Adhyaya 13

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये हरिवंशवर्णनं नाम द्वादशो ऽध्यायः कर्षक इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अथ त्रयोदशो ऽध्यायः कुरुपाण्डवोत्पत्त्यादिकथनं अग्निर् उवाच भारतं सम्प्रवक्ष्यामि कृष्णमाहात्म्यलक्षणम् भूभारमहरद्विष्णुर् निमित्तीकृत्य पाण्डवान्

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆದಿಮಹಾಪುರಾಣದ ಆಗ್ನೇಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ‘ಹರವಂಶವರ್ಣನ’ ಎಂಬ ದ್ವಾದಶ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ ತ್ರಯೋದಶ ಅಧ್ಯಾಯ—‘ಕುರು–ಪಾಂಡವರ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮೊದಲಾದ ಕಥನ’ ಆರಂಭ. ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದರು—ಕೃಷ್ಣಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಲಕ್ಷಣಯುಕ್ತ ಭಾರತವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ವಿಷ್ಣು ಪಾಂಡವರನ್ನು ನಿಮಿತ್ತಮಾಡಿ ಭೂಭಾರವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿದನು।

Verse 2

विष्णुनाभ्यब्जजो ब्रह्मा ब्रह्मपुत्रो ऽत्रिरत्रितः सोमः सोमाद्बुधस्तस्मादैल आसीत् पुरूरवाः

ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಾಭಿಕಮಲದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಜನಿಸಿದನು. ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರ ಅತ್ರಿ; ಅತ್ರಿಯಿಂದ ಸೋಮ, ಸೋಮದಿಂದ ಬುಧ, ಬುಧನಿಂದ ಐಲನೆಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಪುರೂರವನು ಉದ್ಭವಿಸಿದನು।

Verse 3

तस्मादायुस्ततो राजा नहुषो ऽतो ययातिकः ततः पुरुस्तस्य वंशे भरतो ऽथ नृपः कुरुः

ಐಲನಿಂದ ಆಯು, ನಂತರ ರಾಜ ನಹುಷ, ನಂತರ ಯಯಾತಿ, ನಂತರ ಪುರು ಜನಿಸಿದರು. ಆ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಭರತನೆಂಬ ನೃಪ, ನಂತರ ಕುರುನೆಂಬ ರಾಜನು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದನು।

Verse 4

तद्वंशे शान्तनुस्तस्माद्भीष्मो गङ्गासुतो ऽनुजौ चित्राङ्गदो विचित्रश् च सत्यवयाञ्च शान्तनोः

ಆ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಶಾಂತನು ಇದ್ದನು. ಅವನಿಂದ ಗಂಗಾಪುತ್ರ ಭೀಷ್ಮನು, ಹಾಗೆಯೇ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರರು ಚಿತ್ರಾಂಗದ ಮತ್ತು ವಿಚಿತ್ರವೀರ್ಯ—ಇವರು ಶಾಂತನು ಹಾಗೂ ಸತ್ಯವತಿಯ ಪುತ್ರರು—ಜನಿಸಿದರು।

Verse 5

स्वर्गं गते शान्तनौ च भीष्मो भार्याविवर्जितः अपालयत् भ्रातृराज्यं बालश्चित्राङ्गदो हतः

ಶಾಂತನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ ಬಳಿಕ, ಪತ್ನಿವಿಹೀನ ಭೀಷ್ಮನು ತನ್ನ ಸಹೋದರನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದನು; ಬಾಲಕ ಚಿತ್ರಾಂಗದನು ಹತನಾದನು.

Verse 6

चित्राङ्गदेन द्वे कन्ये काशिराजस्य चाम्बिका अम्बालिका च भीष्मेण आनीते विजितारिणा

ಚಿತ್ರಾಂಗದನಿಗಾಗಿ ಕಾಶಿರಾಜನ ಎರಡು ಪುತ್ರಿಯರು—ಅಂಬಿಕಾ ಮತ್ತು ಅಂಬಾಲಿಕಾ—ಶತ್ರುವಿಜಯಿ ಭೀಷ್ಮನಿಂದ ಅಪಹರಿಸಿ ತರಲ್ಪಟ್ಟರು.

Verse 7

भार्ये विचित्रवीर्यस्य यक्ष्मणा स दिवङ्गतः सत्यवत्या ह्य् अनुमतादम्बिकायां नृपोभवत्

ದೇವಿ, ವಿಚಿತ್ರವೀರ್ಯನು ಯಕ್ಷ್ಮಾ (ಕ್ಷಯ) ರೋಗದಿಂದ ದಿವಂಗತನಾದನು. ಸತ್ಯವತಿಯ ಅನುಮತಿಯಿಂದ ಅಂಬಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಗ ಒಬ್ಬ ರಾಜನು ಜನಿಸಿದನು.

