Adhyaya 6
The Lord Appears to the Devas and Instructs the Truce; Mandara Is Brought for Churning
ದೇವತೆಗಳ ದುಃಖ ಮತ್ತು ಶರಣಾಗತಿಯ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ, ಶಿವ ಹಾಗೂ ಸಮವेत ದೇವಗಣಗಳ ಮುಂದೆ ಶ್ರೀಹರಿ ಅಪಾರ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದನು; ಆ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯೇ ಮಂಕಾಯಿತು. ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಶಂಕರರು ಕೌಸ್ತುಭ, ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಹಾಗೂ ದಿವ್ಯಾಯುಧಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ ಮರುಕತವರ್ಣ ಭಗವದ್ರೂಪವನ್ನು ಕಂಡರು; ದೇವತೆಗಳು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಾಷ್ಟಾಂಗವಂದನೆ ಮಾಡಿದರು. ಬ್ರಹ್ಮನು ಪ್ರಭುವಿನ ಗುಣಾತೀತತ್ವ, ಜಗತ್ತಿನ ಕಾರಣ-ಆಧಾರ-ಲಯಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಸೇರುವ ಮಾರ್ಗ ಭಕ್ತಿಯೋಗವೇ ಎಂದು ತತ್ತ್ವಮಯ ಸ್ತುತಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು. ದೇವತೆಗಳು ಉಪದೇಶ ಕೇಳಿದಾಗ ಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ಕಾಲಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾದ ಅಸುರರೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂಧಿ ಮಾಡಿ, ಮಂದರವನ್ನು ದಂಡವಾಗಿ, ವಾಸುಕಿಯನ್ನು ರಜ್ಜುವಾಗಿ ಮಾಡಿ ಕ್ಷೀರಸಾಗರ ಮಥನ ಮಾಡಿ; ಧೈರ್ಯವಿರಲಿ, ಕಾಲಕೂಟ ವಿಷ ಉದ್ಭವಿಸಿದರೂ ಭಯಪಡಬೇಡಿ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಲೋಭಿಸಬೇಡಿ. ಭಗವಾನ್ ಅಂತರ್ಧಾನವಾದ ಬಳಿಕ ದೇವತೆಗಳು ಬಲಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಇಂದ್ರನ ವಿಷ್ಣುಪ್ರೇರಿತ ಪ್ರಸ್ತಾವವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರು; ಬಲಿ ಒಪ್ಪಿದನು. ಎರಡೂ ಪಾಳಯಗಳು ಮಂದರವನ್ನು ಎಳೆದು ತಂದಾಗ ದಣಿದು ಬಿಟ್ಟರು; ಅನೇಕರು ನುಚ್ಚು ನೂರಾದರು. ಆಗ ಗರುಡಾರೂಢ ವಿಷ್ಣು ಬಂದು ಬಿದ್ದವರನ್ನು ಜೀವಂತಗೊಳಿಸಿ, ಮಂದರವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದನು—ಮುಂದಿನ ಅಧ್ಯಾಯದ ಮಥನಕ್ಕೆ ಪೀಠಿಕೆ ಆಯಿತು.
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच एवं स्तुत: सुरगणैर्भगवान् हरिरीश्वर: । तेषामाविरभूद् राजन्सहस्रार्कोदयद्युति: ॥ १ ॥
ಶ್ರೀಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜ ಪರಿಕ್ಷಿತ್! ದೇವಗಣಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನು ಈ ರೀತಿ ಸ್ತುತಿಸಿದಾಗ, ಪರಮೇಶ್ವರ ಹರಿಯು ಅವರ ಮುಂದೆ ಪ್ರकटನಾದನು. ಅವನ ದೇಹಪ್ರಭೆ ಸಾವಿರ ಸೂರ್ಯೋದಯಗಳಂತೆ ಹೊಳೆಯಿತು.
Verse 2
श्रीएवं उक्त्वा हरिवंशेण शकुन्तला पुरो हृषीकेशम् । अभ्युपगम्य महाभागा हर्षेणाभिवाद्य भास्करम् ॥ २ ॥
ಪ್ರಭುವಿನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ದೇವತೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಆಕಾಶವನ್ನೂ, ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನೂ, ಭೂಮಿಯನ್ನೂ, ತಮ್ಮನ್ನೂ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ; ಮುಂದೆ ಇದ್ದ ಹೃಷೀಕೇಶನನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಾಣಬಲ್ಲರು?
