Adhyaya 13
Dhruva-vaṁśa Continuation: Utkala’s Renunciation, Aṅga’s Sacrifice, and the Birth of Vena (Prelude to Pṛthu)
ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನು ವಿಷ್ಣುಲೋಕಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ ನಂತರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕರಗಿದ ವಿದುರು ಪ್ರಚೇತಸರು ಮತ್ತು ನಾರದರು ಧ್ರುವನನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸಿದ ವಿಷಯವನ್ನು ಮೈತ್ರೇಯನಿಗೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಮೈತ್ರೇಯನು ಧ್ರುವವಂಶದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಉತ್ಕಲನು ಬ್ರಹ್ಮಾನುಭವ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯೋಗದಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಲೋಕಕ್ಕೆ ಅವನು ಹುಚ್ಚನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ವತ್ಸರನು ರಾಜನಾಗಿ, ವಂಶವು ಚಾಕ್ಷುಷ ಮನುತನಕ ಸಾಗುತ್ತದೆ; ನಂತರ ಅಂಗನ ಮೂಲಕ ವೇನನ ಜನನವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಕಥೆ ವಂಶಾವಳಿಯಿಂದ ಸಂಕಟಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ—ಅಂಗನ ಅಶ್ವಮೇಧದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಕಾರಣ ಪುತ್ರರಹಿತತೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಕರ್ಮವಿಘ್ನ. ಯಜ್ಞವನ್ನು ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು)ಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದಾಗ ಋತ್ವಿಜರಿಗೆ ದಿವ್ಯ ಪ್ರಸಾದ ದೊರೆತು ಪುತ್ರನು ಜನಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ವೇನನು ಕ್ರೂರನಾಗಿ ಅಧಾರ್ಮಿಕನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ಅಂಗನು ರಾಜ್ಯ-ಗೃಹಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ; ಪ್ರಜೆಯ ಶೋಕ ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳ ಸಭೆ ವೇನನ ಆಳ್ವಿಕೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ಸಂಘರ್ಷ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪೃಥುವಿನ ಅವತರಣೆಗೆ ಪೀಠಿಕೆ ಆಗುತ್ತವೆ.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच निशम्य कौषारविणोपवर्णितंध्रुवस्य वैकुण्ठपदाधिरोहणम् । प्ररूढभावो भगवत्यधोक्षजेप्रष्टुं पुनस्तं विदुर: प्रचक्रमे ॥ १ ॥
ಸೂತರು ಹೇಳಿದರು—ಕೌಷಾರವಿ (ಮೈತ್ರೇಯ) ಋಷಿಯವರು ವರ್ಣಿಸಿದ ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜರ ವೈಕುಂಠಪದಾರೋಹಣವನ್ನು ಕೇಳಿ, ವಿದುರರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅಧೋಕ್ಷಜ ಭಗವಂತನ ಮೇಲಿನ ಭಕ್ತಿಭಾವ ಅತ್ಯಂತವಾಗಿ ಉಕ್ಕಿಬಂದಿತು. ಆಗ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮೈತ್ರೇಯರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು।
Verse 2
विदुर उवाच के ते प्रचेतसो नाम कस्यापत्यानि सुव्रत । कस्यान्ववाये प्रख्याता: कुत्र वा सत्रमासत ॥ २ ॥
ವಿದುರರು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಸುವ್ರತ, ಆ ಪ್ರಚೇತಸರು ಯಾರು? ಅವರು ಯಾರ ಸಂತಾನ? ಯಾವ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು? ಮತ್ತು ಅವರು ಮಹಾಸತ್ರ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಎಲ್ಲಲ್ಲಿ ನೆರವೇರಿಸಿದರು?
Verse 3
मन्ये महाभागवतं नारदं देवदर्शनम् । येन प्रोक्त: क्रियायोग: परिचर्याविधिर्हरे: ॥ ३ ॥
ವಿದುರು ಹೇಳಿದರು—ದೇವದರ್ಶನ ಪಡೆದ ಮಹಾಭಾಗವತ ನಾರದ ಮುನಿಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಕ್ತನೆಂದು ನಾನು ಮನಸಾರೆ ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವರಿಂದಲೇ ಹರಿಯ ಪರಿಚರ್ಯಾವಿಧಿಯಾದ ಪಾಂಚರಾತ್ರ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗ ಉಪದೇಶಿತವಾಗಿದೆ.
Verse 4
स्वधर्मशीलै: पुरुषैर्भगवान् यज्ञपूरुष: । इज्यमानो भक्तिमता नारदेनेरित: किल ॥ ४ ॥
ಸ್ವಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಭಕ್ತರು ಯಜ್ಞಪುರುಷನಾದ ಭಗವಂತನ ತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ ಯಜ್ಞಾದಿ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ನಾರದ ಮುನಿಯು ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನ ದಿವ್ಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸಿದನು.