Verse 8

धृतराष्ट्रो ऽम्बालिकायां पाण्डुश् च व्यासतः सुतः गान्धार्यां धृतराष्ट्राच्च दुर्योधनमुखं शतम्

ಅಂಬಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸನು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನನ್ನೂ ಪಾಂಡುವನ್ನೂ ಪುತ್ರರಾಗಿ ಜನಿಸಿದನು; ಗಾಂಧಾರಿಯಲ್ಲಿ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ ದುರ್ಯೋಧನನನ್ನು ಮುಂಚೂಣಿಯಾಗಿ ನೂರು ಪುತ್ರರು ಹುಟ್ಟಿದರು.

Verse 9

शतशृङ्गाश्रमपदे भार्यायोगाद् यतो मृतिः ऋषिशापात्ततो धर्मात् कुन्त्यां पाण्डोर्युधिष्ठिरः

ಶತಶೃಂಗ ಆಶ್ರಮಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪತ್ನಿಸಂಯೋಗವೇ ಮರಣಕಾರಣವಾಯಿತು—ಋಷಿಶಾಪದಿಂದ; ನಂತರ ಧರ್ಮದೇವನಿಂದ ಕುಂತಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡುವಿಗಾಗಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಜನಿಸಿದನು.

Verse 10

वाताद्भीमो ऽर्जुनः शक्रान्माद्र्यामश्विकुमारतः नकुलः सहदेवश् च पाण्डुर्माद्रीयुतो मृतः

ಭೀಮನು ವಾಯುದೇವನಿಂದ ಜನಿಸಿದನು; ಅರ್ಜುನನು ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ)ನಿಂದ ಜನಿಸಿದನು. ಮಾದ್ರಿಗೆ ಅಶ್ವಿನಿಕುಮಾರರಿಂದ ನಕುಲ ಮತ್ತು ಸಹದೇವ ಜನಿಸಿದರು; ಪಾಂಡು ಮಾದ್ರಿಯೊಡನೆ ಮೃತನಾದನು.

Verse 11

कर्णः कुन्त्यां हि कन्यायां जातो दुर्योधाश्रितः कुरुपाण्डवयोर्वैरन्दैवयोगाद्बभूव ह

ಕರ್ಣನು ಕುಂತಿಗೆ ಅವಳು ಅವಿವಾಹಿತ ಕನ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಜನಿಸಿದನು; ಅವನು ದುರ್ಯೋಧನನ ಆಶ್ರಿತ (ಪಕ್ಷಸ್ಥ)ನಾದನು. ದೈವಯೋಗದಿಂದ ಕುರು–ಪಾಂಡವರ ನಡುವೆ ವೈರ ಉಂಟಾಯಿತು.

Verse 12

दुर्योधनो जतुगृहे पाण्डवानदहत् कुधीः दग्धागाराद्विनिष्क्रान्ता मातृपृष्टास्तु पाण्डवाः

ಕುಬುದ್ಧಿಯ ದುರ್ಯೋಧನನು ಜತುಗ್ರಹ (ಲಾಕ್ಷಾಗೃಹ)ದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರನ್ನು ದಹಿಸಿದನು; ಆದರೆ ತಾಯಿಯ ಉಪದೇಶದಿಂದ ರಕ್ಷಿತರಾದ ಪಾಂಡವರು ಆ ಸುಟ್ಟ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದರು.

Verse 13

ततस्तु एकचक्रायां ब्राह्मणस्य निवेशने मुनिवेषाः स्थिताः सर्वे निहत्य वकराक्षसम्

ನಂತರ ಏಕಚಕ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಮುನಿವೇಷ ಧರಿಸಿ ನೆಲೆಸಿದರು; ವಕ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದರು.

Verse 14

ययौः पाञ्चालविषयं द्रौपद्यास्ते स्वयम्वरे सम्प्राप्ता बाहुवेधेन द्रौपदी पञ्चपाण्डवैः

ಅವರು ಪಾಂಚಾಲ ದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ದ್ರೌಪದಿಯ ಸ್ವಯಂವರದಲ್ಲಿ ಬಾಹುವೇಧ (ಧನುರ್ವಿದ್ಯೆಯ ಪರಾಕ್ರಮ)ದಿಂದ ಐದು ಪಾಂಡವರು ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.

