Adhyaya 18
The Appearance of Vāmanadeva and His Arrival at Bali’s Sacrifice
ಬ್ರಹ್ಮನ ಸ್ತುತಿ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ರಕ್ಷಣಾ-ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ವಿಷ್ಣು ಅದಿತಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಪ್ರಾಕಟ್ಯಗೊಂಡನು—ಚತುರ್ಭುಜ, ಶಂಖ-ಚಕ್ರ-ಗದಾ-ಪದ್ಮಧಾರಿ, ದಿವ್ಯ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ. ಶ್ರವಣ-ದ್ವಾದಶಿ, ಅಭಿಜಿತ್ ಮುಹೂರ್ತ, ವಿಜಯಾ-ದ್ವಾದಶಿ ಎಂಬ ಶುಭಕಾಲಯೋಗಗಳಿಂದ ಸರ್ವಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೋತ್ಸವ ನಡೆಯಿತು; ದೇವರು, ಋಷಿಗಳು, ಗಂಧರ್ವಾದಿಗಳು ಅವತಾರವನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸಿದರು. ನಂತರ ಭಗವಾನ್ ವಾಮನ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯ ನಾಟಕೀಯ ವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಉಪನಯನಾದಿ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು; ದೇವತೆಗಳಿಂದ ದಂಡ, ಕಮಂಡಲು, ಅಜಿನ, ಮೇಖಲಾ, ರುದ್ರಾಕ್ಷ ಮುಂತಾದವು ದೊರಕಿದವು ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು—ಅತೀತನಾದ ಪ್ರಭುವೂ ಧರ್ಮರೂಪಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿ. ನರ್ಮದಾ ತೀರದ ಭೃಗುಕಚ್ಛದಲ್ಲಿ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗದ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿ ವಾಮನ ಅಲ್ಲಿ ತೆರಳಿ ತನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಭೆಯನ್ನು ಮಂತ್ರಮುಗ್ಧಗೊಳಿಸಿದನು. ಭೃಗು ಪುರೋಹಿತರೂ ಬಲಿಯೂ ಎದ್ದು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು; ಬಲಿ ಭಗವಂತನ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯಿಸಿ ಪೂಜಿಸಿ ವರ ಕೇಳಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದನು—ಮುಂದಿನ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ‘ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಭೂಮಿ’ ಯಾಚನೆಯ ಮೂಲಕ ದಾನ, ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಶರಣಾಗತಿಯ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ನೆಲೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच इत्थं विरिञ्चस्तुतकर्मवीर्य: प्रादुर्बभूवामृतभूरदित्याम् । चतुर्भुज: शङ्खगदाब्जचक्र: पिशङ्गवासा नलिनायतेक्षण: ॥ १ ॥
ಶ್ರೀಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು—ಬ್ರಹ್ಮನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪರಮೇಶ್ವರನ ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ವೀರ್ಯವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದ ನಂತರ, ಅಮೃತಸ್ವರೂಪನಾದ ಅವಿನಾಶಿ ಭಗವಾನ್ ಅದಿತಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದನು. ಅವನು ಚತುರ್ಭುಜ; ಶಂಖ, ಗದೆ, ಪದ್ಮ ಮತ್ತು ಚಕ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದ; ಪೀತಾಂಬರ ಧರಿಸಿ, ಅರಳಿದ ಕಮಲದ ದಳಗಳಂತಿರುವ ನೇತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು.
Verse 2
श्यामावदातो झषराजकुण्डल- त्विषोल्लसच्छ्रीवदनाम्बुज: पुमान् । श्रीवत्सवक्षा बलयाङ्गदोल्लस- त्किरीटकाञ्चीगुणचारुनूपुर: ॥ २ ॥
ಪರಮಪುರುಷನ ದೇಹ ಶ್ಯಾಮವರ್ಣವಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಮದದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಝಷರಾಜದಂತೆ ಕಾಣುವ ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಅವನ ಕಮಲಮುಖ ಅಪೂರ್ವವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು; ವಕ್ಷಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀವತ್ಸ ಚಿಹ್ನೆ ಇತ್ತು. ಕೈಮಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳೆಗಳು, ಭುಜಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಗದಗಳು, ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕಿರೀಟ, ಕಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಚಿ, ವಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞೋಪವೀತ, ಮತ್ತು ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಮಧುರ ನೂಪುರಗಳು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.
Verse 3
मधुव्रतव्रातविघुष्टया स्वया विराजित: श्रीवनमालया हरि: । प्रजापतेर्वेश्मतम: स्वरोचिषा विनाशयन् कण्ठनिविष्टकौस्तुभ: ॥ ३ ॥
ಹರಿ ತನ್ನ ವಕ್ಷಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀವನಮಾಲೆಯಿಂದ ವಿರಾಜಮಾನನಾಗಿದ್ದನು; ಪುಷ್ಪಗಳ ತೀವ್ರ ಸುವಾಸನೆಯಿಂದ ಜೇನುನೊಣಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಸಹಜ ಗುಂಜಾರದಿಂದ ಮಿಡಿದವು. ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಕೌಸ್ತುಭಮಣಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಪ್ರಭು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದಾಗ, ತನ್ನ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಕಶ್ಯಪನ ಗೃಹದ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದನು.
Verse 4
दिश: प्रसेदु: सलिलाशयास्तदा प्रजा: प्रहृष्टा ऋतवो गुणान्विता: । द्यौरन्तरीक्षं क्षितिरग्निजिह्वा गावो द्विजा: सञ्जहृषुर्नगाश्च ॥ ४ ॥
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳು ಪ್ರಸನ್ನವಾದವು; ನದಿಗಳು, ಸಮುದ್ರಗಳು ಮೊದಲಾದ ಜಲಾಶಯಗಳು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟವು, ಪ್ರಜೆಗಳು ಹರ್ಷಗೊಂಡರು. ಋತುಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಗುಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದವು. ಸ್ವರ್ಗ, ಅಂತರಿಕ್ಷ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಜೀವಿಗಳು ಉಲ್ಲಾಸಿಸಿದರು; ದೇವತೆಗಳು, ಗೋವುಗಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಪರ್ವತಗಳೂ ಆನಂದದಿಂದ ತುಂಬಿದವು।
Verse 5
श्रोणायां श्रवणद्वादश्यां मुहूर्तेऽभिजिति प्रभु: । सर्वे नक्षत्रताराद्याश्चक्रुस्तज्जन्म दक्षिणम् ॥ ५ ॥
ಭಾದ್ರ ಶುಕ್ಲ ದ್ವಾದಶಿಯಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರನು ಶ್ರವಣ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಅಭಿಜಿತ್ ಮುಹೂರ್ತ ಎಂಬ ಪರಮ ಶುಭ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭು ಈ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿದರು. ಆ ಅವತಾರವನ್ನು ಮಹಾಮಂಗಳವೆಂದು ತಿಳಿದು ಸೂರ್ಯದಿಂದ ಶನಿವರೆಗೆ ಎಲ್ಲ ಗ್ರಹ-ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಉದಾರವಾಗಿ ದಾನ-ದಕ್ಷಿಣೆ ನೀಡಿದವು.
Verse 6
द्वादश्यां सवितातिष्ठन्मध्यन्दिनगतो नृप । विजयानाम सा प्रोक्ता यस्यां जन्म विदुर्हरे: ॥ ६ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಪ್ರಭು ಅವತರಿಸಿದ ಆ ದ್ವಾದಶಿಯಂದು ಸೂರ್ಯನು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಮೇರಿಡಿಯನ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದನು—ಇದು ಪಂಡಿತರಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಆ ದ್ವಾದಶಿಯನ್ನೇ ‘ವಿಜಯಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 7
शङ्खदुन्दुभयो नेदुर्मृदङ्गपणवानका: । चित्रवादित्रतूर्याणां निर्घोषस्तुमुलोऽभवत् ॥ ७ ॥
ಶಂಖಗಳು ಮತ್ತು ದುಂದುಭಿಗಳು ಮೊಳಗಿದವು; ಮೃದಂಗ, ಪಣವ, ಆನಕಗಳು ಒಂದಾಗಿ ನಾದಿಸಿದವು. ವಿವಿಧ ವಾದ್ಯ-ತೂರ್ಯಗಳ ಘೋಷವು ಆಗ ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗರ್ಜಿಸಿತು.