Verse 3
विरिञ्चो भगवान्दृष्ट्वा सह शर्वेण तां तनुम् । स्वच्छां मरकतश्यामां कञ्जगर्भारुणेक्षणाम् ॥ ३ ॥ तप्तहेमावदातेन लसत्कौशेयवाससा । प्रसन्नचारुसर्वाङ्गीं सुमुखीं सुन्दरभ्रुवम् ॥ ४ ॥ महामणिकिरीटेन केयूराभ्यां च भूषिताम् । कर्णाभरणनिर्भातकपोलश्रीमुखाम्बुजाम् ॥ ५ ॥ काञ्चीकलापवलयहारनूपुरशोभिताम् । कौस्तुभाभरणां लक्ष्मीं बिभ्रतीं वनमालिनीम् ॥ ६ ॥ सुदर्शनादिभि: स्वास्त्रैर्मूर्तिमद्भिरुपासिताम् । तुष्टाव देवप्रवर: सशर्व: पुरुषं परम् । सर्वामरगणै: साकं सर्वाङ्गैरवनिं गतै: ॥ ७ ॥
ಬ್ರಹ್ಮನು ಶರ್ವನೊಂದಿಗೆ ಭಗವಂತನ ಆ ದಿವ್ಯದೇಹವನ್ನು ಕಂಡನು—ಸ್ಫಟಿಕದಂತೆ ಸ್ವಚ್ಛ, ಮರಕತಮಣಿಯಂತೆ ಶ್ಯಾಮ, ಕಮಲಗರ್ಭದಂತೆ ಅರుణ ನೇತ್ರಗಳು; ಕರಗಿದ ಬಂಗಾರದಂತೆ ಪೀತ ಕೌಶೇಯ ವಸ್ತ್ರ; ಪ್ರಸನ್ನ, ಮನೋಹರ ಸರ್ವಾಂಗ, ಸುಮುಖ, ಸುಂದರ ಭ್ರೂಗಳು. ಮಹಾಮಣಿಕಿರೀಟ, ಕೇಯೂರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತ; ಕರ್ಣಾಭರಣಗಳ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಹೊಳೆಯುವ ಕಪೋಲಗಳು ಮತ್ತು ಕಮಲಮುಖ. ಕಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಚಿ, ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ವಲಯ, ವಕ್ಷಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ ಹಾರ, ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ನೂಪುರ; ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಕೌಸ್ತುಭಮಣಿ, ವನಮಾಲೆ, ಜೊತೆಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿ; ಸುದರ್ಶನಾದಿ ದಿವ್ಯ ಆಯುಧಗಳು ಮೂರ್ತಿಮಂತವಾಗಿ ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ರೂಪವನ್ನು ಕಂಡು ಬ್ರಹ್ಮ, ಶಿವ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ದೇವಗಣಗಳು ಸಾಷ್ಟಾಂಗವಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದು ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದರು.
Verse 4
विरिञ्चो भगवान्दृष्ट्वा सह शर्वेण तां तनुम् । स्वच्छां मरकतश्यामां कञ्जगर्भारुणेक्षणाम् ॥ ३ ॥ तप्तहेमावदातेन लसत्कौशेयवाससा । प्रसन्नचारुसर्वाङ्गीं सुमुखीं सुन्दरभ्रुवम् ॥ ४ ॥ महामणिकिरीटेन केयूराभ्यां च भूषिताम् । कर्णाभरणनिर्भातकपोलश्रीमुखाम्बुजाम् ॥ ५ ॥ काञ्चीकलापवलयहारनूपुरशोभिताम् । कौस्तुभाभरणां लक्ष्मीं बिभ्रतीं वनमालिनीम् ॥ ६ ॥ सुदर्शनादिभि: स्वास्त्रैर्मूर्तिमद्भिरुपासिताम् । तुष्टाव देवप्रवर: सशर्व: पुरुषं परम् । सर्वामरगणै: साकं सर्वाङ्गैरवनिं गतै: ॥ ७ ॥
ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮನು ಶಿವನೊಡನೆ ಪರಮಪುರುಷನ ಆ ಸ್ವಚ್ಛ, ಮರಕತಶ್ಯಾಮ ದೇಹವನ್ನು ಕಂಡನು; ಕಮಲಗರ್ಭದಂತೆ ಅರುಣ ನೇತ್ರಗಳು. ಕರಗಿದ ಬಂಗಾರದಂತೆ ಪೀತ ಕೌಶೇಯ ವಸ್ತ್ರಧಾರಿ, ಪ್ರಸನ್ನ ಸರ್ವಾಂಗ, ಸುಮುಖ, ಸುಂದರ ಭ್ರೂಗಳಿಂದ ಪ್ರಭು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು.