Verse 15

अर्धराज्यं ततः प्राप्ता ज्ञाता दुर्योधनादिभिः गाण्डीवञ्च धनुर्दिव्यं पावकाद्रथमुत्तमम्

ನಂತರ ಪಾಂಡವರು ಅರ್ಧರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದರು; ಈ ವಿಷಯ ದುర్యೋಧನಾದಿಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಯಿತು. ಹಾಗೆಯೇ ಅರ್ಜುನನು ಪಾವಕ (ಅಗ್ನಿ) ಯಿಂದ ದಿವ್ಯ ಗಾಂಡೀವ ಧನುಸ್ಸನ್ನೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಥವನ್ನೂ ಪಡೆದನು.

Verse 16

सारथिञ्चार्जुनः सङ्ख्ये कृष्णमक्षय्यशायकान् ब्रह्मास्त्रादींस् तथा द्रोणात्सर्वे शस्त्रविशारदाः

ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ತನ್ನ ಸಾರಥಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು; ಅವನು ಅಕ್ಷಯ ತೂಣಿಗಳು ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರಾದಿ ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಪಡೆದನು. ದ್ರೋಣರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಶಸ್ತ್ರವಿದ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕಲಿತು ಶಸ್ತ್ರವಿಶಾರದನಾದನು.

Verse 17

कृष्णेन सो ऽर्जुनो वह्निं खाण्डवे समतर्पयत् इन्द्रवृष्टिं वारयंश् च शरवर्षेण पाण्डवः

ಕೃಷ್ಣನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಆ ಪಾಂಡವ ಅರ್ಜುನನು ಖಾಂಡವ ವನದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದನು; ಮತ್ತು ಬಾಣವೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇಂದ್ರನ ಮಳೆಯನ್ನು ತಡೆದನು.

Verse 18

जिता दिशः पाण्डवैश् च राज्यञ्चक्रे युधिष्ठिरः बहुस्वर्णं राजसूयं न सेहे तं सुयोधनः

ಪಾಂಡವರು ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ನಂತರ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ರಾಜ್ಯಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು; ಆದರೆ ಅಪಾರ ಸ್ವರ್ಣಸಮೃದ್ಧಿಯ ರಾಜಸೂಯ ಯಾಗವನ್ನು ಸುಯೋಧನ (ದುರ್ಯೋಧನ) ಸಹಿಸಲಾರದೆ ಹೋಯಿತು.

Verse 19

भ्रात्रा दुःशासनेनोक्तः कर्णेन प्राप्तभूतिना द्यूतकार्ये शकुनिना द्यूतेन स युधिष्ठिरम्

ಸಹೋದರ ದುಃಶಾಸನನ ಪ್ರಚೋದನೆಯಿಂದ, ಪ್ರಭಾವಸಂಪನ್ನ ಕರ್ಣನ ಬೆಂಬಲದಿಂದ, ದ್ಯೂತಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಶಕುನಿಯನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿ, ಅವನು ಪಾಶಕ್ರೀಡೆಯ ಮೂಲಕ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದನು.

Verse 20

अजयत्तस्य राज्यञ्च सभास्थो माययाहसत् जितो युधिष्ठिरो भ्रातृयुक्तश्चारण्यकं ययौ

ಸಭಾಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಕೂತು ಅವನು ಮಾಯೆಯಿಂದ ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ ಗೆದ್ದು ನಕ್ಕನು. ಸೋತ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ಅರಣ್ಯವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋದನು.

Verse 21

वने द्वादशवर्षाणि प्रतिज्ञातानि सो ऽनयत् अष्टाशीतिसहस्राणि भोजयन् पूर्ववत् द्विजान्

ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಪ್ರತಿಜ್ಞಿಸಿದ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದನು; ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ಎಂಭತ್ತೆಂಟು ಸಾವಿರ ದ್ವಿಜ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಭೋಜನ ನೀಡಿದನು.

Verse 22

सधौम्यो द्रौपदीषष्ठस्ततः प्रायाद्विराटकम् कङ्को द्विजो ह्य् अविज्ञातो राजा भीमोथ सूपकृत्

ಧೌಮ್ಯನೊಂದಿಗೆ, ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು ಆರನೇ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಅವರು ವಿರಾಟರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಟರು. ‘ಕಂಕ’ ಎಂಬ ದ್ವಿಜನಾಗಿ ರಾಜನು (ಯುಧಿಷ್ಠಿರ) ಗುರುತಾಗದೆ ಉಳಿದನು; ಭೀಮನು ಅಡುಗೆಗಾರನಾದನು.