Verse 8
प्रीताश्चाप्सरसोऽनृत्यन्गन्धर्वप्रवरा जगु: । तुष्टुवुर्मुनयो देवा मनव: पितरोऽग्नय: ॥ ८ ॥
ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಅಪ್ಸರಸರು ನೃತ್ಯಮಾಡಿದರು; ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗಂಧರ್ವರು ಗಾನ ಮಾಡಿದರು. ಮಹರ್ಷಿಗಳು, ದೇವತೆಗಳು, ಮನುವರು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿದೇವರು—ಎಲ್ಲರೂ ಪ್ರಭುವನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಲು ಸ್ತುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರು.
Verse 9
सिद्धविद्याधरगणा: सकिम्पुरुषकिन्नरा: । चारणा यक्षरक्षांसि सुपर्णा भुजगोत्तमा: ॥ ९ ॥ गायन्तोऽतिप्रशंसन्तो नृत्यन्तो विबुधानुगा: । अदित्या आश्रमपदं कुसुमै: समवाकिरन् ॥ १० ॥
ಸಿದ್ಧರು, ವಿದ್ಯಾಧರರು, ಕಿಂಪುರುಷರು, ಕಿನ್ನರರು, ಚಾರಣರು, ಯಕ್ಷರು, ರಾಕ್ಷಸರು, ಸುಪರ್ಣರು, ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಾಗರು ಹಾಗೂ ದೇವಾನುಚರರು—ಎಲ್ಲರೂ ಅದಿತಿಯ ಆಶ್ರಮದ ಮೇಲೆ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಭಗವಂತನನ್ನು ಹಾಡಿ, ಬಹಳವಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸಿ, ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತಾ ಆ ನಿವಾಸವನ್ನು ಹೂಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದರು।
Verse 10
सिद्धविद्याधरगणा: सकिम्पुरुषकिन्नरा: । चारणा यक्षरक्षांसि सुपर्णा भुजगोत्तमा: ॥ ९ ॥ गायन्तोऽतिप्रशंसन्तो नृत्यन्तो विबुधानुगा: । अदित्या आश्रमपदं कुसुमै: समवाकिरन् ॥ १० ॥
ಸಿದ್ಧರು, ವಿದ್ಯಾಧರರು, ಕಿಂಪುರುಷರು, ಕಿನ್ನರರು, ಚಾರಣರು, ಯಕ್ಷರು, ರಾಕ್ಷಸರು, ಸುಪರ್ಣರು, ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಾಗರು ಹಾಗೂ ದೇವಾನುಚರರು—ಎಲ್ಲರೂ ಅದಿತಿಯ ಆಶ್ರಮದ ಮೇಲೆ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಭಗವಂತನನ್ನು ಹಾಡಿ, ಬಹಳವಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸಿ, ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತಾ ಆ ನಿವಾಸವನ್ನು ಹೂಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದರು।
Verse 11
दृष्ट्वादितिस्तं निजगर्भसम्भवं परं पुमांसं मुदमाप विस्मिता । गृहीतदेहं निजयोगमायया प्रजापतिश्चाह जयेति विस्मित: ॥ ११ ॥
ಅದಿತಿಯು ತನ್ನ ಗರ್ಭದಿಂದಲೇ ಪ್ರಕಟವಾದ ಪರಮಪುರುಷನನ್ನು ಕಂಡಳು; ಆತನು ತನ್ನ ಯೋಗಮಾಯೆಯಿಂದ ದಿವ್ಯ ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದನು. ಅವಳು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿ ಅಪಾರ ಆನಂದವನ್ನು ಪಡೆದಳು. ಆ ಶಿಶುವನ್ನು ಕಂಡ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಕಶ್ಯಪನೂ ಹರ್ಷ-ವಿಸ್ಮಯದಿಂದ “ಜಯ! ಜಯ!” ಎಂದು ಕೂಗಿದನು।
Verse 12
यत् तद् वपुर्भाति विभूषणायुधै- रव्यक्तचिद्वयक्तमधारयद्धरि: । बभूव तेनैव स वामनो वटु: सम्पश्यतोर्दिव्यगतिर्यथा नट: ॥ १२ ॥