Verse 5
विरिञ्चो भगवान्दृष्ट्वा सह शर्वेण तां तनुम् । स्वच्छां मरकतश्यामां कञ्जगर्भारुणेक्षणाम् ॥ ३ ॥ तप्तहेमावदातेन लसत्कौशेयवाससा । प्रसन्नचारुसर्वाङ्गीं सुमुखीं सुन्दरभ्रुवम् ॥ ४ ॥ महामणिकिरीटेन केयूराभ्यां च भूषिताम् । कर्णाभरणनिर्भातकपोलश्रीमुखाम्बुजाम् ॥ ५ ॥ काञ्चीकलापवलयहारनूपुरशोभिताम् । कौस्तुभाभरणां लक्ष्मीं बिभ्रतीं वनमालिनीम् ॥ ६ ॥ सुदर्शनादिभि: स्वास्त्रैर्मूर्तिमद्भिरुपासिताम् । तुष्टाव देवप्रवर: सशर्व: पुरुषं परम् । सर्वामरगणै: साकं सर्वाङ्गैरवनिं गतै: ॥ ७ ॥
ಅವರು ಪ್ರಭುವಿನ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಮಹಾಮಣಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಕಿರೀಟವನ್ನೂ, ಭುಜಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಯೂರಗಳನ್ನೂ ಕಂಡರು. ಕರ್ಣಾಭರಣಗಳ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಕಪೋಲಗಳು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದವು; ನಗುವಿನಿಂದ ಹೊಳೆಯುವ ಮುಖಕಮಲವಿರುವ ಆ ಹರಿರೂಪವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನು ಶಿವನೊಡನೆ ದರ್ಶನಮಾಡಿದನು.
Verse 6
विरिञ्चो भगवान्दृष्ट्वा सह शर्वेण तां तनुम् । स्वच्छां मरकतश्यामां कञ्जगर्भारुणेक्षणाम् ॥ ३ ॥ तप्तहेमावदातेन लसत्कौशेयवाससा । प्रसन्नचारुसर्वाङ्गीं सुमुखीं सुन्दरभ्रुवम् ॥ ४ ॥ महामणिकिरीटेन केयूराभ्यां च भूषिताम् । कर्णाभरणनिर्भातकपोलश्रीमुखाम्बुजाम् ॥ ५ ॥ काञ्चीकलापवलयहारनूपुरशोभिताम् । कौस्तुभाभरणां लक्ष्मीं बिभ्रतीं वनमालिनीम् ॥ ६ ॥ सुदर्शनादिभि: स्वास्त्रैर्मूर्तिमद्भिरुपासिताम् । तुष्टाव देवप्रवर: सशर्व: पुरुषं परम् । सर्वामरगणै: साकं सर्वाङ्गैरवनिं गतै: ॥ ७ ॥
ಅವರು ಪ್ರಭುವಿನ ಕಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಞ್ಚಿ, ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ವಲಯಗಳು, ವಕ್ಷಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ ಹಾರ, ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ನೂಪುರಗಳನ್ನು ಕಂಡರು. ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಕೌಸ್ತುಭಮಣಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿತು; ವನಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯನ್ನು ಸಹಿತವಾಗಿ ಅವರು ವಿರಾಜಿಸಿದರು.
Verse 7
विरिञ्चो भगवान्दृष्ट्वा सह शर्वेण तां तनुम् । स्वच्छां मरकतश्यामां कञ्जगर्भारुणेक्षणाम् ॥ ३ ॥ तप्तहेमावदातेन लसत्कौशेयवाससा । प्रसन्नचारुसर्वाङ्गीं सुमुखीं सुन्दरभ्रुवम् ॥ ४ ॥ महामणिकिरीटेन केयूराभ्यां च भूषिताम् । कर्णाभरणनिर्भातकपोलश्रीमुखाम्बुजाम् ॥ ५ ॥ काञ्चीकलापवलयहारनूपुरशोभिताम् । कौस्तुभाभरणां लक्ष्मीं बिभ्रतीं वनमालिनीम् ॥ ६ ॥ सुदर्शनादिभि: स्वास्त्रैर्मूर्तिमद्भिरुपासिताम् । तुष्टाव देवप्रवर: सशर्व: पुरुषं परम् । सर्वामरगणै: साकं सर्वाङ्गैरवनिं गतै: ॥ ७ ॥
ಸುದರ್ಶನಾದಿ ಸ್ವಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮೂರ್ತಿಮಂತರಾಗಿ ಉಪಾಸಿಸುವ ಆ ಪರಮಪುರುಷನನ್ನು ಕಂಡ ತಕ್ಷಣ ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಹ್ಮನು ಶಿವನೊಡನೆ ಸಮಸ್ತ ದೇವಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಷ್ಟಾಂಗವಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಸ್ತುತಿಸಿದನು.
