Adhyaya 23
Bali Liberated, Prahlāda Blessed, and Vāmana Accepted as Universal Protector
ಪ್ರಭುವಿನ ಅಂತಿಮ ವಚನಗಳ ನಂತರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮರುಳಾದ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನು ಸ್ತುತಿ ಮಾಡಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ವರುಣನ ನಾಗಪಾಶದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡು ಸುತಲಲೋಕಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತು ಭಗವಾನ್ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗಾಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ನೀಡಿ, ಅದಿತಿಯ ಆಶಯವನ್ನು ಪೂರೈಸಿ ವಿಶ್ವ-ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಲಿಯ ವಿಮೋಚನೆ ಮತ್ತು ವರವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಮಹಾರಾಜನು ಗಂಭೀರ ಭಕ್ತಿ-ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಭಗವಾನ್ ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಿ ಸಮನಾದರೂ ಭಕ್ತರ ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷ ಅನುಗ್ರಹ ತೋರುತ್ತಾನೆ; ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷದಂತೆ ಯಾರು ಯಾವ ಭಾವದಿಂದ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಾರೋ ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರತಿಫಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ ‘ಪಕ್ಷಪಾತ’ ದಿವ್ಯ ನಿಯಮವೇ. ನಂತರ ಭಗವಾನ್ ಪ್ರಹ್ಲಾದನಿಗೆ ಸುತಲಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಭುಜ ನಾರಾಯಣರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ದರ್ಶನ ನೀಡುವೆನೆಂದು ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡಿ ಕರ್ಮಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹರಿ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯನಿಗೆ ಯಜ್ಞದ ದೋಷಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ನಿವಾರಿಸಲು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಶುಕ್ರನು ಭಗವನ್ನಾಮ ಸಂಕೀರ್ತನೆ ಎಲ್ಲ ವಿಧಿದೋಷಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ವಿವರಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳು ಉಪೇಂದ್ರ (ವಾಮನ)ನನ್ನು ವೇದ-ಧರ್ಮಗಳ ಪರಮ ರಕ್ಷಕನೆಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇಂದ್ರನು ವಾಮನರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಶುಕದೇವನು ವಾಮನ–ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ ಕಥಾಶ್ರವಣದ ಮೋಕ್ಷದಾಯಕ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹೊಗಳಿ, ಅವತಾರಕಥೆಯೇ ಭಾಗವತದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತದಿಂದ ಮೋಕ್ಷದವರೆಗೆ ಮಾರ್ಗವೆಂದು ಉಪಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ.
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच इत्युक्तवन्तं पुरुषं पुरातनं महानुभावोऽखिलसाधुसम्मत: । बद्धाञ्जलिर्बाष्पकलाकुलेक्षणो भक्त्युत्कलो गद्गदया गिराब्रवीत् ॥ १ ॥
ಶ್ರೀಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು—ಈ ರೀತಿ ಆದಿಪುರુષನಾದ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಮಾತಾಡಿದುದನ್ನು ಕೇಳಿ, ಸರ್ವ ಸಾಧುಗಳಿಗೂ ಮಾನ್ಯನಾದ ಮಹಾತ್ಮ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನು ಕೈ ಜೋಡಿಸಿ, ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ, ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಗದ್ಗದ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿದನು।
Verse 2
श्रीबलिरुवाच अहो प्रणामाय कृत: समुद्यम: प्रपन्नभक्तार्थविधौ समाहित: । यल्लोकपालैस्त्वदनुग्रहोऽमरै- रलब्धपूर्वोऽपसदेऽसुरेऽर्पित: ॥ २ ॥