ಪ್ರಭು ತನ್ನ ಮೂಲರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು—ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸಿ, ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ. ಈ ಶಾಶ್ವತ ರೂಪವು ಭೌತ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವ್ಯಕ್ತವಾದರೂ, ಹರಿಯು ಅದನ್ನೇ ಧರಿಸಿದನು. ನಂತರ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಅವನು ವಾಮನ ವಟು, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ಕುಬ್ಜ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿದನು—ನಟನ ದಿವ್ಯಗತಿಯಂತೆ।
Verse 13
तं वटुं वामनं दृष्ट्वा मोदमाना महर्षय: । कर्माणि कारयामासु: पुरस्कृत्य प्रजापतिम् ॥ १३ ॥
ವಟು-ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ವಾಮನ ರೂಪವನ್ನು ಕಂಡ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಪರಮ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು. ಅವರು ಪ್ರಜಾಪತಿ ಕಶ್ಯಪನನ್ನು ಮುಂಚೆ ಇಟ್ಟು, ಜನ್ಮಕರ್ಮಾದಿ ಎಲ್ಲಾ ವೈದಿಕ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿದರು।
Verse 14
तस्योपनीयमानस्य सावित्रीं सविताब्रवीत् । बृहस्पतिर्ब्रह्मसूत्रं मेखलां कश्यपोऽददात् ॥ १४ ॥
ಅವನ ಉಪನಯನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸವಿತಾದೇವನು ಸ್ವತಃ ಸಾವಿತ್ರೀ-ಗಾಯತ್ರೀ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದನು. ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಯಜ್ಞೋಪವೀತವನ್ನು ನೀಡಿದನು; ಕಶ್ಯಪ ಮುನಿಯು ಮೇಖಲೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದನು.
Verse 15
ददौ कृष्णाजिनं भूमिर्दण्डं सोमो वनस्पति: । कौपीनाच्छादनं माता द्यौश्छत्रं जगत: पते: ॥ १५ ॥
ಭೂಮಿದೇವಿಯು ಅವನಿಗೆ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನವನ್ನು ನೀಡಿದಳು; ವನಸ್ಪತಿಗಳ ಅಧಿಪತಿ ಸೋಮದೇವನು ಬ್ರಹ್ಮದಂಡವನ್ನು ನೀಡಿದನು. ತಾಯಿ ಅದಿತಿ ಕೌಪೀನ ಆವರಣವನ್ನು ನೀಡಿದಳು; ದ್ಯೌದೇವನು ಜಗತ್ಪತಿಗೆ ಛತ್ರವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದನು.
Verse 16
कमण्डलुं वेदगर्भ: कुशान्सप्तर्षयो ददु: । अक्षमालां महाराज सरस्वत्यव्ययात्मन: ॥ १६ ॥
ಓ ಮಹಾರಾಜ! ವೇದಗರ್ಭನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವ್ಯಯ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ಕಮಂಡಲುವನ್ನು ನೀಡಿದನು; ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಕುಶ ಹುಲ್ಲನ್ನು ನೀಡಿದರು; ಮಾತೆ ಸರಸ್ವತಿ ರುದ್ರಾಕ್ಷ ಅಕ್ಷಮಾಲೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದಳು.
Verse 17
तस्मा इत्युपनीताय यक्षराट् पात्रिकामदात् । भिक्षां भगवती साक्षादुमादादम्बिका सती ॥ १७ ॥
ಇಂತೆ ಉಪನೀತನಾದ ನಂತರ ಯಕ್ಷರಾಜ ಕುಬೇರನು ಅವನಿಗೆ ಭಿಕ್ಷಾಪಾತ್ರವನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಸ್ವಯಂ ಭಗವತಿ ಉಮಾ—ಅಂಬಿಕಾ ಸತಿ—ಅವನಿಗೆ ಮೊದಲ ಭಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೀಡಿದಳು.
Verse 18
स ब्रह्मवर्चसेनैवं सभां सम्भावितो वटु: । ब्रह्मर्षिगणसञ्जुष्टामत्यरोचत मारिष: ॥ १८ ॥
ಇಂತೆ ಎಲ್ಲರಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ವಟು—ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು—ತನ್ನ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು. ಮಹಾ ಋಷಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ತುಂಬಿದ ಆ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಮೀರಿದನು.
Verse 19
समिद्धमाहितं वह्निं कृत्वा परिसमूहनम् । परिस्तीर्य समभ्यर्च्य समिद्भिरजुहोद् द्विज: ॥ १९ ॥
ಶ್ರೀ ವಾಮನದೇವನು ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಿ ಯಜ್ಞಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ, ಹಾಸಿ ಪೂಜಿಸಿ, ಸಮಿಧಗಳಿಂದ ಹೋಮವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು।
Verse 20
श्रुत्वाश्वमेधैर्यजमानमूर्जितं बलिं भृगूणामुपकल्पितैस्तत: । जगाम तत्राखिलसारसम्भृतो भारेण गां सन्नमयन्पदे पदे ॥ २० ॥
ಭೃಗು ವಂಶದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನು ಮಹತ್ತಾದ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆಂದು ಕೇಳಿ, ಸರ್ವಪೂರ್ಣನಾದ ಭಗವಂತನು ಅವನ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆ ತೋರಲು ಅಲ್ಲಿ ಹೊರಟನು; ಅವನ ಭಾರದಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದದಲ್ಲೂ ಭೂಮಿ ಕುಗ್ಗಿತು।
Verse 21
तं नर्मदायास्तट उत्तरे बले- र्य ऋत्विजस्ते भृगुकच्छसंज्ञके । प्रवर्तयन्तो भृगव: क्रतूत्तमं व्यचक्षतारादुदितं यथा रविम् ॥ २१ ॥
ನರ್ಮದಾ ನದಿಯ ಉತ್ತರ ತೀರದ ಭೃಗುಕಚ್ಛವೆಂಬ ಬಲಿಯ ಯಜ್ಞಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕ್ರತುವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಭೃಗು ವಂಶದ ಋತ್ವಿಜರು, ವಾಮನದೇವನನ್ನು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸುವ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಕಂಡರು।
Verse 22
ते ऋत्विजो यजमान: सदस्या हतत्विषो वामनतेजसा नृप । सूर्य: किलायात्युत वा विभावसु: सनत्कुमारोऽथ दिदृक्षया क्रतो: ॥ २२ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ವಾಮನದೇವನ ಪ್ರಕಾಶಮಯ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಋತ್ವಿಜರು, ಯಜಮಾನನಾದ ಬಲಿ ಮತ್ತು ಸಭಾಸದರು ತಮ್ಮ ಕಾಂತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಆಗ ಅವರು ಪರಸ್ಪರ—ಇದು ಸೂರ್ಯದೇವನೇ? ಅಗ್ನಿದೇವನೇ? ಅಥವಾ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೋಡಲು ಸನತ್ಕುಮಾರನೇ ಬಂದನೇ? ಎಂದು ಕೇಳಿದರು।
Verse 23
इत्थं सशिष्येषु भृगुष्वनेकधा वितर्क्यमाणो भगवान्स वामन: । छत्रं सदण्डं सजलं कमण्डलुं विवेश बिभ्रद्धयमेधवाटम् ॥ २३ ॥
ಭೃಗು ವಂಶದ ಋತ್ವಿಜರು ಮತ್ತು ಅವರ ಶಿಷ್ಯರು ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಭಗವಾನ್ ವಾಮನದೇವನು ದಂಡ, ಛತ್ರ ಮತ್ತು ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕಮಂಡಲುವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞವಾಟಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು।
Verse 24
मौञ्ज्या मेखलया वीतमुपवीताजिनोत्तरम् । जटिलं वामनं विप्रं मायामाणवकं हरिम् ॥ २४ ॥ प्रविष्टं वीक्ष्य भृगव: सशिष्यास्ते सहाग्निभि: । प्रत्यगृह्णन्समुत्थाय सङ्क्षिप्तास्तस्य तेजसा ॥ २५ ॥
ಮೌಂಜೀ ಮೇಖಲೆಯೂ, ಯಜ್ಞೋಪವೀತವೂ, ಜಿಂಕಚರ್ಮದ ಉತ್ತರೀಯವೂ, ಜಟೆಗಳೂ ಧರಿಸಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಬಾಲಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ವಾಮನದೇವರು ಯಜ್ಞಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಅವರ ದಿವ್ಯ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಋತ್ವಿಜರು ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯರ ಕಾಂತಿ ಕುಗ್ಗಿ, ಅವರು ಎದ್ದು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು.
