Adhyaya 6

Verse 1

ः बभञ्ज तद्दृढं धनुरिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः तदा इति ख, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः भरतोथागात् इति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः अथ षष्ठो ऽध्यायः श्रीरामावतारवर्णनं नारद उवाच भरते ऽथ गते रामः पित्रादीनभ्यपूजयत् राजा दशरथो रामम् उवाच शृणु राघव

“ಅವನು ಆ ದೃಢ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಮುರಿದನು”—ಇದು ಗುರುತಿಸಲಾದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯ ಪಾಠ; ಇತರ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ “ತದಾ” ಎಂದು, ಕೆಲವಲ್ಲಿ “ಅಥ ಭರತನು ಬಂದನು” ಎಂದು ಪಾಠಭೇದವಿದೆ. ಈಗ ಆರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ—‘ಶ್ರೀರಾಮಾವತಾರವರ್ಣನ’ ಆರಂಭ. ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು: ಭರತನು ಹೋದ ನಂತರ ರಾಮನು ತಂದೆ ಮೊದಲಾದ ಹಿರಿಯರನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದನು. ರಾಜ ದಶರಥನು ರಾಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: “ಕೇಳು, ಹೇ ರಾಘವ।”

Verse 2

गुणानुरागाद्राज्ये त्वं प्रजाभिरभिषेचितः मनसाहं प्रभाते ते यौवराज्यं ददामि ह

ನಿನ್ನ ಗುಣಗಳ ಮೇಲಿನ ಅನುರಾಗದಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳು ನಿನ್ನನ್ನು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಅಭಿಷೇಕಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ದೃಢನಿಶ್ಚಯದಿಂದ ಪ್ರಭಾತದಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಯುವರಾಜ್ಯಪದವನ್ನು ನೀಡುತ್ತೇನೆ.

Verse 3

रात्रौ त्वं सीतया सार्धं संयतः सुव्रतो भव राज्ञश् च मन्त्रिणश्चाष्टौ सवसिष्ठास् तथाब्रुवन्

“ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನೀನು ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯಮದಿಂದಿದ್ದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸು.” ಎಂದು ರಾಜನು ಮತ್ತು ಎಂಟು ಮಂತ್ರಿಗಳು ವಸಿಷ್ಠನೊಂದಿಗೆ ಹೇಳಿದರು.

Verse 4

सृष्टिर्जयन्तो विजयः सिद्धार्थो राष्ट्रवर्धनः अशोको धर्मपालश् च सुमन्त्रः सवसिष्ठकः

ಸೃಷ್ಟಿ, ಜಯಂತ, ವಿಜಯ, ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ, ರಾಷ್ಟ್ರವರ್ಧನ, ಅಶೋಕ, ಧರ್ಮಪಾಲ, ಸುಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ವಸಿಷ್ಠಸಹಿತ—ಇವು ರಾಜಕೀಯ ನಾಮಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

Verse 5

पित्रादिवचनं श्रुत्वा तथेत्युक्त्वा स राघवः स्थितो देवार्चनं कृत्वा कौशल्यायै निवेद्य तत्

ಪಿತೃಾದಿಗಳ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಘವನು “ತಥಾಸ್ತು” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಸ್ಥಿರಚಿತ್ತನಾಗಿ ನಿಂತನು. ದೇವಾರ್ಚನೆ ಮಾಡಿ ಆ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೌಶಲ್ಯೆಗೆ ನಿವೇದಿಸಿದನು.

Verse 6

राजोवाच वसिष्ठादीन् रामराज्याभिषेचने सम्भारान् सम्भवन्तु स्म इत्य् उक्त्वा कैकेयीङ्गतः

ರಾಜನು ವಸಿಷ್ಠಾದಿಗಳಿಗೆ—“ರಾಮರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಸಂಭಾರಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗಲಿ” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ನಂತರ ಕೈಕೇಯಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು.

Verse 7

अयोध्यालङ्कृतिं दृष्ट्वा ज्ञात्वा रामाभिषेचनं भविष्यतीत्याचचक्षे कैकेयीं मन्थरा सखी

ಅಯೋಧ್ಯೆ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಮನ ಅಭಿಷೇಕವು ನಡೆಯಲಿದೆಯೆಂದು ತಿಳಿದು, ಸಖಿ ಮಂಥರೆ ಆ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕೈಕೇಯಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದಳು.

Verse 8

पादौ गृहीत्वा रामेण कर्षिता सापराधतः तेन वैरेण सा राम- वनवासञ्च काङ्क्षति

ರಾಮನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅಪರಾಧಿಣಿಯಾದ ಆಕೆ ರಾಮನಿಂದ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲ್ಪಟ್ಟಳು; ಆ ವೈರವಶದಿಂದಲೇ ಆಕೆ ರಾಮನ ವನವಾಸವನ್ನೂ ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ.

Verse 9

कैकेयि त्वं समुत्तिष्ठ रामराज्याभिषेचनं मरणं तव पुत्रस्य मम ते नात्र संशयः

ಕೈಕೇಯಿ, ನೀನು ತಕ್ಷಣ ಎದ್ದೇಳು; ರಾಮನ ರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕ ನಡೆದರೆ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನ ಮರಣ ನಿಶ್ಚಿತ—ಇದರಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

Verse 10

राज्यवर्धन इति ख, ग, घ चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः सुमन्त्रश् च वशिष्ठक इति ख, ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकचतुष्टयपाठः मन्थरासती इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः मन्थरा सतीमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः कब्जयोक्तञ्च तच् छ्रुत्वा एकमाभरणं ददौ उवाच मे यथा रामस् तथा मे भरतः सुतः

‘ರಾಜ್ಯವರ್ಧನ’—ಇದು ಖ, ಗ, ಘ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾದ ಮೂರು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ಪಾಠ. ‘ಮತ್ತು ಸುಮಂತ್ರ ಹಾಗೂ ವಶಿಷ್ಠಕ’—ಇದು ಖ, ಗ, ಘ, ಙ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾದ ನಾಲ್ಕು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ಪಾಠ. ‘ಮಂಥರಾ-ಸತೀ’—ಇದು ಖ, ಙ ಗುರುತಿಸಲಾದ ಎರಡು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ಪಾಠ; ‘ಮಂಥರಾ, ಸತೀ ಸ್ತ್ರೀ’—ಇದು ಗ ಗುರುತಿಸಲಾದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯ ಪಾಠ. ಕುಬ್ಜೆಯ ಮಾತು ಕೇಳಿ ಅವಳು ಒಂದು ಆಭರಣವನ್ನು ನೀಡಿ ಹೇಳಿದಳು—“ನನಗೆ ರಾಮನಂತೆ, ಹಾಗೆಯೇ ನನ್ನ ಮಗ ಭರತನು।”

Verse 11

उपायन्तु न पश्यामि भरतो येन राज्यभाक् कैकेयीमब्रवीत् क्रुद्धा हारं त्यक्त्वाथ मन्थरा

“ಭರತನು ರಾಜ್ಯಭಾಗಿಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಉಪಾಯ ನನಗೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.” ಎಂದು ಕೋಪಗೊಂಡ ಮಂಥರಾ ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಹೇಳಿ, ತನ್ನ ಹಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದಳು.

Verse 12

बालिशे रक्ष भरतम् आत्मानं माञ्च राघवात् भविता राघवो राजा राघवस्य ततः सुतः

ಓ ಮೂಢೆಯೇ, ಭರತನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು; ನಿನ್ನನ್ನೂ ನನ್ನನ್ನೂ ರಾಘವನಿಂದ ಕಾಪಾಡು—ರಾಘವನಿಗೆ ವಿರೋಧವಾಗಿ ನಡೆಯಬೇಡ. ರಾಘವನು ರಾಜನಾಗುವನು; ನಂತರ ರಾಘವನ ಪುತ್ರ (ರಾಜನಾಗುವನು).

Verse 13

राजवंशस्तु कैकेयि भरतात् परिहास्यते देवासुरे पुरा युद्धे शम्बरेण हताः सुराः

ಆದರೆ, ಓ ಕೈಕೇಯಿ, ಭರತನಿಂದ ಈ ರಾಜವಂಶವು ಪರಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಪುರಾತನದಲ್ಲಿ ದೇವ-ಅಸುರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶಂಬರನು ದೇವರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ್ದನು.

