Sutra 49
Devanagari script
तारमुपशुद्धं वा अस्थितुत्थे चतुः समसीसे चतुः शुष्कतुत्थे चतुः कपाले त्रिर्गोमये द्विरेवं सप्तदशतुत्थातिक्रान्तं सैन्धविकयोज्ज्वालितम् ॥ कZ_०२.१३.४९ ॥
Transliteration
tāram upaśuddhaṃ vā asthitutthe catuḥ samasīse catuḥ śuṣkatutthe catuḥ kapāle trir gomaye dvir evaṃ saptadaśatutthātikrāntaṃ saindhavikayojjvālitam
Translation
ತಾರ (ಬೆಳ್ಳಿ), ಅಥವಾ ಭಾಗಶುದ್ಧ ಬೆಳ್ಳಿ, ಹೀಗೆ ಸಂಸ್ಕರಿಸಬೇಕು: ಅಸ್ಥಿ-ತುತ್ತದೊಂದಿಗೆ ನಾಲ್ಕು (ಸಾರಿ/ಭಾಗ), ಸಮ-ಸೀಸದೊಂದಿಗೆ ನಾಲ್ಕು, ಶುಷ್ಕ ತುತ್ತದೊಂದಿಗೆ ನಾಲ್ಕು; ನಂತರ ಕಪಾಲದಲ್ಲಿ (ಕ್ರೂಸಿಬಲ್/ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ) ಮೂರು ಬಾರಿ, ಗೋಮಯ ಇಂಧನದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ—ಹೀಗೆ ಹದಿನೇಳು ತುತ್ತ-ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಸೈಂಧವಿಕ ಯೋಗದಿಂದ ದಹಿಸಬೇಕು.
Word by Word
तारम्copper/metal ‘tāra’ (a metallic ingredient)
तारम्:
TypeNoun
Rootतार
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया
उपशुद्धम्well purified
उपशुद्धम्:
TypeParticiple
Rootशुध् (शुच्)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; उपसर्ग: उप-
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
अस्थि-तुत्थेin/with bone-tuttha (a specified preparation of tuttha)
अस्थि-तुत्थे:
TypeNoun
Rootअस्थि + तुत्थ
Formसमास (षष्ठी-तत्पुरुष/कर्मधारय-प्राय), नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, सप्तमी (लोके)
चतुःfour (parts)
चतुः:
TypeNumeral
Rootचतुर्
Formसंख्यावाचक (अव्ययीभाव-प्रयोगवत्), ‘four (parts/measures)’
समासीसेin/with processed lead
समासीसे:
TypeNoun
Rootसम + सीस
Formसमास (उपपद-तत्पुरुष), नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, सप्तमी (लोके)
चतुःfour (parts)
चतुः:
TypeNumeral
Rootचतुर्
Formसंख्यावाचक अव्यय, ‘four (parts)’
शुष्क-तुत्थेin/with dry tuttha
शुष्क-तुत्थे:
TypeNoun
Rootशुष्क + तुत्थ
Formसमास (कर्मधारय), नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, सप्तमी (लोके)
चतुःfour (parts)
चतुः:
TypeNumeral
Rootचतुर्
Formसंख्यावाचक अव्यय, ‘four (parts)’
कपालेin a potsherd/earthen vessel
कपाले:
TypeNoun
Rootकपाल
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, सप्तमी (लोके)
त्रिःthrice / threefold
त्रिः:
TypeNumeral/Adverb
Rootत्रिस्
Formअव्यय, ‘three times/threefold’
गोमयेin/with cow-dung
गोमये:
TypeNoun
Rootगोमय
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, सप्तमी (लोके)
द्विःtwice / twofold
द्विः:
TypeNumeral/Adverb
Rootद्विस्
Formअव्यय, ‘twice/twofold’
एवम्thus / in this manner
एवम्:
TypeAdverb
Rootएवम्
Formअव्यय, प्रकारवाचक
सप्तदश-तुत्थ-अतिक्रान्तम्exceeding seventeen (measures) of tuttha
सप्तदश-तुत्थ-अतिक्रान्तम्:
TypeAdjectival Participle (compound)
Rootसप्तदश + तुत्थ + अति + क्रम्
Formसमास (संख्यापूर्वपद + तत्पुरुष; ‘tuttha’ as measure/standard), भूतकृदन्त (क्त) ‘अतिक्रान्त’, नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; ‘(quantity) exceeding seventeen (units) of tuttha’
सैन्धविकयाwith saindhavikā (a saline/rock-salt additive)
सैन्धविकया:
TypeNoun (instrumental)
Rootसैन्धविक
Formस्त्रीलिङ्ग, एकवचन, तृतीया
उज्ज्वालितम्kindled/ignited; heated to glow
उज्ज्वालितम्:
TypeParticiple
Rootउद् + ज्वल्
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; उपसर्ग: उद्-
Entities Mentioned
T
tāra (silver)S
sīsa (lead)T
tuttha (processing agent)K
kapāla (crucible)G
gomaya (cow-dung fuel)S
saindhavikaFAQs
Counted steps make the process inspectable and enforceable—officials can verify compliance and assign liability for deviations.