Adhyaya 14
King Vena’s Tyranny, the Sages’ Counsel, and the Birth of Niṣāda
ಅಂಗರಾಜ ಅಂಗೆ ದೂರವಿರುವುದರಿಂದ ಸಮಾಜಕ್ರಮ ದುರ್ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಭೃಗು ಮೊದಲಾದ ಋಷಿಗಳು ರಾಣಿ ಸುನೀಥೆಯ ಅನುಮತಿಯಿಂದ, ಸಚಿವರ ಸಂಶಯಗಳನ್ನೂ ಮೀರಿ, ವೇನನನ್ನು ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ಏರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವನ ಕಠಿಣ ದಂಡದಿಂದ ಅಪರಾಧಿಗಳು ಭಯಪಟ್ಟು ಶಾಂತಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಐಶ್ವರ್ಯ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ವೇನ ಅಹಂಕಾರಿಯಾಗಿ ಯಜ್ಞ-ದಾನಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿ ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಜೆಗಳು ರಾಜನ ಅಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಮರುತಲೆದೋರಿದ ಕಳ್ಳರ ನಡುವೆ ಸಂಕಟಪಡುತ್ತಾರೆ. ರಕ್ಷಣೆಗೆ ನೇಮಿಸಿದವನೇ ಈಗ ಭೀತಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಋಷಿಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ಸೌಮ್ಯವಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ—ರಾಜನ ಧರ್ಮವು ಪ್ರಜಾರಕ್ಷಣೆ, ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪಾಲನೆ, ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಷ್ಣುಪೂಜೆಯನ್ನು ಪ್ರವರ್ತಿಸುವುದು. ವೇನ ಇದನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ ರಾಜನೇ ಪರಮಾರಾಧ್ಯನೆಂದು ಹೇಳಿ, ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತಿಯನ್ನೂ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ನಿಂದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಧರ್ಮದಿಂದ ಲೋಕವನ್ನು ದಹಿಸುವನೆಂದು ತಿಳಿದು ಋಷಿಗಳು ಮಂತ್ರಬಲದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವನ ಮರಣಾನಂತರ ಅರಾಜಕತೆ ಉಂಟಾಗಿ ಲೂಟಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಅಂಗೆ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ಮುಂದುವರಿಯಲೆಂದು ಋಷಿಗಳು ವೇನನ ದೇಹವನ್ನು ಮಥಿಸಿ, ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಕುಬ್ಜ ಬಾಹುಕನನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವನೇ ನಿಷಾದ—ವೇನನ ಪಾಪಗಳನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಹೀರಿಕೊಂಡು, ಮುಂದಿನ ಧರ್ಮಾತ್ಮ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಪೃಥುವಿನ ಉದಯಕ್ಕೂ ಧರ್ಮಸ್ಥಾಪನೆಗೂ ಸೇತುವೆಯಾಗುತ್ತಾನೆ.
Shlokas
Verse 1
मैत्रेय उवाच भृग्वादयस्ते मुनयो लोकानां क्षेमदर्शिन: । गोप्तर्यसति वै नृणां पश्यन्त: पशुसाम्यताम् ॥ १ ॥
ಮೈತ್ರೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಮಹಾವೀರ ವಿದುರಾ! ಭೃಗು ಮೊದಲಾದ ಮುನಿಗಳು ಸದಾ ಲೋಕಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಜ ಅಂಗನ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನು ಕಾಪಾಡುವವನು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಕಂಡು, ಆಡಳಿತಗಾರನಿಲ್ಲದೆ ಜನರು ನಿಯಮರಹಿತರಾಗಿ ಪಶುಸಮಾನರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅವರು ಅರಿತುಕೊಂಡರು।
Verse 2
वीरमातरमाहूय सुनीथां ब्रह्मवादिन: । प्रकृत्यसम्मतं वेनमभ्यषिञ्चन् पतिं भुव: ॥ २ ॥
ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿಗಳಾದ ಮುನಿಗಳು ವೀರಮಾತೆ ಸುನೀತೆಯನ್ನು ಕರೆಸಿದರು. ಅವಳ ಅನುಮತಿಯಿಂದ, ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಸಮ್ಮತವಾದ ವೇನನನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಅಭಿಷೇಕಿಸಿದರು।
Verse 3
श्रुत्वा नृपासनगतं वेनमत्युग्रशासनम् । निलिल्युर्दस्यव: सद्य: सर्पत्रस्ता इवाखव: ॥ ३ ॥
ವೇನನು ಅತ್ಯಂತ ಕಠೋರ ಹಾಗೂ ಕ್ರೂರ ಶಾಸನ ಹೊಂದಿದ್ದನೆಂದು ತಿಳಿದು, ಅವನು ರಾಜಸಿಂಹಾಸನ ಏರಿದನೆಂಬ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಕಳ್ಳರು ಮತ್ತು ದುಷ್ಟರು ತಕ್ಷಣವೇ ಭಯದಿಂದ ಅಡಗಿಕೊಂಡರು; ಹಾವನ್ನು ಕಂಡು ಹೆದರಿದ ಇಲಿ ಅಡಗಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ।
Verse 4
स आरूढनृपस्थान उन्नद्धोऽष्टविभूतिभि: । अवमेने महाभागान् स्तब्ध: सम्भावित: स्वत: ॥ ४ ॥
ರಾಜಸಿಂಹಾಸನಾರೂಢನಾಗಿ ಅವನು ಅಷ್ಟವಿಧ ಐಶ್ವರ್ಯಗಳಿಂದ ಮದಾಂಧನಾದನು. ಸುಳ್ಳು ಗರ್ವದಿಂದ ಮಹಾಭಾಗರನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿದನು.
