Mantra 15
Rishi: Traditionally attributed within the Vājasaneyin transmission to the ritual seer-line (often left unspecified for such protective formulas in later indexing).
Devata: Āyus (Life) / Rakṣā (Protective power), implicitly; secondarily Prajāpati as the life-sustaining totality in Brāhmaṇa bandhu.
Chandas: Mixed/Anuṣṭubh-like cadence (as transmitted in VS prose-verse style; metrical classification varies by pada-count).
Samhita Patha (Devanagari)
इ॒मं जी॒वेभ्य॑ः परि॒धिं द॑धामि॒ मैषां॒ नु गा॒दप॑रो॒ अर्थ॑मे॒तम् । श॒तं जी॑वन्तु श॒रद॑ः पुरू॒चीर॒न्तर्मृ॒त्युं द॑धतां॒ पर्व॑तेन
Transliteration
imáṃ jīvébhyaḥ paridhíṃ dadhāmi mā́iṣāṃ nú gā́d áparo ártham etám | śatáṃ jīvantú śáradaḥ purūcī́r antár-mṛtyúṃ dadhatāṃ párvatena ||
Translation
This boundary I establish for the living: let none other pass beyond this appointed limit. May they live a hundred autumns, many in number; and may they set the death that breaks in upon life within, as with a mountain-barrier.
Padapatha (Word Analysis)
इ॒मम् । जी॒वेभ्यः॑ । परि॒धिम् । द॑धामि । मा । एषाम् । नु । गात् । अप॑रः । अर्थ॑म् । ए॒तम् । श॒तम् । जी॑वन्तु । श॒रदः॑ । पु॒रू॒चीः । अ॒न्तः । मृ॒त्यम् । द॑धताम् । पर्व॑तेन
Word by Word
इमम्this
इमम्:
कर्म
TypePronoun
Rootइदम्
जीवेभ्यःfor the living (beings/people)
जीवेभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootजीव (प्रातिपदिक)
परिधिम्enclosure; boundary; protective ring
परिधिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपरिधि (प्रातिपदिक)
दधामिI place; I set
दधामि:
कर्तृ
TypeVerb
Rootधा (डुधाञ्)
माdo not
मा:
—
TypeProhibitive particle
Rootमा
एषाम्of these; their
एषाम्:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootएतद्
नुindeed; now
नु:
—
TypeParticle
Rootनु
गात्may (it/he) go
गात्:
कर्तृ
TypeVerb
Rootगा (गमने) / √गम् (वेद. injunctive of गा/गम्)
अपरःanother; a different (one)
अपरः:
कर्तृ
TypeAdjective/Pronoun
Rootअपर (प्रातिपदिक)
अर्थम्aim; purpose; meaning
अर्थम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअर्थ (प्रातिपदिक)
एतम्this
एतम्:
कर्म
TypePronoun
Rootएतद्
शतम्a hundred
शतम्:
कर्म
TypeNumeral/Adjective
Rootशत (प्रातिपदिक)
जीवन्तुlet them live
जीवन्तु:
कर्तृ
TypeVerb
Rootजीव्
शरदःautumns; years
शरदः:
कर्म
TypeNoun
Rootशरद् (प्रातिपदिक)
पुरूचीःmany; abundant
पुरूचीः:
कर्म
TypeAdjective
Rootपुरूची (प्रातिपदिक)
अन्तःwithin; inside
अन्तः:
—
TypeIndeclinable/Preverb
Rootअन्तः
मृत्युम्death
मृत्युम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमृत्यु (प्रातिपदिक)
दधताम्let them place; let them set
दधताम्:
कर्तृ
TypeVerb
Rootधा (डुधाञ्)
पर्वतेनwith/by a mountain; as with a mountain (firmly)
पर्वतेन:
करण
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
Ā
Āyus (Life)R
Rakṣā (Protective power)P
Prajāpati (implicit bandhu)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes