Shloka 43

लोकसंस्थानम्, ग्रहदूरी-प्रमाणम्, ब्रह्माण्डावरणानि, विष्णोः जगत्कारणत्वम्

Devanagari script

कर्ता क्रियाणां स च इज्यते क्रतुः स एव तत्कर्मफलं च तस्य यत् स्रुगादि यत् साधनम् अप्य् अशेषतो हरेर् न किंचिद् व्यतिरिक्तम् अस्ति वै

Transliteration

kartā kriyāṇāṃ sa ca ijyate kratuḥ sa eva tatkarmaphalaṃ ca tasya yat srugādi yat sādhanam apy aśeṣato harer na kiṃcid vyatiriktam asti vai

Translation

ព្រះអង្គជាអ្នកប្រព្រឹត្តនៃសកម្មភាពទាំងអស់ ហើយព្រះអង្គឯងជាយជ្ញាដែលគេបូជា។ ផលនៃពិធីនិងកម្មនោះក៏ជាព្រះអង្គតែមួយ។ ស្លាបព្រាបូជា និងឧបករណ៍ទាំងអស់—មធ្យោបាយទាំងមូល—មិនមានអ្វីបែកចេញពីព្រះហរិទេ; ពិតប្រាកដ គ្មានអ្វីក្រៅពីព្រះអង្គ។

Word by Word

• कर्ता: doer, agent
• कर्ता: Samānādhikaraṇa (Predicate nominative/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: kṛ (धातु) → kartṛ (कृदन्त, तृच्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तृच्-प्रत्ययान्त कर्तृवाचक नाम (agent noun)

• क्रियाणाम्: of actions
• क्रियाणाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: kriyā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/and)

• इज्यते: is worshipped/sacrificed to
• इज्यते: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: yaj (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive)

• क्रतुः: sacrifice, rite
• क्रतुः: Samānādhikaraṇa (Predicate nominative/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: kratu (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• एव: indeed
• एव: Emphasis (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: eva (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात; emphasis)

• तत्-कर्म-फलम्: the fruit of that action
• तत्-कर्म-फलम्: Samānādhikaraṇa (Predicate nominative/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + karman (प्रातिपदिक) + phala (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कर्मणः फलम्) तत्-इति निर्देशः

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/and)

• तस्य: of him/its
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम

• यत्: which/whatever
• यत्: Sambandha/Anvaya (Relative connector/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: yad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम

• स्रुग्-आदि: ladle etc. (ritual implements)
• स्रुग्-आदि: Samānādhikaraṇa (Apposition/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: sruc (प्रातिपदिक) + ādi (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समाहारार्थे (स्रुगादि-समूहः)

• यत्: which/whatever
• यत्: Sambandha/Anvaya (Relative connector/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: yad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम

• साधनम्: means, instrument
• साधनम्: Samānādhikaraṇa (Apposition/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: sādhana (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• अपि: also, even
• अपि: Emphasis/Addition (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: api (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात; ‘also/even’)

• अशेषतः: entirely, without remainder
• अशेषतः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: aśeṣa (प्रातिपदिक) + tas (तसिल्-प्रत्यय)
• Form: अव्यय (तसिलन्त/ablatival adverb: wholly, without remainder)

• हरेः: of Hari (Vishnu)
• हरेः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: hari (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: na (अव्यय)
• Form: अव्यय (निषेध/negation particle)

• किञ्चित्: anything
• किञ्चित्: Karta (Subject of अस्ति)/कर्ता
• Type: Noun
• Root: kiṃcit (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अनिश्चितवाचक सर्वनाम

• व्यतिरिक्तम्: separate, distinct
• व्यतिरिक्तम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: vi-ati-ric (धातु) → vyatirikta (कृदन्त, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; विशेषणम् (किञ्चित्)

• अस्ति: exists/is
• अस्ति: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: as (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• वै: indeed
• वै: Emphasis (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: vai (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात; emphatic)

Speaker

Sage Parāśara (teaching Maitreya)

Characters & Entities

• Hari

FAQs

What is the significance of sacrifice (kratu/yajña) in this Vishnu Purana verse?

The verse identifies Vishnu not only as the recipient of sacrifice but as the sacrifice itself and even its instruments, teaching that yajña is ultimately grounded in Hari alone.

How does Sage Parāśara explain the relationship between action (karma) and its fruit (phala)?

Parāśara states that Vishnu is both the doer behind actions and the very result of those actions, implying that karma-phala is governed by—and culminates in—Hari.

What is the theological importance of Lord Vishnu here?

Vishnu is presented as the all-encompassing Supreme Reality: agent, worship, means, and outcome—nothing is truly separate from Him, reinforcing His absolute sovereignty.