Verse 5
एवं मदान्ध उत्सिक्तो निरङ्कुश इव द्विप: । पर्यटन् रथमास्थाय कम्पयन्निव रोदसी ॥ ५ ॥
ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಮದಾಂಧನಾಗಿ, ನಿಯಂತ್ರಣವಿಲ್ಲದ ಆನೆಯಂತೆ ರಥಾರೂಢನಾಗಿ ರಾಜ್ಯದೆಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಚರಿಸಿದನು; ಹೋಗುವೆಡೆಗೆ ಆಕಾಶಭೂಮಿ ಕಂಪಿಸಿದಂತೆ ಆಯಿತು.
Verse 6
न यष्टव्यं न दातव्यं न होतव्यं द्विजा: क्वचित् । इति न्यवारयद्धर्मं भेरीघोषेण सर्वश: ॥ ६ ॥
ಅವನು ಘೋಷಿಸಿದನು—“ದ್ವಿಜರೇ, ಇನ್ನು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಯಜ್ಞ ಮಾಡಬೇಡಿ, ದಾನ ಕೊಡಬೇಡಿ, ಘೃತಾಹುತಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಡಿ.” ಹೀಗೆ ಭೇರಿನಾದದಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಧರ್ಮಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದನು.
Verse 7
वेनस्यावेक्ष्य मुनयो दुर्वृत्तस्य विचेष्टितम् । विमृश्य लोकव्यसनं कृपयोचु: स्म सत्रिण: ॥ ७ ॥
ದುರ್ವೃತ್ತನಾದ ವೇನನ ದುಷ್ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಯಜ್ಞಕರ್ತೃ ಮುನಿಗಳು ಲೋಕಕ್ಕೆ ಮಹಾ ವಿಪತ್ತು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಚಿಂತಿಸಿದರು. ಕರುಣೆಯಿಂದ ಪರಸ್ಪರ ಸಂವಾದಿಸಿದರು.
Verse 8
अहो उभयत: प्राप्तं लोकस्य व्यसनं महत् । दारुण्युभयतो दीप्ते इव तस्करपालयो: ॥ ८ ॥
ಅಯ್ಯೋ! ಲೋಕವು ಎರಡೂ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಮಹಾ ವಿಪತ್ತಿಗೆ ಸಿಲುಕಿದೆ—ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ಎರಡೂ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿ ಹೊತ್ತಿದರೆ ಮಧ್ಯದ ಇರುವೆಗಳು ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವಂತೆ; ಒಂದು ಕಡೆ ಅಜವಾಬ್ದಾರ ರಾಜ, ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಕಳ್ಳರು-ದುಷ್ಟರು.
Verse 9
अराजकभयादेष कृतो राजातदर्हण: । ततोऽप्यासीद्भयं त्वद्य कथं स्यात्स्वस्ति देहिनाम् ॥ ९ ॥
ಅರಾಜಕತೆಯ ಭಯದಿಂದ ನಾವು ಈ ಅನರ್ಹನಾದ ವೇನನನ್ನು ರಾಜನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆವು, ಆದರೆ ಈಗ ರಾಜನಿಂದಲೇ ಭಯ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಒಳಿತಾಗುವುದು ಹೇಗೆ?