Verse 8
श्रीब्रह्मोवाच अजातजन्मस्थितिसंयमाया- गुणाय निर्वाणसुखार्णवाय । अणोरणिम्नेऽपरिगण्यधाम्ने
ಶ್ರೀಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಪ್ರಭೋ! ನೀವು ಅಜನ್ಮನಾದರೂ ಅವತಾರರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಾಕಟ್ಯ ಮತ್ತು ತಿರೋಭಾವ ಹೊಂದುತ್ತೀರಿ. ನೀವು ಗುಣಾತೀತ, ನಿರ್ವಾಣಸುಖಸಾಗರದ ಆಶ್ರಯ; ಅಣುವಿಗಿಂತಲೂ ಅಣು, ಅಚಿಂತ್ಯ ಸತ್ತ್ವವಿರುವ ಪರಮೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಾವು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇವೆ.
Verse 9
रूपं तवैतत् पुरुषर्षभेज्यं श्रेयोऽर्थिभिर्वैदिकतान्त्रिकेण । योगेन धात: सह नस्त्रिलोकान् पश्याम्यमुष्मिन्नु ह विश्वमूर्तौ ॥ ९ ॥
ಹೇ ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠ, ಹೇ ಪರಮ ನಿಯಂತಾ! ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಬಯಸುವವರು ವೈದಿಕ-ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಧಿಯಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಈ ರೂಪವನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಭು, ನಿಮ್ಮ ಈ ವಿಶ್ವಮೂರ್ತಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಾವು ತ್ರಿಲೋಕಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ.
Verse 10
त्वय्यग्र आसीत् त्वयि मध्य आसीत् त्वय्यन्त आसीदिदमात्मतन्त्रे । त्वमादिरन्तो जगतोऽस्य मध्यं घटस्य मृत्स्नेव पर: परस्मात् ॥ १० ॥
ಹೇ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರಭು! ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಆದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮಲ್ಲೇ ಇತ್ತು, ಮಧ್ಯದಲ್ಲೂ ನಿಮ್ಮಲ್ಲೇ ನೆಲಸಿದೆ, ಅಂತದಲ್ಲೂ ನಿಮ್ಮಲ್ಲೇ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ. ನೀವು ಇದರ ಆದಿ, ಮಧ್ಯ, ಅಂತ—ಮಣ್ಣು ಮಡಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿ, ಮಡಕೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಒಡೆದಾಗ ಮಡಕೆ ಮಣ್ಣಿಗೇ ಮರಳುವಂತೆ.
Verse 11
त्वं माययात्माश्रयया स्वयेदं निर्माय विश्वं तदनुप्रविष्ट: । पश्यन्ति युक्ता मनसा मनीषिणो गुणव्यवायेऽप्यगुणं विपश्चित: ॥ ११ ॥
ಹೇ ಪರಮೇಶ್ವರ! ನೀವು ಸ್ವಯಂಸಿದ್ಧರೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವತಂತ್ರರೂ; ಯಾರ ಸಹಾಯವೂ ಬೇಕಿಲ್ಲ. ನಿಮ್ಮ ಆತ್ಮಾಶ್ರಯ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಈ ವಿಶ್ವವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ನೀವೇ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತೀರಿ. ಭಕ್ತಿಯೋಗದಿಂದ ಶುದ್ಧರಾದ, ಶಾಸ್ತ್ರಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾದ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿದ ಜ್ಞಾನಿಗಳು—ಗುಣಗಳ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳೊಳಗಿದ್ದರೂ ನೀವು ಗುಣಾತೀತರೂ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರೂ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.
Verse 12
यथाग्निमेधस्यमृतं च गोषु भुव्यन्नमम्बूद्यमने च वृत्तिम् । योगैर्मनुष्या अधियन्ति हि त्वां गुणेषु बुद्ध्या कवयो वदन्ति ॥ १२ ॥
ಮರದಿಂದ ಬೆಂಕಿ, ಹಸುವಿನಿಂದ ಹಾಲು, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಧಾನ್ಯ ಮತ್ತು ನೀರು, ಹಾಗೂ ಉದ್ಯಮಗಳಿಂದ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಸಮೃದ್ಧಿ ದೊರಕುವಂತೆ—ಭಕ್ತಿಯೋಗದ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಈ ಭೌತಿಕ ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೇ ಮಾನವನು ನಿಮ್ಮ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಬಹುದು. ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಕವಿಗಳು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
Verse 13
तं त्वां वयं नाथ समुज्जिहानं सरोजनाभातिचिरेप्सितार्थम् । दृष्ट्वा गता निर्वृतमद्य सर्वे गजा दवार्ता इव गाङ्गमम्भ: ॥ १३ ॥
ಹೇ ನಾಥ, ಹೇ ಸರೋಜನಾಭ! ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ನಾವು ಬಯಸಿದ್ದ ನಿಮ್ಮ ದರ್ಶನ ಇಂದು ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಪ್ರकटವಾಗಿದೆ. ನಿಮ್ಮನ್ನು ನೋಡಿ ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ಪರಮ ನಿರ್ವೃತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇವೆ—ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿನಿಂದ ಪೀಡಿತ ಆನೆಗಳು ಗಂಗಾಜಲವನ್ನು ಪಡೆದಾಗ ಸಂತೋಷಿಸುವಂತೆ.