Verse 25
मौञ्ज्या मेखलया वीतमुपवीताजिनोत्तरम् । जटिलं वामनं विप्रं मायामाणवकं हरिम् ॥ २४ ॥ प्रविष्टं वीक्ष्य भृगव: सशिष्यास्ते सहाग्निभि: । प्रत्यगृह्णन्समुत्थाय सङ्क्षिप्तास्तस्य तेजसा ॥ २५ ॥
ಯಜ್ಞಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಪ್ರಭುವಿನ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಕಂಡ ಭೃಗು ವಂಶದ ಋತ್ವಿಜರು ಶಿಷ್ಯರೊಡನೆ ಹಾಗೂ ಅಗ್ನಿಗಳೊಡನೆ ಎದ್ದು ನಿಂತರು. ಅವರ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಅವರು ಕುಗ್ಗಿ, ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು.
Verse 26
यजमान: प्रमुदितो दर्शनीयं मनोरमम् । रूपानुरूपावयवं तस्मा आसनमाहरत् ॥ २६ ॥
ದರ್ಶನೀಯವೂ ಮನೋಹರವೂ ಆಗಿ, ಅಂಗಾಂಗಗಳೆಲ್ಲ ಸಮಾನವಾಗಿ ಶೋಭಿಸುವ ಭಗವಾನ್ ವಾಮನದೇವರನ್ನು ಕಂಡ ಯಜಮಾನ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನು ಪರಮಾನಂದಗೊಂಡು ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಆಸನವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದನು.
Verse 27
स्वागतेनाभिनन्द्याथ पादौ भगवतो बलि: । अवनिज्यार्चयामास मुक्तसङ्गमनोरमम् ॥ २७ ॥
ಮುಕ್ತಾತ್ಮರಿಗೆ ಸದಾ ಮನೋಹರನಾದ ಭಗವಂತನನ್ನು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿ, ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನು ಅವರ ಕಮಲಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಿದನು.
Verse 28
तत्पादशौचं जनकल्मषापहं स धर्मविन्मूर्ध्न्यदधात् सुमङ्गलम् । यद् देवदेवो गिरिशश्चन्द्रमौलि- र्दधार मूर्ध्ना परया च भक्त्या ॥ २८ ॥
ಭಗವಂತನ ಪಾದಪ್ರಕ್ಷಾಳನದ ಆ ನೀರು ಜನರ ಕಲ್ಮಷವನ್ನು ಹರಣಮಾಡುವ ಪರಮ ಮಂಗಳಕರ. ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನು ಅದನ್ನು ತನ್ನ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಧರಿಸಿದನು; ಏಕೆಂದರೆ ದೇವದೇವನಾದ ಗಿರೀಶ, ಚಂದ್ರಮೌಳಿ ಶಿವನೂ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪಾದಾಂಗುಷ್ಟದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಗಂಗಾಜಲವನ್ನು ಪರಮಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 29
श्रीबलिरुवाच स्वागतं ते नमस्तुभ्यं ब्रह्मन्किं करवाम ते । ब्रह्मर्षीणां तप: साक्षान्मन्ये त्वार्य वपुर्धरम् ॥ २९ ॥
ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನು ಹೇಳಿದನು: ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ನಿನಗೆ ಸ್ವಾಗತ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು. ನಾವು ನಿನಗಾಗಿ ಏನು ಮಾಡಬಹುದು? ನೀನು ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ತಪಸ್ಸಿನ ರೂಪವೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 30
अद्य न: पितरस्तृप्ता अद्य न: पावितं कुलम् । अद्य स्विष्ट: क्रतुरयं यद् भवानागतो गृहान् ॥ ३० ॥
ಓ ಪ್ರಭು, ನೀನು ನಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ದಯಮಾಡಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ನನ್ನ ಪಿತೃಗಳು ತೃಪ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ನಮ್ಮ ಕುಲವು ಪಾವನವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಈ ಯಜ್ಞವು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ.