Verse 5
यास्ता देवर्षिणा तत्र वर्णिता भगवत्कथा: । मह्यं शुश्रूषवे ब्रह्मन् कार्त्स्न्येनाचष्टुमर्हसि ॥ ५ ॥
ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ಅಲ್ಲಿ ದೇವರ್ಷಿ ನಾರದನು ವರ್ಣಿಸಿದ ಭಗವತ್ಕಥೆಗಳು ಯಾವುವು, ಪ್ರಭುವನ್ನು ಹೇಗೆ ಕೀರ್ತಿಸಿದನು—ಅವುಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ನಾನು ಬಹಳ ಆಸಕ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸು.
Verse 6
मैत्रेय उवाच ध्रुवस्य चोत्कल: पुत्र: पितरि प्रस्थिते वनम् । सार्वभौमश्रियं नैच्छदधिराजासनं पितु: ॥ ६ ॥
ಮೈತ್ರೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ವಿದುರಾ! ಮಹಾರಾಜ ಧ್ರುವನು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಟಾಗ, ಅವನ ಪುತ್ರ ಉತ್ಕಲನು ಭೂಮಂಡಲದ ಸಾರ್ವಭೌಮಾಧಿಕಾರದಿಗಾಗಿ ತಂದೆಯ ಅಧಿರಾಜಾಸನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಲಿಲ್ಲ.
Verse 7
स जन्मनोपशान्तात्मा नि:सङ्ग: समदर्शन: । ददर्श लोके विततमात्मानं लोकमात्मनि ॥ ७ ॥
ಜನ್ಮದಿಂದಲೇ ಉತ್ಕಲನ ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತವಾಗಿತ್ತು, ಅವನು ನಿರಾಸಕ್ತನೂ ಸಮದರ್ಶಿಯೂ ಆಗಿದ್ದ. ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಅವನು ಕಂಡನು; ಹಾಗೆಯೇ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕವನ್ನು ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವುದಾಗಿ ಕಂಡನು.
Verse 8
आत्मानं ब्रह्म निर्वाणं प्रत्यस्तमितविग्रहम् । अवबोधरसैकात्म्यमानन्दमनुसन्ततम् ॥ ८ ॥ अव्यवच्छिन्नयोगाग्निदग्धकर्ममलाशय: । स्वरूपमवरुन्धानो नात्मनोऽन्यं तदैक्षत ॥ ९ ॥
ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಜ್ಞಾನದ ವಿಸ್ತರಣೆಯಿಂದ ಅವರು ದೇಹದ ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆದರು. ಭಕ್ತಿಯೋಗದ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಕರ್ಮ ಮಲವನ್ನು ಸುಟ್ಟು, ಅವರು ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು.
Verse 9
आत्मानं ब्रह्म निर्वाणं प्रत्यस्तमितविग्रहम् । अवबोधरसैकात्म्यमानन्दमनुसन्ततम् ॥ ८ ॥ अव्यवच्छिन्नयोगाग्निदग्धकर्ममलाशय: । स्वरूपमवरुन्धानो नात्मनोऽन्यं तदैक्षत ॥ ९ ॥
ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಜ್ಞಾನದ ವಿಸ್ತರಣೆಯಿಂದ ಅವರು ದೇಹದ ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆದರು. ಭಕ್ತಿಯೋಗದ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಕರ್ಮ ಮಲವನ್ನು ಸುಟ್ಟು, ಅವರು ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು.
Verse 10
जडान्धबधिरोन्मत्तमूकाकृतिरतन्मति: । लक्षित: पथि बालानां प्रशान्तार्चिरिवानल: ॥ १० ॥
ಅವರು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಹಾಗಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ದಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಉತ್ಕಲನು ಮೂರ್ಖ, ಕುರುಡ, ಕಿವುಡ ಮತ್ತು ಹುಚ್ಚನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ಬೂದಿಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಇದ್ದನು.
Verse 11
मत्वा तं जडमुन्मत्तं कुलवृद्धा: समन्त्रिण: । वत्सरं भूपतिं चक्रुर्यवीयांसं भ्रमे: सुतम् ॥ ११ ॥
ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯರು ಉತ್ಕಲನನ್ನು ಬುದ್ಧಿಹೀನ ಮತ್ತು ಹುಚ್ಚ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಅವನ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ, ಭ್ರಮಿಯ ಮಗನಾದ ವತ್ಸರನನ್ನು ರಾಜನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು.
Verse 12
स्वर्वीथिर्वत्सरस्येष्टा भार्यासूत षडात्मजान् । पुष्पार्णं तिग्मकेतुं च इषमूर्जं वसुं जयम् ॥ १२ ॥
ರಾಜ ವತ್ಸರನಿಗೆ ಸ್ವರ್ವೀಥಿ ಎಂಬ ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿ ಇದ್ದಳು. ಅವಳು ಪುಷ್ಪಾರ್ಣ, ತಿಗ್ಮಕೇತು, ಇಷ, ಊರ್ಜ, ವಸು ಮತ್ತು ಜಯ ಎಂಬ ಆರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದಳು.
Verse 13
पुष्पार्णस्य प्रभा भार्या दोषा च द्वे बभूवतु: । प्रातर्मध्यन्दिनं सायमिति ह्यासन् प्रभासुता: ॥ १३ ॥
ಪುಷ್ಪಾರ್ಣನಿಗೆ ಪ್ರಭಾ ಮತ್ತು ದೋಷಾ ಎಂಬ ಎರಡು ಪತ್ನಿಯರು ಇದ್ದರು. ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಪ್ರಾತಃ, ಮಧ್ಯಂದಿನಂ, ಸಾಯಂ ಎಂಬ ಮೂರು ಪುತ್ರರು ಜನಿಸಿದರು.
Verse 14
प्रदोषो निशिथो व्युष्ट इति दोषासुतास्त्रय: । व्युष्ट: सुतं पुष्करिण्यां सर्वतेजसमादधे ॥ १४ ॥
ದೋಷೆಯಿಂದ ಪ್ರದೋಷ, ನಿಶಿಥ, ವ್ಯುಷ್ಟ ಎಂಬ ಮೂರು ಪುತ್ರರು ಜನಿಸಿದರು. ವ್ಯುಷ್ಟನ ಪತ್ನಿ ಪುಷ್ಕರಿಣಿಯಿಂದ ಸರ್ವತೇಜಾ ಎಂಬ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಪುತ್ರನು ಹುಟ್ಟಿದನು.
Verse 15
स चक्षु: सुतमाकूत्यां पत्न्यां मनुमवाप ह । मनोरसूत महिषी विरजान्नड्वला सुतान् ॥ १५ ॥ पुरुं कुत्सं त्रितं द्युम्नं सत्यवन्तमृतं व्रतम् । अग्निष्टोममतीरात्रं प्रद्युम्नं शिबिमुल्मुकम् ॥ १६ ॥
ಸರ್ವತೇಜನ ಪತ್ನಿ ಆಕೂತಿಯಿಂದ ಚಾಕ್ಷುಷ ಎಂಬ ಪುತ್ರನು ಜನಿಸಿದನು; ಮನ್ವಂತರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಆರನೆಯ ಮನು ಆಯಿತನು. ಚಾಕ್ಷುಷ ಮನುನ ಮಹಿಷಿ ನಡ್ವಲಾ (ವಿರಜಾ) ಇವು ನಿರ್ದೋಷ ಪುತ್ರರನ್ನು ಹೆತ್ತಳು—ಪುರು, ಕುತ್ಸ, ತ್ರಿತ, ದ್ಯುಮ್ನ, ಸತ್ಯವಾನ್, ಋತ, ವ್ರತ, ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ, ಅತೀರಾತ್ರ, ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ, ಶಿಬಿ ಮತ್ತು ಉಲ್ಮುಕ.
Verse 16
स चक्षु: सुतमाकूत्यां पत्न्यां मनुमवाप ह । मनोरसूत महिषी विरजान्नड्वला सुतान् ॥ १५ ॥ पुरुं कुत्सं त्रितं द्युम्नं सत्यवन्तमृतं व्रतम् । अग्निष्टोममतीरात्रं प्रद्युम्नं शिबिमुल्मुकम् ॥ १६ ॥
ಸರ್ವತೇಜನ ಪತ್ನಿ ಆಕೂತಿಯಿಂದ ಚಾಕ್ಷುಷ ಎಂಬ ಪುತ್ರನು ಜನಿಸಿದನು; ಮನ್ವಂತರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಆರನೆಯ ಮನು ಆಯಿತನು. ಚಾಕ್ಷುಷ ಮನುನ ಮಹಿಷಿ ನಡ್ವಲಾ (ವಿರಜಾ) ಇವು ನಿರ್ದೋಷ ಪುತ್ರರನ್ನು ಹೆತ್ತಳು—ಪುರು, ಕುತ್ಸ, ತ್ರಿತ, ದ್ಯುಮ್ನ, ಸತ್ಯವಾನ್, ಋತ, ವ್ರತ, ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ, ಅತೀರಾತ್ರ, ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ, ಶಿಬಿ ಮತ್ತು ಉಲ್ಮುಕ.
Verse 17
उल्मुकोऽजनयत्पुत्रान्पुष्करिण्यां षडुत्तमान् । अङ्गं सुमनसं ख्यातिं क्रतुमङ्गिरसं गयम् ॥ १७ ॥
ಉಲ್ಮುಕನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿ ಪುಷ್ಕರಿಣಿಯಿಂದ ಆರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುತ್ರರನ್ನು ಪಡೆದನು. ಅವರ ಹೆಸರುಗಳು—ಅಂಗ, ಸುಮನಾ, ಖ್ಯಾತಿ, ಕ್ರತು, ಅಂಗಿರಾ ಮತ್ತು ಗಯ.
