Adhyaya 4
Book 5, Chapter 4 operationalizes a court-survival ethic for the rājopajīvin, treating the king’s presence as a high-risk governance environment where minor errors can cascade into catastrophic punishment. The pragmatic objective is to stabilize the king-limb of the Saptanga by reducing friction, insolence, and miscommunication inside the palace—where policy execution is most vulnerable to personality, rumor, and emotional volatility. Kautilya’s placement of these rules within the administrative books underscores that institutional power is not sustained only by revenue and armies, but by disciplined human interfaces around the sovereign. The Vijigīṣu’s conquest-capacity depends on uninterrupted command: therefore, those who serve must prefer competence over popularity, avoid performative mockery, deflect harshness away from themselves, and practice forbearance. The chapter also encodes a doctrine of “anticipatory compliance”: self-protection is the first duty, because the king’s punitive capacity extends beyond the individual to household and lineage—making prudence a systemic necessity, not a private virtue.
Sutras
Sutra 1
लोकयात्राविद् राजानमात्मद्रव्यप्रकृतिसंपन्नं प्रियहितद्वारेणाश्रयेत ॥ कZ_०५.४.०१ ॥
ಲೋಕವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ತಿಳಿದವನು, ಪ್ರಿಯವೂ ಹಿತವೂ ಆದ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ, ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಘಟಕಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾದ ರಾಜನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಬೇಕು.
Sutra 2
यं वा मन्येत यथाहमाश्रयेप्सुरेवमसौ विनयेप्सुराभिगामिकगुणयुक्तः इति द्रव्यप्रकृतिहीनमप्येनमाश्रयेत न त्वेवानात्मसंपन्नम् ॥ कZ_०५.४.०२ ॥
ಅಥವಾ ಯಾರಾದರೂ ಹೀಗೆ ಭಾವಿಸಿದರೆ—‘ನಾನು ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಬಯಸುವಂತೆ ಅವನೂ ವಿನಯ/ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ; ಅವನಲ್ಲಿ ಆಕರ್ಷಕ, ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಮೀಪಿಸಬಹುದಾದ ಗುಣಗಳಿವೆ’—ಎಂದು; ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಘಟಕಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅವನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಇಲ್ಲದವನನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಅಲ್ಲ.
Sutra 3
अनात्मवा हि नीतिशास्त्रद्वेषादनर्थ्यसंयोगाद्वा प्राप्यापि महदैश्वर्यं न भवति ॥ कZ_०५.४.०३ ॥
ಏಕೆಂದರೆ ಒಳಗಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ/ಆತ್ಮಸಂಪತ್ತು ಇಲ್ಲದವನು, ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೇಲಿನ ದ್ವೇಷದಿಂದಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಹಾನಿಕರ ಸಂಗತಿಗಳ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದಾಗಲಿ, ಮಹಾ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದರೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
Sutra 4
आत्मवति लब्धावकाशः शास्त्रानुयोगं दद्यात् ॥ कZ_०५.४.०४ ॥
ಆಂತರಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯುಳ್ಳ ರಾಜನು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದಾಗ, ಶಾಸ್ತ್ರಾಧಾರಿತ ನೀತಿ‑ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು.
