Adhyaya 15
Avatara-lilaAdhyaya 1514 Verses

Adhyaya 15

पाण्डवचरितवर्णनम् (The Account of the Pāṇḍavas)

ಅಗ್ನಿದೇವನು ಅವತಾರ-ಲೀಲೆಯ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾಭಾರತ ಯುದ್ಧೋತ್ತರ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಧರ್ಮಕೇಂದ್ರಿತವಾಗಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತನಾದ ಬಳಿಕ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ, ಗಾಂಧಾರಿ ಮತ್ತು ಪೃಥಾ ವನಪ್ರಸ್ಥವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ—ರಾಜಧರ್ಮದಿಂದ ವೈರಾಗ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಗುವ ಸೂಚನೆ. ವಿದುರನು ಅಗ್ನಿಸಂಬಂಧಿತ ಅಂತ್ಯದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಪ್ರಾಪ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ವಿಷ್ಣುವಿನ ಉದ್ದೇಶ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ—ಪಾಂಡವರನ್ನು ನಿಮಿತ್ತಮಾಡಿ ಭೂಮಿಯ ಭಾರಹರಣ, ಶಾಪದ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಮೌಷಲದಲ್ಲಿ ಯಾದವರ ವಂಶನಾಶ. ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಹರಿ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ದ್ವಾರಕಾ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಿ ಅನಿತ್ಯತೆಯನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ಅರ್ಜುನನು ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರೂ ಕೃಷ್ಣವಿಯೋಗದಿಂದ ಅವನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕುಗ್ಗುತ್ತದೆ; ವ್ಯಾಸನು ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡಿ ಹಸ್ತಿನಾಪುರಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಪರೀಕ್ಷಿತನನ್ನು ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ನೇಮಿಸಿ, ಸಹೋದರರು ಮತ್ತು ದ್ರೌಪದಿಯೊಂದಿಗೆ ಹರಿನಾಮಸ್ಮರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಹಾಪ್ರಸ್ಥಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಂಗಾತಿಗಳು ಬೀಳುತ್ತಾರೆ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇಂದ್ರರಥದಲ್ಲಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಸ್ವರ್ಗಾರೋಹಣ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಪಠಣದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಪ್ರಾಪ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.

Shlokas

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये महाभारतवर्णनं नाम चतुर्दशो ऽध्यायः अथ पञ्चदशो ऽध्यायः पाण्डवचरितवर्णनम् अग्निर् उवाच युधिष्ठिरे तु राज्यस्थे आश्रमादाश्रमान्तरम् धृतराष्ट्रो वनमगाद् गान्धारी च पृथा द्विज

ಇಂತೆ ಆದಿಮಹಾಪುರಾಣವಾದ ಆಗ್ನೇಯಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ಮಹಾಭಾರತವರ್ಣನ’ ಎಂಬ ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ ಹದಿನೈದನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ‘ಪಾಂಡವಚರಿತವರ್ಣನ’ ಆರಂಭ. ಅಗ್ನಿಯು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ದ್ವಿಜ! ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾದಾಗ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಗಾಂಧಾರಿಯೂ ಪೃಥೆಯೂ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಆಶ್ರಮದಿಂದ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು।

Verse 2

विदुरस्त्वग्निना दग्धो वनजेन दिवङ्गतः एवं विष्णुर्भुवो भारमहरद्दानवादिकम्

ವಿದುರನು ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ದಗ್ಧನಾಗಿ, ವನಜವಾದ (ಕಟ್ಟಿಗೆ) ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆದನು. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವಿಷ್ಣುವು ದಾನವ ಮೊದಲಾದವರ ರೂಪದ ಭೂಭಾರವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿದನು।

Verse 3

धर्मायाधर्मनाशाय निमित्तीकृत्य पाण्डवान् स विप्रशापव्याजेन मुषलेनाहरत् कुलम्

ಧರ್ಮಸ್ಥಾಪನೆಗೂ ಅಧರ್ಮನಾಶಕ್ಕೂ ಅವನು ಪಾಂಡವರನ್ನು ನಿಮಿತ್ತವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು; ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶಾಪದ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಮೋಷಲದಿಂದ ಆ ಕುಲವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು।

Verse 4

यादवानां भारकरं वज्रं राज्येभ्यषेचयत् देवदेशात् प्रभासे स देहं त्यक्त्वा स्वयं हरिः

ಹರಿಯು ಸ್ವತಃ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರವಹ ‘ವಜ್ರ’ವನ್ನು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಗೊಳಿಸಿ, ದೇವದೇಶ ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು।

Verse 5

इन्द्रलोके ब्रह्मलोके पूज्यते स्वर्गवासिभिः बलभद्रोनन्तमूर्तिः पातालस्वर्गमीयिवान्

ಇಂದ್ರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ವರ್ಗವಾಸಿಗಳು ಅನಂತಮೂರ್ತಿಯಾದ ಬಲಭದ್ರನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ; ಪಾತಾಳಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಅವನು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕವನ್ನೂ ತಲುಪಿದನು।

Verse 6

अविनाशी हरिर्देवो ध्यानिभिर्ध्येय एव सः विना तं द्वारकास्थानं प्लावयामास सागरः

ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ದೇವ ಹರಿ ಧ್ಯಾನಿಗಳ ಧ್ಯೇಯನೇ; ಸಾಗರವು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮುಳುಗಿಸಿದರೂ ದ್ವಾರಕೆಯ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲಿಲ್ಲ।

Verse 7

संस्कृत्य यादवान् पार्थो दत्तोदकधनादिकः स्त्रियोष्टावक्रशापेन भार्या विष्णोश् च याः स्थिताः

ಯಾದವರ ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿ ಪಾರ್ಥನು ಜಲತರ್ಪಣ ಹಾಗೂ ಧನಾದಿ ದಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು; ಉಳಿದ ಸ್ತ್ರೀಯರು—ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪತ್ನಿಯರು—ಅಷ್ಟಾವಕ್ರನ ಶಾಪದಿಂದ (ಅಂಥವರಾಗಿ) ಇದ್ದರು।

Verse 8

पुनस्तच्छापतो नीता गोपालैर् लगुडायुधैः अर्जुनं हि तिरस्कृत्य पार्थः शोकञ्चकार ह

ಮತ್ತೆ ಆ ಶಾಪದ ಫಲದಿಂದ ಲಗುಡಾಯುಧಧಾರಿಗಳಾದ ಗೋಪಾಲರು ಅವನನ್ನು ಅವಮಾನಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಳ್ಳಿದರು; ಅರ್ಜುನನು ತಿರಸ್ಕೃತನಾಗಿ ಪಾರ್ಥನು ಶೋಕಗೊಳಗಾದನು।

Verse 9

व्यासेनाश्वासितो मेने बलं मे कृष्णसन्निधौ मौषलेनेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः स्वर्गमाप्नुयादिति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः हस्तिनापुरमागत्य पार्थः सर्वं न्यवेदयत्

ವ್ಯಾಸರಿಂದ ಆಶ್ವಾಸಿತನಾದ ಪಾರ್ಥನು ತನ್ನ ಬಲವು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲೇ ಇದೆ ಎಂದು ಮನಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದನು. ನಂತರ ಹಸ್ತಿನಾಪುರಕ್ಕೆ ಬಂದು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದನು.

Verse 10

युधिष्ठिराय स भ्रात्रे पालकाय नृणान्तदा तद्धनुस्तानि चास्त्राणि स रथस्ते च वाजिनः

ಆಗ ಜನರ ಪಾಲಕನಾದ ಸಹೋದರ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ಆ ಧನುಸ್ಸು, ಆ ಅಸ್ತ್ರಗಳು, ಆ ರಥ ಮತ್ತು ಆ ಕುದುರೆಗಳು ಸಮರ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.

Verse 11

विना कृष्णेन तन्नष्टं दानञ्चाश्रोत्रिये यथा तच् छ्रुत्वा धर्मराजस्तु राज्ये स्थाप्य परीक्षितम्

“ಕೃಷ್ಣನಿಲ್ಲದೆ ಅದು ನಾಶವಾಗುತ್ತಿತ್ತು—ಶ್ರೋತ್ರಿಯನಲ್ಲದವನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ದಾನ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುವಂತೆ.” ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಧರ್ಮರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಪರೀಕ್ಷಿತನನ್ನು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.

Verse 12

प्रस्थानं प्रस्थितो धीमान् द्रौपद्या भ्रातृभिः सह संसारानित्यतां ज्ञात्वा जपन्नष्टशतं हरेः

ಮಹಾಪ್ರಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೊರಟ ಆ ಧೀಮಂತನು ದ್ರೌಪದಿಯೂ ಸಹೋದರರೂ ಜೊತೆಯಾಗಿ; ಸಂಸಾರದ ಅನಿತ್ಯತೆಯನ್ನು ಅರಿತು ಹರಿಯ ಅಷ್ಟಶತ ನಾಮಗಳನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗಿದನು.

Verse 13

महापथे तु पतिता द्रौपदी सहदेवकः नकुलः फाल्गुनो भीमो राजा शोकपरायणः

ಮಹಾಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ದ್ರೌಪದಿ ಬಿದ್ದಳು; ನಂತರ ಸಹದೇವ, ನಕುಲ, ಫಾಲ್ಗುನ (ಅರ್ಜುನ) ಮತ್ತು ಭೀಮರೂ ಬಿದ್ದರು. ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಳುಗಿದನು.

Verse 14

इन्द्रानीतरथारूढः सानुजः स्वर्गमाप्तवान् दृष्ट्वा दुर्योधनादींश् च वासुदेवं च हर्षितः एतत्ते भारतं प्रोक्तं यः पठेत्स दिवं व्रजेत्

ಇಂದ್ರನು ತಂದ ರಥದ ಮೇಲೆ ಆರೂಢನಾಗಿ ಅವನು ತನ್ನ ಅನುಜನೊಡನೆ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆದನು. ದುರ್ಯೋಧನಾದಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ವಾಸುದೇವನನ್ನು ನೋಡಿ ಹರ್ಷಿತನಾದನು. ಈ ಭಾರತವನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದೆನು; ಯಾರು ಇದನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೋ ಅವರು ದಿವ್ಯಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

Frequently Asked Questions

It frames the Mahābhārata’s aftermath as bhāra-haraṇa: Viṣṇu removes Earth’s burden by making the Pāṇḍavas instrumental and by concluding the Yādava line through a curse-pretext and the mauṣala event.

It moves from stable kingship (Yudhiṣṭhira’s rule and Parīkṣit’s installation) to the Great Departure, using the falls on the path and Dvārakā’s submergence to teach impermanence and the turn toward Hari-nāma.

It illustrates the doctrine of diminished worldly efficacy without divine sannidhi (presence), reinforcing reliance on dharma, remembrance, and rightful succession rather than personal prowess alone.