Adhyaya 3

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये मत्स्यावतारो नाम द्वितीयो ऽध्यायः अथ तृतीयो ऽध्यायः कूर्मावतारवर्णनं अग्निर् उवाच वक्ष्ये कूर्मावतारञ्च श्रुत्वा पापप्रणाशनम् पुरा देवासुरे युद्धे दैत्यैर् देवाः पराजिताः

ಇಂತೆ ಆದಿಮಹಾಪುರಾಣವಾದ ಅಗ್ನಿಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ಮತ್ಸ್ಯಾವತಾರ’ ಎಂಬ ಎರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ ಮೂರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ—‘ಕೂರ್ಮಾವತಾರದ ವರ್ಣನೆ’ ಆರಂಭ. ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದರು—ಪಾಪನಾಶಕರವಾದ ಕೂರ್ಮಾವತಾರವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅದನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಪಾಪಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವಾಸುರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೈತ್ಯರು ದೇವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು.

Verse 2

दुर्वाससश् च शापेन निश्रीकाश्चाभवंस्तदा स्तुत्वा क्षीराब्धिगं विष्णुम् ऊचुः पालय चासुरात्

ಆಗ ದುರ್ವಾಸರ ಶಾಪದಿಂದ ಅವರು ಶ್ರೀ (ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಕಾಂತಿ) ಯಿಂದ ವಂಚಿತರಾದರು. ಕ್ಷೀರಸಾಗರನಿವಾಸಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಅವರು ಹೇಳಿದರು—“ಅಸುರರಿಂದಲೂ ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು.”

Verse 3

ब्रह्मादिकान् हरिः प्राह सन्धिं कुर्वन्तु चासुरैः क्षीराब्धिमथनार्थं हि अमृतार्थं श्रिये ऽसुराः

ಹರಿಯು ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವರಿಗೆ ಹೇಳಿದರು—“ಅಸುರರೊಂದಿಗೆ ಸಂಧಿ ಮಾಡಿರಿ; ಏಕೆಂದರೆ ಕ್ಷೀರಸಾಗರ ಮಥನ ಮಾಡಬೇಕಿದೆ. ಅಮೃತಾರ್ಥವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀ (ಲಕ್ಷ್ಮೀ) ಪಡೆಯಲು ಅಸುರರೂ ಅದರಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವರು.”

Verse 4

अरयो ऽपि हि सन्धेयाः सति कार्यार्थगौरवे युष्मानमृतभाजो हि कारयामि न दानवान्

ಕಾರ್ಯದ ಗಂಭೀರತೆ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ಶತ್ರುಗಳೊಂದಿಗೂ ಸಂಧಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ನಿಮಗೆ ಅಮೃತದ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತೇನೆ; ದಾನವರಿಗಲ್ಲ.

Verse 5

तकपाठः संश्रुतं पापनाशनमिति ख, ग, घ चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः सुरा क्षीराब्धिगमिति ग, घ, चिह्नितपुस्त्कद्वयपाठः सन्धिं कुरुत चासुररिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः भाजो हि करिष्यामि इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः मन्थानं मन्दरं कृत्वा नेत्रं कृत्वा तु वासुकिम् क्षीराब्धिं मत्सहायेन निर्मथध्वमतन्द्रिताः

ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಠಭೇದಗಳು ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ನಂತರ ಆಜ್ಞೆ ನೀಡಲಾಯಿತು—“ಮಂದರ ಪರ್ವತವನ್ನು ಮಥನದಂಡವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ, ವಾಸುಕಿಯನ್ನು ನೇತ್ರ (ಹಗ್ಗ)ವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ, ನನ್ನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕ್ಷೀರಸಾಗರವನ್ನು ಮಥನಮಾಡಿರಿ—ಅಲಸ್ಯವಿಲ್ಲದೆ, ಅಪ್ರಮಾದದಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ.”

Verse 6

विष्णूक्तां संविदं कृत्वा दैत्यैः क्षीराब्धिमागताः ततो मथितुमारब्धाः यतः पुच्छन्ततः सुराः

ವಿಷ್ಣು ಹೇಳಿದ ಸಂವಿದನ್ನು ದೈತ್ಯರೊಂದಿಗೆ ನೆರವೇರಿಸಿ ದೇವರುಗಳು ಕ್ಷೀರಸಾಗರಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ನಂತರ ಸರ್ಪ-ರಜ್ಜುವಿನಿಂದ ಮಥನ ಆರಂಭಿಸಿದರು; ದೇವರುಗಳು ವಾಸುಕಿಯ ಪುಚ್ಛಾಂತವನ್ನು ಹಿಡಿದರು.

