Adhyaya 18
Book 2 operationalizes the Vijigīṣu’s power by converting administrative knowledge into repeatable production and control systems. Chapter 2.18 focuses on the armoury as a hinge between Kośa and Daṇḍa: weapons are not merely crafted but governed—through quantified labor, time-bound wages, and verifiable outputs, then preserved by disciplined storage protocols. Kautilya’s placement is strategic: before war-making, the state must ensure reliability of matériel, because defective weapons collapse deterrence and invite internal corruption. The chapter’s long taxonomic lists are not ornament; they are procurement categories enabling inventory, inspection, and accountability. By prescribing frequent relocation and ventilation/sun exposure of stores, and re-siting items harmed by heat, moisture, or worms, the text treats decay as a security risk. The Vijigīṣu thus gains readiness (ātatāyitva-prevention), fiscal efficiency (less spoilage), and coercive credibility—the practical basis of sovereignty.
Sutras
Sutra 1
कृतकर्मप्रमाणकालवेतनफलनिष्पत्तिभिः कारयेत्स्वभूमिषु च स्थापयेत् ॥ कZ_०२.१८.०१ ॥
ಮುಗಿದ ಕೆಲಸ, ಪ್ರಮಾಣ/ಮಾಪ, ಕಾಲ, ವೇತನ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಉತ್ಪಾದನೆ—ಇವುಗಳ ದಾಖಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು/ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ರಾಜ್ಯಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.
Sutra 2
स्थानपरिवर्तनमातपप्रवातप्रदानं च बहुशः कुर्यात् ॥ कZ_०२.१८.०२ ॥
ಅವನು (ಸಂಗ್ರಹದ) ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪದೇಪದೇ ಬದಲಿಸಿ, ಸೂರ್ಯಪ್ರಕಾಶ ಮತ್ತು ಗಾಳಿಚಲನವಲನವನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕು.
Sutra 3
ऊष्मोपस्नेहक्रिमिभिरुपहन्यमानमन्यथा स्थापयेत् ॥ कZ_०२.१८.०३ ॥
ಅದು ಉಷ್ಣತೆ, ತೇವ/ಎಣ್ಣೆಪದಾರ್ಥ ಅಥವಾ ಹುಳುಗಳಿಂದ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ (ಅಂದರೆ ಬೇರೆ ವಿಧಾನ/ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ) ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು.
Sutra 4
जातिरूपलक्षणप्रमाणागममूल्यनिक्षेपैश्चोपलभेत ॥ कZ_०२.१८.०४ ॥
ಅವನು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಜಾತಿ/ಪ್ರಕಾರ, ರೂಪ, ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತುಗಳು, ಪ್ರಮಾಣ (ಅಳತೆ), ಪಡೆಯುವ ಮೂಲ, ಮೌಲ್ಯ ಮತ್ತು ನಿಕ್ಷೇಪ/ಪ್ರವೇಶ ದಾಖಲೆ (ರೆಕಾರ್ಡ್)ಗಳಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು.
Sutra 5
सर्वतोभद्रजामदग्न्यबहुमुखविश्वासघातिसंघाटीयानकपर्जन्यकबाहूर्ध्वबाह्वर्धबाहूनि स्थितयन्त्राणि ॥ कZ_०२.१८.०५ ॥
ಕೆಳಗಿನವು ಸ್ಥಿರ (ಸ್ಥಾಪಿತ) ಯಂತ್ರಗಳು: ಸರ್ವತೋಭದ್ರ, ಜಾಮದಗ್ನ್ಯ, ಅಬಹುಮುಖ, ವಿಶ್ವಾಸಘಾತಿ, ಸಂಘಾಟೀ, ಯಾನಕ, ಪರ್ಜನ್ಯಕ, ಬಾಹೂರ್ಧ್ವ, ಬಾಹ್ವ ಮತ್ತು ಅರ್ಧಬಾಹು.