Verse 14

रात्रौ भर्ता गतस्तत्र रक्षितो विद्यया त्वया वरद्वयन्तदा प्रादाद् याचेदानीं नृपञ्च तत्

ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಪತಿ ಅಲ್ಲಿ ಹೋದನು; ನೀನು ನೀಡಿದ ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಅವನು ರಕ್ಷಿತನಾದನು. ಆಗ ಅವನು ಎರಡು ವರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು; ಈಗ ರಾಜನೂ ತಾನು ಬಯಸಿದುದನ್ನು ಅದೇ ರೀತಿ ಯಾಚಿಸಲಿ.

Verse 15

रामस्य च वनेवासं नव वर्षाणि पञ्च च यौवराज्यञ्च भरते तदिदानीं प्रदास्यति

ಇದೀಗ ಅವನು ರಾಮನಿಗೆ ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ವನವಾಸವನ್ನು ವಿಧಿಸಿ, ಅದೇ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಭರತನಿಗೆ ಯುವರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದಾನಮಾಡುವನು।

Verse 16

प्रोत्साहिता कुब्जया सा अनर्थे चार्थदर्शिनी उवाच सदुपायं मे कच्चित्तं कारयिष्यति

ಕುಬ್ಜೆಯ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಉತ್ತೇಜಿತಳಾದ ಆಕೆ—ಅನರ್ಥಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ ಲಾಭವನ್ನು ಅರಿಯುವವಳಾಗಿ—ಹೇಳಿದಳು: “ಸದುಪಾಯದಿಂದ ನನ್ನ ಈ ಯೋಚನೆಯನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ನೆರವೇರಿಸುವರೇ?”

Verse 17

क्रोधागारं प्रविष्टाथ पतिता भुवि मूर्छिता द्विजादीनर्चयित्वाथ राजा दशरथस्तदा

ನಂತರ ಆಕೆ ಕ್ರೋಧಾಗಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದು ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಳಾಗಿ ಮಲಗಿದ್ದಳು. ಆಗ ರಾಜ ದಶರಥನು ದ್ವಿಜಾದಿಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ (ಅಲ್ಲಿ) ಬಂದನು।

Verse 18

ददर्श केकयीं रुष्टाम् उवाच कथमीदृशी रोगार्ता किं भयोद्विग्ना किमिच्छसि करोमि तत्

ಅವನು ಕೋಪಗೊಂಡ ಕೈಕೇಯಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಹೇಳಿದನು: “ನೀನು ಹೀಗೆ ಏಕೆ? ರೋಗಪೀಡಿತಳಾ, ಅಥವಾ ಯಾವುದೋ ಭಯದಿಂದ ಉದ್ವಿಗ್ನಳಾ? ನಿನಗೆ ಏನು ಬೇಕು? ಅದನ್ನು ನಾನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ।”

Verse 19

येन रामेण हि विना न जीवामि मुहूर्तकम् शपामि तेन कुर्यां वै वाञ्छितं तव सुन्दरि

ಯಾವ ರಾಮನಿಲ್ಲದೆ ನಾನು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರವೂ ಬದುಕಲಾರೆನೋ, ಅವನ ಮೇಲೆ ಶಪಥ—ಹೇ ಸುಂದರಿ, ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛಿತ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ನಾನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸುವೆನು।

Verse 20

सत्यं ब्रूहीति सोवाच नृपं मह्यं ददासि चेत् वरद्वयं पूर्वदत्तं सत्यात् त्वं देहि मे नृप

ಅವನು ಹೇಳಿದನು—“ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳು. ನೀನು ನನಗೆ ರಾಜನನ್ನು ನೀಡುವೆಯಾದರೆ, ಓ ನೃಪ, ಸತ್ಯಾನುಸಾರ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ದತ್ತವಾದ ಎರಡು ವರಗಳನ್ನು ನನಗೆ ಕೊಡು.”