ಶ್ರೀಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನು ಹೇಳಿದರು—ಅಹೋ! ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಲು ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾತ್ರವೂ ಎಷ್ಟು ಅದ್ಭುತ ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ! ನಾನು ಕೇವಲ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸಿದೆ; ಆದರೂ ಶರಣಾಗತ ಭಕ್ತರ ಹಿತದಲ್ಲಿ ನಿರತ ನೀನು ನನಗೆ ಕೃಪೆ ತೋರಿದೆ. ಲೋಕಪಾಲ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಹಿಂದೆ ದೊರಕದ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು, ನನ್ನಂತಹ ಪತಿತ ಅಸುರನಿಗೆ ನೀನು ಕಾರಣರಹಿತ ದಯೆಯಿಂದ ಅರ್ಪಿಸಿದೆ।
Verse 3
श्रीशुक उवाच इत्युक्त्वा हरिमानत्य ब्रह्माणं सभवं तत: । विवेश सुतलं प्रीतो बलिर्मुक्त: सहासुरै: ॥ ३ ॥
ಶ್ರೀಶುಕದೇವರು ಹೇಳಿದರು—ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಿ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನು ಮೊದಲು ಹರಿಯನ್ನು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೂ ಶಿವನಿಗೂ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದನು. ವರುಣನ ನಾಗಪಾಶ ಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡು, ಅಸುರರೊಂದಿಗೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಸುತಲ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು।
Verse 4
एवमिन्द्राय भगवान् प्रत्यानीय त्रिविष्टपम् । पूरयित्वादिते: काममशासत् सकलं जगत् ॥ ४ ॥
ಈ ರೀತಿ ಭಗವಂತನು ಇಂದ್ರನಿಗೆ ತ್ರಿವಿಷ್ಟಪ (ಸ್ವರ್ಗ)ದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಮರಳಿ ನೀಡಿ, ದೇವಮಾತೆ ಅದಿತಿಯ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿ, ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ಆಳಿದನು।
Verse 5
लब्धप्रसादं निर्मुक्तं पौत्रं वंशधरं बलिम् । निशाम्य भक्तिप्रवण: प्रह्लाद इदमब्रवीत् ॥ ५ ॥
ತನ್ನ ಮೊಮ್ಮಗ ಹಾಗೂ ವಂಶಧರನಾದ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನು ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಭಗವಂತನ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಪಡೆದನೆಂದು ತಿಳಿದು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದ್ರವಿಸಿದ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಹೀಗೆಂದನು।
Verse 6
श्रीप्रह्लाद उवाच नेमं विरिञ्चो लभते प्रसादं न श्रीर्न शर्व: किमुतापरेऽन्ये । यन्नोऽसुराणामसि दुर्गपालो विश्वाभिवन्द्यैरभिवन्दिताङ्घ्रि: ॥ ६ ॥
ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಸರ್ವವಂದ್ಯ ಪರಮಪುರುಷನೇ! ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಶಿವರೂ ನಿನ್ನ ಕಮಲಪಾದಗಳನ್ನು ವಂದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನೂ, ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೂ, ಶರ್ವನೂ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ; ಇತರರ ಮಾತೇನು! ಆದರೂ ನೀನು ನಮ್ಮ ಅಸುರರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವೆನೆಂದು ಕೃಪೆಯಿಂದ ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡಿದ್ದೀ।
Verse 7
यत्पादपद्ममकरन्दनिषेवणेन ब्रह्मादय: शरणदाश्नुवते विभूती: । कस्माद् वयं कुसृतय: खलयोनयस्ते दाक्षिण्यदृष्टिपदवीं भवत: प्रणीता: ॥ ७ ॥
ಹೇ ಸರ್ವಾಶ್ರಯ ಪ್ರಭುವೇ! ನಿನ್ನ ಕಮಲಪಾದಗಳ ಮಕರಂದವನ್ನು—ಅಂದರೆ ಸೇವೆಯ ಮಧುರತೆಯನ್ನು—ಆಸ್ವಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳು ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ನಾವು ದುಷ್ಟರು, ಕುಸೃತಿಗಳು, ಅಸುರಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರು—ನಿನ್ನ ಕರುಣಾದೃಷ್ಟಿಯ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಬಂದೆವು? ಇದು ನಿನ್ನ ಅಹೇತುಕ ಕೃಪೆಯಿಂದಲೇ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು।
Verse 8
चित्रं तवेहितमहोऽमितयोगमाया- लीलाविसृष्टभुवनस्य विशारदस्य । सर्वात्मन: समदृशोऽविषम: स्वभावो भक्तप्रियो यदसि कल्पतरुस्वभाव: ॥ ८ ॥