Sutra 5
अविसंवादाद्द् हि स्थानस्थैर्यमवाप्नोति ॥ कZ_०५.४.०५ ॥
(ರಾಜನ ಸ್ಥಾಪಿತ ನಿಲುವು/ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ) ವಿರೋಧಿಸದೆ ಇದ್ದರೆ, ತನ್ನ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Sutra 6
मतिकर्मसु पृष्ठस्तदात्वे चायत्यां च धर्मार्थसंयुक्तं समर्थं प्रवीणवदपरिषद्भीरुः कथयेत् ॥ कZ_०५.४.०६ ॥
ನೀತಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ, ಅವನು ತಕ್ಷಣದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೂ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೂ—ಎರಡಕ್ಕೂ—ಧರ್ಮಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾದ, ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾದುದನ್ನು ಪರಿಣಿತವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಹೊರಗೆ ಮಾತನಾಡುವುದಕ್ಕೆ (ಅವಿವೇಕದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮಾತಿಗೆ) ಭಯಪಡಬಾರದು।
Sutra 7
ईप्सितः पणेत धर्मार्थानुयोगमविशिष्टेषु बलवत्संयुक्तेषु दण्डधारणं मत्संयोगे तदात्वे च दण्डधारणमिति न कुर्याः पक्षं वृत्तिं गुह्यं च मे नोपहन्याः संज्ञया च त्वां कामक्रोधदण्डनेषु वारयेयमिति ॥ कZ_०५.४.०७ ॥
ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬಯಸುವವನು ಹೀಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಬೇಕು—‘ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಚಾರಣೆ/ಪ್ರಶ್ನೆ ನಡೆಸಿರಿ; ವಿಷಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದ್ದು ಬಲವಾಗಿ ದೃಢೀಕೃತವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ದಂಡವನ್ನು ವಿಧಿಸಿರಿ; ಕೇವಲ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಸಂಬಂಧದಿಂದಲೋ ಅಥವಾ ಆ ಕ್ಷಣದ ಆವೇಶದಿಂದಲೋ ದಂಡಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸಬೇಡಿ. ನನ್ನ ಪಕ್ಷ, ಜೀವನೋಪಾಯ ಮತ್ತು ರಹಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಬೇಡಿ; ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಸಮ್ಮತಿಯಂತೆ ನಾನು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಕಾಮ ಅಥವಾ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತ ದಂಡಗಳಿಂದ ತಡೆಯುವೆನು।’
Sutra 8
आदिष्टः प्रदिष्टायां भूमावनुज्ञातः प्रविशेत् उपविशेच्च पार्श्वतः संनिकृष्टविप्रकृष्टः परासनम् ॥ कZ_०५.४.०८ ॥
ಕರೆದಾಗ ಅನುಮತಿ ದೊರಕಿದ ನಂತರವೇ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕು; ಸೂಚಿಸಿದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕು ಅಥವಾ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಮತ್ತು ರಾಜಾಸನದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ—ಅತಿಯಾಗಿ ಹತ್ತಿರವೂ ಅಲ್ಲ, ಅತಿಯಾಗಿ ದೂರವೂ ಅಲ್ಲ—ಆಸನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು।
Sutra 9
विगृह्य कथनमसभ्यमप्रत्यक्षमश्रद्धेयमनृतं च वाक्यमुच्चैरनर्मणि हासं वातष्ठीवने च शब्दवती न कुर्यात् ॥ कZ_०५.४.०९ ॥
ಅವನು ಜಗಳಗಂಟನಂತೆ ಮಾತನಾಡಬಾರದು; ಅಸಭ್ಯ, ಪರಿಶೀಲಿಸದ/ಅಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ, ನಂಬಲಾಗದ ಅಥವಾ ಸುಳ್ಳು ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಬಾರದು; ಜೋರಾಗಿ ಮಾತನಾಡಬಾರದು, ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ನಗಬಾರದು, ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಉಗುಳುವಂತಹ ಶಬ್ದಮಾಡುವ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು।
Sutra 10
मिथः कथनमन्येन जनवादे द्वन्द्वकथनम् राज्ञो वेषमुद्धतकुहकानां च रत्नातिशयप्रकाशाभ्यर्थनमेकाक्ष्योष्ठनिर्भोगं भ्रुकुटीकर्म वाक्यावक्षेपणं च ब्रुवति बलवत्संयुक्तविरोधं स्त्रीभिः स्त्रीदर्शिभिः सामन्तदूतैर्द्वेष्यपक्षावक्षिप्तानर्थ्यैश्च प्रतिसंसर्गमेकार्थचर्यां संघातं च वर्जयेत् ॥ कZ_०५.४.१० ॥
ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮಾತುಕತೆಯ ನಡುವೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬರೊಂದಿಗೆ ಗುಸುಗುಸು ಮಾತನಾಡುವುದು, ಗುಂಪು/ಜೋಡಿ (ಫ್ಯಾಕ್ಷನಲ್) ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವುದು, ರಾಜನ ವೇಷವನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವುದು, ಅಹಂಕಾರಿ ಮೋಸಗಾರರಿಂದ ‘ಶ್ರೇಷ್ಠ ರತ್ನಗಳ’ ಆಢಂಬರ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಬೇಡುವುದು, ಒಂದು ಕಣ್ಣಿನ ಇಂಗಿತ, ತುಟಿಗಳ ವಿಕೃತಿ, ಭ್ರೂಕುಟಿ, ಮತ್ತು ತಿರಸ್ಕಾರದಿಂದ ಮಧ್ಯೆ ಮಾತು ಕತ್ತರಿಸುವುದು—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಅವನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು. ಬಲಿಷ್ಠ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಕೂಟ-ಆಧಾರಿತ ವಿರೋಧವನ್ನೂ ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಮಹಿಳೆಯರು, ಮಹಿಳಾಸಕ್ತರು, ಗಡಿಭಾಗದ ಸಾಮಂತರ ದೂತರು, ಮತ್ತು ಶತ್ರುಪಕ್ಷದಿಂದ ನೆಡಲಾದ ನಿರರ್ಥಕ ಜನರೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ, ಒಂದೇ ಉದ್ದೇಶದಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಅಥವಾ ಗುಂಪು/ಕ್ಲಿಕ್ ರಚಿಸುವುದು—ಇವನ್ನೂ ವರ್ಜಿಸಬೇಕು.
