Mantra 2

Sukta 142

Sanskrit (Devanagari)

आशृण्वन्तं यवं देवं यत्र त्वाच्छावदामसि । तदुच्छ्रयस्व द्यौरिव समुद्र इवैध्यक्षितः

IAST Transliteration

āśṛṇvántaṃ yávaṃ deváṃ yátra tvācchā vádāmasi | tád ucchrayásva dyáur iva samudrá iva édhy ákṣitaḥ |

English Translation (Griffith/Whitney)

The godlike Barley, hearkening, whereunto we speak to thee—there rise thou up: like heaven be lofty, like ocean wax thou, unwasting.

Translation

ದೇವಸಮಾನ ಯವ, ಕೇಳುವವನೇ, ನಾವು ನಿನ್ನನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತೇವೋ—ಅಲ್ಲೇ ನೀನು ಎತ್ತರವಾಗಿ ಏಳು. ದ್ಯೌರಿವ (ಆಕಾಶದಂತೆ) ಉನ್ನತನಾಗು; ಸಮುದ್ರದಂತೆ ಅಕ್ಷಯವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಸು, ಅವಿನಾಶಿಯಾಗಿ ಇರು.

Word by Word

• आशृण्वन्तम्: hearing, listening
• आशृण्वन्तम्: कर्म (यम्/यवं—देवम् विशेषणरूपेण)
• Type: Participle (verbal adjective)
• Root: आ-श्रु (धातु) → शृण्वत् (वर्तमान कृदन्त)

• यवम्: barley
• यवम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: यव (प्रातिपदिक)

• देवम्: the god; divine one
• देवम्: कर्म (यवम् के साथ समन्वय/अपोज़िशन)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• यत्र: where
• यत्र: अधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)

• त्वा: you (acc.)
• त्वा: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• छावदामसि: we call/invoke (you)
• छावदामसि: क्रिया (कर्तृ: वयम्)
• Type: Verb
• Root: छावद्/छावय् (धातु; वैदिक) → छावदामि

• तत्: then; that
• तत्: कर्म/सम्बन्ध (उच्छ्रयस्व इत्यस्य निर्देशः: ‘तत्’ = ‘तस्मात्/ततः’ भावः)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उच्छ्रयस्व: rise up; lift yourself
• उच्छ्रयस्व: क्रिया (आह्वान/आदेशः; कर्ता: त्वम्)
• Type: Verb
• Root: उद्-श्रि (धातु) → उच्छ्रय (आत्मनेपद)

• द्यौः: the sky
• द्यौः: उपमान (इव-सम्बन्धे)
• Type: Noun
• Root: द्यौ (प्रातिपदिक)

• इव: like
• इव: उपमान-सम्बन्धसूचक
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)

• समुद्रः: the ocean
• समुद्रः: उपमान (इव-सम्बन्धे)
• Type: Noun
• Root: समुद्र (प्रातिपदिक)

• इव: like
• इव: उपमान-सम्बन्धसूचक
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)

• एध्यक्षितः: firmly set/established in growth; well-founded (epithet)
• एध्यक्षितः: विशेषण (समुद्रस्य)
• Type: Adjective/Participle (compound-like epithet)
• Root: एधि (धातु √इध्/एध् ‘वर्धने/दीप्तौ’) + क्षित (कृदन्त, √क्षि ‘निवासे/स्थितौ’ अथवा ‘क्षि’ ‘क्षये’—वैदिक प्रयोगे ‘स्थित/निविष्ट’ अर्थः)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (Anukramaṇī attribution not supplied in input)

Devata: Yava (Barley) as deified prosperity

Chandas: Anuṣṭubh (probable)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Calling the listening deva → sudden vastness (sky/ocean) → calm assurance of akṣita continuity.","listener_experience":"Wonder at cosmic-scale abundance; settling into confidence and gratitude.","intensity":5}