ಹೇ ಪ್ರಭುವೇ! ನಿನ್ನ ಲೀಲೆಗಳು ಅಚ್ಚರಿಯವು. ನಿನ್ನ ಅಮಿತ ಅಚಿಂತ್ಯ ಯೋಗಮಾಯೆಯಿಂದ ವಿಶ್ವಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿವೆ; ಅದರ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಿಂದ ಭೌತಿಕ ಮಾಯೆ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ನೀನು ಸರ್ವಾತ್ಮನಾಗಿ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಮದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುವೆ; ಆದರೂ ಭಕ್ತರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಕೃಪೆ ತೋರುವೆ. ಇದು ಪಕ್ಷಪಾತವಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ನೀನು ಕಲ್ಪತರುವಿನಂತೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಫಲ ನೀಡುವ ಸ್ವಭಾವ ಹೊಂದಿದ್ದೀ।
Verse 9
श्रीभगवानुवाच वत्स प्रह्लाद भद्रं ते प्रयाहि सुतलालयम् । मोदमान: स्वपौत्रेण ज्ञातीनां सुखमावह ॥ ९ ॥
ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ವತ್ಸ ಪ್ರಹ್ಲಾದ, ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ. ಈಗ ನೀನು ಸುತಲಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗು; ಅಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಮೊಮ್ಮಗನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಬಂಧುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂತೋಷಿಸು, ಹಾಗೂ ನಿನ್ನ ಜ್ಞಾತಿಗಳಿಗೆ ಸುಖವನ್ನು ತಂದುಕೊಡು।
Verse 10
नित्यं द्रष्टासि मां तत्र गदापाणिमवस्थितम् । मद्दर्शनमहाह्लादध्वस्तकर्मनिबन्धन: ॥ १० ॥
ನೀನು ಅಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯವೂ ನನ್ನನ್ನು ನನ್ನ ಸಹಜ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಶಂಖ-ಚಕ್ರ-ಗದಾ-ಪದ್ಮಧಾರಿಯಾಗಿ ದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತೀ. ನನ್ನ ದರ್ಶನಜನಿತ ಪರಮಾನಂದದಿಂದ ನಿನ್ನ ಕರ್ಮಬಂಧನ ನಾಶವಾಗಿ, ಫಲಕರ್ಮಗಳ ಬಂಧನ ಮತ್ತೆ ನಿನಗೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 11
श्रीशुक उवाच आज्ञां भगवतो राजन्प्रह्लादो बलिना सह । बाढमित्यमलप्रज्ञो मूर्ध्न्याधाय कृताञ्जलि: ॥ ११ ॥ परिक्रम्यादिपुरुषं सर्वासुरचमूपति: । प्रणतस्तदनुज्ञात: प्रविवेश महाबिलम् ॥ १२ ॥
ಶ್ರೀಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜ ಪರಿಕ್ಷಿತ್! ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನೊಂದಿಗೆ, ಎಲ್ಲಾ ಅಸುರಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಮಹಾರಾಜನು ಕೃತಾಂಜಲಿಯಾಗಿ ಭಗವಂತನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಶಿರಸಾ ವಹಿಸಿ ‘ಬಾಢಮ್’ ಎಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದನು. ನಂತರ ಆದಿಪುರುಷನನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ, ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ಸುತಲವೆಂಬ ಮಹಾಬಿಲಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
Verse 12
श्रीशुक उवाच आज्ञां भगवतो राजन्प्रह्लादो बलिना सह । बाढमित्यमलप्रज्ञो मूर्ध्न्याधाय कृताञ्जलि: ॥ ११ ॥ परिक्रम्यादिपुरुषं सर्वासुरचमूपति: । प्रणतस्तदनुज्ञात: प्रविवेश महाबिलम् ॥ १२ ॥
ಶ್ರೀಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜ ಪರಿಕ್ಷಿತ್! ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನೊಂದಿಗೆ, ಎಲ್ಲಾ ಅಸುರಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಮಹಾರಾಜನು ಕೃತಾಂಜಲಿಯಾಗಿ ಭಗವಂತನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಶಿರಸಾ ವಹಿಸಿ ‘ಬಾಢಮ್’ ಎಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದನು. ನಂತರ ಆದಿಪುರುಷನನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ, ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ಸುತಲವೆಂಬ ಮಹಾಬಿಲಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
Verse 13
अथाहोशनसं राजन्हरिर्नारायणोऽन्तिके । आसीनमृत्विजां मध्ये सदसि ब्रह्मवादिनाम् ॥ १३ ॥
ಶ್ರೀಶುಕದೇವರು ಹೇಳಿದರು—ನಂತರ, ಓ ಮಹಾರಾಜ ಪರಿಕ್ಷಿತ್! ಹರಿ ನಾರಾಯಣನು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯನನ್ನು, ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿಗಳಾದ ಋತ್ವಿಜರ ಮಧ್ಯೆ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾಗಿದ್ದವನನ್ನು, ಸಂಬೋಧಿಸಿದನು.
Verse 14
ब्रह्मन् सन्तनु शिष्यस्य कर्मच्छिद्रं वितन्वत: । यत् तत् कर्मसु वैषम्यं ब्रह्मदृष्टं समं भवेत् ॥ १४ ॥
ಓ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯ! ಯಜ್ಞಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ ನಿನ್ನ ಶಿಷ್ಯ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನಲ್ಲಿ ನೀನು ಕಾಣುವ ದೋಷ ಅಥವಾ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ದಯವಿಟ್ಟು ವಿವರಿಸು. ಅರ್ಹ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆದರೆ ಆ ಕರ್ಮಸಂಬಂಧ ವೈಷಮ್ಯ ಸಮವಾಗಿ, ದೋಷ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 15
श्रीशुक्र उवाच कुतस्तत्कर्मवैषम्यं यस्य कर्मेश्वरो भवान् । यज्ञेशो यज्ञपुरुष: सर्वभावेन पूजित: ॥ १५ ॥
ಶ್ರೀಶುಕ್ರರು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಪ್ರಭೋ! ಯಜ್ಞಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ನೀವೇ ಕರ್ಮೇಶ್ವರ, ಯಜ್ಞೇಶ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಪುರುಷ; ಸರ್ವಭಾವದಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವವರು. ಯಾರು ನಿಮಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತಿ ತಂದಾರೋ, ಅವರ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ದೋಷ ಅಥವಾ ವೈಷಮ್ಯ ಹೇಗೆ ಇರಬಹುದು?
Verse 16
मन्त्रतस्तन्त्रतश्छिद्रं देशकालार्हवस्तुत: । सर्वं करोति निश्छिद्रमनुसङ्कीर्तनं तव ॥ १६ ॥
ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ, ವಿಧಿ-ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ, ಹಾಗೆಯೇ ದೇಶ-ಕಾಲ, ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಸಾಮಗ್ರಿಯಲ್ಲಿ ದೋಷಗಳು ಇರಬಹುದು; ಆದರೆ ನಿಮ್ಮ ಪವಿತ್ರ ನಾಮದ ಅನುಸಂಕೀರ್ತನೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ದೋಷರಹಿತವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 17
तथापि वदतो भूमन् करिष्याम्यनुशासनम् । एतच्छ्रेय: परं पुंसां यत् तवाज्ञानुपालनम् ॥ १७ ॥
ಆದರೂ, ಹೇ ಭೂಮನ್, ನೀವು ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತೇನೆ. ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು—ನಿಮ್ಮ ಆಜ್ಞೆಯ ಅನುಪಾಲನೆಯೇ.
Verse 18
श्रीशुक उवाच प्रतिनन्द्य हरेराज्ञामुशना भगवानिति । यज्ञच्छिद्रं समाधत्त बलेर्विप्रर्षिभि: सह ॥ १८ ॥
ಶ್ರೀಶುಕನು ಹೇಳಿದರು—ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹರಿಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯನು, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಋಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನ ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ದೋಷಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.
Verse 19
एवं बलेर्महीं राजन् भिक्षित्वा वामनो हरि: । ददौ भ्रात्रे महेन्द्राय त्रिदिवं यत्परैर्हृतम् ॥ १९ ॥
ಓ ರಾಜ ಪರಿಕ್ಷಿತ್! ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವಾಮನರೂಪದ ಹರಿಯು ಭಿಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಕಸಿದುಕೊಂಡ ತ್ರಿದಿವ (ಸ್ವರ್ಗ)ವನ್ನು ತನ್ನ ಸಹೋದರ ಮಹೇಂದ್ರ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಮರಳಿ ನೀಡಿದನು.
Verse 20
प्रजापतिपतिर्ब्रह्मा देवर्षिपितृभूमिपै: । दक्षभृग्वङ्गिरोमुख्यै: कुमारेण भवेन च ॥ २० ॥ कश्यपस्यादिते: प्रीत्यै सर्वभूतभवाय च । लोकानां लोकपालानामकरोद् वामनं पतिम् ॥ २१ ॥
ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳ ಅಧಿಪತಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ದೇವರುಗಳು, ದೇವರ್ಷಿಗಳು, ಪಿತೃಲೋಕವಾಸಿಗಳು, ಮನುಗಳು, ಮುನಿಗಳು ಹಾಗೂ ದಕ್ಷ, ಭೃಗು, ಅಂಗಿರಾ ಮೊದಲಾದ ನಾಯಕರು, ಜೊತೆಗೆ ಕುಮಾರ ಕಾರ್ತ್ತಿಕೇಯ ಮತ್ತು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೊಂದಿಗೆ, ಎಲ್ಲರ ರಕ್ಷಕರಾಗಿ ವಾಮನದೇವನನ್ನು ಸ್ವಾಮಿ-ಪತಿಯಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದನು. ಇದು ಕಶ್ಯಪ ಮುನಿ ಮತ್ತು ಅದಿತಿಯ ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
Verse 21
प्रजापतिपतिर्ब्रह्मा देवर्षिपितृभूमिपै: । दक्षभृग्वङ्गिरोमुख्यै: कुमारेण भवेन च ॥ २० ॥ कश्यपस्यादिते: प्रीत्यै सर्वभूतभवाय च । लोकानां लोकपालानामकरोद् वामनं पतिम् ॥ २१ ॥
ಕಶ್ಯಪ ಮುನಿ ಮತ್ತು ಅದಿತಿಯ ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳಿಗೂ ಲೋಕಪಾಲಕರಿಗೂ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ ವಾಮನದೇವನನ್ನು ನೇಮಿಸಿದನು.
Verse 22
वेदानां सर्वदेवानां धर्मस्य यशस: श्रिय: । मङ्गलानां व्रतानां च कल्पं स्वर्गापवर्गयो: ॥ २२ ॥ उपेन्द्रं कल्पयांचक्रे पतिं सर्वविभूतये । तदा सर्वाणि भूतानि भृशं मुमुदिरे नृप ॥ २३ ॥
ಓ ರಾಜ ಪರಿಕ್ಷಿತ್! ಬ್ರಹ್ಮನ ನೇತೃತ್ವದ ದೇವತೆಗಳು ವೇದಗಳು, ಸಮಸ್ತ ದೇವರುಗಳು, ಧರ್ಮ, ಯಶಸ್ಸು, ಶ್ರೀ, ಮಂಗಳ, ವ್ರತಗಳು, ಸ್ವರ್ಗಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ—ಇವೆಲ್ಲದರ ರಕ್ಷಕರಾಗಿ ಉಪೇಂದ್ರನಾದ ವಾಮನದೇವನನ್ನು ಬಯಸಿದರು. ಆದಕಾರಣ ಅವರು ಉಪೇಂದ್ರ ವಾಮನದೇವನನ್ನು ಸರ್ವವಿಭೂತಿಯ ಪರಮ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರು; ಆಗ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷಪಟ್ಟರು.
Verse 23
वेदानां सर्वदेवानां धर्मस्य यशस: श्रिय: । मङ्गलानां व्रतानां च कल्पं स्वर्गापवर्गयो: ॥ २२ ॥ उपेन्द्रं कल्पयांचक्रे पतिं सर्वविभूतये । तदा सर्वाणि भूतानि भृशं मुमुदिरे नृप ॥ २३ ॥
ಓ ನೃಪಾ! ದೇವತೆಗಳು ಉಪೇಂದ್ರ ವಾಮನದೇವನನ್ನು ಸರ್ವವಿಭೂತಿಯ ಪರಮ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದರು; ಆಗ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷಪಟ್ಟರು.
Verse 24
ततस्त्विन्द्र: पुरस्कृत्य देवयानेन वामनम् । लोकपालैर्दिवं निन्ये ब्रह्मणा चानुमोदित: ॥ २४ ॥
ನಂತರ ಸ್ವರ್ಗರಾಜ ಇಂದ್ರನು ವಾಮನದೇವನನ್ನು ಮುಂಚೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಲೋಕಪಾಲಕರೊಂದಿಗೆ ದಿವ್ಯವಿಮಾನದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಅನುಮೋದನೆಯೊಂದಿಗೆ, ಅವರನ್ನು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದನು.
Verse 25
प्राप्य त्रिभुवनं चेन्द्र उपेन्द्रभुजपालित: । श्रिया परमया जुष्टो मुमुदे गतसाध्वस: ॥ २५ ॥
ಉಪೇಂದ್ರ (ವಾಮನದೇವ)ನ ಭುಜಬಲದ ರಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ಇಂದ್ರನು ತ್ರಿಭುವನದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪುನಃ ಪಡೆದನು. ಅವನು ಪರಮಶ್ರೀಯುಕ್ತನಾಗಿ, ನಿರ್ಭಯನಾಗಿ, ಸಂಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತನಾದನು.
Verse 26
ब्रह्मा शर्व: कुमारश्च भृग्वाद्या मुनयो नृप । पितर: सर्वभूतानि सिद्धा वैमानिकाश्च ये ॥ २६ ॥ सुमहत् कर्म तद् विष्णोर्गायन्त: परमद्भुतम् । धिष्ण्यानि स्वानि ते जग्मुरदितिं च शशंसिरे ॥ २७ ॥
ಓ ರಾಜನೇ! ಬ್ರಹ್ಮ, ಶರ್ವ (ಶಿವ), ಕುಮಾರ (ಕಾರ್ತ್ತಿಕೇಯ), ಭೃಗು ಮೊದಲಾದ ಮುನಿಗಳು, ಪಿತೃಲೋಕವಾಸಿಗಳು, ಸಿದ್ಧರು, ವೈಮಾನಿಕರು ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು—ಎಲ್ಲರೂ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಮ ಅದ್ಭುತ ಮಹತ್ಕರ್ಮವನ್ನು, ವಾಮನದೇವನ ಲೀಲೆಯನ್ನು, ಹಾಡಿ ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಹೋದರು ಮತ್ತು ಅದಿತಿಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು.
Verse 27
ब्रह्मा शर्व: कुमारश्च भृग्वाद्या मुनयो नृप । पितर: सर्वभूतानि सिद्धा वैमानिकाश्च ये ॥ २६ ॥ सुमहत् कर्म तद् विष्णोर्गायन्त: परमद्भुतम् । धिष्ण्यानि स्वानि ते जग्मुरदितिं च शशंसिरे ॥ २७ ॥
ಓ ರಾಜನೇ! ಬ್ರಹ್ಮ, ಶರ್ವ (ಶಿವ), ಕುಮಾರ (ಕಾರ್ತ್ತಿಕೇಯ), ಭೃಗು ಮೊದಲಾದ ಮುನಿಗಳು, ಪಿತೃಲೋಕವಾಸಿಗಳು, ಸಿದ್ಧರು, ವೈಮಾನಿಕರು ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು—ಎಲ್ಲರೂ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಮ ಅದ್ಭುತ ಮಹತ್ಕರ್ಮವನ್ನು, ವಾಮನದೇವನ ಲೀಲೆಯನ್ನು, ಹಾಡಿ ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಹೋದರು ಮತ್ತು ಅದಿತಿಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು.