Verse 21

चतुर्दशसमा रामो वने वसतु संयतः कथितमिति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः सम्भारैर् एभिरद्यैव भरतोत्राभिषेच्यताम्

“ಸಂಯತನಾದ ರಾಮನು ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ವನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲಿ”—ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ (ಖ, ಙ ಗುರುತಿಸಿದ ಪ್ರತಿಗಳ ಪಾಠ). “ಮತ್ತು ಈ ಅಭಿಷೇಕ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಂದಲೇ ಇಂದು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಭರತನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಲಿ.”

Verse 22

विषं पीत्वा मरिष्यामि दास्यसि त्वं न चेन्नृप तच् छ्रुत्वा मूर्छितो भूमौ वज्राहत इवापतत्

“ವಿಷವನ್ನು ಕುಡಿದು ನಾನು ಸಾಯುವೆನು—ನೀನು ಕೊಡದಿದ್ದರೆ, ಓ ನೃಪ.” ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನು ಮೂರ್ಚ್ಛಿತನಾಗಿ, ವಜ್ರಾಹತನು ಎಂಬಂತೆ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದನು.

Verse 23

मुहूर्ताच्चेतनां प्राप्य कैकेयीमिदमब्रवीत् किं कृतं तव रामेण मया वा पापनिश् चये

ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿನ ಬಳಿಕ ಚೇತನೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಅವನು ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ಪಾಪನಿಶ್ಚಯವತೀ, ರಾಮನಿಂದಲೋ ನನ್ನಿಂದಲೋ ನಿನಗೆ ಏನು ಅಪಕಾರವಾಗಿದೆ?”

Verse 24

यन्मामेवं ब्रवीषि त्वं सर्वलोकाप्रियङ्करि केवलं त्वत्प्रियं कृत्वा भविष्यामि सुनिन्दितः

ನೀನು ನನಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿರುವೆ, ಓ ಸರ್ವಲೋಕಾಪ್ರಿಯಕರಿ—ನಾನು ಕೇವಲ ನಿನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದುದನ್ನೇ ಮಾಡಿದರೆ, ನಾನು ಅತ್ಯಂತ ನಿಂದಿತನಾಗುವೆನು.

Verse 25

या त्वं भार्या कालरात्री भरतो नेदृशः सुतः प्रशाधि विधवा राज्यं मृते मयि गते सुते

ನೀನು ನನ್ನ ಪತ್ನಿ ಕಾಲರಾತ್ರಿಯಂತೆ; ಭರತನು ಅಂಥ ಮಗನಲ್ಲ. ನಾನು ಸತ್ತ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಮಗನು ಹೊರಟ ಮೇಲೆ, ವಿಧವೆಯಂತೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳು.

Verse 26

सत्यपाशनिबद्धस्तु राममाहूय चाब्रवीत् कैकेय्या वञ्चितो राम राज्यं कुरु निगृह्य माम्

ಆದರೆ ಸತ್ಯಪಾಶದಿಂದ ಬಂಧಿತನಾಗಿ ಅವನು ರಾಮನನ್ನು ಕರೆದು ಹೇಳಿದನು— “ರಾಮ, ಕೈಕೇಯಿ ನನ್ನನ್ನು ವಂಚಿಸಿದೆ; ನನ್ನನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು.”

Verse 27

त्वया वने तु वस्तव्यं कैकेयीभरतो नृपः पितरञ्चैव कैकेयीं नमस्कृत्य प्रदक्षिणं

‘ನೀನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಬೇಕು. ಓ ನೃಪ, ಭರತನು—ಕೈಕೇಯಿಯೊಂದಿಗೆ—ತಂದೆಯಿಗೂ ಕೈಕೇಯಿಗೂ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಗೌರವದಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಬೇಕು.’

Verse 28

कृत्वा नत्वा च कौशल्यां समाश्वस्य सलक्ष्मणः सीतया भार्यया सार्धं सरथः ससुमन्त्रकः

ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಕೌಶಲ್ಯೆಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಅವಳಿಗೆ ಧೈರ್ಯವನ್ನಿತ್ತನು; ನಂತರ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ, ಪತ್ನಿ ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ, ರಥ ಮತ್ತು ಸುಮಂತ್ರನೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟನು.