Sutra 11
परार्थं देशकाले च ब्रूयाद्धर्मार्थसंहितम् ॥ कZ_०५.४.११च्द् ॥
ಇತರರ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಕೂಡ, ಸ್ಥಳ-ಕಾಲವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವಂತೆ ಮಾತನಾಡಬೇಕು।
Sutra 12
अप्रियं वा हितं ब्रूयाच्छृण्वतोऽनुमतो मिथः ॥ कZ_०५.४.१२च्द् ॥
ಅಥವಾ ಶ್ರೋತನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದಾಗ, ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ—ಅಪ್ರಿಯವಾದರೂ ಹಿತಕರವಾದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಬೇಕು.
Sutra 13
अप्रिया अपि दक्षाः स्युस्तद्भावाद् ये बहिष्कृताः ॥ कZ_०५.४.१३च्द् ॥
ಅಪ್ರಿಯರಾದರೂ ಅವರು ನಿಪುಣರಾಗಿರಬಹುದು; ಹಾಗೆಯೇ ಬಹಿಷ್ಕೃತರಾದವರು ಆ ಬಹಿಷ್ಕಾರದ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಲೇ (ಅಂತೆ) ವರ್ತಿಸಬಹುದು.
Sutra 14
अभिहास्येष्वभिहसेद्घोरहासांश्च वर्जयेत् ॥ कZ_०५.४.१४च्द् ॥
ನಗಬೇಕಾದದ್ದಕ್ಕೆ ನಗಬಹುದು; ಆದರೆ ಕಠೋರ ಅಥವಾ ಅತಿಯಾದ ನಗುವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು.
Sutra 15
तितिक्षेतात्मनश्चैव क्षमावान्पृथिवीसमः ॥ कZ_०५.४.१५च्द् ॥
ತಾನೇ ಸಹಿಸಬೇಕು; ಕ್ಷಮಾಶೀಲನಾಗಿ ಭೂಮಿಯಂತೆ (ಸ್ಥಿರವಾಗಿ, ಸಹಿಸುವಂತೆ) ಇರಬೇಕು.
Sutra 16
अग्नाविव हि संप्रोक्ता वृत्ती राजोपजीविनाम् ॥ कZ_०५.४.१६च्द् ॥
ರಾಜನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತರ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಅಗ್ನಿಯಂತೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Sutra 17
सपुत्रदारं राजा तु घातयेदर्धयेत वा ॥ कZ_०५.४.१७च्द् ॥
ರಾಜನು ಅವಲಂಬಿತನನ್ನು ಅವನ ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಹೆಂಡತಿಯೊಡನೆ ಕೊಲ್ಲಬಹುದು; ಅಥವಾ ಅವನನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿ ಶ್ರೀಮಂತನನ್ನಾಗಿಸಬಹುದು.
Frequently Asked Questions
Reduced court-internal conflict and fewer punitive disruptions; continuity of command and safer, more reliable execution of royal orders—thereby protecting administrative capacity and public stability.
Severe royal punishment up to execution (ghātayet) or mutilation/maiming (ardhayeta), with spillover harm to the official’s family (saputradāra), reflecting the high-liability nature of palace service.
Read Arthashastra in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.