Sutra 3

Devanagari script

समा स्थिराभिकाशा निरुत्खातिन्यचक्रखुरानक्षग्राहिण्यवृक्षगुल्मव्रततीस्तम्भकेदारश्वभ्रवल्मीकसिकतापङ्कभङ्गुरा दरणहीना च रथभूमिः हस्त्यश्वयोर्मनुष्याणां च समे विषमे हिता युद्धे निवेशे ॥ कZ_१०.४.०३ ॥

Transliteration

samā sthirābhikāśā nirutkhātiny acakrakhurānakṣagrāhiṇy avṛkṣagulmavratatīstambhakedāraśvabhravalmīkasikatāpaṅkabhaṅgurā daraṇahīnā ca rathabhūmiḥ hastyaśvayor manuṣyāṇāṃ ca same viṣame hitā yuddhe niveśe ca

Translation

ರಥಗಳಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಭೂಮಿ ಸಮ, ದೃಢ, ತೆರೆಯಾದ, ಸುಲಭವಾಗಿ ತೋಡಲಾಗದ, ಮತ್ತು ಚಕ್ರಗಳು, ಖುರಗಳು ಅಥವಾ ಅಕ್ಷಗಳು ಸಿಕ್ಕಿಕೊಳ್ಳದಂತಿರಬೇಕು; ಮರಗಳು, ಪೊದೆಗಳು, ಬೇಲಿ, ಕಂಬಗಳು, ಹೊಲಗಳು, ಗುಂಡಿಗಳು, ಹುಳುಗಡ್ಡೆಗಳು, ಮರಳು, ಕೆಸರು ಮತ್ತು ಕುಸಿಯುವ/ಭಂಗುರ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಬಿರುಕುಗಳಿಲ್ಲದಿರಬೇಕು. ಇಂತಹ ಭೂಮಿ ಆನೆ, ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ಮಾನವರಿಗೆ—ಸಮವಾಗಿರಲಿ ಅಸಮವಾಗಿರಲಿ—ಯುದ್ಧದಲ್ಲೂ ಶಿಬಿರ ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲೂ ಉಪಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

Word by Word

समाlevel, even

स्थिराfirm, stable

अभिकाशाwell-visible, open/clear to view

निरुत्खातिnot dug up; free from pits/dug-out spots

अन्यचक्रखुरानक्षग्राहिणीnot catching/entangling wheels, hooves, or axle-parts (i.e., not obstructive)

अवृक्षगुल्मव्रततीस्तम्भकेदारश्वभ्रवल्मीकसिकतापङ्कभङ्गुराnot made uneven/obstructed by trees, shrubs, creeper-thickets, posts, fields, pits, anthills, sand, or mud

दरणहीनाfree from cracks/fissures

चand

रथभूमिःchariot-ground; terrain suitable for chariots

हस्त्यश्वयोःof elephants and horses

मनुष्याणाम्of men (infantry)

चand

समेon level ground

विषमेon uneven ground

हिताsuitable, beneficial, fit

युद्धेin battle

निवेशेin encampment/deployment (camping, positioning troops)

Entities Mentioned

chariots

elephants

horses

infantry

FAQs

Why does Kautilya specify micro-obstacles like anthills and fissures?

Because mobility systems fail on small terrain defects; preventing breakdowns preserves tempo and reduces vulnerability during movement and camp setup.

How is this relevant beyond chariots?

The same ground qualities also support elephants, horses, and infantry—indicating an early concept of shared mobility/assembly areas.