Verse 10
अहेरिव पय:पोष: पोषकस्याप्यनर्थभृत् । वेन: प्रकृत्यैव खल: सुनीथागर्भसम्भव: ॥ १० ॥
ಹಾವಿಗೆ ಹಾಲುಣಿಸುವಂತೆ, ಈ ದುಷ್ಟ ರಾಜನನ್ನು ಪೋಷಿಸುವುದು ಪೋಷಕನಿಗೇ ಅಪಾಯಕಾರಿ. ಸುನೀಫೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಕಾರಣ ವೇನನು ಸ್ವಭಾವತಃ ದುಷ್ಟನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
Verse 11
निरूपित: प्रजापाल: स जिघांसति वै प्रजा: । तथापि सान्त्वयेमामुं नास्मांस्तत्पातकं स्पृशेत् ॥ ११ ॥
ಪ್ರಜಾಪಾಲಕನಾಗಿ ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇವನು ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನೇ ಕೊಲ್ಲಲು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೂ, ಅವನ ಪಾಪಗಳು ನಮಗೆ ತಟ್ಟದಂತೆ ನಾವು ಅವನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಬೇಕು.
Verse 12
तद्विद्वद्भिरसद्वृत्तो वेनोऽस्माभि: कृतो नृप: । सान्त्वितो यदि नो वाचं न ग्रहीष्यत्यधर्मकृत् । लोकधिक्कारसन्दग्धं दहिष्याम: स्वतेजसा ॥ १२ ॥
ಅವನ ದುಷ್ಟ ಸ್ವಭಾವ ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ನಾವು ವೇನನನ್ನು ರಾಜನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆವು. ಅವನು ನಮ್ಮ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸದಿದ್ದರೆ, ಲೋಕನಿಂದೆಯಿಂದಲೇ ಸುಟ್ಟುಹೋಗಿರುವ ಅವನನ್ನು ನಮ್ಮ ತಪಃಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸುಟ್ಟುಬೂದಿ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ.
Verse 13
एवमध्यवसायैनं मुनयो गूढमन्यव: । उपव्रज्याब्रुवन् वेनं सान्त्वयित्वा च सामभि: ॥ १३ ॥
ಹೀಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಕೋಪವನ್ನು ಮರೆಮಾಚಿ, ಮುನಿಗಳು ರಾಜ ವೇನನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು. ಅವರು ಸಿಹಿ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ ನಂತರ ಈ ರೀತಿ ಮಾತನಾಡಿದರು.
Verse 14
मुनय ऊचु: नृपवर्य निबोधैतद्यत्ते विज्ञापयाम भो: । आयु:श्रीबलकीर्तीनां तव तात विवर्धनम् ॥ १४ ॥
ಮುನಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜನೇ, ನಮ್ಮ ಹಿತವಚನವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳು. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಓ ತಾತ, ನಿನ್ನ ಆಯುಷ್ಯ, ಶ್ರೀ, ಬಲ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 15
धर्म आचरित: पुंसां वाङ्मन:कायबुद्धिभि: । लोकान् विशोकान् वतरत्यथानन्त्यमसङ्गिनाम् ॥ १५ ॥
ವಾಣಿ, ಮನಸ್ಸು, ದೇಹ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುವವರು ದುಃಖರಹಿತ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಭೌತಿಕ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ ಅವರು ಅನಂತ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 16
स ते मा विनशेद्वीर प्रजानां क्षेमलक्षण: । यस्मिन् विनष्टे नृपतिरैश्वर्यादवरोहति ॥ १६ ॥
ಹೇ ವೀರನೇ, ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಜೆಯ ಕ್ಷೇಮದ ಲಕ್ಷಣವಾದ ಧರ್ಮವು ನಿನ್ನಿಂದ ನಾಶವಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೋ. ಅದು ನಾಶವಾದರೆ ರಾಜನು ಐಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನದಿಂದ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಕುಸಿಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 17
राजन्नसाध्वमात्येभ्यश्चोरादिभ्य: प्रजा नृप: । रक्षन्यथा बलिं गृह्णन्निह प्रेत्य च मोदते ॥ १७ ॥
ಹೇ ರಾಜನೇ, ದುಷ್ಟ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕಳ್ಳರು-ದುಷ್ಕರ್ಮಿಗಳ ಉಪದ್ರವದಿಂದ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ, ನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬಲಿ (ತೆರಿಗೆ) ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನು ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಸಂತೋಷಪಡುವನು.
Verse 18
यस्य राष्ट्रे पुरे चैव भगवान् यज्ञपूरुष: । इज्यते स्वेन धर्मेण जनैर्वर्णाश्रमान्वितै: ॥ १८ ॥
ಯಾವ ರಾಜನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೂ ನಗರಗಳಲ್ಲೂ ವರ್ಣಾಶ್ರಮಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತ ಜನರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಯಜ್ಞಪುರುಷ (ಶ್ರೀಹರಿ)ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೋ, ಆ ರಾಜನೇ ಧರ್ಮಾತ್ಮನು ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 19
तस्य राज्ञो महाभाग भगवान् भूतभावन: । परितुष्यति विश्वात्मा तिष्ठतो निजशासने ॥ १९ ॥
ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ! ರಾಜನು ತನ್ನ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾತ್ಮ, ಭೂತಭಾವನ, ಜಗತ್ತಿನ ಆದಿಕಾರಣನಾದ ಶ್ರೀಭಗವಂತನ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುವುದನ್ನು ಕಂಡರೆ, ಭಗವಂತನು ತೃಪ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 20
तस्मिंस्तुष्टे किमप्राप्यं जगतामीश्वरेश्वरे । लोका: सपाला ह्येतस्मै हरन्ति बलिमादृता: ॥ २० ॥
ಜಗತ್ತಿನ ಈಶ್ವರೇಶ್ವರನಾದ ಶ್ರೀಭಗವಂತನು ತೃಪ್ತನಾದರೆ ಏನು ಅಪ್ರಾಪ್ಯ? ಆದ್ದರಿಂದ ಲೋಕಪಾಲ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಲೋಕದ ನಿವಾಸಿಗಳು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಬಲಿ-ಉಪಹಾರಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 21
तं सर्वलोकामरयज्ञसङ्ग्रहं त्रयीमयं द्रव्यमयं तपोमयम् । यज्ञैर्विचित्रैर्यजतो भवाय ते राजन् स्वदेशाननुरोद्धुमर्हसि ॥ २१ ॥
ಹೇ ರಾಜನೇ! ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲ ಯಜ್ಞಗಳ ಫಲವನ್ನು ದೇವತೆಗಳೊಡನೆ ಅನುಭವಿಸುವವನು ಆ ಶ್ರೀಭಗವಂತನೇ. ಆತನು ತ್ರಯೀ ವೇದಸ್ವರೂಪ, ಸರ್ವಸಂಪತ್ತಿನ ಸ್ವಾಮಿ, ತಪಸ್ಸಿನ ಪರಮ ಗುರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ದೇಶಜನರನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿ, ಸದಾ ಯಜ್ಞಾರ್ಪಣದ ಕಡೆಗೆ ನಡೆಸಬೇಕು।
Verse 22
यज्ञेन युष्मद्विषये द्विजातिभि- र्वितायमानेन सुरा: कला हरे: । स्विष्टा: सुतुष्टा: प्रदिशन्ति वाञ्छितं तद्धेलनं नार्हसि वीर चेष्टितुम् ॥ २२ ॥
ನಿನ್ನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಜ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಯಜ್ಞವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ನಡೆಸಿದಾಗ, ಹರಿಯ ಅಂಶರೂಪ ದೇವತೆಗಳು ಆ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ತೃಪ್ತರಾಗಿ ನಿನಗೆ ಬಯಸಿದ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇ ವೀರನೇ! ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವುದು ಯುಕ್ತವಲ್ಲ।
Verse 23
वेन उवाच बालिशा बत यूयं वा अधर्मे धर्ममानिन: । ये वृत्तिदं पतिं हित्वा जारं पतिमुपासते ॥ २३ ॥
ವೇನನು ಹೇಳಿದನು—ಅಯ್ಯೋ! ನೀವು ಎಷ್ಟು ಬಾಲಿಶರು; ಅಧರ್ಮವನ್ನೇ ಧರ್ಮವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೀರಿ. ಪೋಷಿಸುವ ನಿಜವಾದ ಪತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪರಪುರುಷನನ್ನು ಪತಿಯಾಗಿ ಭಾವಿಸಿ ಪೂಜಿಸುವವರಂತೆ ನೀವು ಇದ್ದೀರಿ।
Verse 24
अवजानन्त्यमी मूढा नृपरूपिणमीश्वरम् । नानुविन्दन्ति ते भद्रमिह लोके परत्र च ॥ २४ ॥
ಮೂಢರು ರಾಜರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿ ಆರಾಧಿಸದೆ ಇದ್ದರೆ, ಅವರಿಗೆ ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಮಂಗಳಸೌಖ್ಯ ದೊರಕದು।
Verse 25
को यज्ञपुरुषो नाम यत्र वो भक्तिरीदृशी । भर्तृस्नेहविदूराणां यथा जारे कुयोषिताम् ॥ २५ ॥
ನೀವು ‘ಯಜ್ಞಪುರುಷ’ ಎಂದು ಕರೆಯುವವನು ಯಾರು? ದೇವತೆಗಳ ಮೇಲಿನ ನಿಮ್ಮ ಭಕ್ತಿ, ಪತಿಸ್ನೇಹವನ್ನು ತೊರೆದು ಪರಪುರುಷನಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡ ದುಶೀಲ ಸ್ತ್ರೀಯ ಪ್ರೀತಿಯಂತಿದೆ।
Verse 26
विष्णुर्विरिञ्चो गिरिश इन्द्रो वायुर्यमो रवि: । पर्जन्यो धनद: सोम: क्षितिरग्निरपाम्पति: ॥ २६ ॥ एते चान्ये च विबुधा: प्रभवो वरशापयो: । देहे भवन्ति नृपते: सर्वदेवमयो नृप: ॥ २७ ॥
ವಿಷ್ಣು, ಬ್ರಹ್ಮ, ಶಿವ, ಇಂದ್ರ, ವಾಯು, ಯಮ, ಸೂರ್ಯ, ಪರ್ಜನ್ಯ, ಕುಬೇರ, ಸೋಮ (ಚಂದ್ರ), ಭೂಮಿಯ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ ದೇವತೆ, ಅಗ್ನಿ, ವರುಣ ಮತ್ತು ವರ-ಶಾಪ ನೀಡಬಲ್ಲ ಇತರ ದೇವತೆಗಳು—ಇವರೆಲ್ಲ ರಾಜನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜನು ‘ಸರ್ವದೇವಮಯ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।
Verse 27
विष्णुर्विरिञ्चो गिरिश इन्द्रो वायुर्यमो रवि: । पर्जन्यो धनद: सोम: क्षितिरग्निरपाम्पति: ॥ २६ ॥ एते चान्ये च विबुधा: प्रभवो वरशापयो: । देहे भवन्ति नृपते: सर्वदेवमयो नृप: ॥ २७ ॥
ವಿಷ್ಣು, ಬ್ರಹ್ಮ, ಶಿವ, ಇಂದ್ರ, ವಾಯು, ಯಮ, ಸೂರ್ಯ, ಪರ್ಜನ್ಯ, ಕುಬೇರ, ಸೋಮ (ಚಂದ್ರ), ಭೂಮಿಯ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ ದೇವತೆ, ಅಗ್ನಿ, ವರುಣ ಮತ್ತು ವರ-ಶಾಪ ನೀಡಬಲ್ಲ ಇತರ ದೇವತೆಗಳು—ಇವರೆಲ್ಲ ರಾಜನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜನು ‘ಸರ್ವದೇವಮಯ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।
Verse 28
तस्मान्मां कर्मभिर्विप्रा यजध्वं गतमत्सरा: । बलिं च मह्यं हरत मत्तोऽन्य: कोऽग्रभुक्पुमान् ॥ २८ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ವಿಪ್ರರೇ, ನನ್ನ ಮೇಲಿನ ಅಸೂಯೆಯನ್ನು ತೊರೆದು, ನಿಮ್ಮ ಕರ್ಮಕಾಂಡಗಳಿಂದ ನನ್ನನ್ನೇ ಆರಾಧಿಸಿ; ನನಗೆ ಬಲಿ-ಉಪಹಾರಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿರಿ. ನನ್ನಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿ ಮೊದಲ ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನು ಇನ್ನಾರು?—ಎಂದು ವೇನನು ಹೇಳಿದನು।
Verse 29
मैत्रेय उवाच इत्थं विपर्ययमति: पापीयानुत्पथं गत: । अनुनीयमानस्तद्याच्ञां न चक्रे भ्रष्टमङ्गल: ॥ २९ ॥
ಮೈತ್ರೇಯ ಮುನಿಗಳು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು: ಹೀಗೆ ಪಾಪಮಯ ಜೀವನ ಮತ್ತು ತಪ್ಪು ದಾರಿಯಿಂದಾಗಿ ಬುದ್ಧಿಹೀನನಾದ ರಾಜನು ಸಕಲ ಸೌಭಾಗ್ಯಗಳಿಂದ ವಂಚಿತನಾದನು. ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಗೌರವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಅವನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದನು.
Verse 30
इति तेऽसत्कृतास्तेन द्विजा: पण्डितमानिना । भग्नायां भव्ययाच्ञायां तस्मै विदुर चुक्रुधु: ॥ ३० ॥
ಓ ವಿದುರನೇ! ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಮಹಾನ್ ಪಂಡಿತನೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದ ಆ ಮೂರ್ಖ ರಾಜನು ಋಷಿಗಳನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿದನು. ರಾಜನ ಮಾತುಗಳಿಂದ ನೊಂದ ಋಷಿಗಳು ಅವನ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಕೋಪಗೊಂಡರು.
Verse 31
हन्यतां हन्यतामेष पाप: प्रकृतिदारुण: । जीवञ्जगदसावाशु कुरुते भस्मसाद् ध्रुवम् ॥ ३१ ॥
ಎಲ್ಲಾ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಕೂಗಿದರು: ಇವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಿರಿ! ಇವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಿರಿ! ಇವನು ಸ್ವಭಾವತಃ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರೂರಿ ಮತ್ತು ಪಾಪಿ. ಇವನು ಬದುಕಿದ್ದರೆ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಇಡೀ ಜಗತ್ತನ್ನು ಬೂದಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 32
नायमर्हत्यसद्वृत्तो नरदेववरासनम् । योऽधियज्ञपतिं विष्णुं विनिन्दत्यनपत्रप: ॥ ३२ ॥
ಋಷಿಗಳು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು: ಈ ದುರಾಚಾರಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಲಜ್ಜ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿರಲು ಅರ್ಹನಲ್ಲ. ಇವನು ಎಷ್ಟು ನಾಚಿಕೆಗೇಡಿನವನೆಂದರೆ, ಯಜ್ಞಪತಿಯಾದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ವಿಷ್ಣುವನ್ನೇ ನಿಂದಿಸುವ ಧೈರ್ಯ ತೋರಿದ್ದಾನೆ.
Verse 33
को वैनं परिचक्षीत वेनमेकमृतेऽशुभम् । प्राप्त ईदृशमैश्वर्यं यदनुग्रहभाजन: ॥ ३३ ॥
ಕೇವಲ ಅಮಂಗಳಕಾರಿಯಾದ ವೇನನನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಸಕಲ ಐಶ್ವರ್ಯಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ ಭಗವಂತನನ್ನು ಯಾರು ನಿಂದಿಸುತ್ತಾರೆ? ಭಗವಂತನ ಕೃಪೆಯಿಂದಲೇ ಜೀವಿಯು ಸಕಲ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 34
इत्थं व्यवसिता हन्तुमृषयो रूढमन्यव: । निजघ्नुर्हुङ्कृतैर्वेनं हतमच्युतनिन्दया ॥ ३४ ॥
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಗುಪ್ತ ಕೋಪವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲೇ ರಾಜನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಅಚ್ಯುತನ ನಿಂದೆಯಿಂದ ವೇನನು ಈಗಾಗಲೇ ಮೃತಪ್ರಾಯನಾಗಿದ್ದ; ಆದ್ದರಿಂದ ಶಸ್ತ್ರವಿಲ್ಲದೆ, ಕೇವಲ ಘೋಷವಾದ ಹುಂಕಾರ ಶಬ್ದಗಳಿಂದಲೇ ಋಷಿಗಳು ಅವನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದರು.
Verse 35
ऋषिभि: स्वाश्रमपदं गते पुत्रकलेवरम् । सुनीथा पालयामास विद्यायोगेन शोचती ॥ ३५ ॥
ಋಷಿಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಆಶ್ರಮಗಳಿಗೆ ಹೋದ ಬಳಿಕ, ವೇನನ ತಾಯಿ ಸುನೀಥಾ ಪುತ್ರನ ಮರಣದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಶೋಕಗೊಂಡಳು. ಅವಳು ಮಂತ್ರಯೋಗ ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ದ್ರವ್ಯಗಳ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ಪುತ್ರನ ಮೃತದೇಹವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದಳು.
Verse 36
एकदा मुनयस्ते तु सरस्वत्सलिलाप्लुता: । हुत्वाग्नीन् सत्कथाश्चक्रुरुपविष्टा: सरित्तटे ॥ ३६ ॥
ಒಮ್ಮೆ ಆ ಮುನಿಗಳು ಸರಸ್ವತಿ ನದಿಯ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿಗಳಲ್ಲಿ ಹವಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು. ನಂತರ ನದಿತೀರದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಪರಮಪುರುಷನೂ ಅವನ ಲೀಲೆಗಳೂ ಕುರಿತು ಪವಿತ್ರ ಸಂಭಾಷಣೆ ನಡೆಸಿದರು.
Verse 37
वीक्ष्योत्थितांस्तदोत्पातानाहुर्लोकभयङ्करान् । अप्यभद्रमनाथाया दस्युभ्यो न भवेद्भुव: ॥ ३७ ॥
ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನರಿಗೆ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಅನೇಕ ಉಪದ್ರವಗಳು ಎದ್ದವು. ಅವನ್ನು ನೋಡಿ ಋಷಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಹೇಳಿದರು—ರಾಜನು ಸತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಲೋಕವು ರಕ್ಷಕರಿಲ್ಲದಾಗಿದೆ; ಕಳ್ಳರು ಮತ್ತು ದಸ್ಯುಗಳಿಂದ ಜನರಿಗೆ ಅನರ್ಥ ಸಂಭವಿಸಬಾರದು.
