Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Abstract ends/powers (Puṣṭi, Vīrya, Tejas, Īrā, Bhadrā, Śreyas, Ādhyakṣya)
Chandas: Yajus-catalogue
Samhita Patha (Devanagari) अर्मे॑भ्यो हस्ति॒पं ज॒वाया॑श्व॒पं पुष्ट्यै॑ गोपा॒लं वी॒र्या॒याविपा॒लं तेज॑सेऽजपा॒लमिरा॑यै की॒नाशं॑ की॒लाला॑य सुराका॒रं भ॒द्राय॑ गृह॒पᳪ श्रेय॑से वित्त॒धमाध्य॑क्ष्यायानुक्ष॒तार॑म्
Transliteration arme̱bhyo hastipáṃ javā́yāśvapáṃ púṣṭyai gopāláṃ vīryā́yāvipāláṃ téjase’japā́lamírāyai kīnā́śaṃ kīlā́lāya surākā́raṃ bhadrā́ya gṛhapáṃ śréyase vittadhámādhyákṣyāyānukṣattā́ram
Translation For the troops (I assign) the elephant-keeper; for speed the horse-keeper; for prosperity the cowherd; for valour the shepherd; for splendour the goat-herd; for refreshment the ploughman; for sweet liquor the maker of surā; for welfare the house-master; for prosperity the treasurer; for authority the under-steward.
Padapatha (Word Analysis) अर्मेभ्यः । हस्तिपम् । जवाय । अश्वपम् । पुष्ट्यै । गोपालम् । वीर्याय । अविपालम् । तेजसे । अजपालम् । इरायै । कीनाशम् । कीलालाय । सुराकारम् । भद्राय । गृहपम् । श्रेयसे । वित्तधम् । आध्यक्ष्याय । अनुक्षत्तारम्
Word by Word अर्मेभ्यः to/for the (men) of the arable tract / ploughmen (armas) हस्तिपम् elephant-keeper / mahout अश्वपम् horse-keeper / groom पुष्ट्यै for prosperity/nourishment गोपालम् cowherd / protector of cattle वीर्याय for vigor/heroic power अविपालम् shepherd / protector of sheep अजपालम् goatherd / protector of goats इरायै for refreshment/food (Iḍā) कीनाशम् ploughman / cultivator कीलालाय for sweet drink/fermented juice (kīlāla) सुराकारम् maker of surā (liquor-brewer) भद्राय for welfare/auspiciousness गृहपम् householder / master of the house श्रेयसे for the better/good वित्तधम् wealth-holder / treasurer अध्यक्ष्याय for supervision/for the overseer अनुक्षतारम् follower-guardian / attendant protector Viniyoga (Ritual Application)