Sutra 6
पाञ्चालिकदेवदण्डसूकरिकामुसलयष्टिहस्तिवारकतालवृन्तमुद्गरगदास्पृक्तलाकुद्दालास्फाटिमोत्पाटिमोद्घाटिमशतघ्नित्रिशूलचक्राणि चलयन्त्राणि ॥ कZ_०२.१८.०६ ॥
ಕೆಳಗಿನವು ಚಲ (ಚಲನಶೀಲ) ಯಂತ್ರಗಳು: ಪಾಞ್ಚಾಲಿಕ, ದೇವದಂಡ, ಸೂಕರಿಕಾ, ಮುಸಲ, ಯಷ್ಟಿ, ಹಸ್ತಿವಾರಕ, ತಾಳವೃಂತ, ಮುದ್ಗರ, ಗದಾ, ಸ್ಪೃಕ್ತಲಾ, ಕುದ್ದಾಲಾ, ಸ್ಫಾಟಿಮ, ಉತ್ಪಾಟಿಮ, ಉದ್ಘಾಟಿಮ, ಅಶತಘ್ನೀ, ತ್ರಿಶೂಲ ಮತ್ತು ಚಕ್ರ.
Sutra 7
शक्तिप्रासकुन्तहाटकभिण्डिपालशूलतोमरवराहकर्णकणयकर्पणत्रासिकादीनि च हुलमुखानि ॥ कZ_०२.१८.०७ ॥
ಮತ್ತು ಹುಲಮುಖ ಆಯುಧಗಳಲ್ಲಿ: ಶಕ್ತಿ, ಪ್ರಾಸ, ಕುಂತ, ಹಾಟಕ, ಭಿಣ್ಡಿಪಾಲ, ಶೂಲ, ತೋಮರ, ವರಾಹಕರ್ಣ, ಕಣಯ, ಕರ್ಪಣ, ತ್ರಾಸಿಕಾ ಇತ್ಯಾದಿ ಸೇರಿವೆ.
Sutra 8
तालचापदारवशार्ङ्गाणि कार्मुककोदण्डद्रूणा धनूंषि ॥ कZ_०२.१८.०८ ॥
ಬಿಲ್ಲಿನ ವಿಧಗಳು—ತಾಲ, ಚಾಪದಾರು, ದಾರವ, ಶಾರ್ಙ್ಗ; ಹಾಗೆಯೇ ಕಾರ್ಮುಕ, ಕೋದಂಡ, ದ್ರೂಣ ಎಂಬ ಭೇದಗಳು।
Sutra 9
मूर्वार्कशनगवेधुवेणुस्नायूनि ज्याः ॥ कZ_०२.१८.०९ ॥
ಬಿಲ್ಲಿನ ದಾರಗಳು (ಜ್ಯಾ) ಮೂರ்வ, ಅರ್ಕ, ಶಣ, ಗವೇಧು, ಬಿದಿರು ಮತ್ತು ಸ್ನಾಯು (ನರ)ಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.
Sutra 10
वेणुशरशलाकादण्डासननाराचाश्चेषवः ॥ कZ_०२.१८.१० ॥
ಕ್ಷೇಪಣಾಸ್ತ್ರಗಳು (ಇಷವಃ)ಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದಿರು ಬಾಣಗಳು, ನಳ/ದಂಡ-ಯುಕ್ತ ಬಾಣಗಳು, ಕೀಲು-ಹೋಲುವ ಡಾರ್ಟ್ಗಳು, ದಂಡ-ಶಾಫ್ಟ್ಗಳು ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದ ಮುನೆಯ ಬಾಣಗಳು (ನಾರಾಚ) ಸೇರಿವೆ.
Sutra 11
तेषां मुखानि छेदनभेदनताडनान्यायसास्थिदारवाणि ॥ कZ_०२.१८.११ ॥
ಅವುಗಳ ಮುನೆಗಳು/ಮುಖಗಳು ಕತ್ತರಿಸಲು, ಭೇದಿಸಲು ಮತ್ತು ಹೊಡೆಯಲು ಉಪಯುಕ್ತ; ಅವು ಕಬ್ಬಿಣ, ಎಲುಬು ಅಥವಾ ಮರದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
Sutra 12
निस्त्रिंशमण्डलाग्रासियष्टयः खड्गाः ॥ कZ_०२.१८.१२ ॥
ಕತ್ತಿಗಳು (ಖಡ್ಗಗಳು) ನಿಸ್ತ್ರಿಂಶ, ಮಂಡಲಾಗ್ರ, ಅಸಿ ಮತ್ತು ಯಷ್ಟಿ ಎಂಬ ವಿಧಗಳಾಗಿವೆ.
Sutra 13
खड्गमहिषवारणविषाणदारुवेणुमूलानि त्सरवः ॥ कZ_०२.१८.१३ ॥
ಕತ್ತಿಯ ಮಡಗು/ಹೊದಿಕೆ (ತ್ಸರವಃ) ಕತ್ತಿಯ ಫಿಟಿಂಗ್ಗಳು, ಎಮ್ಮೆ ಕೊಂಬು, ಆನೆ ದಂತ, ಮರ ಮತ್ತು ಬಿದಿರು ಬೇರುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
Sutra 14
परशुकुठारपट्टसखनित्रकुद्दालक्रकचकाण्डच्छेदनाः क्षुरकल्पाः ॥ कZ_०२.१८.१४ ॥
ಕ್ಷುರ-ವರ್ಗದ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಆಯುಧಗಳು (ಕ್ಷುರಕಲ್ಪಾಃ) ಎಂದರೆ ಪರಶು (ಕೊಡಲಿ), ಕುಠಾರ (ಟಾಂಗಿ), ಪಟ್ಟಸ (ಫಲಕ-ಚಾಕು/ಬೋರ್ಡ್-ಚಾಕು), ಖನಿತ್ರ (ತೋಡುವ ಸಾಧನ/ಗದ್ದಲಿ), ಕುದ್ದಾಲ (ಕುದ್ದಲಿ), ಕ್ರಕ (ಕೊಯ್ತ), ಚಕ (ಗರಗಸ) ಮತ್ತು ಕಾಂಡಚ್ಛೇದನ (ಕೊಂಬೆ ಕತ್ತರಿಸುವ ಸಾಧನ) ಇವುಗಳು.
Sutra 15
यन्त्रगोष्पणमुष्टिपाषाणरोचनीदृषदश्चाश्मायुधानि ॥ कZ_०२.१८.१५ ॥
ಕಲ್ಲಿನ ಆಯುಧಗಳು (ಅಶ್ಮಾಯುಧಾನಿ) ಎಂದರೆ ಯಂತ್ರದಿಂದ ಎಸೆಯುವ ಕಲ್ಲುಗಳು, ಗೊಫಣೆ ಕಲ್ಲುಗಳು, ಮುಷ್ಟಿ-ಕಲ್ಲುಗಳು, ಹಾಗೂ ರೋಚನೀ-ದೃಷದದಂತಹ ಚಪ್ಪಟೆ/ಒರೆಕಲ್ಲಿನಂತಿರುವ ಕ್ಷೇಪಣ ಕಲ್ಲುಗಳು.
Sutra 16
लोहजालिकापट्टकवचसूत्रकङ्कटशिंशुमारकखड्गिधेनुकहस्तिगोचर्मखुरशृङ्गसंघातं वर्माणि ॥ कZ_०२.१८.१६ ॥
ಕವಚಗಳು/ಬಖ್ತರು (ವರ್ಮಾಣಿ) ಯಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಜಾಲಿ, ಪದರದ ಕವಚ (ಪಟ್ಟಕವಚ), ದಾರ/ಹಗ್ಗದಿಂದ ಹೊಲಿದ ಕವಚ (ಸೂತ್ರಕಂಕಟ), ಹಾಗೆಯೇ ಚರ್ಮದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕವಚಗಳು—ಮೊಸಳೆ (ಶಿಂಶುಮಾರ), ಗಂಡಮೃಗ (ಖಡ್ಗೀ), ಹಸು (ಧೇನುಕಾ), ಆನೆಚರ್ಮ—ಮತ್ತು ಖುರ-ಶೃಂಗದ ತುಂಡುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಕವಚವೂ ಸೇರಿವೆ.
Sutra 17
शिरस्त्राणकण्ठत्राणकूर्पासकञ्चुकवारवाणपट्टनागोदरिकाः पेटीचर्महस्तिकर्णतालमूलधमनिकाकपाटकिटिकाप्रतिहतबलाहकान्ताश्चावरणाणि ॥ कZ_०२.१८.१७ ॥
ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಆವರಣೆಗಳು (ಆವರಣಾಣಿ) ಯಲ್ಲಿ ಶಿರಸ್ತ್ರಾಣ (ತಲೆ ರಕ್ಷಕ), ಕಂಠತ್ರಾಣ (ಕಂಠ ರಕ್ಷಕ), ಕೂರ್ಪಾಸ (ಕಿರಾಸ್/ಬಖ್ತರ್), ಕಂಚುಕ (ಅಂಗರಖಾ/ಟ್ಯೂನಿಕ್), ವಾರವಾಣ, ಪಟ್ಟನಾಗೋದರಿಕಾ, ಪೇಟೀ, ಚರ್ಮದ ಕವಚಗಳು—ಆನೆಕಿವಿ ಚರ್ಮದಂತಹವು—ತಾಳಮೂಲ ನಾರು ಆವರಣೆಗಳು, ಧಮನಿಕಾ (ಮೂತ್ರಾಶಯ/ಚರ್ಮದ ಚೀಲ), ಕಪಾಟ-ಕಿಟಿಕಾ (ಬಲಪಡಿಸಿದ ಫಲಕ/ಪ್ಯಾನೆಲ್), ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಹತಬಲಾಹಕಾಂತಾ ಮೊದಲಾದ ದೃಢ ರಕ್ಷಕಪಟ್ಟಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.
Sutra 18
हस्तिरथवाजिनां योग्याभाण्डमालंकारिकं सम्नाहकल्पनाश्चोपकरणानि ॥ कZ_०२.१८.१८ ॥
ಆನೆಗಳು, ರಥಗಳು ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳಿಗಾಗಿ ಸೂಕ್ತ ಸಾಮಗ್ರಿ, ಸಂಗ್ರಹ, ಅಲಂಕಾರಗಳು, ಜೂ/ಹಾರ್ನೆಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಹಾಯಕ ಉಪಕರಣಗಳು (ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ).
Sutra 19
ऐन्द्रजालिकमौपनिषदिकं च कर्म ॥ कZ_०२.१८.१९ ॥
ಅವನು ಐಂದ್ರಜಾಲಿಕ (ಮಾಯಾಜಾಲ/ಮಂತ್ರವಿದ್ಯೆ) ಹಾಗೂ ಔಪನಿಷದಿಕ (ಗುಪ್ತ/ವಿಧಿ-ತಾಂತ್ರಿಕ) ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು.
Sutra 20
क्षयव्ययौ च जानीयात्कुप्यानामायुधेश्वरः ॥ कZ_०२.१८.२०च्द् ॥
ಆಯುಧಾಗಾರಾಧ್ಯಕ್ಷ (ಆಯುಧೇಶ್ವರ) ಕುಪ್ಯ (ಚಲಿಸುವ ಸಂಗ್ರಹ) ವಸ್ತುಗಳ ಕ್ಷಯ/ನಷ್ಟ ಮತ್ತು ವ್ಯಯವನ್ನೂ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
Frequently Asked Questions
Higher public safety and stability through reliable defense readiness, fewer accidents from degraded weapons, reduced fiscal leakage via standardized procurement, and sustained deterrence that prevents raids and disorder.
While this unit does not state a numeric fine, Arthashāstric practice implies graded daṇḍa: restitution for loss (damage/spoilage), fines for negligence and misreporting (nikṣepa/inventory fraud), and dismissal or harsher punishment if corruption endangers state security.