Verse 7

फणिनिःश्वाससन्तप्ता हरिणाप्यायिताः सुराः मथ्यमाने ऽर्णवे सो ऽद्रिर् अनाधारो ह्य् अपो ऽविशत्

ಸರ್ಪ (ವಾಸುಕಿಯ) ಫಣಗಳಿಂದ ಹೊರಡುವ ಉಸಿರಿನ ತಾಪದಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟ ದೇವರುಗಳನ್ನು ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು) ಪುನಃ ಬಲಪಡಿಸಿದನು. ಸಮುದ್ರ ಮಥನವಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಆ ಪರ್ವತವು ಆಧಾರವಿಲ್ಲದೆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿತು.

Verse 8

कूर्मरूपं समास्थाय दध्रे विष्णुश् च मन्दरम् क्षीराब्धेर्मथ्यमानाच्च विषं हालाहलं ह्य् अभूत्

ಕೂರ್ಮರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ವಿಷ್ಣು ಮಂದರಪರ್ವತವನ್ನು ತಾಳಿದನು. ಕ್ಷೀರಸಾಗರ ಮಥನವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ‘ಹಾಲಾಹಲ’ ಎಂಬ ವಿಷವು ಉದ್ಭವಿಸಿತು.

Verse 9

हरेण धारितं कण्ठे नीलकण्ठस्ततो ऽभवत् ततो ऽभूद्वारुणी देवी पारिजातस्तु कौस्तुभः

ಹರಿ ಆ ವಿಷವನ್ನು ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದಾಗ ಅವನು ‘ನೀಲಕಂಠ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು. ನಂತರ ವಾರುಣೀ ದೇವಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದಳು; ಪಾರಿಜಾತ ವೃಕ್ಷವೂ ಕೌಸ್ತುಭ ಮಣಿಯೂ ಹೊರಬಂದವು.

Verse 10

गावश्चाप्सरसो दिव्या लक्ष्मीर्देवी हरिङ्गता पश्यन्तः सर्वदेवास्तां स्तुवन्तः सश्रियो ऽभवन्

ದಿವ್ಯ ಗೋವುಗಳೂ ಅಪ್ಸರಸರೂ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದವು; ಸ್ವರ್ಣಾಂಗಿಯಾದ ದೇವಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೂ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದಳು. ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿ ಎಲ್ಲಾ ದೇವರುಗಳು ಸ್ತುತಿಸಿ ಶ್ರೀ-ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಯುಕ್ತರಾದರು.

Verse 11

ततो धन्वन्तरिर्विष्णुर् आयुर्वेदप्रवर्तकः बिभ्रत् कमण्डलुम्पूर्णम् अमृतेन समुत्थितः

ಆಯುರ್ವೇದದ ಪ್ರವರ್ತಕನಾದ ವಿಷ್ಣು ಧನ್ವಂತರಿಯಾಗಿ ಆಗ ಉದ್ಭವಿಸಿದನು; ಅಮೃತದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕಮಂಡಲುವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಮೇಲೇಳಿದನು।

Verse 12

अमृतं तत्कराद्दैत्या सुरेभ्यो ऽर्धं प्रदाय च गृहीत्वा जग्मुर्जन्माद्या विष्णुः स्त्रीरूपधृक् ततः

ಅವಳ ಕೈಯಿಂದ ಅಮೃತವನ್ನು ಪಡೆದು ದೈತ್ಯರು ದೇವರಿಗೆ ಅದರ ಅರ್ಧವನ್ನು ನೀಡಿ, ಉಳಿದುದನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹೊರಟರು; ಆಗ ವಿಷ್ಣು ಸ್ತ್ರೀರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು।

Verse 13

तां दृष्ट्वा रूपसम्पन्नां दैत्याः प्रोचुर्विमोहिताः भव भार्यामृतं गृह्य पाययास्मान् वरानने

ಅವಳನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಕಂಡ ದೈತ್ಯರು ಮೋಹಿತರಾಗಿ ಹೇಳಿದರು—“ಓ ಸುಮುಖಿ! ನಮ್ಮ ಪತ್ನಿಯಾಗು; ಅಮೃತವನ್ನು ತೆಗೆದು ನಮಗೆ ಕುಡಿಸು।”

Verse 14

तथेत्युक्त्वा हरिस्तेभ्यो गृहीत्वापाययत्सुरान् चन्द्ररूपधरो राहुः पिबंश्चार्केन्दुनार्पितः

“ತಥಾಸ್ತು” ಎಂದು ಹರಿ ಅದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ದೇವರಿಗೆ ಕುಡಿಸಿದನು; ರಾಹುವೂ ಚಂದ್ರರೂಪ ಧರಿಸಿ ಸೂರ್ಯ-ಚಂದ್ರರ ಮಧ್ಯೆ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟು ಕುಡಿದನು।