Verse 29

दत्वा दानानि विप्रेभ्यो दीनानाथेभ्य एव सः मातृभिश् चैव विप्राद्यैः शोकार्तैर् निर्गतः पुरात्

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಹಾಗೂ ದೀನ-ಅನಾಥರಿಗೆ ದಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, ತಾಯಂದಿರೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿ ಶೋಕಪೀಡಿತರೊಂದಿಗೆ ಅವನು ನಗರದಿಂದ ಹೊರಟನು.

Verse 30

उषित्वा तमसातीरे रात्रौ पौरान् विहाय च प्रभाते तमपश्यन्तो ऽयोध्यां ते पुनरागताः

ತಮಸಾ ನದೀತೀರದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಕಳೆದು, ಪಟ್ಟಣವಾಸಿಗಳನ್ನು ಹಿಂದೆ ಬಿಟ್ಟು, ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಕಾಣದೆ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಮರಳಿದರು।

Verse 31

रुदन् राजापि कौशल्या- गृहमागात् सुदुःखितः पौरा जना स्त्रियः सर्वा रुरुदू राजयोषितः

ರಾಜನೂ ಅಳುತ್ತಾ, ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ, ಕೌಶಲ್ಯೆಯ ಗೃಹಕ್ಕೆ ಹೋದನು; ಪಟ್ಟಣದ ಎಲ್ಲ ಸ್ತ್ರೀಯರೂ ಹಾಗೂ ರಾಜಮಹಿಳೆಯರೂ ಅತ್ತರು।

Verse 32

रामो रथस्थश्चीराढ्यः शृङ्गवेरपुरं ययौ गुहेन पूजितस्तत्र इङ्गुदीमूलमाश्रितः

ರಥದಲ್ಲಿದ್ದ, ಚೀರವಸ್ತ್ರಧಾರಿಯಾದ ರಾಮನು ಶೃಂಗವೇರಪುರಕ್ಕೆ ಹೋದನು; ಅಲ್ಲಿ ಗುಹನು ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಸತ್ಕರಿಸಿದನು, ಅವನು ಇಂಗುದೀ ಮರದ ಬೇರು ಬಳಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದನು।

Verse 33

न त्वं भार्या इति ग, घ, छ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः संश्रित इति ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः लक्ष्मणः स गुहो रात्रौ चक्रतुर्जागरं हि तौ सुमन्त्रं सरथं त्यक्त्वा प्रातर् नावाथ जाह्नवीं

‘ನೀನು (ನನ್ನ) ಪತ್ನಿಯಲ್ಲ’—ಇದು ಗ, ಘ, ಛ-ಚಿಹ್ನಿತ ಮೂರು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ಪಾಠ; ಮತ್ತು ‘ಸಂಶ್ರಿತ (ಶರಣ ಪಡೆದ)’—ಇದು ಗ, ಘ-ಚಿಹ್ನಿತ ಎರಡು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ಪಾಠ. ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮತ್ತು ಗುಹರು ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಿದರು; ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸುಮಂತ್ರನನ್ನು ರಥದೊಡನೆ ಬಿಟ್ಟು, ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಜಾಹ್ನವೀ (ಗಂಗೆ)ಯನ್ನು ದಾಟಿದರು।

Verse 34

रामलक्ष्मणसीताश् च तीर्णा आपुः प्रयागकम् भरद्वाजं नमस्कृत्य चित्रकूटं गिरिं ययुः

ರಾಮ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮತ್ತು ಸೀತೆಯರು ದಾಟಿ ಪ್ರಯಾಗವನ್ನು ತಲುಪಿದರು; ಭರದ್ವಾಜರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಚಿತ್ರಕೂಟ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋದರು।

Verse 35

वास्तुपूजान्ततः कृत्वा स्थिता मन्दाकिनीतटे सीतायै दर्शयामास चित्रकूटञ्च राघवः

ವಾಸ್ತುಪೂಜೆಯನ್ನು ವಿಧಿವಿಧಾನವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿ, ಮಂದಾಕಿನೀ ತೀರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದ ರಾಘವನು ಸೀತೆಗೆ ಚಿತ್ರಕೂಟ ಪರ್ವತವನ್ನೂ ತೋರಿಸಿದನು।

