Adhyaya 15
Bali Mahārāja’s Empowerment and Conquest of Indra’s City (Prelude to Vāmana’s Petition)
ವಾಮನ–ಬಲಿ ಪ್ರಸಂಗದ ಕೇಂದ್ರ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿತನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ—ಸರ್ವಸ್ವಾಮಿ ಭಗವಂತನು ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಯಾಚಿಸಿ, ನಂತರ ಬಲಿಯನ್ನು ಬಂಧಿಸುವುದು ಹೇಗೆ? ಶುಕದೇವನು ಆ ‘ವಿರೋಧ’ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುವಂತೆ ಪೂರ್ವಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಹಿಂದಿನ ಸೋಲಿನ ಬಳಿಕ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯನು ಬಲಿಯನ್ನು ಪುನರ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿ, ಭೃಗು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಶಿಷ್ಯನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ, ವಿಶ್ವಜಿತ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯಜ್ಞದಿಂದ ದಿವ್ಯ ರಥ, ಆಯುಧಗಳು, ಕವಚ, ವಾಡದ ಮಾಲೆ ಮತ್ತು ಶಂಖ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ. ಬ್ರಹ್ಮತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಬಲಿಷ್ಠನಾದ ಬಲಿ ಭೀಕರ ಅಸುರಸೇನೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ವರ್ಣಿತ ಇಂದ್ರಪುರಿಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇಂದ್ರನು ಎದುರಿಸಲಾರದೆ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯನ್ನು ಶರಣಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅವರು—ಬಲಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಪರಮೇಶ್ವರನೇ ದಮನಿಸಬಲ್ಲನು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಪಚಾರದಿಂದಲೇ ಅವನ ಪತನ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇವತೆಗಳು ಅಂತರಧಾನವಾಗುತ್ತಾರೆ, ಬಲಿ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ; ಭೃಗುಗಳು ಅವನಿಂದ ನೂರು ಅಶ್ವಮೇಧಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಸಿ, ಅವನ ಕೀರ್ತಿ–ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ—ಮುಂದೆ ವಾಮನನ ಆಗಮನಕ್ಕೆ ವೇದಿಕೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ।
Shlokas
Verse 1
श्रीराजोवाच बले: पदत्रयं भूमे: कस्माद्धरिरयाचत । भूतेश्वर: कृपणवल्लब्धार्थोऽपि बबन्ध तम् ॥ १ ॥ एतद् वेदितुमिच्छामो महत्कौतूहलं हि न: । याच्ञेश्वरस्य पूर्णस्य बन्धनं चाप्यनागस: ॥ २ ॥
ಶ್ರೀರಾಜನು ಹೇಳಿದರು—ಎಲ್ಲದರ ಸ್ವಾಮಿ ಹರಿಯು ಬಲಿಯಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ದೀನನಂತೆ ಏಕೆ ಬೇಡಿಕೊಂಡನು? ಮತ್ತು ದಾನವನ್ನು ಪಡೆದ ಮೇಲೂ ಭೂತೇಶ್ವರನು ಅವನನ್ನು ಏಕೆ ಬಂಧಿಸಿದನು? ಈ ವಿರೋಧದ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ನಮಗೆ ಮಹಾ ಕೌತುಕ; ಪರಿಪೂರ್ಣ ಯಜ್ಞೇಶ್ವರನು ನಿರಪರಾಧನನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದುದು ಹೇಗೆ?
Verse 2
श्रीराजोवाच बले: पदत्रयं भूमे: कस्माद्धरिरयाचत । भूतेश्वर: कृपणवल्लब्धार्थोऽपि बबन्ध तम् ॥ १ ॥ एतद् वेदितुमिच्छामो महत्कौतूहलं हि न: । याच्ञेश्वरस्य पूर्णस्य बन्धनं चाप्यनागस: ॥ २ ॥
ಶ್ರೀರಾಜನು ಹೇಳಿದರು—ಸರ್ವಸ್ವಾಮಿ ಹರಿಯು ಬಲಿಯಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ದೀನನಂತೆ ಏಕೆ ಯಾಚಿಸಿದನು? ದಾನವನ್ನು ಪಡೆದ ಮೇಲೂ ಭೂತೇಶ್ವರನು ಅವನನ್ನು ಏಕೆ ಬಂಧಿಸಿದನು? ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ನಮಗೆ ಮಹಾ ಕೌತುಕ; ಪರಿಪೂರ್ಣ ಯಜ್ಞೇಶ್ವರನು ನಿರಪರಾಧನನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದುದು ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸಿತು?
