Shloka 114

सूर्यरथ-कालचक्र-आयनविभागः, संध्योपासनम्, देवयान-पितृयानम्, विष्णुपद-गङ्गावतरणम्

Devanagari script

भेदं चालकनन्दाख्यं यस्याः शर्वो ऽपि दक्षिणम् दधार शिरसा प्रीत्या वर्षाणाम् अधिकं शतम्

Transliteration

bhedaṃ cālakanandākhyaṃ yasyāḥ śarvo 'pi dakṣiṇam dadhāra śirasā prītyā varṣāṇām adhikaṃ śatam

Translation

ការបែកសក់ខាងស្តាំរបស់នាងល្បីថា ‘ចាលកនន្ទា’; ហើយសរវៈ—ព្រះសិវៈផ្ទាល់—ដោយសេចក្តីរីករាយ បានទ្រទ្រង់ការបែកសក់ដ៏មង្គលនោះលើព្រះសិរសារបស់ទ្រង់លើសពីមួយរយឆ្នាំ។

Word by Word

• भेदम्: a division; branch
• भेदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भेद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• चालकनन्दाख्यम्: named Cālakanandā
• चालकनन्दाख्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चालकनन्दा (प्रातिपदिक) + आख्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; चालकनन्दा-आख्यः इति षष्ठी-तत्पुरुषः; विशेषणम् (भेदम्)

• यस्याः: of whom/whose
• यस्याः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• शर्वः: Śarva (Śiva)
• शर्वः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• अपि: also; even
• अपि: Sambandha/Emphasis (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपि-निपात (also/even)

• दक्षिणम्: the southern (direction)
• दक्षिणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; दिशि-विशेषः (दक्षिण-दिक्)

• दधार: held; bore
• दधार: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: धृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• शिरसा: with (his) head
• शिरसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• प्रीत्या: with delight; out of love
• प्रीत्या: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: प्रीति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; हेतौ/भावे (by/with joy)

• वर्षाणाम्: of years
• वर्षाणाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन

• अधिकम्: more than; exceeding
• अधिकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अधिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् (शतम्)

• शतम्: a hundred
• शतम्: Karma (Extent/परिमाण)
• Type: Noun
• Root: शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; परिमाण-प्रयोगः (duration)

Speaker

Sage Parāśara (narrating) to Maitreya

Characters & Entities

• Shiva (Śarva)

FAQs

What is the significance of the name Cālakanandā in this Vishnu Purana verse?

It denotes a famed and auspicious hair-parting associated with a celebrated woman, highlighted as so sanctified that even Śiva is said to have borne it as an honorific sign.

How does Sage Parāśara explain divine endorsement within royal genealogies here?

By narrating a striking devotional-cultural detail—Śiva wearing an auspicious mark for over a hundred years—Parāśara signals that the dynasty’s figures are validated through divine recognition and sacred symbolism.

What is the theological importance of Lord Vishnu in this context if the verse mentions Śiva?

Within the Vishnu Purana’s Vaiṣṇava worldview, such episodes portray a cosmos under Vishnu’s supreme order while still honoring other deities as revered powers acting within that universal sovereignty.