Verse 14
स त्वं विधत्स्वाखिललोकपाला वयं यदर्थास्तव पादमूलम् । समागतास्ते बहिरन्तरात्मन् किं वान्यविज्ञाप्यमशेषसाक्षिण: ॥ १४ ॥
ಹೇ ಅಖಿಲಲೋಕಪಾಲ! ನಾವು ದೇವತೆಗಳು ಯಾವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಪಾದಪದ್ಮಮೂಲಕ್ಕೆ ಬಂದೆವೋ, ಅದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿರಿ. ನೀವು ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ಸರ್ವಸಾಕ್ಷಿ; ನಿಮಗೆ ಏನೂ ಅಜ್ಞಾತವಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತೆ ತಿಳಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.
Verse 15
अहं गिरित्रश्च सुरादयो ये दक्षादयोऽग्नेरिव केतवस्ते । किं वा विदामेश पृथग्विभाता विधत्स्व शं नो द्विजदेवमन्त्रम् ॥ १५ ॥
ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮ, ಗಿರಿತ್ರ ಶಿವ ಹಾಗೂ ಇತರ ದೇವತೆಗಳು, ದಕ್ಷಾದಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳೊಡನೆ—ನಿನ್ನ ಮೂಲ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಕಿಡಿಗಳಂತೆಯೇ. ಹೇ ಈಶ! ನಾವು ನಿನ್ನ ಅಂಶಗಳು; ನಮ್ಮ ಹಿತವೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ನಾವು ಏನು ತಿಳಿಯಬಲ್ಲೆವು? ದ್ವಿಜರು ಮತ್ತು ದೇವರಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ವಿಮೋಚನೋಪಾಯವನ್ನು ನಮಗೆ ವಿಧಿಸು.
Verse 16
श्रीशुक उवाच एवं विरिञ्चादिभिरीडितस्तद् विज्ञाय तेषां हृदयं यथैव । जगाद जीमूतगभीरया गिरा बद्धाञ्जलीन्संवृतसर्वकारकान् ॥ १६ ॥
ಶ್ರೀಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು—ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳು ಹೀಗೆ ಸ್ತುತಿಸಿದಾಗ, ಭಗವಾನ್ ಅವರ ಹೃದಯದ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಅರಿತನು. ನಂತರ ಮೋಡಗಳ ಗುಡುಗಿನಂತೆ ಗಂಭೀರವಾದ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ, ಕೈಮುಗಿದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ನಿಂತಿದ್ದ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
Verse 17
एक एवेश्वरस्तस्मिन्सुरकार्ये सुरेश्वर: । विहर्तुकामस्तानाह समुद्रोन्मथनादिभि: ॥ १७ ॥
ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಆ ದೇವಕಾರ್ಯವನ್ನು ಒಬ್ಬನೇ ನೆರವೇರಿಸಲು ಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಮುದ್ರಮಥನಾದಿ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸಲು ಬಯಸಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
Verse 18
श्रीभगवानुवाच हन्त ब्रह्मन्नहो शम्भो हे देवा मम भाषितम् । शृणुतावहिता: सर्वे श्रेयो व: स्याद् यथा सुरा: ॥ १८ ॥
ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್! ಅಹೋ ಶಂಭೋ! ಹೇ ದೇವತೆಗಳೇ! ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿರಿ; ನಾನು ಹೇಳುವುದರಿಂದ ನಿಮಗೆಲ್ಲ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಉಂಟಾಗುವುದು.
Verse 19
यात दानवदैतेयैस्तावत् सन्धिर्विधीयताम् । कालेनानुगृहीतैस्तैर्यावद् वो भव आत्मन: ॥ १९ ॥
ನೀವು ಇನ್ನೂ ವೃದ್ಧಿಯಾಗದಿರುವವರೆಗೆ, ಕಾಲದಿಂದ ಅನುಗ್ರಹಿತರಾದ ದಾನವ‑ದೈತ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಸಂಧಿ ಮಾಡಿರಿ; ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಹಿತ ಸ್ಥಿರವಾಗುವವರೆಗೆ.