Verse 3
श्रीशुक उवाच पराजितश्रीरसुभिश्च हापितो हीन्द्रेण राजन्भृगुभि: स जीवित: । सर्वात्मना तानभजद् भृगून्बलि: शिष्यो महात्मार्थनिवेदनेन ॥ ३ ॥
ಶ್ರೀಶುಕನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜನೇ, ಇಂದ್ರನಿಂದ ಪರಾಜಿತನಾಗಿ ಬಲಿ ತನ್ನ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿದನು; ಆಗ ಭೃಗು ವಂಶಜ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯನು ಅವನನ್ನು ಪುನರ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿದನು. ಆದಕಾರಣ ಮಹಾತ್ಮ ಬಲಿ ಶಿಷ್ಯನಾಗಿ ಭೃಗುಗಳನ್ನು ಪರಮಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಸೇವಿಸಿ, ಆತ್ಮನಿವೇದನೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನೂ ಅರ್ಪಿಸಿದನು.
Verse 4
तं ब्राह्मणा भृगव: प्रीयमाणा अयाजयन्विश्वजिता त्रिणाकम् । जिगीषमाणं विधिनाभिषिच्य महाभिषेकेण महानुभावा: ॥ ४ ॥
ಭೃಗು ವಂಶದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಬಲಿಯ ಮೇಲೆ ಬಹಳ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು. ಇಂದ್ರನ ತ್ರಿಣಾಕ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಜಯಿಸಲು ಬಯಸಿದ ಬಲಿಯನ್ನು ಅವರು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿ, ಮಹಾಭಿಷೇಕದಿಂದ ಅಭಿಷೇಕಿಸಿ, ‘ವಿಶ್ವಜಿತ್’ ಎಂಬ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ನಿಯೋಜಿಸಿದರು.
Verse 5
ततो रथ: काञ्चनपट्टनद्धो हयाश्च हर्यश्वतुरङ्गवर्णा: । ध्वजश्च सिंहेन विराजमानो हुताशनादास हविर्भिरिष्टात् ॥ ५ ॥
ಆಗ ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪದ ಹವಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದಾಗ, ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆಪಟ್ಟಿನಿಂದ ಆವೃತವಾದ ದಿವ್ಯ ರಥವು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿತು. ಇಂದ್ರನ ಹರ್ಯಶ್ವಗಳಂತೆ ಹಳದಿ ಕುದುರೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಂಹಚಿಹ್ನೆಯ ಧ್ವಜವೂ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿತು.
Verse 6
धनुश्च दिव्यं पुरटोपनद्धं तूणावरिक्तौ कवचं च दिव्यम् । पितामहस्तस्य ददौ च माला- मम्लानपुष्पां जलजं च शुक्र: ॥ ६ ॥
ಚಿನ್ನದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದಿವ್ಯ ಧನುಸ್ಸು, ತಪ್ಪದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಎರಡು ತೂಣಿಗಳು ಮತ್ತು ದಿವ್ಯ ಕವಚವೂ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿತು. ಆಗ ಪಿತಾಮಹ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಮಹಾರಾಜರು ಎಂದಿಗೂ ಒಣಗದ ಪುಷ್ಪಮಾಲೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು; ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರು ಶಂಖವನ್ನು ದಾನಮಾಡಿದರು.
Verse 7
एवं स विप्रार्जितयोधनार्थ- स्तै: कल्पितस्वस्त्ययनोऽथ विप्रान् । प्रदक्षिणीकृत्य कृतप्रणाम: प्रह्लादमामन्त्र्य नमश्चकार ॥ ७ ॥
ಈ ರೀತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಉಪದೇಶಿಸಿದ ವಿಶೇಷ ಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನ ವಿಧಿಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಅವರ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಯುದ್ಧೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ಪಡೆದು, ಮಹಾರಾಜ ಬಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು. ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಮಹಾರಾಜರನ್ನು ಕೂಡ ವಂದಿಸಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದನು.
