Chapter 5: Karma Sannyasa Yoga

Verse 1

अर्जुन उवाच । संन्यासं कर्मणां कृष्ण पुनर्योगं च शंससि यच्छ्रेय एतयोरेकं तन्मे ब्रूहि सुनिश्चितम् ॥ ५.१ ॥

ಅರ್ಜುನನು ಹೇಳಿದನು: ಕೃಷ್ಣನೇ! ನೀನು ಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸವನ್ನೂ ಯೋಗವನ್ನೂ ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತೀಯೆ; ಈ ಎರಡರಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಶ್ರೇಯಸ್ಕರವೆಂಬುದನ್ನು ನನಗೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಹೇಳು.

Verse 2

श्रीभगवानुवाच । संन्यासः कर्मयोगश्च निःश्रेयसकरावुभौ तयोस्तु कर्मसंन्यासात्कर्मयोगो विशिष्यते ॥ ५.२ ॥

ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು: ಸಂನ್ಯಾಸವೂ ಕರ್ಮಯೋಗವೂ ಎರಡೂ ಪರಮಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ನೀಡುವವು; ಆದರೆ ಅವೆರಡರಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸಕ್ಕಿಂತ ಕರ್ಮಯೋಗವೇ ವಿಶಿಷ್ಟ.

Verse 3

ज्ञेयः स नित्यसंन्यासी यो न द्वेष्टि न काङ्क्षति । निर्द्वन्द्वो हि महाबाहो सुखं बन्धात्प्रमुच्यते ॥ ५.३ ॥

ಮಹಾಬಾಹೋ! ಯಾರು ದ್ವೇಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆಕಾಂಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ—ಅವನೇ ನಿತ್ಯಸಂನ್ಯಾಸಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಏಕೆಂದರೆ ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದವನು ಸುಖವಾಗಿ ಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.

Verse 4

सांख्ययोगौ पृथग्बालाः प्रवदन्ति न पण्डिताः । एकमप्यास्थितः सम्यगुभयोर्विन्दते फलम् ॥ ५.४ ॥

ಸಾಂಖ್ಯ ಮತ್ತು ಯೋಗ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಎಂದು ಬಾಲರು ಮಾತ್ರ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಪಂಡಿತರು ಅಲ್ಲ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಸಹ ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾದವನು ಎರಡರ ಫಲವನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 5

यत्सांख्यैः प्राप्यते स्थानं तद्योगैरपि गम्यते । एकं सांख्यं च योगं च यः पश्यति स: पश्यति ॥ ५.५ ॥

ಸಾಂಖ್ಯರು ಪಡೆಯುವ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಯೋಗಿಗಳೂ ತಲುಪುತ್ತಾರೆ. ಸಾಂಖ್ಯವೂ ಯೋಗವೂ ಒಂದೇ ಎಂದು ಯಾರು ನೋಡುವರೋ, ಅವರೇ ನಿಜವಾಗಿ ನೋಡುವರು.

Verse 6

संन्यासस्तु महाबाहो दुःखमाप्तुमयोगतः । योगयुक्तो मुनिर्ब्रह्म नचिरेणाधिगच्छति ॥ ५.६ ॥

ಆದರೆ, ಓ ಮಹಾಬಾಹೋ! ಯೋಗವಿಲ್ಲದೆ ಸಂನ್ಯಾಸವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ದುಃಖಕರ. ಯೋಗಯುಕ್ತನಾದ ಮುನಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಅಧಿಗಮಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 7

योगयुक्तो विशुद्धात्मा विजितात्मा जितेन्द्रियः । सर्वभूतात्मभूतात्मा कुर्वन्नपि न लिप्यते ॥ ५.७ ॥

ಯೋಗಯುಕ್ತನು, ವಿಶುದ್ಧಾತ್ಮನು, ವಿಜಿತಾತ್ಮನು, ಜಿತೇಂದ್ರಿಯನು; ತನ್ನ ಆತ್ಮವು ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಆತ್ಮವಾಗಿರುವವನು—ಕರ್ಮ ಮಾಡುವುದಾದರೂ ಲಿಪ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 8

नैव किंचित्करोमीति युक्तो मन्येत तत्त्ववित् । पश्यञ्श्रृण्वन्स्पृशञ्जिघ्रन्नश्नन्गच्छन्स्वपन्... प्रलपन्विसृजन्गृह्णन्नुन्मिषन्निमिषन्नपि । इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेषु वर्तन्त इति धारयन् ॥ ५.९ ॥

ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದ ಯುಕ್ತನು ‘ನಾನು ಏನನ್ನೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ’ ಎಂದು ಮನಸಿನಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ನೋಡುವಾಗ, ಕೇಳುವಾಗ, ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವಾಗ, ವಾಸನೆ ನೋಡುವಾಗ, ತಿನ್ನುವಾಗ, ನಡೆಯುವಾಗ, ನಿದ್ರಿಸುವಾಗ; ಮಾತನಾಡುವಾಗ, ಬಿಡುವಾಗ, ಹಿಡಿಯುವಾಗ; ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತೆರೆದು ಮುಚ್ಚುವಾಗಲೂ—ಇಂದ್ರಿಯಗಳೇ ಇಂದ್ರಿಯವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ದೃಢವಾಗಿ ಧಾರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 9

ब्रह्मण्याधाय कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा करोति यः । लिप्यते न स पापेन पद्मपत्रमिवाम्भसा ॥ ५.१० ॥

ಯಾರು ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಕರ್ಮ ಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಪಾಪದಿಂದ ಲಿಪ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ನೀರಿನಿಂದ ಕಮಲದ ಎಲೆ ನೆನೆಯದಂತೆ.

Verse 10

कायेन मनसा बुद्ध्या केवलैरिन्द्रियैरपि । योगिनः कर्म कुर्वन्ति सङ्गं त्यक्त्वात्मशुद्धये ॥ ५.११ ॥

ಯೋಗಿಗಳು ದೇಹದಿಂದ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ, ಹಾಗೆಯೇ ಕೇವಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದಲೂ—ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ—ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಕರ್ಮ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

Verse 11

युक्तः कर्मफलं त्यक्त्वा शान्तिमाप्नोति नैष्ठिकीम् । अयुक्तः कामकारेण फले सक्तो निबध्यते ॥ ५.१२ ॥

ಯುಕ್ತನು ಕರ್ಮಫಲವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ನೈಷ್ಠಿಕ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಅಯುಕ್ತನು ಕಾಮನೆಯ ವಶನಾಗಿ ಫಲದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗಿ ಬಂಧಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 12

सर्वकर्माणि मनसा संन्यस्यास्ते सुखं वशी । नवद्वारे पुरे देही नैव कुर्वन्न कारयन् ॥ ५.१३ ॥

ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಸಂನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ, ವಶನಾದ ದೇಹಿ ಒಂಬತ್ತು ದ್ವಾರಗಳ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ (ದೇಹದಲ್ಲಿ) ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ—ಮಾಡದೇ, ಮಾಡಿಸದೇ.

Verse 13

न कर्तृत्वं न कर्माणि लोकस्य सृजति प्रभुः । न कर्मफलसंयोगं स्वभावस्तु प्रवर्तते ॥ ५.१४ ॥

ಪ್ರಭು ಲೋಕದ ಕर्तೃತ್ವವನ್ನಾಗಲಿ, ಕರ್ಮಗಳನ್ನಾಗಲಿ, ಕರ್ಮಫಲಸಂಯೋಗವನ್ನಾಗಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಸ್ವಭಾವವೇ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 14

नादत्ते कस्यचित्पापं न चैव सुकृतं विभुः । अज्ञानेनावृतं ज्ञानं तेन मुह्यन्ति जन्तवः ॥ ५.१५ ॥

ವಿಭು ಯಾರ ಪಾಪವನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಪುಣ್ಯವನ್ನೂ ಅಲ್ಲ. ಜ್ಞಾನವು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಜೀವಿಗಳು ಮೋಹಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 15

ज्ञानेन तु तदज्ञानं येषां नाशितमात्मनः । तेषामादित्यवज्ज्ञानं प्रकाशयति तत्परम् ॥ ५.१६ ॥

ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದಿಂದ ಯಾರ ಅಜ್ಞಾನವು ನಾಶವಾಗಿದೆಯೋ, ಅವರ ಜ್ಞಾನವು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಆ ಪರತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 16

तद्बुद्धयस्तदात्मानस्तन्निष्ठास्तत्परायणा: । गच्छन्त्यपुनरावृत्तिं ज्ञाननिर्धूतकल्मषा: ॥ ५.१७ ॥