Verse 20
अरयोऽपि हि सन्धेया: सति कार्यार्थगौरवे । अहिमूषिकवद् देवा ह्यर्थस्य पदवीं गतै: ॥ २० ॥
ಕಾರ್ಯದ ಮಹತ್ವ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದರೆ ಶತ್ರುಗಳೊಂದಿಗೂ ಸಂಧಿ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವರೇ, ಸ್ವಾರ್ಥಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಹಾವು‑ಇಲಿ ನ್ಯಾಯದಂತೆ ನಡೆಯಬೇಕು.
Verse 21
अमृतोत्पादने यत्न: क्रियतामविलम्बितम् । यस्य पीतस्य वै जन्तुर्मृत्युग्रस्तोऽमरो भवेत् ॥ २१ ॥
ಅಮೃತವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ, ವಿಳಂಬವಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡಿರಿ; ಅದನ್ನು ಕುಡಿದರೆ ಮರಣಗ್ರಸ್ತ ಜೀವಿಯೂ ಅಮರನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 22
क्षिप्त्वा क्षीरोदधौ सर्वा वीरुत्तृणलतौषधी: । मन्थानं मन्दरं कृत्वा नेत्रं कृत्वा तु वासुकिम् ॥ २२ ॥ सहायेन मया देवा निर्मन्थध्वमतन्द्रिता: । क्लेशभाजो भविष्यन्ति दैत्या यूयं फलग्रहा: ॥ २३ ॥
ದೇವರೇ, ಕ್ಷೀರಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಸಸ್ಯಗಳು, ಹುಲ್ಲು, ಬಳ್ಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಎಸೆಯಿರಿ. ನಂತರ ಮಂದರ ಪರ್ವತವನ್ನು ಮಥನದಂಡವಾಗಿ, ವಾಸುಕಿಯನ್ನು ಹಗ್ಗವಾಗಿ ಮಾಡಿ, ನನ್ನ ಸಹಾಯದಿಂದ, ಅಲಸ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಕ್ಷೀರಸಾಗರವನ್ನು ಮಥನಮಾಡಿರಿ.
Verse 23
क्षिप्त्वा क्षीरोदधौ सर्वा वीरुत्तृणलतौषधी: । मन्थानं मन्दरं कृत्वा नेत्रं कृत्वा तु वासुकिम् ॥ २२ ॥ सहायेन मया देवा निर्मन्थध्वमतन्द्रिता: । क्लेशभाजो भविष्यन्ति दैत्या यूयं फलग्रहा: ॥ २३ ॥
ಈ ಮಥನದಲ್ಲಿ ದೈತ್ಯರು ಶ್ರಮದ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವರು; ಆದರೆ ದೇವರೇ, ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವವರು ನೀವೇ—ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಅಮೃತ ನಿಮಗೆ ದೊರೆಯುವುದು.
Verse 24
यूयं तदनुमोदध्वं यदिच्छन्त्यसुरा: सुरा: । न संरम्भेण सिध्यन्ति सर्वार्था: सान्त्वया यथा ॥ २४ ॥
ಹೇ ದೇವತೆಗಳೇ! ಸಹನೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ; ಕೋಪದಿಂದ ಗುರಿ ಸಿದ್ಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಸುರರು ಕೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿರಿ.
Verse 25
न भेतव्यं कालकूटाद् विषाज्जलधिसम्भवात् । लोभ: कार्यो न वो जातु रोष: कामस्तु वस्तुषु ॥ २५ ॥
ಕ್ಷೀರಸಾಗರದಿಂದ ‘ಕಾಲಕೂಟ’ ಎಂಬ ವಿಷ ಹೊರಬರುತ್ತದೆ; ಅದಕ್ಕೆ ಭಯಪಡಬೇಡಿ. ಹಾಗೆಯೇ ಮಥನದಿಂದ ಬರುವ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಲೋಭ, ಪಡೆಯಬೇಕೆಂಬ ಆತುರ, ಅಥವಾ ಕೋಪ—ಯಾವುದನ್ನೂ ಮಾಡಬೇಡಿ.
Verse 26
श्रीशुक उवाच इति देवान्समादिश्य भगवान् पुरुषोत्तम: । तेषामन्तर्दधे राजन्स्वच्छन्दगतिरीश्वर: ॥ २६ ॥
ಶ್ರೀಶುಕನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜ ಪರೀಕ್ಷಿತ್! ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿ, ಸ್ವತಂತ್ರಗತಿಯಾದ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಭಗವಾನ್ ಅವರ ಸನ್ನಿಧಿಯಿಂದ ಅಂತರಧಾನರಾದರು.