Verse 8
अथारुह्य रथं दिव्यं भृगुदत्तं महारथ: । सुस्रग्धरोऽथ सन्नह्य धन्वी खड्गी धृतेषुधि: ॥ ८ ॥ हेमाङ्गदलसब्दाहु: स्फुरन्मकरकुण्डल: । रराज रथमारूढो धिष्ण्यस्थ इव हव्यवाट् ॥ ९ ॥
ನಂತರ ಭೃಗುಕುಲದ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರು ನೀಡಿದ ದಿವ್ಯ ರಥವನ್ನು ಏರಿ, ಮಹಾರಥಿ ಬಲಿ ಸುಂದರ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಕವಚವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಖಡ್ಗ ಮತ್ತು ಬಾಣತೂಣಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿದನು. ಚಿನ್ನದ ಅಂಗದಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ ಭುಜಗಳು, ಹೊಳೆಯುವ ಮಕರಕುಂಡಲಗಳಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ಕಿವಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ರಥಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಾಗ ಯಜ್ಞವೇದಿಯ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿತ ಪೂಜ್ಯ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು.
Verse 9
अथारुह्य रथं दिव्यं भृगुदत्तं महारथ: । सुस्रग्धरोऽथ सन्नह्य धन्वी खड्गी धृतेषुधि: ॥ ८ ॥ हेमाङ्गदलसब्दाहु: स्फुरन्मकरकुण्डल: । रराज रथमारूढो धिष्ण्यस्थ इव हव्यवाट् ॥ ९ ॥
ನಂತರ ಭೃಗುಕುಲದ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರು ನೀಡಿದ ದಿವ್ಯ ರಥವನ್ನು ಏರಿ, ಮಹಾರಥಿ ಬಲಿ ಸುಂದರ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಕವಚವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಖಡ್ಗ ಮತ್ತು ಬಾಣತೂಣಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿದನು. ಚಿನ್ನದ ಅಂಗದಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ ಭುಜಗಳು, ಹೊಳೆಯುವ ಮಕರಕುಂಡಲಗಳಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ಕಿವಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ರಥಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಾಗ ಯಜ್ಞವೇದಿಯ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿತ ಪೂಜ್ಯ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು.
Verse 10
तुल्यैश्वर्यबलश्रीभि: स्वयूथैर्दैत्ययूथपै: । पिबद्भिरिव खं दृग्भिर्दहद्भि: परिधीनिव ॥ १० ॥ वृतो विकर्षन् महतीमासुरीं ध्वजिनीं विभु: । ययाविन्द्रपुरीं स्वृद्धां कम्पयन्निव रोदसी ॥ ११ ॥
ತನ್ನ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಸಮಾನ ಐಶ್ವರ್ಯ‑ಬಲ‑ಶ್ರೀ ಹೊಂದಿದ ದೈತ್ಯಯೂಥಪತಿಗಳಿಂದ ವೃತನಾದ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನು, ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಆಕಾಶವನ್ನೇ ಕುಡಿಯುವಂತೆ ಮತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ದಹಿಸುವಂತೆ ತೋರ್ಪಟ್ಟನು।
Verse 11
तुल्यैश्वर्यबलश्रीभि: स्वयूथैर्दैत्ययूथपै: । पिबद्भिरिव खं दृग्भिर्दहद्भि: परिधीनिव ॥ १० ॥ वृतो विकर्षन् महतीमासुरीं ध्वजिनीं विभु: । ययाविन्द्रपुरीं स्वृद्धां कम्पयन्निव रोदसी ॥ ११ ॥
ಹೀಗೆ ಮಹತ್ತರ ಆಸುರ ಧ್ವಜಿನಿಯನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಸರ್ವಶಕ್ತನಾದ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನು ಸಮೃದ್ಧ ಇಂದ್ರಪುರಿಯತ್ತ ಹೊರಟನು; ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯೇ ಕಂಪಿಸಿದಂತೆ ತೋರ್ಪಟ್ಟಿತು।
