Chapter 14: Gunatraya Vibhaga Yoga

Verse 1

श्रीभगवानुवाच । परं भूयः प्रवक्ष्यामि ज्ञानानां ज्ञानमुत्तमम् यज्ज्ञात्वा मुनयः सर्वे परां सिद्धिम...

ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು: ಮತ್ತೆ ನಾನು ಪರಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು—ಎಲ್ಲ ಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದುದನ್ನು—ಪ್ರವಚಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅದನ್ನು ತಿಳಿದು ಎಲ್ಲ ಮುನಿಗಳು ಪರಮ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

Verse 2

इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः । सर्गेऽपि नोपजायन्ते प्रलये न व्यथन्ति च ॥ १४.२ ॥

ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಅವರು ನನ್ನ ಸಾದೃಶ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ, ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ವ್ಯಥಿತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 3

मम योनिर्महद्ब्रह्म तस्मिन्गर्भं दधाम्यहम् । संभवः सर्वभूतानां ततो भवति भारत ॥ १४.३ ॥

ನನ್ನ ಯೋನಿ ಮಹದ್ಬ್ರಹ್ಮ; ಅದರಲ್ಲಿ ನಾನು ಬೀಜವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತೇನೆ. ಓ ಭಾರತ, ಅದರಿಂದಲೇ ಸಮಸ್ತ ಭೂತಗಳ ಉದ್ಭವವು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 4

सर्वयोनिषु कौन्तेय मूर्तयः संभवन्ति याः । तासां ब्रह्म महद्योनिरहं बीजप्रदः पिता ॥ १४.४ ॥

ಓ ಕೌಂತೇಯ, ಎಲ್ಲ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಯಾವ ಯಾವ ರೂಪಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆಯೋ, ಅವೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಮಹದ್ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಯೋನಿ; ನಾನು ಬೀಜ ನೀಡುವ ತಂದೆ.

Verse 5

सत्त्वं रजस्तम इति गुणाः प्रकृतिसंभवाः । निबध्नन्ति महाबाहो देहे देहिनमव्ययम् ॥ १४.५ ॥

ಓ ಮಹಾಬಾಹೋ, ಸತ್ತ್ವ, ರಜಸ್, ತಮಸ್ ಎಂಬ ಪ್ರಕೃತಿಸಂಭವ ಗುಣಗಳು, ಅವ್ಯಯನಾದ ದೇಹಿಯನ್ನು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 6

तत्र सत्त्वं निर्मलत्वात्प्रकाशकमनामयम् । सुखसङ्गेन बध्नाति ज्ञानसङ्गेन चानघ ॥ १४.६ ॥

ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸತ್ತ್ವವು ತನ್ನ ನಿರ್ಮಲತ್ವದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಕವೂ ಅನಾಮಯವೂ ಆಗಿದೆ; ಓ ಅನಘ, ಅದು ಸುಖಾಸಕ್ತಿಯಿಂದಲೂ ಜ್ಞಾನಾಸಕ್ತಿಯಿಂದಲೂ ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 7

रजो रागात्मकं विद्धि तृष्णासङ्गसमुद्भवम् । तन्निबध्नाति कौन्तेय कर्मसङ्गेन देहिनम् ॥ १४.७ ॥

ಓ ಕೌಂತೇಯ, ರಜಸ್ಸನ್ನು ರಾಗಸ್ವರೂಪವೆಂದು ತಿಳಿ; ಅದು ತೃಷ್ಣೆ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ದೇಹಿಯನ್ನು ಕರ್ಮಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 8

तमस्त्वज्ञानजं विद्धि मोहनं सर्वदेहिनाम् । प्रमादालस्यनिद्राभिस्तन्निबध्नाति भारत ॥ १४.८ ॥

ತಮಸ್ಸು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದುದೆಂದು ತಿಳಿ; ಅದು ಎಲ್ಲ ದೇಹಧಾರಿಗಳನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಓ ಭಾರತ, ಅದು ಪ್ರಮಾದ, ಆಲಸ್ಯ ಮತ್ತು ನಿದ್ರೆಗಳ ಮೂಲಕ ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 9

सत्त्वं सुखे संजयति रजः कर्मणि भारत । ज्ञानमावृत्य तु तमः प्रमादे संजयत्युत ॥ १४.९ ॥

ಓ ಭಾರತ, ಸತ್ತ್ವವು ಸುಖದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ; ರಜಸ್ಸು ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ತಮಸ್ಸು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ, ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪ್ರಮಾದದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 10

रजस्तमश्चाभिभूय सत्त्वं भवति भारत । रजः सत्त्वं तमश्चैव तमः सत्त्वं रजस्तथा ॥ १४.१० ॥

ಓ ಭಾರತ, ರಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ತಮಸ್ಸನ್ನು ಮೀರಿಸಿ ಸತ್ತ್ವವು ಪ್ರಬಲವಾಗುತ್ತದೆ; ರಜಸ್ಸು ಸತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ತಮಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಬಲವಾಗುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ತಮಸ್ಸು ಸತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ರಜಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಬಲವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 11

सर्वद्वारेषु देहेऽस्मिन्प्रकाश उपजायते । ज्ञानं यदा तदा विद्याद्विवृद्धं सत्त्वमित्युत ॥ १४.११ ॥

ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಕಾಶವು ಉಂಟಾಗಿ ಜ್ಞಾನವು ಪ್ರಕಟವಾದಾಗ, ಸತ್ತ್ವವು ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು—ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 12

लोभः प्रवृत्तिरारम्भः कर्मणामशमः स्पृहा । रजस्येतानि जायन्ते विवृद्धे भरतर्षभ ॥ १४.१२ ॥

ಓ ಭರತರ್ಷಭ, ಲೋಭ, ಪ್ರವೃತ್ತಿ, ಕರ್ಮಗಳ ಆರಂಭ, ಅಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಪೃಹೆ (ಆಸಕ್ತಿ)—ಇವು ರಜಸ್ಸು ವೃದ್ಧಿಯಾದಾಗ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 13

अप्रकाशोऽप्रवृत्तिश्च प्रमादो मोह एव च । तमस्येतानि जायन्ते विवृद्धे कुरुनन्दन ॥ १४.१३ ॥

ಹೇ ಕುರುನಂದನ! ತಮೋಗುಣವು ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಅಪ್ರಕಾಶ (ಬೆಳಕಿನ ಅಭಾವ), ಅಪ್ರವೃತ್ತಿ (ಕ್ರಿಯಾಹೀನತೆ), ಪ್ರಮಾದ (ಅಲಕ್ಷ್ಯ), ಮೋಹ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 14

यदा सत्त्वे प्रवृद्धे तु प्रलयं याति देहभृत् । तदोत्तमविदां लोकानमलान्प्रतिपद्यते ॥ १४.१४ ॥

ಸತ್ತ್ವವು ಪ್ರಬಲವಾಗಿರುವಾಗ ದೇಹಧಾರಿ ಪ್ರಲಯ (ಮರಣ)ವನ್ನು ಹೊಂದಿದರೆ, ಆಗ ಪರಮವನ್ನು ತಿಳಿದವರ ನಿರ್ಮಲ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 15

रजसि प्रलयं गत्वा कर्मसङ्गिषु जायते । तथा प्रलीनस्तमसि मूढयोनिषु जायते ॥ १४.१५ ॥

ರಜೋಗುಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಲಯ (ಮರಣ)ವನ್ನು ಹೊಂದಿದವನು ಕರ್ಮಾಸಕ್ತರೊಳಗೆ ಜನ್ಮಿಸುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ತಮೋಗುಣದಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದವನು ಮೂಢ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಜನ್ಮಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 16

कर्मणः सुकृतस्याहुः सात्त्विकं निर्मलं फलम् । रजसस्तु फलं दुःखमज्ञानं तमसः फलम् ॥ १४.१६ ॥

ಸತ್ಕರ್ಮದ ಫಲವು ಸಾತ್ತ್ವಿಕವೂ ನಿರ್ಮಲವೂ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ರಜೋಗುಣದ ಫಲ ದುಃಖ; ತಮೋಗುಣದ ಫಲ ಅಜ್ಞಾನ.

Verse 17

सत्त्वात्संजायते ज्ञानं रजसो लोभ एव च । प्रमादमोहौ तमसो भवतोऽज्ञानमेव च ॥ १४.१७ ॥

ಸತ್ತ್ವದಿಂದ ಜ್ಞಾನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ರಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಲೋಭ; ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಮಾದ ಮತ್ತು ಮೋಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಅಜ್ಞಾನವೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 18

ऊर्ध्वं गच्छन्ति सत्त्वस्था मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः । जघन्यगुणवृत्तिस्था अधो गच्छन्ति तामसाः ॥ १४.१८ ॥

ಸತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾದವರು ಮೇಲ್ಗೆ ಏರುತ್ತಾರೆ; ರಜೋಗುಣಿಗಳು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ; ಅತಿ ನೀಚ ಗುಣವಾದ ತಮಸ್ಸಿನ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾದವರು ಕೆಳಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 19

नान्यं गुणेभ्यः कर्तारं यदा द्रष्टानुपश्यति । गुणेभ्यश्च परं वेत्ति मद्भावं सोऽधिगच्छति ॥ १४.१९ ॥

ದ್ರಷ್ಟನು ಗುಣಗಳ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಕర్తನಿಲ್ಲವೆಂದು ಕಾಣುವಾಗ, ಮತ್ತು ಗುಣಗಳಿಗೆ ಪರವಾದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಯುವಾಗ, ಅವನು ನನ್ನ ಭಾವವನ್ನು (ನನ್ನ ಸ್ವರೂಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು) ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 20

गुणानेतानतीत्य त्रीन्देही देहसमुद्भवान् । जन्ममृत्युजरादुःखैर्विमुक्तोऽमृतमश्नुते ॥ १४.२० ॥

ದೇಹದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಈ ಮೂರು ಗುಣಗಳನ್ನು ಅತೀತನಾಗಿ, ದೇಹಿ ಜನ್ಮ–ಮರಣ–ಜರಾ ದುಃಖಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾಗಿ ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 21

अर्जुन उवाच । कैर्लिङ्गैस्त्रीन्गुणानेतानतीतो भवति प्रभो किमाचारः कथं चैतांस्त्रीन्गुणानतिवर्तते ॥ १४.२१ ॥

ಅರ್ಜುನನು ಹೇಳಿದನು: ಪ್ರಭೋ! ಈ ಮೂರು ಗುಣಗಳನ್ನು ಅತೀತನಾದವನು ಯಾವ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ? ಅವನ ಆಚಾರವೇನು? ಮತ್ತು ಅವನು ಈ ಮೂರು ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ದಾಟುತ್ತಾನೆ?

Verse 22

श्रीभगवानुवाच । प्रकाशं च प्रवृत्तिं च मोहमेव च पाण्डव न द्वेष्टि संप्रवृत्तानि न निवृत्तानि काङ्क्षति ॥ १४.२२ ॥

ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು: ಪಾಂಡವನೇ! ಪ್ರಕಾಶ, ಪ್ರವೃತ್ತಿ, ಮೋಹ—ಇವು ಉದ್ಭವಿಸಿದಾಗ ಅವನು ದ್ವೇಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅವು ನಿವೃತ್ತವಾದಾಗ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 23

उदासीनवदासीनो गुणैर्यो न विचाल्यते । गुणा वर्तन्त इत्येव योऽवतिष्ठति नेङ्गते ॥ १४.२३ ॥

ಉದಾಸೀನನಂತೆ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ, ಗುಣಗಳಿಂದ ಕದಲದವನು; ‘ಗುಣಗಳೇ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ’ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತು ಅಲುಗಾಡುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 24

समदुःखसुखः स्वस्थः समलोष्टाश्मकाञ्चनः । तुल्यप्रियाप्रियो धीरस्तुल्यनिन्दात्मसंस्तुतिः ॥ १४.२४ ॥

ದುಃಖ-ಸುಖಗಳಲ್ಲಿ ಸಮನಾಗಿ, ಆತ್ಮಸ್ಥನಾಗಿ; ಮಣ್ಣುಗಡ್ಡೆ, ಕಲ್ಲು, ಚಿನ್ನವನ್ನು ಸಮವಾಗಿ ನೋಡುವವನು; ಪ್ರಿಯ-ಅಪ್ರಿಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಮನಾದ ಧೀರನು; ನಿಂದೆ-ಸ್ತುತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಮನಾಗಿರುವವನು.

Verse 25

मानापमानयोस्तुल्यस्तुल्यो मित्रारिपक्षयोः । सर्वारम्भपरित्यागी गुणातीतः स उच्यते ॥ १४.२५ ॥

ಮಾನ-ಅಪಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಮನಾಗಿ, ಮಿತ್ರಪಕ್ಷ-ಅರಿಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಮನಾಗಿ; ಎಲ್ಲ ಸ್ವಪ್ರೇರಿತ ಆರಂಭಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದವನು—ಅವನು ಗುಣಾತೀತನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 26

मां च योऽव्यभिचारेण भक्तियोगेन सेवते । स गुणान्समतीत्यैतान्ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १४.२६ ॥

ಮತ್ತು ಅವ್ಯಭಿಚಾರಿಣಿ ಭಕ್ತಿಯೋಗದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಸೇವಿಸುವವನು—ಈ ಗುಣಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೀರಿ, ಬ್ರಹ್ಮಭಾವ (ಬ್ರಹ್ಮಭೂಯ) ಪಡೆಯಲು ಯೋಗ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 27

ब्रह्मणो हि प्रतिष्ठाहममृतस्याव्ययस्य च । शाश्वतस्य च धर्मस्य सुखस्यैकान्तिकस्य च ॥ १४.२७ ॥

ಏಕೆಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ನಾನು ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ (ಆಧಾರ); ಅಮೃತತ್ವಕ್ಕೂ ಅವ್ಯಯತ್ವಕ್ಕೂ, ಶಾಶ್ವತ ಧರ್ಮಕ್ಕೂ, ಮತ್ತು ಏಕಾಂತಿಕ (ನಿರ್ಮಿಶ್ರ) ಸುಖಕ್ಕೂ ನಾನುಲೇ ಆಧಾರನು.