Verse 27
अथ तस्मै भगवते नमस्कृत्य पितामह: । भवश्च जग्मतु: स्वं स्वं धामोपेयुर्बलिं सुरा: ॥ २७ ॥
ನಂತರ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಭವ (ಶಿವ) ಭಗವಂತನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಧಾಮಗಳಿಗೆ ಹೋದರು. ಆಮೇಲೆ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಮಹಾರಾಜ ಬಲಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು.
Verse 28
दृष्ट्वारीनप्यसंयत्ताञ्जातक्षोभान्स्वनायकान् । न्यषेधद् दैत्यराट् श्लोक्य: सन्धिविग्रहकालवित् ॥ २८ ॥
ತನ್ನ ನಾಯಕರು ಕೋಪಗೊಂಡು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡರೂ, ದೇವತೆಗಳು ಯುದ್ಧಭಾವವಿಲ್ಲದೆ ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಸಂಧಿ-ವಿಗ್ರಹದ ಕಾಲವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೈತ್ಯರಾಜ ಬಲಿ ಅವರನ್ನು ತಡೆದನು.
Verse 29
ते वैरोचनिमासीनं गुप्तं चासुरयूथपै: । श्रिया परमया जुष्टं जिताशेषमुपागमन् ॥ २९ ॥
ದೇವತೆಗಳು ವೈರೋಚನನ ಪುತ್ರನಾದ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವನ ಸಮೀಪ ಕುಳಿತರು. ಅವನು ಅಸುರಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿತನಾಗಿ, ಪರಮ ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಶೋಭಿಸಿ, ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದ್ದನು.
Verse 30
महेन्द्र: श्लक्ष्णया वाचा सान्त्वयित्वा महामति: । अभ्यभाषत तत् सर्वं शिक्षितं पुरुषोत्तमात् ॥ ३० ॥
ಮಹೇಂದ್ರನು ಮೃದು ವಾಣಿಯಿಂದ ಆ ಮಹಾಮತಿಯಾದ ಬಲಿಯನ್ನು ಸಂತೈಸಿ, ಪುರುಷೋತ್ತಮನಾದ ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದ ಕಲಿತ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಸ್ತಾವಗಳನ್ನು ವಿನಯದಿಂದ ತಿಳಿಸಿದನು.
Verse 31
तत्त्वरोचत दैत्यस्य तत्रान्ये येऽसुराधिपा: । शम्बरोऽरिष्टनेमिश्च ये च त्रिपुरवासिन: ॥ ३१ ॥
ಇಂದ್ರನು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಪ್ರಸ್ತಾವಗಳು ದೈತ್ಯರಾಜ ಬಲಿಗೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಇಷ್ಟವಾದವು. ಶಂಬರ, ಅರಿಷ್ಟನೇಮಿ ಮುಂತಾದ ಅಸುರಾಧಿಪರು ಹಾಗೂ ತ್ರಿಪುರ ನಿವಾಸಿಗಳೆಲ್ಲರೂ ಅದನ್ನು ಕೂಡಲೇ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರು.
Verse 32
ततो देवासुरा: कृत्वा संविदं कृतसौहृदा: । उद्यमं परमं चक्रुरमृतार्थे परन्तप ॥ ३२ ॥
ಓ ಶತ್ರುಸಂಹಾರಕ ಪರಿಕ್ಷಿತನೇ! ನಂತರ ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ಅಸುರರು ಸ್ನೇಹಭಾವದಿಂದ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಬಳಿಕ ಅಮೃತಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಮಹತ್ತರ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು.
Verse 33
ततस्ते मन्दरगिरिमोजसोत्पाट्य दुर्मदा: । नदन्त उदधिं निन्यु: शक्ता: परिघबाहव: ॥ ३३ ॥
ನಂತರ ಅಪಾರಬಲಶಾಲಿಗಳಾದ ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ಅಸುರರು—ಗದೆಯಂತೆ ದಪ್ಪವಾದ ದೀರ್ಘ ಭುಜಗಳವರು—ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಉನ್ಮತ್ತರಾಗಿ ಮಂದರಗಿರಿಯನ್ನು ಬಲದಿಂದ ಬೇರುಸಹಿತ ಎಳೆದು, ಭಾರೀ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಕ್ಷೀರಸಾಗರದ ಕಡೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದರು.
Verse 34
दूरभारोद्वहश्रान्ता: शक्रवैरोचनादय: । अपारयन्तस्तं वोढुं विवशा विजहु: पथि ॥ ३४ ॥
ದೂರದವರೆಗೆ ಭಾರವಾದ ಪರ್ವತವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಹೊತ್ತು ಶಕ್ರ, ವೈರೋಚನ (ಬಲಿ) ಮೊದಲಾದ ದೇವರು-ದೈತ್ಯರು ದಣಿದರು. ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳಲಾಗದೆ ದಾರಿಯಲ್ಲೇ ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರು.