Verse 12
रम्यामुपवनोद्यानै: श्रीमद्भिर्नन्दनादिभि: । कूजद्विहङ्गमिथुनैर्गायन्मत्तमधुव्रतै: । प्रवालफलपुष्पोरुभारशाखामरद्रुमै: ॥ १२ ॥
ಇಂದ್ರಪುರಿ ನಂದನಾದಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಉಪವನ‑ಉದ್ಯಾನಗಳಿಂದ ರಮಣೀಯವಾಗಿತ್ತು; ಕೂಜಿಸುವ ಪಕ್ಷಿಜೋಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಡುವ ಮದಮತ್ತ ಜೇನುನೊಣಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು, ಪ್ರವಾಳ‑ಫಲ‑ಪುಷ್ಪಭಾರದಿಂದ ಅಮರವೃಕ್ಷಗಳ ಕೊಂಬೆಗಳು ವಾಲಿದ್ದವು।
Verse 13
हंससारसचक्राह्वकारण्डवकुलाकुला: । नलिन्यो यत्र क्रीडन्ति प्रमदा: सुरसेविता: ॥ १३ ॥
ಹಂಸ, ಸಾರಸ, ಚಕ್ರವಾಕ, ಕಾರಂಡವಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕಮಲಸರೋವರಗಳಿರುವ ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ, ದೇವತೆಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸುಂದರ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಕ್ರೀಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು।
Verse 14
आकाशगङ्गया देव्या वृतां परिखभूतया । प्राकारेणाग्निवर्णेन साट्टालेनोन्नतेन च ॥ १४ ॥
ನಗರವು ಆಕಾಶಗಂಗಾ ಎಂಬ ದಿವ್ಯ ಗಂಗಾಜಲದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಪರಿಖೆಯಿಂದ ವೃತವಾಗಿತ್ತು; ಜೊತೆಗೆ ಅಗ್ನಿವರ್ಣದ ಎತ್ತರವಾದ ಪ್ರಾಕಾರವಿದ್ದು, ಅದರ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧಾರ್ಥ ಅಟ್ಟಾಲಿಕೆಗಳು (ಪರಪೆಟ್ಗಳು) ಇದ್ದವು।
Verse 15
रुक्मपट्टकपाटैश्च द्वारै: स्फटिकगोपुरै: । जुष्टां विभक्तप्रपथां विश्वकर्मविनिर्मिताम् ॥ १५ ॥
ನಗರದ ಬಾಗಿಲುಗಳು ಘನವಾದ ಚಿನ್ನದ ಫಲಕಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದವು; ಗೋಪುರಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ಫಟಿಕಮಯವಾಗಿದ್ದವು. ವಿವಿಧ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಗರವನ್ನು ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದನು.
Verse 16
सभाचत्वररथ्याढ्यां विमानैर्न्यर्बुदैर्युताम् । शृङ्गाटकैर्मणिमयैर्वज्रविद्रुमवेदिभि: ॥ १६ ॥
ನಗರವು ಸಭಾಮಂಟಪಗಳು, ಚೌಕಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶಾಲ ಬೀದಿಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ಅಪಾರ (ನ್ಯರ್ಬುದ) ವಿಮಾನಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು. ಸಂಧಿಸ್ಥಾನಗಳು ಮಣಿಮಯವಾಗಿದ್ದು, ವಜ್ರ ಮತ್ತು ವಿದ್ರುಮದ ವೇದಿಕೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿದ್ದವು.
Verse 17
यत्र नित्यवयोरूपा: श्यामा विरजवासस: । भ्राजन्ते रूपवन्नार्यो ह्यर्चिर्भिरिव वह्नय: ॥ १७ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಸದಾ ಯೌವನರೂಪ ಹೊಂದಿದ, ಶ್ಯಾಮಾ-ಲಕ್ಷಣಯುಕ್ತ, ನಿರ್ಮಲ ವಸ್ತ್ರಧಾರಿಣಿಯಾದ ಸುಂದರಿಯರು ಜ್ವಾಲೆಗಳೊಡನೆ ಇರುವ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
Verse 18
सुरस्त्रीकेशविभ्रष्टनवसौगन्धिकस्रजाम् । यत्रामोदमुपादाय मार्ग आवाति मारुत: ॥ १८ ॥
ಅಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ತ್ರೀಯರ ಕೂದಲಿನಿಂದ ಜಾರಿಬಿದ್ದ ಹೊಸ ಸುಗಂಧ ಪುಷ್ಪಮಾಲೆಗಳ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು, ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ ಸುಗಂಧವಾಗಿ ಬೀಸುತ್ತಿತ್ತು.
Verse 19
हेमजालाक्षनिर्गच्छद्धूमेनागुरुगन्धिना । पाण्डुरेण प्रतिच्छन्नमार्गे यान्ति सुरप्रिया: ॥ १९ ॥
ಚಿನ್ನದ ಜಾಲಿಯ ಕಿಟಕಿಗಳಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಅಗುರು ಸುಗಂಧದ ಬಿಳಿ ಹೊಗೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಪ್ಸರೆಯರು (ಸುರಪ್ರಿಯರು) ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
Verse 20
मुक्तावितानैर्मणिहेमकेतुभि- र्नानापताकावलभीभिरावृताम् । शिखण्डिपारावतभृङ्गनादितां वैमानिकस्त्रीकलगीतमङ्गलाम् ॥ २० ॥
ಮುತ್ತಿನಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ವಿತಾನಗಳಿಂದ ನಗರವು ನೆರಳಾಗಿತ್ತು; ಅರಮನೆಗಳ ಶಿಖರಗಳಲ್ಲಿ ಮುತ್ತು-ಚಿನ್ನದ ಧ್ವಜಗಳು ಹಾರುತ್ತಿದ್ದವು. ನವಿಲು, ಪಾರಿವಾಳ, ಜೇನುನೊಣಗಳ ನಾದ ಸದಾ ಮೊಳಗುತ್ತಿದ್ದು, ಮೇಲಿಂದ ಸುಂದರಿಯರಿರುವ ವಿಮಾನಗಳು ಮಂಗಳಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ ಹಾರುತ್ತಿದ್ದವು।
Verse 21
मृदङ्गशङ्खानकदुन्दुभिस्वनै: सतालवीणामुरजेष्टवेणुभि: । नृत्यै: सवाद्यैरुपदेवगीतकै- र्मनोरमां स्वप्रभया जितप्रभाम् ॥ २१ ॥
ಮೃದಂಗ, ಶಂಖ, ಆನಕ, ದುಂದುಭಿ, ತಾಳ, ವೀಣೆ, ಮುರಜ ಮತ್ತು ಮಧುರ ವೇಣುನಾದಗಳಿಂದ ನಗರ ತುಂಬಿತ್ತು. ನೃತ್ಯ-ವಾದ್ಯಗಳು ನಿರಂತರ; ಗಂಧರ್ವರು ಹಾಡಿದರು. ಇಂದ್ರಪುರಿಯ ಒಟ್ಟಾರೆ ಶೋಭೆ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನೇ ಜಯಿಸಿದಂತೆ ತೋಚಿತು।
Verse 22
यां न व्रजन्त्यधर्मिष्ठा: खला भूतद्रुह: शठा: । मानिन: कामिनो लुब्धा एभिर्हीना व्रजन्ति यत् ॥ २२ ॥
ಆ ನಗರಕ್ಕೆ ಅಧರ್ಮಿಷ್ಠರು, ದುಷ್ಟರು, ಜೀವದ್ರೋಹಿಗಳು, ಶಠರು, ಸುಳ್ಳು ಅಹಂಕಾರಿಗಳು, ಕಾಮಿಗಳು ಅಥವಾ ಲೋಭಿಗಳು—ಇವರು ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾರರು. ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದವರು ಈ ದೋಷಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು।
Verse 23
तां देवधानीं स वरूथिनीपति- र्बहि: समन्ताद् रुरुधे पृतन्यया । आचार्यदत्तं जलजं महास्वनं दध्मौ प्रयुञ्जन्भयमिन्द्रयोषिताम् ॥ २३ ॥
ಅಸಂಖ್ಯ ಸೈನ್ಯದ ನಾಯಕನಾದ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನು ಇಂದ್ರನ ದೇವಧಾನಿಯನ್ನು ಹೊರಗಿನಿಂದ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸೇನೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು ದಾಳಿ ಮಾಡಿದನು. ಗುರು ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯನು ನೀಡಿದ ಮಹಾನಾದ ಶಂಖವನ್ನು ಊದಿದಾಗ, ಇಂದ್ರನ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಭಯ ಉಂಟಾಯಿತು।
Verse 24
मघवांस्तमभिप्रेत्य बले: परममुद्यमम् । सर्वदेवगणोपेतो गुरुमेतदुवाच ह ॥ २४ ॥
ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನ ಅಕ್ಷಯ ಪ್ರಯತ್ನ ಮತ್ತು ಅವನ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡ ಮಘವ ಇಂದ್ರನು ಇತರ ದೇವಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಗುರು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿ ಹೀಗೆಂದನು।
Verse 25
भगवन्नुद्यमो भूयान्बलेर्न: पूर्ववैरिण: । अविषह्यमिमं मन्ये केनासीत्तेजसोर्जित: ॥ २५ ॥
ಪ್ರಭುವೇ, ನಮ್ಮ ಹಳೆಯ ಶತ್ರು ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನಲ್ಲಿ ಈಗ ಹೊಸ ಉತ್ಸಾಹ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಅವನು ಅಚ್ಚರಿಯ ಬಲ ಮತ್ತು ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆದಿರುವುದರಿಂದ, ಅವನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ನಾವು ತಡೆಯಲಾರೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ.