ಯಾರ ಬುದ್ಧಿ ಆ ಪರಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆಯೋ, ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ಆ ಪರಮದಲ್ಲೇ ಲೀನವಾಗಿದೆಯೋ, ಯಾರು ಅದರಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠರಾಗಿದೆಯೋ, ಯಾರು ಅದನ್ನೇ ಪರಮಾಶ್ರಯವೆಂದು ಹೊಂದಿದೆಯೋ—ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕಲ್ಮಷ ನಿವಾರಿತರಾಗಿ ಅವರು ಅಪುನರಾವೃತ್ತಿಯನ್ನು (ಪುನರ್ಜನ್ಮರಹಿತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು) ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 17

तद्बुद्धयस्तदात्मानस्तन्निष्ठास्तत्परायणा: | गच्छन्त्यपुनरावृत्तिं ज्ञाननिर्धूतकल्मषा:॥ ५.१७॥

ಯಾರ ಬುದ್ಧಿ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆಯೋ, ಯಾರ ಆತ್ಮ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಿದೆಯೋ, ಯಾರು ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠರಾಗಿದೆಯೋ, ತತ್ತ್ವವನ್ನೇ ಪರಮ ಗಮ್ಯವೆಂದು ಆಶ್ರಯಿಸಿರುವರೋ—ಅವರು ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಪಾಪಮಲವನ್ನು ತೊಳೆದು, ಅಪುನರಾವೃತ್ತಿ (ಮರುಹಿಂತಿರುಗದ) ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 18

विद्याविनयसंपन्ने ब्राह्मणे गवि हस्तिनि । शुनि चैव श्वपाके च पण्डिताः समदर्शिनः ॥ ५.१८ ॥

ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ವಿನಯದಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಲ್ಲಿ, ಹಸುವಿನಲ್ಲಿ, ಆನೆಯಲ್ಲಿ, ನಾಯಿಯಲ್ಲಿ, ಹಾಗೂ ಶ್ವಪಾಕನಲ್ಲಿ (ನಾಯಿಮಾಂಸ ಭಕ್ಷಿಸುವವನಲ್ಲಿಯೂ) ಪಂಡಿತರು ಸಮದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.

Verse 19

इहैव तैर्जितः सर्गो येषां साम्ये स्थितं मनः । निर्दोषं हि समं ब्रह्म तस्माद्ब्रह्मणि ते स्थिताः ॥ ५.१९ ॥

ಸಮತ್ವದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವವರು ಇಹದಲ್ಲೇ ಸರ್ಗವನ್ನು (ಜನ್ಮ‑ಮರಣ ಚಕ್ರವನ್ನು) ಜಯಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮವು ನಿರ್ದೋಷವೂ ಸಮವೂ ಆಗಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

Verse 20

न प्रहृष्येत्प्रियं प्राप्य नोद्विजेत्प्राप्य चाप्रियम् । स्थिरबुद्धिरसंमूढो ब्रह्मविद्ब्रह्मणि स्थितः ॥

ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಪಡೆದಾಗ ಹರ್ಷಿಸಬಾರದು; ಅಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಪಡೆದಾಗ ಉದ್ವಿಗ್ನನಾಗಬಾರದು. ಸ್ಥಿರಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ, ಅಸಂಮೂಢನಾದ ಬ್ರಹ್ಮವಿದನು ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

Verse 21

बाह्यस्पर्शेष्वसक्तात्मा विन्दत्यात्मनि यत् सुखम् । स ब्रह्मयोगयुक्तात्मा सुखमक्षयमश्नुते ॥ ५.२१ ॥

ಬಾಹ್ಯಸ್ಪರ್ಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದ ಆತ್ಮನು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿರುವ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಬ್ರಹ್ಮಯೋಗದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದವನು ಅಕ್ಷಯವಾದ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 22

ये हि संस्पर्शजा भोगा दुःखयोनय एव ते । आद्यन्तवन्तः कौन्तेय न तेषु रमते बुधः ॥ ५.२२ ॥

ಕೌಂತೇಯನೇ! ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಭೋಗಗಳು ನಿಜಕ್ಕೂ ದುಃಖದ ಮೂಲಗಳೇ; ಅವುಗಳಿಗೆ ಆದಿ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯವಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ರಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 23

शक्नोतीहैव यः सोढुं प्राक्शरीरविमोक्षणात् । कामक्रोधोद्भवं वेगं स युक्तः स सुखी नरः ॥ ५.२३ ॥

ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿಯೇ—ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವ ಮೊದಲು—ಕಾಮ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುವ ವೇಗವನ್ನು ಸಹಿಸಬಲ್ಲವನು ಯೋಗಯುಕ್ತನು; ಅವನೇ ಸುಖಿ ಮನುಷ್ಯನು.