Verse 23

न इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः द्रौपदीं पञ्च पाण्डवा इति ख, ग, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः वसुपूर्णमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः रत्नपूर्णमिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः कङ्को द्विजो ह्य् अभूच्छ्रेष्ठ इति ख,चिह्नितपुस्तकपाठः बृहन्नलार्जुनो भार्या सैरिन्ध्री यमजौ तथा अन्यनाम्ना भीमसेनः कीचकञ्चाबधीन्निशि

‘ನ ಇತಿ’—ಗ ಶಾಖೆಯ ಗುರುತಿಸಲಾದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯ ಪಾಠ. ‘ದ್ರೌಪದೀಂ ಪಂಚ ಪಾಂಡವಾಃ’—ಖ, ಗ ಮತ್ತು ಙ ಶಾಖೆಗಳ ಗುರುತಿಸಲಾದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ಪಾಠ. ‘ವಸುಪೂರ್ಣಂ’—ಖ ಶಾಖೆಯ ಪಾಠ; ‘ರತ್ನಪೂರ್ಣಂ’—ಘ ಶಾಖೆಯ ಪಾಠ. ‘ಕಂಕೋ ದ್ವಿಜೋ ಹ್ಯಭೂಚ್ಛ್ರೇಷ್ಠಃ’—ಖ ಶಾಖೆಯ ಪಾಠ. ಕಥೆಯಲ್ಲಿ: ಅರ್ಜುನನು ಬೃಹನ್ನಲಾ; ಅವನ ಪತ್ನಿ ಸೈರಿಂಧ್ರೀ; ಯಮಜರೂ ಹಾಗೆಯೇ; ಭೀಮಸೇನನು ಬೇರೆ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ಕೀಚಕನನ್ನು ವಧಿಸಿದನು.

Verse 24

द्रौपदीं हर्तुकामं तं अर्जुनश्चाजयत् कुरून् कुर्वतो गोग्रहादींश् च तैर् ज्ञाताः पाण्डवा अथ

ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಲು ಬಯಸಿದ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಅರ್ಜುನನು ಜಯಿಸಿದನು; ಹಾಗೆಯೇ ಗೋಗ್ರಹಣಾದಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕುರುಗಳನ್ನೂ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಆಗ ಪಾಂಡವರು ಅವರಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.

Verse 25

सुभद्रा कृष्णभगिनी अर्जुनात्समजीजनत् अभिमन्युन्ददौ तस्मै विराटश्चोत्तरां सुताम्

ಕೃಷ್ಣನ ಸಹೋದರಿ ಸುಭದ್ರೆ ಅರ್ಜುನನಿಂದ ಅಭಿಮನ್ಯುವನ್ನು ಹೆತ್ತಳು; ವಿರಾಟನು ಅವನಿಗೆ ತನ್ನ ಪುತ್ರಿ ಉತ್ತರೆಯನ್ನು ವಿವಾಹಾರ್ಥವಾಗಿ ನೀಡಿದನು।

Verse 26

सप्ताक्षौहिणीश आसीद्धर्मराजो रणाय सः कृष्णो दूतोब्रवीद् गत्वा दुर्योधनममर्षणम्

ಧರ್ಮರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಏಳು ಅಕ್ಷೌಹಿಣಿ ಸೇನೆಗಳಿದ್ದವು; ದೂತನಾಗಿ ಕೃಷ್ಣನು ಹೋಗಿ ಕೋಪಿಷ್ಠ ದುರ್ಯೋಧನನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು।

Verse 27

एकादशाक्षौहिणीशं नृपं दुर्योधनं तदा युधिष्ठिरायार्धराज्यं देहि ग्रामांश् च पञ्च वा

ಆಗ ಹನ್ನೊಂದು ಅಕ್ಷೌಹಿಣಿಗಳ ಅಧಿಪತಿ ರಾಜ ದುರ್ಯೋಧನನಿಗೆ—ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ಅರ್ಧರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕೊಡು, ಇಲ್ಲವೇ ಕನಿಷ್ಠ ಐದು ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನಾದರೂ ಕೊಡು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು।

Verse 28

युध्यस्व वा वचः श्रुत्वा कृष्णमाह सुयोधनः भूसूच्यग्रं न दास्यामि योत्स्ये सङ्ग्रहणोद्यतः

ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಸುಯೋಧನನು ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ—ಹಾಗಾದರೆ ಯುದ್ಧಮಾಡು! ಭೂಮಿಯ ಸೂಜಿಯ ತುದಿಯಷ್ಟು ಕೂಡ ನಾನು ಕೊಡಲಾರೆ; ಸೇನೆಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದೇನೆ ಎಂದನು।

Verse 29

विश्वरूपन्दर्शयित्वा अधृष्यं विदुरार्चितः प्रागाद्युधिष्ठिरं प्राह योधयैनं सुयोधनम्

ಅಪ್ರತಿಹತ ವಿಶ್ವರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸಿ, ವಿದುರನಿಂದ ಪೂಜಿತನಾಗಿ, ಅವನು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ—ಸುಯೋಧನನನ್ನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ನಿಲ್ಲಿಸು ಎಂದು ಹೇಳಿದನು।