Verse 31
अद्याग्नयो मे सुहुता यथाविधि द्विजात्मज त्वच्चरणावनेजनै: । हतांहसो वार्भिरियं च भूरहो तथा पुनीता तनुभि: पदैस्तव ॥ ३१ ॥
ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪುತ್ರನೇ, ಇಂದು ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾಗಿ ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿಯು ಉರಿಯುತ್ತಿದೆ. ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆದ ನೀರಿನಿಂದ ನಾನು ಪಾಪಮುಕ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಸಣ್ಣ ಪಾದಗಳ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಈ ಭೂಮಿಯು ಪಾವನವಾಗಿದೆ.
Verse 32
यद् वटो वाञ्छसि तत्प्रतीच्छ मे त्वामर्थिनं विप्रसुतानुतर्कये । गां काञ्चनं गुणवद् धाम मृष्टं तथान्नपेयमुत वा विप्रकन्याम् । ग्रामान् समृद्धांस्तुरगान् गजान् वा रथांस्तथार्हत्तम सम्प्रतीच्छ ॥ ३२ ॥
ಓ ವಟುವೇ, ನಿನಗೆ ಬೇಕಾದುದನ್ನು ಕೇಳು. ಹಸು, ಚಿನ್ನ, ಸುಸಜ್ಜಿತ ಮನೆ, ರುಚಿಕರವಾದ ಆಹಾರ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕನ್ಯೆ, ಸಮೃದ್ಧ ಹಳ್ಳಿಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು, ಆನೆಗಳು ಅಥವಾ ರಥಗಳು - ಓ ಪೂಜ್ಯನೇ, ನಿನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದುದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು.
Frequently Asked Questions
The text anchors the avatāra in sacred time to show that divine descent is not random but dharma-structured: tithi (dvadāśī), nakṣatra (Śravaṇa), and muhūrta (Abhijit) collectively signify auspicious alignment. The calendrical precision also reinforces Īśānukathā by portraying the cosmos itself—planets, seasons, and beings—responding harmoniously to the Lord’s manifestation.
Vāmana’s saṁskāras are līlā: the Lord, though aja (unborn) and pūrṇa (complete), adopts the social-religious form of a brāhmaṇa student to teach by example. By honoring dharma’s institutions (upanayana, yajña etiquette, brahmacarya symbols), He demonstrates that spiritual authority is compatible with humility and that dharma’s outer forms should culminate in devotion and surrender to the Supreme.
The celebration is pan-cosmic: devas, sages (ṛṣis), Manus, Pitās, fire-gods, Gandharvas, Apsarās, Siddhas, Vidyādharas, Kinnaras, Yakṣas, and others. Their collective worship signals that the avatāra serves universal welfare, not a sectarian interest—an expression of Poṣaṇa and the restoration of dharmic balance.
It highlights bhakti embedded in royal dharma: Bali recognizes the sanctity of Viṣṇu’s pāda-tīrtha, recalling that even Śiva bears Gaṅgā from Viṣṇu’s toe. The act foreshadows Bali’s deeper offering—moving from ceremonial hospitality to existential surrender—central to the theological arc of the Vāmana–Bali narrative.