Shloka 95

सूर्यरथ-कालचक्र-आयनविभागः, संध्योपासनम्, देवयान-पितृयानम्, विष्णुपद-गङ्गावतरणम्

Devanagari script

आभूतसंप्लवं स्थानम् अमृतत्वं विभाव्यते त्रैलोक्यस्थितिकालो ऽयम् अपुनर्मार उच्यते

Transliteration

ābhūtasaṃplavaṃ sthānam amṛtatvaṃ vibhāvyate trailokyasthitikālo 'yam apunarmāra ucyate

Translation

ស្ថានភាពដែលស្ថិតរហូតដល់សំព្លវធំ (ប្រល័យ) នៃសត្វលោកទាំងអស់ ត្រូវបានពិចារណាថាជា “អម្រឹតភាព”; ព្រោះរយៈពេលដែលត្រៃលោកនៅតែស្ថិតស្ថេរនេះ ត្រូវបានហៅថា “ផ្លូវមិនត្រឡប់”។

Word by Word

• आभूतसंप्लवम्: lasting until the cosmic dissolution
• आभूतसंप्लवम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आ (उपसर्ग) + भूत (प्रातिपदिक) + संप्लव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Neuter, Accusative, Singular); तत्पुरुषः (आ-भूत-संप्लव)

• स्थानम्: abode, state
• स्थानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Neuter, Accusative, Singular)

• अमृतत्वम्: immortality
• अमृतत्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अमृतत्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (Neuter, Nom./Acc., Singular)

• विभाव्यते: is conceived/understood
• विभाव्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + भू (धातु)
• Form: लट्-लकारः, कर्मणि प्रयोगः (passive), प्रथमपुरुषः, एकवचनम् (Present passive, 3rd person, singular)

• त्रैलोक्यस्थितिकालः: the duration of the stability of the three worlds
• त्रैलोक्यस्थितिकालः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रैलोक्य (प्रातिपदिक) + स्थिति (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (Masculine, Nominative, Singular); तत्पुरुषः (त्रैलोक्यस्य स्थितेः कालः)

• अयम्: this
• अयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (Pronoun: Masculine, Nominative, Singular)

• अपुनर्मारः: no-return (state/path)
• अपुनर्मारः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अ (नञ्) + पुनर्मार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (Masculine, Nominative, Singular)

• उच्यते: is called
• उच्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लट्-लकारः, कर्मणि प्रयोगः (passive), प्रथमपुरुषः, एकवचनम् (Present passive, 3rd person, singular)

Speaker

Sage Parāśara (teaching Maitreya)

Characters & Entities

• Three Worlds (Trailokya)

FAQs

What is the significance of ābhūta-saṃplava in the Vishnu Purana?

It marks the limit of the world’s endurance—‘until the inundation of all beings’—used here as a boundary for discussing cosmic time and dissolution.

How does Sage Parāśara explain ‘immortality’ (amṛtatva) in this verse?

He frames amṛtatva as a contemplated ‘deathlessness’ tied to the long stability of the three worlds, emphasizing cosmic duration rather than ordinary lifespan.

What is the theological importance of the ‘path of no return’ (apunarmāra) here?

It highlights an ideal of irreversible attainment—language that resonates with liberation themes—while being expressed through the Purana’s cosmological lens of world-stability and dissolution.