Verse 38
एवं मृशन्त ऋषयो धावतां सर्वतोदिशम् । पांसु: समुत्थितो भूरिश्चोराणामभिलुम्पताम् ॥ ३८ ॥
ಋಷಿಗಳು ಹೀಗೆ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಧೂಳಿನ ಬಿರುಗಾಳಿ ಎದ್ದುದನ್ನು ಕಂಡರು. ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಲೂಟಿಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಳ್ಳರು ಮತ್ತು ದಸ್ಯುಗಳು ಓಡಾಡಿದ ವೇಗದಿಂದ ಆ ಧೂಳು ಎದ್ದಿತು.
Verse 39
तदुपद्रवमाज्ञाय लोकस्य वसु लुम्पताम् । भर्तर्युपरते तस्मिन्नन्योन्यं च जिघांसताम् ॥ ३९ ॥ चोरप्रायं जनपदं हीनसत्त्वमराजकम् । लोकान्नावारयञ्छक्ता अपि तद्दोषदर्शिन: ॥ ४० ॥
ವೇಣರಾಜನ ಮರಣದಿಂದ ಜನರಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಉಪದ್ರವ ಉಂಟಾಗಿದೆ ಎಂದು ಮುನಿಗಳು ತಿಳಿದರು. ಆಡಳಿತವಿಲ್ಲದೆ ದೇಶವು ಅರಾಜಕವಾಗಿ, ಕಳ್ಳ‑ದುಷ್ಟರು ಪರಸ್ಪರ ಹತ್ಯೆಗೆ ಮುಂದಾಗಿ ಜನರ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಲೂಟಿಮಾಡಿದರು; ಶಕ್ತಿಯಿದ್ದರೂ ಮುನಿಗಳು ಅದನ್ನು ತಮ್ಮಿಗೆ ಅಯೋಗ್ಯವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ತಡೆಯಲಿಲ್ಲ.
Verse 40
तदुपद्रवमाज्ञाय लोकस्य वसु लुम्पताम् । भर्तर्युपरते तस्मिन्नन्योन्यं च जिघांसताम् ॥ ३९ ॥ चोरप्रायं जनपदं हीनसत्त्वमराजकम् । लोकान्नावारयञ्छक्ता अपि तद्दोषदर्शिन: ॥ ४० ॥
ಅರಾಜಕ ಜನಪದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಗಳು ಧೈರ್ಯಹೀನರಾಗಿ, ದೇಶವೆಲ್ಲ ಕಳ್ಳರಂತೆಯೇ ತುಂಬಿದಂತಾಯಿತು. ಮುನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಜನರನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದಾದರೂ, ದೋಷವನ್ನು ನೋಡಿ ಸ್ವಧರ್ಮವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ ಅದನ್ನು ಅಯೋಗ್ಯವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರು.
Verse 41
ब्राह्मण: समदृक् शान्तो दीनानां समुपेक्षक: । स्रवते ब्रह्म तस्यापि भिन्नभाण्डात्पयो यथा ॥ ४१ ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಸಮದೃಷ್ಟಿಯೂ ಶಾಂತನೂ ಆಗಿದ್ದರೂ ದೀನರನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವುದು ಅವನ ಧರ್ಮವಲ್ಲ. ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ಅವನ ಬ್ರಹ್ಮತೇಜಸ್ಸು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ; ಬಿರುಕು ಬಿದ್ದ ಪಾತ್ರೆಯಿಂದ ಹಾಲು ಸೋರಿದಂತೆ.
Verse 42
नाङ्गस्य वंशो राजर्षेरेष संस्थातुमर्हति । अमोघवीर्या हि नृपा वंशेऽस्मिन् केशवाश्रया: ॥ ४२ ॥
ಮುನಿಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು: ರಾಜರ್ಷಿ ಅಂಗನ ವಂಶವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು ಯುಕ್ತವಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಈ ವಂಶದ ರಾಜರು ಅಮೋಘವೀರ್ಯರು; ಕೇಶವನ ಆಶ್ರಯ ಹೊಂದಿದವರು, ಭಗವದ್ಭಕ್ತಿಗೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಪ್ರವಣರು.
Verse 43
विनिश्चित्यैवमृषयो विपन्नस्य महीपते: । ममन्थुरूरुं तरसा तत्रासीद्बाहुको नर: ॥ ४३ ॥
ಹೀಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸಿ ಋಷಿಗಳು ಮೃತ ವೇಣರಾಜನ ದೇಹದ ತೊಡೆಗಳನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಬಲವಾಗಿ ಮಥಿಸಿದರು. ಆ ಮಥನದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ‘ಬಾಹುಕ’ ಎಂಬ ವಾಮನಾಕಾರದ ಪುರುಷನು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದನು.