Verse 36

नखैर् विदारयन्तन्तां काकन्तच्चक्षुराक्षिपत् ऐषिकास्त्रेण शरणं प्राप्तो देवान् विहायसः

ಅವರು ನಖಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಹರಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಒಂದು ಕಾಗೆ ಅವನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹೊಡೆದಿತು. ನಂತರ ಐಷಿಕಾಸ್ತ್ರದ ಮೂಲಕ ಅವನು ಆಕಾಶಸ್ಥ ದೇವರ ಶರಣನ್ನು ಪಡೆದನು।

Verse 37

रामे वनं गते राजा षष्ठे ऽह्नि निशि चाब्रवीत् कौशल्यां स कथां पौर्वां यदज्ञानद्धतः पुरा

ರಾಮನು ವನಕ್ಕೆ ಹೋದ ನಂತರ, ಆರನೇ ದಿನದ ರಾತ್ರಿ ರಾಜನು ಕೌಶಲ್ಯೆಗೆ ತಾನು ಹಿಂದೆ ಅಜ್ಞಾನವಶದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಆ ಪುರಾತನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದನು।

Verse 38

कौमारे शरयूतीरे यज्ञदत्तकुमारकः शब्दभेदाच्च कुम्भेन शब्दं कुर्वंश् च तत्पिता

ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಶರಯೂ ತೀರದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞದತ್ತನೆಂಬ ಬಾಲಕನು ಶಬ್ದಭೇದದ (ಭ್ರಮದ) ಕಾರಣದಿಂದ ಕುಂಭದಿಂದ ಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು; ಅವನ ತಂದೆಯೂ ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದನು।

Verse 39

शशाप विलपन्मात्रा शोकं कृत्वा रुदन्मुहुः पुत्रं विना मरिष्यावस् त्वं च शोकान्मरिष्यसि

ಆಗ ತಾಯಿ ವಿಲಪಿಸುತ್ತಾ, ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ, ಮರುಮರು ಅಳುತ್ತಾ ಶಾಪವಿಟ್ಟಳು—“ಪುತ್ರನಿಲ್ಲದೆ ನಾನು ಸಾಯುವೆ; ನೀನೂ ಶೋಕದಿಂದ ಸಾಯುವೆ।”

Verse 40

पुत्रं विना स्मरन् शोकात् कौशल्ये मरणं मम कथामुक्त्वाथ हा रामम् उक्त्वा राजा दिवङ्गतः

ಪುತ್ರವಿಯೋಗವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಶೋಕದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾದ ರಾಜನು ಕೌಶಲ್ಯೆಗೆ—“ನನ್ನ ಮರಣವು ಈಗ ನಿಶ್ಚಿತ” ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಹಾಗೆ ಹೇಳಿ “ಹಾ ರಾಮ!” ಎಂದು ಅಳುತ್ತಾ ರಾಜನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು.

Verse 41

सुप्तं मत्त्वाथ कौशल्या सुप्ता शोकार्तमेव सा सुप्रभाते गायनाश् च सूतमागधवन्दिनः

ನಂತರ ಕೌಶಲ್ಯೆ ಅವನು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ತಾನೂ ಶೋಕದಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾಗಿ ಮಲಗಿದಳು. ಪ್ರಭಾತದಲ್ಲಿ ಸೂತರು, ಮಾಘಧರು, ವಂದಿನರು ಮೊದಲಾದ ಗಾಯಕರು ಸ್ತುತಿಗಾನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು.

Verse 42

प्रबोधका बोधयन्ति न च बुध्यत्यसौ मृतः कौशल्या तं मृतं ज्ञात्वा हा हतास्मीति चाब्रवीत्

ಎಬ್ಬಿಸುವವರು ಅವನನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರು; ಆದರೆ ಅವನು ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ—ಅವನು ಮೃತನಾಗಿದ್ದ. ಕೌಶಲ್ಯೆ ಅವನು ಸತ್ತಿದ್ದಾನೆಂದು ತಿಳಿದು “ಹಾ! ನಾನು ನಾಶವಾಯಿತು” ಎಂದು ಅತ್ತಳು.