Verse 26
नैनं कश्चित् कुतो वापि प्रतिव्योढुमधीश्वर: । पिबन्निव मुखेनेदं लिहन्निव दिशो दश । दहन्निव दिशो दृग्भि: संवर्ताग्निरिवोत्थित: ॥ २६ ॥
ಬಲಿಯ ಈ ಸೇನಾ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಯಾರೂ ಪ್ರತಿರೋಧಿಸಲಾರರು. ಅವನು ಬಾಯಿಂದ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವನ್ನೇ ಕುಡಿಯುವಂತೆ, ನಾಲಿಗೆಯಿಂದ ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸುವಂತೆ, ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ದಹಿಸುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ; ಸಂವರ್ತಕ ಪ್ರಳಯಾಗ್ನಿಯಂತೆ ಉದ್ಭವಿಸಿದ್ದಾನೆ.
Verse 27
ब्रूहि कारणमेतस्य दुर्धर्षत्वस्य मद्रिपो: । ओज: सहो बलं तेजो यत एतत्समुद्यम: ॥ २७ ॥
ದಯವಿಟ್ಟು ತಿಳಿಸಿ—ನನ್ನ ಶತ್ರು ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನ ಈ ದುರ್ಧರ್ಷತೆಯ ಕಾರಣವೇನು? ಅವನ ಓಜಸ್ಸು, ಸಾಹಸ, ಬಲ, ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ಈ ಉತ್ಸಾಹ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದಿದೆ?
Verse 28
श्रीगुरुरुवाच जानामि मघवञ्छत्रोरुन्नतेरस्य कारणम् । शिष्यायोपभृतं तेजो भृगुभिर्ब्रह्मवादिभि: ॥ २८ ॥
ಶ್ರೀಗುರು ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಹೇಳಿದರು—ಓ ಮಘವನ್ (ಇಂದ್ರ), ನಿನ್ನ ಶತ್ರುವಿನ ಉನ್ನತಿಯ ಕಾರಣ ನನಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ. ಭೃಗು ವಂಶದ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯನಾದ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟರಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಅಸಾಧಾರಣ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
Verse 29
ओजस्विनं बलिं जेतुं न समर्थोऽस्ति कश्चन । भवद्विधो भवान्वापि वर्जयित्वेश्वरं हरिम् । विजेष्यति न कोऽप्येनं ब्रह्मतेज:समेधितम् । नास्य शक्त: पुर: स्थातुं कृतान्तस्य यथा जना: ॥ २९ ॥
ಅತೀವ ಓಜಸ್ವಿಯಾದ ಬಲಿಯನ್ನು ಜಯಿಸಲು ಯಾರೂ ಸಮರ್ಥರಲ್ಲ. ನಿನ್ನಂತಹವರಾಗಲಿ, ನೀನೇ ಆಗಲಿ, ಪರಮೇಶ್ವರ ಹರಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಅವನನ್ನು ಜಯಿಸಲಾರರು. ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ವೃದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಯಮರಾಜನ ಮುಂದೆ ಯಾರೂ ನಿಲ್ಲಲಾರದೇ ಇರುವಂತೆ, ಈಗ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನ ಮುಂದೆ ಯಾರೂ ನಿಲ್ಲಲಾರರು.
Verse 30
तस्मान्निलयमुत्सृज्य यूयं सर्वे त्रिविष्टपम् । यात कालं प्रतीक्षन्तो यत: शत्रोर्विपर्यय: ॥ ३० ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ತ್ರಿವಿಷ್ಟಪ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಬೇರೆಡೆಗೆ ಹೋಗಿರಿ; ಶತ್ರುಗಳ ಸ್ಥಿತಿ ತಿರುಗುವ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಕಾಯಿರಿ, ಅವರು ನಿಮಗೆ ಕಾಣದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ.
Verse 31
एष विप्रबलोदर्क: सम्प्रत्यूर्जितविक्रम: । तेषामेवापमानेन सानुबन्धो विनङ्क्ष्यति ॥ ३१ ॥
ವಿರೋಚನನ ಪುತ್ರನಾದ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ವರಗಳಿಂದ ಈಗ ಅತ್ಯಂತ ಬಲಿಷ್ಠನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಆದರೆ ನಂತರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿದಾಗ ಅವನು ತನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತರು ಹಾಗೂ ಸಹಾಯಕರೊಡನೆ ನಾಶವಾಗುವನು।
Verse 32
एवं सुमन्त्रितार्थास्ते गुरुणार्थानुदर्शिना । हित्वा त्रिविष्टपं जग्मुर्गीर्वाणा: कामरूपिण: ॥ ३२ ॥
ಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು—ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಗುರುವು ಹಿತಕರವಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸಿದಾಗ ದೇವತೆಗಳು ಅದನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರು. ಅವರು ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ದೈತ್ಯರಿಗೆ ಕಾಣದೆ ಚದುರಿದರು.
Verse 33
देवेष्वथ निलीनेषु बलिर्वैरोचन: पुरीम् । देवधानीमधिष्ठाय वशं निन्ये जगत्त्रयम् ॥ ३३ ॥
ದೇವತೆಗಳು ಅಡಗಿಕೊಂಡಾಗ, ವಿರೋಚನನ ಪುತ್ರ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನು ದೇವಧಾನಿ ಎಂಬ ಸ್ವರ್ಗನಗರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಆಸನಾರೂಢನಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ತಂದನು.
Verse 34
तं विश्वजयिनं शिष्यं भृगव: शिष्यवत्सला: । शतेन हयमेधानामनुव्रतमयाजयन् ॥ ३४ ॥
ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯನಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಭೃಗು ವಂಶದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ತಮ್ಮ ವಿಧಿವ್ರತದಂತೆ ಅವನಿಂದ ನೂರು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು.
Verse 35
ततस्तदनुभावेन भुवनत्रयविश्रुताम् । कीर्तिं दिक्षु वितन्वान: स रेज उडुराडिव ॥ ३५ ॥
ಆ ಯಜ್ಞಗಳ ಅನುಭವದಿಂದ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನ ಕೀರ್ತಿ ತ್ರಿಲೋಕಗಳಲ್ಲೂ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು; ಆತನು ಆಕಾಶದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಚಂದ್ರನಂತೆ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ದೀಪ್ತನಾದನು।
Verse 36
बुभुजे च श्रियं स्वृद्धां द्विजदेवोपलम्भिताम् । कृतकृत्यमिवात्मानं मन्यमानो महामना: ॥ ३६ ॥
ದ್ವಿಜರ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನು ಅತ್ಯಂತ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಶ್ರೀಸಂಪತ್ತನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು; ಮಹಾಮನಸ್ಸಿನವನು ತನ್ನನ್ನು ಕೃತಕೃತ್ಯನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ರಾಜ್ಯಸೌಖ್ಯವನ್ನು ಭೋಗಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದನು।
Frequently Asked Questions
Because Bali’s strength was amplified by brāhmaṇical benedictions (brahma-tejas) obtained through regulated yajña and guru-service; such consecrated power is not easily countered by mere military force. Bṛhaspati’s counsel protects the devas (poṣaṇa) while awaiting divine intervention, since only the Supreme Lord can ultimately subdue Bali without violating the deeper order sustained by brāhmaṇical sanction.
After being revived and accepting Śukrācārya as guru, Bali serves with faith and undergoes purification rites. The Bhṛgu brāhmaṇas engage him in the Viśvajit yajña, from which celestial weapons and royal insignia appear. This ritual empowerment—combined with guru-kr̥pā and brāhmaṇical favor—produces extraordinary influence described as brahma-tejas, enabling him to overtake Indra’s realm.
Indrapurī is portrayed as architecturally perfect and morally guarded—entry is barred to the sinful, envious, violent, and greedy—indicating that heavenly enjoyment is linked to merit and regulated virtue. Its splendor heightens the narrative contrast: even such a refined realm becomes vulnerable when cosmic administration is disrupted, preparing the reader to see why the Lord’s intervention (via Vāmana) is required to restore balance.
Both, in complementary roles. Śukrācārya revives Bali, accepts him as disciple, and provides guidance and symbols (such as the conch and chariot), while the Bhṛgu brāhmaṇas, pleased with Bali, ritually empower him through purification and the Viśvajit yajña, culminating in the manifestation of divine armaments and the rise of brahma-tejas.