Verse 44
काककृष्णोऽतिह्रस्वाङ्गो ह्रस्वबाहुर्महाहनु: । ह्रस्वपान्निम्ननासाग्रो रक्ताक्षस्ताम्रमूर्धज: ॥ ४४ ॥
ವೇನರಾಜನ ತೊಡೆಯಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಆ ಪುರುಷನು ‘ಬಾಹುಕ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟನು. ಅವನ ವರ್ಣ ಕಾಗೆಯಂತೆ ಕಪ್ಪಾಗಿದ್ದು, ಅಂಗಗಳು ಅತೀ ಚಿಕ್ಕವು; ಕೈಕಾಲು ಚಿಕ್ಕವು, ಹನು ದೊಡ್ಡದು, ಮೂಗು ಚಪ್ಪಟೆ, ಕಣ್ಣು ಕೆಂಪು, ಕೂದಲು ತಾಮ್ರವರ್ಣವಾಗಿತ್ತು।
Verse 45
तं तु तेऽवनतं दीनं किं करोमीति वादिनम् । निषीदेत्यब्रुवंस्तात स निषादस्ततोऽभवत् ॥ ४५ ॥
ಅವನು ದೀನನಾಗಿ ವಿನಯದಿಂದ ವಾಲಿ, “ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ?” ಎಂದು ಕೇಳಿದನು. ಋಷಿಗಳು, “ಕುಳಿತುಕೋ (ನಿಷೀದ)” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಅವನು ‘ನಿಷಾದ’ನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿ ನೈಷಾದ ವಂಶದ ಪಿತೃನಾದನು।
Verse 46
तस्य वंश्यास्तु नैषादा गिरिकाननगोचरा: । येनाहरज्जायमानो वेनकल्मषमुल्बणम् ॥ ४६ ॥
ನಿಷಾದನು ಜನಿಸಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ವೇನನ ಭಾರೀ ಪಾಪಕರ್ಮಗಳ ಫಲಭಾರವನ್ನು ತನ್ನ ಮೇಲೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ಆದ್ದರಿಂದ ನೈಷಾದರು ಕಳ್ಳತನ, ದೋಚಾಟ, ಬೇಟೆ ಮುಂತಾದ ಪಾಪಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದು, ಪರ್ವತ ಹಾಗೂ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ವಾಸಿಸಲು ಅನುಮತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ।
Frequently Asked Questions
The sages perceived that without a ruler, society would become unregulated and vulnerable to thieves and rogue elements—an anarchy that would rapidly destroy dharma. In rāja-dharma terms, imperfect kingship can seem preferable to no kingship. Their later regret underscores a Bhāgavatam principle: political necessity cannot override moral qualification for leadership, because an adharmic ruler can become a greater calamity than external criminals.
In the Bhāgavatam’s framework, yajña is not mere ritualism; it sustains reciprocal harmony between humans, devas (as administrative powers), and the Supreme Lord as the ultimate enjoyer of sacrifice. By stopping sacrifice, charity, and offerings, Vena severed the religious economy that stabilizes varṇāśrama duties and divine satisfaction. The result is both inner decline (loss of spiritual culture) and outer breakdown (law-and-order deterioration and fear-driven social unrest).
Vena’s claim is the theological error of conflating delegated authority with the Absolute. While śāstra describes the king as embodying administrative aspects of various devas (a functional representation of cosmic governance), this does not make him Bhagavān. Vena turns a symbolic principle into self-worship, rejects Viṣṇu-yajña, and commits blasphemy—thereby violating the Bhāgavatam’s central axiom that all power is subordinate to the Supreme Lord.
The text presents brāhmaṇa-śakti: the potency of truth-aligned speech and mantra, rooted in tapas (austerity), purity, and realization. Their “high-sounding words” function as a sanctioned spiritual force, not personal vengeance. The narrative also implies a moral jurisprudence: when a ruler becomes a systemic threat to dharma and blasphemes the Lord, saintly authority may enact extraordinary correction to prevent wider catastrophe.
Niṣāda (first named Bāhuka) emerges when the sages churn Vena’s thigh, producing a being who immediately takes on the karmic residue of Vena’s sins. Symbolically, the “thigh” indicates a lower, supporting stratum of the social body, and the resulting Naiṣāda lineage is described as inclined toward activities like hunting and plundering. The episode frames a purification mechanism: extracting sin before generating a righteous successor, thereby preparing the state for restoration of dharma.