Verse 35
निपतन्स गिरिस्तत्र बहूनमरदानवान् । चूर्णयामास महता भारेण कनकाचल: ॥ ३५ ॥
ಆಗ ಬಂಗಾರದಂತಿದ್ದ ಅತ್ಯಂತ ಭಾರವಾದ ಮಂದರ ಪರ್ವತವು ಕುಸಿದು ಬಿದ್ದು, ತನ್ನ ಮಹಾಭಾರದಿಂದ ಅನೇಕ ದೇವರು-ದೈತ್ಯರನ್ನು ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿಸಿತು.
Verse 36
तांस्तथा भग्नमनसो भग्नबाहूरुकन्धरान् । विज्ञाय भगवांस्तत्र बभूव गरुडध्वज: ॥ ३६ ॥
ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಕುಗ್ಗಿ, ಭುಜಗಳು, ತೊಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಭುಜಸಂಧಿಗಳು ಮುರಿದಿದ್ದವು. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದ ಸರ್ವಜ್ಞ ಭಗವಾನ್ ಗರುಡಧ್ವಜನು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರकटನಾದನು.
Verse 37
गिरिपातविनिष्पिष्टान्विलोक्यामरदानवान् । ईक्षया जीवयामास निर्जरान् निर्व्रणान् यथा ॥ ३७ ॥
ಪರ್ವತಪಾತದಿಂದ ನುಚ್ಚುನೂರಾದ ದೇವರು-ದೈತ್ಯರನ್ನು ನೋಡಿ, ಭಗವಾನ್ ತನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೇ ಅವರನ್ನು ಜೀವಂತಗೊಳಿಸಿದನು. ಅವರು ದುಃಖರಹಿತರಾಗಿ, ದೇಹದಲ್ಲಿ ಗಾಯದ ಗುರುತು ಕೂಡ ಇರಲಿಲ್ಲ.
Verse 38
गिरिं चारोप्य गरुडे हस्तेनैकेन लीलया । आरुह्य प्रययावब्धिं सुरासुरगणैर्वृत: ॥ ३८ ॥
ಭಗವಾನ್ ಒಂದೇ ಕೈಯಿಂದ ಲೀಲೆಯಂತೆ ಪರ್ವತವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಗರುಡನ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟನು. ನಂತರ ತಾನೂ ಗರುಡಾರೂಢನಾಗಿ, ದೇವ-ದೈತ್ಯಗಣಗಳಿಂದ ವೃತನಾಗಿ ಕ್ಷೀರಸಾಗರದ ಕಡೆ ಹೊರಟನು.
Verse 39
अवरोप्य गिरिं स्कन्धात् सुपर्ण: पततां वर: । ययौ जलान्त उत्सृज्य हरिणा स विसर्जित: ॥ ३९ ॥
ನಂತರ ಪಕ್ಷಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಗರುಡನು ಮಂದರಗಿರಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಭುಜದಿಂದ ಇಳಿಸಿ ಜಲಸಮೀಪಕ್ಕೆ ತಂದನು. ಬಳಿಕ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಹೊರಟನು.
Frequently Asked Questions
The chapter states that the asuras were ‘favored by time’ (kāla), so direct confrontation would not yield the devas’ welfare. Viṣṇu teaches upāya-kauśalya: for a higher objective (amṛta and restoration of cosmic balance), one may adopt a temporary truce—even with enemies—while remaining internally steady and dharmically guided.
He is described as radiantly effulgent (blinding like thousands of suns), yet personally beautiful: marakata-like dark complexion, lotus-reddish eyes, yellow garments, jeweled helmet, ornaments, garlands, Kaustubha, weapons, and Lakṣmī. The theological point is that Bhagavān is simultaneously transcendent (beyond guṇas and ordinary perception) and personal (sac-cid-ānanda vigraha), approachable through devotion rather than material vision.
Viṣṇu’s warning frames the churning as a process where dangerous and distracting byproducts appear before the final goal (amṛta). It teaches steadiness (kṣānti/śānti), freedom from fear and greed, and trust in divine oversight—an ethical and spiritual template for pursuing higher ends without being derailed by intermediate crises or temptations.
Bali Mahārāja, son of Virocana, is the asura king portrayed as politically discerning—knowing when to fight and when to make peace. He accepts because the devas approach without hostility and because the proposal promises a strategic advantage (participation in producing nectar), aligning with statecraft even within asuric power politics.