Verse 43

नरा नार्यो ऽथ रुरुदुर् आनीतो भरतस्तदा वशिष्ठाद्यैः सशत्रुघ्नः शीघ्रं राजगृहात्पुरीम्

ನಂತರ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರು ಎಲ್ಲರೂ ಜೋರಾಗಿ ಅತ್ತರು. ಆ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ವಶಿಷ್ಠ ಮೊದಲಾದ ಹಿರಿಯರು ಶತ್ರುಘ್ನನೊಡನೆ ಭರತನನ್ನು ರಾಜಭವನದಿಂದ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ನಗರಕ್ಕೆ ಕರೆತಂದರು.

Verse 44

पूर्वामिति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः नृप इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः चापतदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः दृष्ट्वा सशोकां कैकेयीं निन्दयामास दुःखितः अकीर्तिः पातिता मूर्ध्नि कौशल्यां स प्रशस्य च

ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಕೈಕೇಯಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನು ದುಃಖದಿಂದ ಅವಳನ್ನು ನಿಂದಿಸಿದನು; ಮತ್ತು ತನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಅಪಕೀರ್ತಿ ಬಿದ್ದಂತೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಕೌಶಲ್ಯೆಯನ್ನೂ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದನು.

Verse 45

पितरन्तैलद्रोणिस्थं संस्कृत्य सरयूतटे वशिष्ठाद्यैर् जनैर् उक्तो राज्यं कुर्विति सो ऽब्रवीत्

ಸರಯೂ ತಟದಲ್ಲಿ ತೆಲದ್ರೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾದ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಅಂತ್ಯೇಷ್ಠಿ-ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿ, ವಶಿಷ್ಠಾದಿ ಜನರ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಅವನು ಹೇಳಿದನು— “ನಾನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳುವೆನು।”

Verse 46

व्रजामि राममानेतुं रामो राजा मतो बली शृङ्गवेरं प्रयागञ्च भरद्वाजेन भोजितः

“ನಾನು ರಾಮನನ್ನು ಕರೆತರುವುದಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ; ರಾಮನು ಬಲಿಷ್ಠ ರಾಜನೆಂದು ಪರಿಗಣಿತನು।” ಅವನು ಶೃಂಗವೇರಪುರ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಭರದ್ವಾಜರಿಂದ ಆತಿಥ್ಯ-ಭೋಜನ ಪಡೆದನು।

Verse 47

नमस्कृत्य भरद्वाजं रामं लक्ष्मणमागतः पिता स्वर्गं गतो राम अयोध्यायां नृपो भव

ಭರದ್ವಾಜರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಅವನು ರಾಮ-ಲಕ್ಷ್ಮಣರ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಹೇಳಿದನು— “ಹೇ ರಾಮ, ನಿನ್ನ ತಂದೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ್ದಾರೆ; ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜನಾಗು।”

Verse 48

अहं वनं प्रयास्यामि त्वदादेशप्रतीक्षकः रामः श्रुत्वा जलं दत्वा गृहीत्वा पादुके व्रज

“ನಾನು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಡುತ್ತೇನೆ, ನಿನ್ನ ಆದೇಶವನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಾ. ಹೇ ರಾಮ, ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ವಿದಾಯಜಲವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಪಾದುಕೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗು।”

Verse 49

राज्यायाहन्नयास्यामि सत्याच्चीरजटाधरः रामोक्तो भरतश्चायान् नन्दिग्रामे स्थितो बली त्यक्त्वायोध्यां पादुके ते पूज्य राज्यमपालयत्

ಚೀರವಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಜಟಾಧಾರಿಯಾದ ರಾಮನು ಹೇಳಿದನು— “ಸತ್ಯರಕ್ಷಣಾರ್ಥವಾಗಿ ರಾಜ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಮರಳಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ।” ರಾಮನ ಈ ವಚನದಿಂದ ಉಪದೇಶಿತನಾದ ಬಲಿಷ್ಠ ಭರತನು ನಂದಿಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಆ ಪಾದುಕைகளை ಪೂಜಿಸಿ ರಾಮನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದನು।