿದಾಗ, ತನ್ನ ಆತ್ಮಗತಿಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿದ ರಾಜನು ಅವನನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು।

Verse 42

राजोवाच कृतो मेऽनुग्रह: पूर्वं हरिणार्तानुकम्पिना । तमापादयितुं ब्रह्मन् भगवन् यूयमागता: ॥ ४२ ॥

ರಾಜನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಓ ಭಗವಾನ್! ಹಿಂದೆ ಆರ್ಥರ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆ ತೋರುವ ಭಗವಾನ್ ಹರಿಯು ನನಗೆ ಕಾರಣರಹಿತ ಕೃಪೆ ತೋರಿಸಿ, ನೀವು ನನ್ನ ಮನೆಗೆ ಬರುವಿರಿ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದ್ದನು; ಆ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಲು ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ಬಂದಿದ್ದೀರಿ।

Verse 43

निष्पादितश्च कार्त्स्‍न्येन भगवद्‌भिर्घृणालुभि: । साधूच्छिष्टं हि मे सर्वमात्मना सह किं ददे ॥ ४३ ॥

ಪ್ರಿಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ನೀವು ಕೂಡ ಭಗವಂತನಂತೆ ಕರುಣಾಶೀಲರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದೀರಿ. ಹೀಗಾಗಿ ನಿಮಗೆ ಏನಾದರೂ ಅರ್ಪಿಸುವುದು ನನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯ; ಆದರೆ ನನ್ನಲ್ಲಿರುವುದೆಲ್ಲವೂ ಮಹಾಸಾಧುಗಳ ಉಚ್ಛಿಷ್ಟದಂತೆಯೇ. ನನ್ನನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ ನಾನು ಏನು ಕೊಡಲಿ?

Verse 44

प्राणा दारा: सुता ब्रह्मन् गृहाश्च सपरिच्छदा: । राज्यं बलं मही कोश इति सर्वं निवेदितम् ॥ ४४ ॥

ರಾಜನು ಮುಂದುವರೆದು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ನನ್ನ ಪ್ರಾಣ, ಪತ್ನಿ, ಪುತ್ರರು, ಮನೆ ಮತ್ತು ಮನೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಉಪಕರಣಗಳು, ನನ್ನ ರಾಜ್ಯ, ಬಲ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನನ್ನ ಖಜಾನೆ—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿಮಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತೇನೆ।

Verse 45

सैनापत्यं च राज्यं च दण्डनेतृत्वमेव च । सर्व लोकाधिपत्यं च वेदशास्त्रविदर्हति ॥ ४५ ॥

ವೇದಶಾಸ್ತ್ರಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದವನೇ ಸೇನಾಪತಿ, ರಾಜ್ಯಾಧಿಪತಿ, ದಂಡನಾಯಕ ಹಾಗೂ ಸರ್ವಲೋಕಾಧಿಪತಿ ಆಗಲು ಯೋಗ್ಯನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಪೃಥು ಮಹಾರಾಜನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕುಮಾರರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದನು।

Verse 46

स्वमेव ब्राह्मणो भुङ्क्ते स्वं वस्ते स्वं ददाति च । तस्यैवानुग्रहेणान्नं भुञ्जते क्षत्रियादय: ॥ ४६ ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ತನ್ನದೇ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಭುಂಜಿಸುತ್ತಾನೆ, ತನ್ನದೇ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ, ತನ್ನದೇ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಅವನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದಲೇ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾದಿಗಳು ಅನ್ನವನ್ನು ಭುಂಜಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 47

यैरीद‍ृशी भगवतो गतिरात्मवाद एकान्ततो निगमिभि: प्रतिपादिता न: । तुष्यन्‍त्वदभ्रकरुणा: स्वकृतेन नित्यं को नाम तत्प्रतिकरोति विनोदपात्रम् ॥ ४७ ॥

ಭಗವಂತನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಶ್ಚಯದಿಂದ ಮತ್ತು ವೇದಪ್ರಮಾಣಗಳಿಂದ ನಮಗೆ ವಿವರಿಸಿ ಅಪಾರ ಸೇವೆ ಮಾಡಿದ ಮೇಘಸಮಾನ ಕರುಣಾಮಯ ಮಹಾತ್ಮರಿಗೆ ಪ್ರತಿಫಲವನ್ನು ಯಾರು ತೀರಿಸಬಲ್ಲರು? ಅವರ ತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ ಅಂಜಲಿಯಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವುದಷ್ಟೇ ನಮ್ಮಿಂದ ಸಾಧ್ಯ; ಅವರು ಮಾನವಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಹಂಚುವ ತಮ್ಮದೇ ಕೃತ್ಯಗಳಿಂದಲೇ ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ।

Verse 48

मैत्रेय उवाच त आत्मयोगपतय आदिराजेन पूजिता: । शीलं तदीयं शंसन्त: खेऽभवन्मिषतां नृणाम् ॥ ४८ ॥

ಮೈತ್ರೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಮಹಾರಾಜ ಪೃಥುವಿನಿಂದ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಭಕ್ತಿಯೋಗದ ಅಧಿಪತಿಗಳಾದ ಆ ನಾಲ್ಕು ಕುಮಾರರು ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು. ಅವರು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ರಾಜನ ಶೀಲವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು; ಎಲ್ಲರೂ ಅವರನ್ನು ನೋಡಿದರು।

Verse 49

वैन्यस्तु धुर्यो महतां संस्थित्याध्यात्मशिक्षया । आप्तकाममिवात्मानं मेन आत्मन्यवस्थित: ॥ ४९ ॥

ಮಹಾತ್ಮರಲ್ಲಿ ವೈನ್ಯ ಪೃಥು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಬೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ಅಗ್ರಗಣ್ಯನಾಗಿದ್ದನು. ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿಕೊಂಡು, ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಯಶಸ್ಸನ್ನೂ ಪಡೆದವನಂತೆ ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದನು।

Verse 50

कर्माणि च यथाकालं यथादेशं यथाबलम् । यथोचितं यथावित्तमकरोद्ब्रह्मसात्कृतम् ॥ ५० ॥

ಆತ್ಮತೃಪ್ತನಾದ ಪೃಥು ಮಹಾರಾಜನು ಕಾಲ, ಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಧನಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು. ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳ ಏಕೈಕ ಗುರಿ ಪರಮಸತ್ಯನಾದ ಭಗವಂತನನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವುದೇ; ಹೀಗೆ ಅವನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡನು।

Verse 51

फलं ब्रह्मणि संन्यस्य निर्विषङ्ग: समाहित: । कर्माध्यक्षं च मन्वान आत्मानं प्रकृते: परम् ॥ ५१ ॥

ಪೃಥು ಮಹಾರಾಜನು ತನ್ನ ಕರ್ಮಫಲಗಳನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ (ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ) ಅರ್ಪಿಸಿ, ಆಸಕ್ತಿರಹಿತನಾಗಿ ಸಮಾಧಾನದಿಂದ ಏಕಾಗ್ರನಾದನು. ಪ್ರಭುವೇ ಕರ್ಮಾಧ್ಯಕ್ಷನೆಂದು ಮನಸಿ, ತಾನು ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಅತೀತನಾದ ಪರಮಪುರುಷೋತ್ತಮನ ನಿತ್ಯದಾಸನೆಂದು ಸದಾ ಭಾವಿಸಿದನು।

Verse 52

गृहेषु वर्तमानोऽपि स साम्राज्यश्रियान्वित: । नासज्जतेन्द्रियार्थेषु निरहंमतिरर्कवत् ॥ ५२ ॥

ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಐಶ್ವರ್ಯವಂತನಾಗಿದ್ದರೂ ಪೃಥು ಮಹಾರಾಜನು ಗೃಹಸ್ಥನಾಗಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದನು. ಇಂದ್ರಿಯಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ವೈಭವವನ್ನು ಬಳಸುವ ಆಸಕ್ತಿ ಅವನಿಗೆ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲೂ ಅನಾಸಕ್ತನಾಗಿ, ನಿರಹಂಕಾರಿಯಾಗಿ ಉಳಿದನು।

Verse 53

एवमध्यात्मयोगेन कर्माण्यनुसमाचरन् । पुत्रानुत्पादयामास पञ्चार्चिष्यात्मसम्मतान् ॥ ५३ ॥

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಯೋಗ (ಭಕ್ತಿಯೋಗ)ದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ಪೃಥು ಮಹಾರಾಜನು ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸಿದನು; ತನ್ನ ಪತ್ನಿ ಅರ್ಚಿಯ ಮೂಲಕ ಐದು ಪುತ್ರರನ್ನು ಪಡೆದನು. ನಿಜಕ್ಕೂ, ಆ ಪುತ್ರರು ಅವನ ಸ್ವಂತ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಜನಿಸಿದರು।

Verse 54

विजिताश्वं धूम्रकेशं हर्यक्षं द्रविणं वृकम् । सर्वेषां लोकपालानां दधारैक: पृथुर्गुणान् ॥ ५४ ॥

ವಿಜಿತಾಶ್ವ, ಧೂಮ್ರಕೇಶ, ಹರ್ಯಕ್ಷ, ದ್ರವಿಣ ಮತ್ತು ವೃಕ ಎಂಬ ಐದು ಪುತ್ರರನ್ನು ಪಡೆದ ಬಳಿಕ ಪೃಥು ಮಹಾರಾಜನು ಲೋಕವನ್ನು ಆಳುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದನು. ಇತರ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ದೇವತೆಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಗುಣಗಳನ್ನು ಅವನು ಒಬ್ಬನೇ ಧರಿಸಿದ್ದನು।

Verse 55

गोपीथाय जगत्सृष्टे: काले स्वे स्वेऽच्युतात्मक: । मनोवाग्वृत्तिभि: सौम्यैर्गुणै: संरञ्जयन् प्रजा: ॥ ५५ ॥

ಅಚ್ಯುತ ಪರಮೇಶ್ವರನ ಪರಮಭಕ್ತನಾದ ಮಹಾರಾಜ ಪೃಥು, ಭಗವಂತನ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಪ್ರಜೆಗಳ ವಿಭಿನ್ನ ಆಸೆಗಳಂತೆ ಮನಸ್ಸು, ವಾಣಿ, ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಸೌಮ್ಯಾಚರಣೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಅವರನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದನು।

Verse 56

राजेत्यधान्नामधेयं सोमराज इवापर: । सूर्यवद्विसृजन् गृह्णन् प्रतपंश्च भुवो वसु ॥ ५६ ॥

ಮಹಾರಾಜ ಪೃಥು ‘ರಾಜ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಚಂದ್ರರಾಜ ಸೋಮರಾಜನಂತೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು. ಸೂರ್ಯದೇವನಂತೆ ತೇಜಸ್ವಿ ಹಾಗೂ ಕಠೋರನಾಗಿ, ಉಷ್ಣತೆ-ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಹರಡುತ್ತಾ, ಅದೇ ವೇಳೆ ಲೋಕಗಳ ನೀರನ್ನೂ ಹಿಂಪಡೆಯುವ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನಾಗಿದ್ದನು।

Verse 57

दुर्धर्षस्तेजसेवाग्निर्महेन्द्र इव दुर्जय: । तितिक्षया धरित्रीव द्यौरिवाभीष्टदो नृणाम् ॥ ५७ ॥

ಮಹಾರಾಜ ಪೃಥು ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ದುರ್ಧರ್ಷ—ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಯಾರೂ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಲಾರರು. ಸ್ವರ್ಗರಾಜ ಇಂದ್ರನಂತೆ ಅಜೇಯ; ಆದರೂ ಭೂಮಿಯಂತೆ ಸಹನಶೀಲನಾಗಿ, ಮಾನವರ ಆಶಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದಂತೆ ಉದಾರನಾಗಿದ್ದನು।

Verse 58

वर्षति स्म यथाकामं पर्जन्य इव तर्पयन् । समुद्र इव दुर्बोध: सत्त्वेनाचलराडिव ॥ ५८ ॥

ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಮಳೆಯನ್ನೆರೆದು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವ ಪರ್ಜನ್ಯನಂತೆ ಮಹಾರಾಜ ಪೃಥು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ತೃಪ್ತಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಸಮುದ್ರದಂತೆ ಅವನು ಗಂಭೀರ—ಅವನ ಆಳವನ್ನು ಯಾರೂ ಅರಿಯಲಾರರು; ಮತ್ತು ಮೇರೂಪರ್ವತದಂತೆ ತನ್ನ ಸಂಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಅಚಲನಾಗಿದ್ದನು।

Verse 59

धर्मराडिव शिक्षायामाश्चर्ये हिमवानिव । कुवेर इव कोशाढ्यो गुप्तार्थो वरुणो यथा ॥ ५९ ॥

ಮಹಾರಾಜ ಪೃಥುವಿನ ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಧರ್ಮರಾಜ ಯಮನಂತೆಯೇ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾಗಿತ್ತು. ಅವನ ಐಶ್ವರ್ಯ ಹಿಮವಂತನಂತೆ ರತ್ನ-ಧಾತುಗಳ ನಿಧಿಯಿಂದ ಸಮೃದ್ಧ. ಅವನು ಕುಬೇರನಂತೆ ಧನಸಂಪನ್ನ; ಮತ್ತು ವರುಣನಂತೆ ಅವನ ರಹಸ್ಯಗಳು ಅಪ್ರಕಟ—ಯಾರೂ ಅವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲಾರರು।

Verse 60

मातरिश्वेव सर्वात्मा बलेन महसौजसा । अविषह्यतया देवो भगवान् भूतराडिव ॥ ६० ॥

ದೇಹಬಲದಲ್ಲಿಯೂ ಇಂದ್ರಿಯಬಲದಲ್ಲಿಯೂ ಮಹಾರಾಜ ಪೃಥು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಚರಿಸುವ ವಾಯುವಿನಂತೆ ಬಲಿಷ್ಠನು; ಅಸಹ್ಯ ತೇಜಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರರೂಪ ಸದಾಶಿವನ ಸಮಾನನು।

Verse 61

कन्दर्प इव सौन्दर्ये मनस्वी मृगराडिव । वात्सल्ये मनुवन्नृणां प्रभुत्वे भगवानज: ॥ ६१ ॥

ಸೌಂದರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಂದರ್ಪನಂತೆ, ಮನೋಬಲದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹದಂತೆ. ವಾತ್ಸಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನುನಂತೆ, ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸಮಾನರು।

Verse 62

बृहस्पतिर्ब्रह्मवादे आत्मवत्त्वे स्वयं हरि: । भक्त्या गोगुरुविप्रेषु विष्वक्सेनानुवर्तिषु । ह्रिया प्रश्रयशीलाभ्यामात्मतुल्य: परोद्यमे ॥ ६२ ॥

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಸಮಾನರು; ಆತ್ಮಸಂಯಮದಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ ಹರಿಯಂತೆ. ಗೋಸಂರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಗುರು-ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ ಭಕ್ತರು—ವಿಷ್ವಕ್ಸೇನನ ಅನುಯಾಯಿಗಳು—ಅವರನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಲಜ್ಜೆ ಮತ್ತು ವಿನಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಪೂರ್ಣರು; ಪರೋಪಕಾರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಆತ್ಮಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡುವಂತೆ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು।

Verse 63

कीर्त्योर्ध्वगीतया पुम्भिस्त्रैलोक्ये तत्र तत्र ह । प्रविष्ट: कर्णरन्ध्रेषु स्त्रीणां राम: सतामिव ॥ ६३ ॥

ಮೇಲ, ಮಧ್ಯ, ಕೆಳ—ತ್ರಿಲೋಕಗಳೆಲ್ಲೆಡೆ ಜನರು ಅವರ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಘೋಷವಾಗಿ ಹಾಡಿದರು. ಸ್ತ್ರೀಯರೂ ಸತ್ಪುರುಷರೂ ಅವರ ಮಧುರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಲಿಸಿದರು; ಅದು ಶ್ರೀರಾಮನ ಕೀರ್ತಿಯಂತೆ ಸಿಹಿಯಾಗಿತ್ತು।