Verse 28
सर्वमेतन्मयाख्यातं भवत: कुलनन्दन । उरुक्रमस्य चरितं श्रोतृणामघमोचनम् ॥ २८ ॥
ಓ ಕುಲನಂದನ ಮಹಾರಾಜ ಪರಿಕ್ಷಿತ್! ಉರುಕ್ರಮ ವಾಮನದೇವನ ಅದ್ಭುತ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದೆನು. ಇದನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೇಳುವವರು ಪಾಪಕರ್ಮಫಲಗಳಿಂದ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ.
Verse 29
पारं महिम्न उरुविक्रमतो गृणानो य: पार्थिवानि विममे स रजांसि मर्त्य: । किं जायमान उत जात उपैति मर्त्य इत्याह मन्त्रदृगृषि: पुरुषस्य यस्य ॥ २९ ॥
ಉರುವಿಕ್ರಮ ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮಹಿಮೆಯ ಅಂಚನ್ನು ಯಾವ ಮನುಷ್ಯನೂ ಅಳೆಯಲಾರನು; ಭೂಮಿಯ ಧೂಳಿಕಣಗಳನ್ನು ಎಣಿಸುವುದು ಎಷ್ಟು ಅಸಾಧ್ಯವೋ ಅಷ್ಟೇ. ಈಗಾಗಲೇ ಹುಟ್ಟಿದವನಾಗಲಿ, ಹುಟ್ಟಲಿರುವವನಾಗಲಿ—ಯಾರೂ ಅದನ್ನು ತಲುಪಲಾರರು ಎಂದು ಮಂತ್ರದೃಷ್ಟ ಋಷಿ ವಸಿಷ್ಠನು ಹಾಡಿದ್ದಾನೆ.
Verse 30
य इदं देवदेवस्य हरेरद्भुतकर्मण: । अवतारानुचरितं शृण्वन् याति परां गतिम् ॥ ३० ॥
ದೇವದೇವನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಅದ್ಭುತಕರ್ಮಗಳನ್ನೂ ಅವತಾರಚರಿತ್ರೆಯನ್ನೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೇಳುವವನು ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 31
क्रियमाणे कर्मणीदं दैवे पित्र्येऽथ मानुषे । यत्र यत्रानुकीर्त्येत तत् तेषां सुकृतं विदु: ॥ ३१ ॥
ದೈವ, ಪಿತೃ ಅಥವಾ ಮಾನವ ಕರ್ಮಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೆ ವಾಮನದೇವನ ಲೀಲಾಕಥೆ ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೋ, ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯಮಯ ಮಂಗಳಕರ್ಮವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು।
Frequently Asked Questions
Bali’s release shows that the Lord’s ‘punishment’ of a devotee is actually purification and protection (poṣaṇa). Sutala is not mere exile; it becomes a divinely guarded realm where the Lord’s presence ensures Bali’s security and spiritual elevation. The episode teaches that surrender may involve apparent loss (kingdom) but culminates in a higher gain—direct divine shelter and lasting auspiciousness.
Prahlāda explains that the Lord, as Supersoul, is fully aware and equal toward all, but He reciprocates with living beings according to their approach. Just as a desire tree yields according to one’s desire, the Lord’s special favor is a response to bhakti and surrender, not arbitrary bias. Therefore, His devotion-centered ‘preference’ is an expression of spiritual justice, not material partiality.
Śukrācārya acknowledges that ritual performance can suffer defects of mantra pronunciation, timing, place, personnel, and paraphernalia. Yet because Viṣṇu is the yajña-puruṣa (the true recipient and lawgiver of sacrifice), sincere invocation of His holy name reconnects the act to its divine center, neutralizing technical shortcomings. The theological point is that bhakti (nāma) perfects karma-kāṇḍa by aligning it with the Lord’s pleasure.
Indra represents delegated cosmic administration, but he remains a jīva within the system and thus vulnerable to rivalry and karmic fluctuation. Upendra (Vāmana/Viṣṇu) is the transcendent protector of Veda, dharma, fame, opulence, auspiciousness, vows, elevation, and liberation—values that exceed political control. By accepting Vāmana as protector, the devas affirm that cosmic order is secure only when rooted in Viṣṇu-tattva, not merely in bureaucratic power.