Verse 15

तु इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः निःश्वाससंग्लाना इति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः ततो हर इति ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः प्रदर्शक इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः अकन्दुसूचित इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः हरिणाप्यरिणा च्छिन्नं स राहुस्तच्छिरः पृथक् कृपयामरतान्नीतं वरदं हरिमब्रवीत्

ಹರಿಯಿಂದ—ಶತ್ರುವಿನಿಂದಲೂ—ಛೇದಿತನಾದ ರಾಹುವಿನ ತಲೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು; ನಂತರ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಅಮರರ ಬಳಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ, ವರದಾತ ಹರಿಗೆ ಅವನು ಮಾತಾಡಿದನು।

Verse 16

राहुर्मत्तस्तु चन्द्रार्कौ प्राप्स्येते ग्रहणं ग्रहः तस्मिन् कले च यद्दानं दास्यन्ते स्यात् तदक्षयं

ರಾಹು ಉನ್ಮತ್ತನಾಗಿ ಚಂದ್ರಸೂರ್ಯರನ್ನು ಗ್ರಸಿಸುವುದು—ಇದೇ ಗ್ರಹದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಗ್ರಹಣ. ಆ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ನೀಡುವ ದಾನವು ಅಕ್ಷಯ ಪುಣ್ಯಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

Verse 17

तथेत्याहाथ तं विष्णुस् ततः सर्वैः सहामरैः स्त्रीरूपं सम्परित्यज्य हरेणोक्तः प्रदर्शय

“ತಥಾಸ್ತು” ಎಂದು ವಿಷ್ಣು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು. ನಂತರ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ, ಸ್ತ್ರೀರೂಪವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಹರಿಯ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ತನ್ನ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದನು.

Verse 18

दर्शयामास रुद्राय स्त्रीरूपं भगवान् हरिः मायया मोहितः शम्भुः गौरीं त्यक्त्वा स्त्रियं गतः

ಭಗವಾನ್ ಹರಿಯು ರುದ್ರನಿಗೆ ಸ್ತ್ರೀರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು. ಹರಿಯ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತನಾದ ಶಂಭು ಗೌರಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಆ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದನು.

Verse 19

नग्न उन्मत्तरूपो ऽभूत् स्त्रियः केशानधारयत् अगाद्विमुच्य केशान् स्त्री अन्वधावच्च ताङ्गताम्

ಅವನು ನಗ್ನನಾಗಿ ಉನ್ಮತ್ತರূপವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು. ಸ್ತ್ರೀಯರ ಕೂದಲನ್ನು ಹಿಡಿದನು; ನಂತರ ಕೂದಲನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ಓಡಿಹೋದನು, ಆ ಸ್ತ್ರೀಯೂ ಅವನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ತಲುಪಿದಳು.

Verse 20

स्खलितं तस्य वीर्यं कौ यत्र यत्र हरस्य हि तत्र तत्राभवत् क्षेत्रं लिङ्गानां कनकस्य च

ಹರನ (ಶಿವನ) ವೀರ್ಯವು ಎಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಸ್ಖಲಿತವಾಯಿತೋ, ಅಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಗಳಿಗೂ ಕನಕಕ್ಕೂ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಉಂಟಾಯಿತು.

Verse 21

मायेयमिति तां ज्ञात्वा स्वरूपस्थो ऽभवद्धरः शिवमाह हरी रुद्र जिता माया त्वया हि मे

ಅವಳನ್ನು “ಇದು ಮಾಯೆ” ಎಂದು ತಿಳಿದು ಹರಿ ತನ್ನ ಸ್ವಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾದನು. ನಂತರ ಅವನು ಶಿವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ಹೇ ರುದ್ರ, ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ನಿಜವಾಗಿ ನನ್ನ ಮಾಯೆ ಜಯಗೊಂಡಿದೆ.”

Verse 22

न जेतुमेनां शक्तो मे त्वदृते ऽन्यः पुमान् भुवि अप्राप्याथामृतं दैत्या देवैर् युद्धे निपातिताः त्रिदिवस्थाः सुराश्चासन् यः पठेत् त्रिदिवं व्रजेत्

ನಿನ್ನ ಹೊರತು ಭುವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಯಾವ ಪುರುಷನೂ ನನ್ನಿಗಾಗಿ ಅವಳನ್ನು ಜಯಿಸಲು ಶಕ್ತನಲ್ಲ. ನಂತರ ಅಮೃತವನ್ನು ಪಡೆಯದೆ ದೈತ್ಯರು ದೇವರೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಾಶರಾದರು; ಸುರರು ತ್ರಿದಿವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾದರು. ಯಾರು ಇದನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.