Verse 24

योऽन्तःसुखोऽन्तरारामस्तथान्तर्ज्योतिरेव यः । स योगी ब्रह्मनिर्वाणं ब्रह्मभूतोऽधिगच्छति ॥ ५.२४ ॥

ಅಂತರದಲ್ಲೇ ಸುಖವಿರುವವನು, ಅಂತರಾತ್ಮದಲ್ಲೇ ರಮಿಸುವವನು, ಅಂತರದಲ್ಲೇ ಜ್ಞಾನಪ್ರಕಾಶವಿರುವವನು—ಅಂತಹ ಯೋಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತನಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿರ್ವಾಣವನ್ನು (ಪರಮ ಶಾಂತಿ) ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 25

लभन्ते ब्रह्मनिर्वाणमृषयः क्षीणकल्मषाः । छिन्नद्वैधा यतात्मानः सर्वभूतहिते रताः ॥ ५.२५ ॥

ಪಾಪಗಳು ಕ್ಷೀಣಿಸಿದವರು, ಸಂಶಯಗಳು ಛಿನ್ನವಾದವರು, ಆತ್ಮಸಂಯಮಿಗಳಾದವರು, ಸರ್ವಭೂತಹಿತದಲ್ಲಿ ರತರಾದವರು—ಅಂತಹ ಋಷಿಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನಿರ್ವಾಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 26

कामक्रोधवियुक्तानां यतीनां यतचेतसाम् । अभितो ब्रह्मनिर्वाणं वर्तते विदितात्मनाम् ॥ ५.२६ ॥

ಕಾಮಕ್ರೋಧವಿಯುಕ್ತರಾದ, ಸಂಯಮಿಗಳಾದ, ಚಿತ್ತವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ, ಆತ್ಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದ ಯತಿಗಳಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮನಿರ್ವಾಣವು ಎಲ್ಲೆಡೆ (ಸರ್ವದಾ) ವर्तಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 27

स्पर्शान्कृत्वा बहिर्बाह्यांश्चक्षुश्चैवान्तरे भ्रुवोः । प्राणापानौ समौ कृत्वा नासाभ्यन्तरचारिणौ ॥

ಬಾಹ್ಯ ಸ್ಪರ್ಶಗಳನ್ನು ಹೊರಗಿಟ್ಟು, ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಭ್ರೂಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ, ನಾಸಿಕಾಂತರ್ಗತವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಪ್ರಾಣ-ಅಪಾನಗಳನ್ನು ಸಮಮಾಡಿ (ಅವನು ಧ್ಯಾನಯೋಗವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾನೆ).

Verse 28

यतेन्द्रियमनोबुद्धिर्मुनिर्मोक्षपरायणः । विगतेच्छाभयक्रोधो यः सदा मुक्त एव सः ॥ ५.२८ ॥

ಇಂದ್ರಿಯ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ನಿಯಮಿಸಿದ ಮುನಿ, ಮೋಕ್ಷವನ್ನೇ ಪರಮ ಗುರಿಯಾಗಿ ಆಶ್ರಯಿಸಿದವನು; ಇಚ್ಛೆ, ಭಯ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧ ನಿವೃತ್ತಿಯಾದವನು—ಅವನು ಸದಾ ಮುಕ್ತನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 29

भोक्तारं यज्ञतपसां सर्वलोकमहेश्वरम् । सुहृदं सर्वभूतानां ज्ञात्वा मां शान्तिमृच्छति ॥ ५.२९ ॥

ನನ್ನನ್ನು ಯಜ್ಞ-ತಪಸ್ಸುಗಳ ಭೋಕ್ತನಾಗಿ, ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ಮಹೇಶ್ವರನಾಗಿ, ಸಮಸ್ತ ಭೂತಗಳ ಸుహೃದನಾಗಿ (ಹಿತೈಷಿಯಾಗಿ) ತಿಳಿದುಕೊಂಡು (ಸಾಧಕನು) ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.