Verse 18
सुनीथाङ्गस्य या पत्नी सुषुवे वेनमुल्बणम् । यद्दौ:शील्यात्स राजर्षिर्निर्विण्णो निरगात्पुरात् ॥ १८ ॥
ಅಂಗನ ಪತ್ನಿ ಸುನೀಥಾ ವೆನನೆಂಬ ಅತ್ಯಂತ ದುಷ್ಟಸ್ವಭಾವದ ಪುತ್ರನನ್ನು ಹೆತ್ತಳು. ವೆನನ ದುಶ್ಚರಿತ್ರದಿಂದ ರಾಜರ್ಷಿ ಅಂಗನು ವೈರಾಗ್ಯಗೊಂಡು ನಗರ-ರಾಜ್ಯ ತ್ಯಜಿಸಿ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು.
Verse 19
यमङ्ग शेपु: कुपिता वाग्वज्रा मुनय: किल । गतासोस्तस्य भूयस्ते ममन्थुर्दक्षिणं करम् ॥ १९ ॥ अराजके तदा लोके दस्युभि: पीडिता: प्रजा: । जातो नारायणांशेन पृथुराद्य: क्षितीश्वर: ॥ २० ॥
ವಿದುರನೇ, ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಶಾಪವಾಕ್ಯ ವಜ್ರದಂತೆ ಅಜೇಯ. ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಅವರು ರಾಜ ವೆನನನ್ನು ಶಪಿಸಿದಾಗ ಅವನು ಮೃತನಾದನು. ರಾಜನಿಲ್ಲದೆ ದಸ್ಯು-ಕಳ್ಳರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ರಾಜ್ಯ ಅಶಾಸಿತವಾಗಿ ಪ್ರಜೆಗಳು ಬಹಳ ಪೀಡಿತರಾದರು. ಇದನ್ನು ಕಂಡ ಋಷಿಗಳು ವೆನನ ಬಲಗೈಯನ್ನು ಮಥನದಂಡದಂತೆ ಮಥಿಸಿ, ನಾರಾಯಣಾಂಶವಾಗಿ ಪೃಥು ಎಂಬ ಆದ್ಯ ಕ್ಷಿತೀಶ್ವರನನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.
Verse 20
यमङ्ग शेपु: कुपिता वाग्वज्रा मुनय: किल । गतासोस्तस्य भूयस्ते ममन्थुर्दक्षिणं करम् ॥ १९ ॥ अराजके तदा लोके दस्युभि: पीडिता: प्रजा: । जातो नारायणांशेन पृथुराद्य: क्षितीश्वर: ॥ २० ॥
ರಾಜನಿಲ್ಲದೆ ದಸ್ಯು-ಕಳ್ಳರು ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಪೀಡಿಸಿದರು; ರಾಜ್ಯ ಅಶಾಸಿತವಾಗಿ ಜನರು ಬಹಳ ದುಃಖಪಟ್ಟರು. ಆಗ ಋಷಿಗಳು ವೆನನ ಬಲಗೈಯನ್ನು ಮಥಿಸಿ, ನಾರಾಯಣಾಂಶವಾಗಿ ಪೃಥು ಎಂಬ ಆದ್ಯ ಕ್ಷಿತೀಶ್ವರನನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.
Verse 21
विदुर उवाच तस्य शीलनिधे: साधोर्ब्रह्मण्यस्य महात्मन: । राज्ञ: कथमभूद्दुष्टा प्रजा यद्विमना ययौ ॥ २१ ॥
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಸಾಧುವೇ, ಶೀಲನಿಧಿಯೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯಧರ್ಮಪ್ರಿಯ ಮಹಾತ್ಮನೇ! ಅಷ್ಟು ಸೌಮ್ಯನಾದ ರಾಜ ಅಂಗಳಿಗೆ ವೆನನಂತಹ ದುಷ್ಟ ಪುತ್ರ ಹೇಗೆ ಹುಟ್ಟಿದನು, ಅವನ ಕಾರಣದಿಂದ ರಾಜನು ಮನನೊಂದು ರಾಜ್ಯ ತ್ಯಜಿಸಿ ಹೊರಟನು?
Verse 22
किं वांहो वेन उद्दिश्य ब्रह्मदण्डमयूयुजन् । दण्डव्रतधरे राज्ञि मुनयो धर्मकोविदा: ॥ २२ ॥
ವಿದುರನು ಕೇಳಿದನು—ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದ ಮುನಿಗಳು ವೆನನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಏನು ಕಾರಣದಿಂದ ದಂಡವ್ರತಧಾರಿ ರಾಜ ವೆನನ ಮೇಲೆ ಬ್ರಹ್ಮದಂಡರೂಪ ಶಾಪವನ್ನು ವಿಧಿಸಲು ಬಯಸಿದರು?
Verse 23
नावध्येय: प्रजापाल: प्रजाभिरघवानपि । यदसौ लोकपालानां बिभर्त्योज: स्वतेजसा ॥ २३ ॥
ರಾಜನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪಾಪಮಯ ಕೃತ್ಯ ಮಾಡಿದಂತೆ ಕಂಡರೂ ಪ್ರಜೆಗಳು ಅವನನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಅವಮಾನಿಸಬಾರದು. ಏಕೆಂದರೆ ತನ್ನ ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ರಾಜನು ಇತರ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಪಾಲಕರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ.
Verse 24
एतदाख्याहि मे ब्रह्मन् सुनीथात्मजचेष्टितम् । श्रद्दधानाय भक्ताय त्वं परावरवित्तम: ॥ २४ ॥
ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸುನೀಥೆಯ ಪುತ್ರ ವೇನನ ಚರಿತೆಯನ್ನು ನನಗೆ ವಿವರಿಸು. ನೀನು ಭೂತ-ಭವಿಷ್ಯ ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿದವನು; ನಾನು ಶ್ರದ್ಧೆಯುಳ್ಳ ಭಕ್ತನು, ದಯವಿಟ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳು.
Verse 25
मैत्रेय उवाच अङ्गोऽश्वमेधं राजर्षिराजहार महाक्रतुम् । नाजग्मुर्देवतास्तस्मिन्नाहूता ब्रह्मवादिभि: ॥ २५ ॥
ಶ್ರೀ ಮೈತ್ರೇಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ವಿದುರ, ರಾಜರ್ಷಿ ಅಂಗನು ಮಹಾಕ್ರತು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು. ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿ ಋತ್ವಿಜರು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರೂ, ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ ಯಾವ ದೇವತೆಯೂ ಆ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ.
Verse 26
तमूचुर्विस्मितास्तत्र यजमानमथर्त्विज: । हवींषि हूयमानानि न ते गृह्णन्ति देवता: ॥ २६ ॥
ಆಗ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿದ್ದ ಋತ್ವಿಜರು ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡು ಯಜಮಾನನಾದ ರಾಜ ಅಂಗನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜನೇ, ನಾವು ತುಪ್ಪಾದಿ ಹವಿಯನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹೋಮಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ; ಆದರೂ ದೇವತೆಗಳು ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 27
राजन् हवींष्यदुष्टानि श्रद्धयासादितानि ते । छन्दांस्ययातयामानि योजितानि धृतव्रतै: ॥ २७ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ನೀನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಹವಿಸ್ಸಿನ ಸಾಮಗ್ರಿ ದೋಷರಹಿತ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಇರುವ ವ್ರತಧಾರಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ವೇದ ಛಂದಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಅಯಾತಯಾಮವಾಗಿ, ಅಂದರೆ ತಪ್ಪಿಲ್ಲದೆ, ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಜಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
Verse 28
न विदामेह देवानां हेलनं वयमण्वपि । यन्न गृह्णन्ति भागान् स्वान् ये देवा: कर्मसाक्षिण: ॥ २८ ॥
ಹೇ ರಾಜನೇ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅವಮಾನ ಅಥವಾ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯವಾದ ಕಾರಣ ನಮಗೆ ಅಣುವಷ್ಟೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಆದರೂ ಯಜ್ಞದ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾದ ದೇವರುಗಳು ತಮ್ಮ ಪಾಲನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ—ಏಕೆಂದು ನಮಗೆ ತಿಳಿಯದು।
Verse 29
मैत्रेय उवाच अङ्गो द्विजवच: श्रुत्वा यजमान: सुदुर्मना: । तत्प्रष्टुं व्यसृजद्वाचं सदस्यांस्तदनुज्ञया ॥ २९ ॥
ಮೈತ್ರೇಯನು ಹೇಳಿದನು—ದ್ವಿಜರ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಯಜಮಾನನಾದ ರಾಜ ಅಙ್ಗನು ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತನಾದನು. ನಂತರ ಅವರ ಅನುಮತಿಯಿಂದ ಮೌನವನ್ನು ಮುರಿದು, ಯಜ್ಞಮಂಟಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ಋತ್ವಿಜರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು।
Verse 30
नागच्छन्त्याहुता देवा न गृह्णन्ति ग्रहानिह । सदसस्पतयो ब्रूत किमवद्यं मया कृतम् ॥ ३० ॥
ರಾಜ ಅಙ್ಗನು ಹೇಳಿದರು—ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರೂ ದೇವರುಗಳು ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಇಲ್ಲಿಯೂ ತಮ್ಮಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪಾಲನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹೇ ಸದಸಸ್ಪತಿಗಳೇ, ನಾನು ಮಾಡಿದ ಅಪರಾಧವೇನು ಎಂದು ಹೇಳಿರಿ।
Verse 31
सदसस्पतय ऊचु: नरदेवेह भवतो नाघं तावन् मनाक्स्थितम् । अस्त्येकं प्राक्तनमघं यदिहेदृक् त्वमप्रज: ॥ ३१ ॥
ಸದಸಸ್ಪತಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ನರದೇವ, ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ, ನಿಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ, ಪಾಪದ ಲೇಶಮಾತ್ರವೂ ಇಲ್ಲ; ನೀವು ಅಲ್ಪವೂ ಅಪರಾಧಿ ಅಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪೂರ್ವಜನ್ಮದ ಒಂದು ಪಾಪವಿದೆ; ಅದರ ಕಾರಣದಿಂದ ನೀವು ಎಲ್ಲ ಅರ್ಹತೆಗಳಿದ್ದರೂ ಸಂತಾನಹೀನರಾಗಿದ್ದೀರಿ।
Verse 32
तथा साधय भद्रं ते आत्मानं सुप्रजं नृप । इष्टस्ते पुत्रकामस्य पुत्रं दास्यति यज्ञभुक् ॥ ३२ ॥
ಆದುದರಿಂದ ಹೇ ನೃಪನೇ, ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ. ನೀನು ತಕ್ಷಣವೇ ಸುಪುತ್ರಲಾಭಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಕ್ರಮವಹಿಸು. ಪುತ್ರಕಾಮನೆಯಿಂದ ನೀನು ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರೆ, ಯಜ್ಞಭೋಕ್ತನಾದ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ನಿನಗೆ ಪುತ್ರನನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುವನು।
Verse 33
तथा स्वभागधेयानि ग्रहीष्यन्ति दिवौकस: । यद्यज्ञपुरुष: साक्षादपत्याय हरिर्वृत: ॥ ३३ ॥
ಪುತ್ರಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಆಶಯದಿಂದ ಯಜ್ಞಪುರುಷನಾದ ಸాక్షಾತ್ ಹರಿಯನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದಾಗ, ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳೂ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಬಂದು ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಪಾಲನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 34
तांस्तान् कामान् हरिर्दद्याद्यान् यान् कामयते जन: । आराधितो यथैवैष तथा पुंसां फलोदय: ॥ ३४ ॥
ಜನನು ಯಾವ ಯಾವ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾನೋ, ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹರಿ ಅವನ್ನೆಲ್ಲ ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ; ಹೇಗೆ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ ಹಾಗೆಯೇ ಫಲೋದಯವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 35
इति व्यवसिता विप्रास्तस्य राज्ञ: प्रजातये । पुरोडाशं निरवपन् शिपिविष्टाय विष्णवे ॥ ३५ ॥
ಹೀಗೆ ವಿಪ್ರರು ರಾಜ ಅಂಗಳಿಗೆ ಸಂತಾನಾರ್ಥವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಶಿಪಿವಿಷ್ಟ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಪುರೋಡಾಶವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರು।
Verse 36
तस्मात्पुरुष उत्तस्थौ हेममाल्यमलाम्बर: । हिरण्मयेन पात्रेण सिद्धमादाय पायसम् ॥ ३६ ॥
ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹವಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಯಜ್ಞವೇದಿಯಿಂದ ಒಬ್ಬ ಪುರುಷನು ಉದ್ಭವಿಸಿದನು—ಚಿನ್ನದ ಹಾರ, ಬಿಳಿ ವಸ್ತ್ರ—ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಪಾಯಸವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು।
Verse 37
स विप्रानुमतो राजा गृहीत्वाञ्जलिनौदनम् । अवघ्राय मुदा युक्त: प्रादात्पत्न्या उदारधी: ॥ ३७ ॥
ವಿಪ್ರರ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ಉದಾರಬುದ್ಧಿಯ ರಾಜನು ಜೋಡಿಸಿದ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಅನ್ನಪ್ರಸಾದವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಅದನ್ನು ವಾಸನೆ ನೋಡಿ ಹರ್ಷಗೊಂಡು, ಅದರ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಗೆ ನೀಡಿದನು।
Verse 38
सा तत्पुंसवनं राज्ञी प्राश्य वै पत्युरादधे । गर्भं काल उपावृत्ते कुमारं सुषुवेऽप्रजा ॥ ३८ ॥
ರಾಣಿಗೆ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಗಂಡು ಮಗುವನ್ನು ನೀಡುವ ಆ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಿದ ನಂತರ ಅವಳು ಗರ್ಭಿಣಿಯಾದಳು ಮತ್ತು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಮಗನಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದಳು.
Verse 39
स बाल एव पुरुषो मातामहमनुव्रत: । अधर्मांशोद्भवं मृत्युं तेनाभवदधार्मिक: ॥ ३९ ॥
ಆ ಬಾಲಕನು ಅಧರ್ಮದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಮೃತ್ಯುವಿನ ಸ್ವರೂಪನಾದ ತನ್ನ ಅಜ್ಜ (ತಾಯಿಯ ತಂದೆ) ನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದನು; ಹೀಗಾಗಿ ಅವನು ಮಹಾನ್ ಅಧರ್ಮಿಷ್ಠನಾದನು.
Verse 40
स शरासनमुद्यम्य मृगयुर्वनगोचर: । हन्त्यसाधुर्मृगान् दीनान् वेनोऽसावित्यरौज्जन: ॥ ४० ॥
ಆ ಕ್ರೂರ ಬಾಲಕನು ಬಿಲ್ಲು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ಮುಗ್ಧ ಜಿಂಕೆಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನನ್ನು ಕಂಡ ಕೂಡಲೇ ಜನರು 'ಇಗೋ ಕ್ರೂರ ವೇನ ಬಂದ! ಇಗೋ ಕ್ರೂರ ವೇನ ಬಂದ!' ಎಂದು ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದರು.
Verse 41
आक्रीडे क्रीडतो बालान् वयस्यानतिदारुण: । प्रसह्य निरनुक्रोश: पशुमारममारयत् ॥ ४१ ॥
ಆ ಬಾಲಕನು ಎಷ್ಟು ಕ್ರೂರನಾಗಿದ್ದನೆಂದರೆ, ತನ್ನ ವಯಸ್ಸಿನ ಬಾಲಕರೊಂದಿಗೆ ಆಟವಾಡುವಾಗ ಅವರನ್ನು ಪಶುಗಳಂತೆ ನಿರ್ದಯವಾಗಿ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 42
तं विचक्ष्य खलं पुत्रं शासनैर्विविधैर्नृप: । यदा न शासितुं कल्पो भृशमासीत्सुदुर्मना: ॥ ४२ ॥
ತನ್ನ ಮಗನಾದ ವೇನನ ಕ್ರೂರ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಕಂಡು, ರಾಜ ಅಂಗನು ಅವನನ್ನು ತಿದ್ದಲು ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಿಸಿದನು, ಆದರೆ ಅವನನ್ನು ಸರಿದಾರಿಗೆ ತರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ರಾಜನು ತೀವ್ರ ದುಃಖಿತನಾದನು.
Verse 43
प्रायेणाभ्यर्चितो देवो येऽप्रजा गृहमेधिन: । कदपत्यभृतं दु:खं ये न विन्दन्ति दुर्भरम् ॥ ४३ ॥
ರಾಜನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸಿದನು—ಮಗನಿಲ್ಲದವರು ನಿಜಕ್ಕೂ ಧನ್ಯರು. ಅವರು ಪೂರ್ವಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ದುಷ್ಟಪುತ್ರದಿಂದ ಬರುವ ಅಸಹ್ಯ ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 44
यत: पापीयसी कीर्तिरधर्मश्च महान्नृणाम् । यतो विरोध: सर्वेषां यत आधिरनन्तक: ॥ ४४ ॥
ದುಷ್ಟಪುತ್ರನಿಂದ ಮನುಷ್ಯನ ಕೀರ್ತಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ; ಪಾಪಮಯ ಅಪಕೀರ್ತಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಮನೆಯೊಳಗೆ ಅವನ ಅಧರ್ಮದಿಂದ ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಕಲಹ ಉಂಟಾಗಿ, ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಆತಂಕವೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.
Verse 45
कस्तं प्रजापदेशं वै मोहबन्धनमात्मन: । पण्डितो बहु मन्येत यदर्था: क्लेशदा गृहा: ॥ ४५ ॥
ವಿವೇಕಿ ಹಾಗೂ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಅಂಥ ನಿರರ್ಥಕ ಮಗನನ್ನು ಏಕೆ ಬಯಸಬೇಕು? ಅವನು ಜೀವಿಗೆ ಮೋಹಬಂಧನ; ಅವನಿಂದ ಮನೆವೇ ಕಷ್ಟದ ಸ್ಥಳವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 46
कदपत्यं वरं मन्ये सदपत्याच्छुचां पदात् । निर्विद्येत गृहान्मर्त्यो यत्क्लेशनिवहा गृहा: ॥ ४६ ॥
ನಂತರ ರಾಜನು ಯೋಚಿಸಿದನು—ಸತ್ಪುತ್ರನಿಗಿಂತ ದುಷ್ಟಪುತ್ರನೇ ಮೇಲು; ಸತ್ಪುತ್ರನು ಮನೆಯ ಮೇಲಿನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾನೆ, ದುಷ್ಟಪುತ್ರನು ಅಲ್ಲ. ದುಷ್ಟಪುತ್ರನು ಮನೆಗೆ ನರಕದ ರೂಪ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಸಹಜವಾಗಿ ಬೇಗನೆ ಗೃಹಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿರ್ವೇದಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
Verse 47
एवं स निर्विण्णमना नृपो गृहा- न्निशीथ उत्थाय महोदयोदयात् । अलब्धनिद्रोऽनुपलक्षितो नृभि- र्हित्वा गतो वेनसुवं प्रसुप्ताम् ॥ ४७ ॥
ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ರಾಜ ಅಂಗನು ರಾತ್ರಿ ನಿದ್ರೆ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ; ಗೃಹಸ್ಥಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರಾಸಕ್ತನಾದನು. ಒಂದು ದಿನ ನಿಶೀಥದಲ್ಲಿ ಶಯ್ಯಾಂತೆಯಿಂದ ಎದ್ದು, ಗಾಢನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದ ವೇನನ ತಾಯಿ (ಪತ್ನಿ)ಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಮಹಾ ಐಶ್ವರ್ಯಮಯ ರಾಜ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಎಲ್ಲ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿಯದಂತೆ ಮೌನವಾಗಿ ಮನೆ ಬಿಟ್ಟು ಅರಣ್ಯದತ್ತ ಹೊರಟನು.
Verse 48
विज्ञाय निर्विद्य गतं पतिं प्रजा: पुरोहितामात्यसुहृद्गणादय: । विचिक्युरुर्व्यामतिशोककातरा यथा निगूढं पुरुषं कुयोगिन: ॥ ४८ ॥
ರಾಜನು ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ಮನೆ ತೊರೆದು ಹೋದನೆಂದು ತಿಳಿದಾಗ ಪ್ರಜೆಗಳು, ಪುರೋಹಿತರು, ಮಂತ್ರಿಗಳು, ಸ್ನೇಹಿತರು ಮೊದಲಾದವರು ಮಹಾಶೋಕದಿಂದ ಕಾತರರಾದರು. ಅವರು ಲೋಕವೆಲ್ಲೆಡೆ ಅವನನ್ನು ಹುಡುಕಿದರು; ಅನುಭವಹೀನ ಯೋಗಿ ತನ್ನೊಳಗಿನ ಗುಪ್ತ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಹುಡುಕುವಂತೆ।
Verse 49
अलक्षयन्त: पदवीं प्रजापते- र्हतोद्यमा: प्रत्युपसृत्य ते पुरीम् । ऋषीन् समेतानभिवन्द्य साश्रवो न्यवेदयन् पौरव भर्तृविप्लवम् ॥ ४९ ॥
ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹುಡುಕಿದರೂ ರಾಜನ ಯಾವುದೇ ಗುರುತು ಸಿಗದೆ ಪ್ರಜೆಗಳು ನಿರಾಶರಾದರು. ಅವರು ನಗರಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು; ರಾಜನ अनुपಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಸೇರಿದ್ದರು. ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಅವರು ಋಷಿಗಳಿಗೆ ವಂದಿಸಿ, ರಾಜನು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಸಿಗಲಿಲ್ಲವೆಂದು ವಿವರವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದರು।
Frequently Asked Questions
Vidura’s question introduces the next major narrative arc (the Pracetās and their devotional achievements). The Bhāgavata uses this inquiry as a hinge: from Dhruva’s concluded episode to the continuation of dynastic history that will intersect with the Pracetās, Nārada, and the restoration of dharma through exemplary rulers.
The text presents Utkala as internally fixed in self-realization—seeing the Supersoul in all and all in the Supersoul—while externally indifferent to social performance. Like “fire covered with ashes,” his spiritual potency is concealed; worldly observers misread his nonconformity as incapacity, illustrating how transcendence can be misunderstood when judged by material norms.
The priests diagnose no present offense in Aṅga’s conduct or ritual execution, but identify a prior-life karmic impediment manifesting as childlessness. Since yajña is meant for Hari as the ultimate enjoyer, they redirect the sacrifice toward Viṣṇu; when Hari is properly worshiped, the demigods—being His empowered administrators—naturally receive their shares.
Bhāgavata theology allows for complex karmic inheritance and the autonomy of the jīva: a virtuous parent may receive a difficult progeny due to residual karma and the incoming soul’s dispositions. The narrative uses this to teach detachment, the limits of material arrangements, and the need for divine-centered dharma rather than mere social respectability.
Aṅga’s renunciation is triggered by grief and disillusionment with Vena’s incorrigible cruelty, revealing how adharma in leadership corrodes the very purpose of rulership. His disappearance creates a power vacuum, leading to social disorder and the sages’ intervention—setting up Vena’s later actions, his punishment, and the eventual advent of Pṛthu as dharma-restorer.