Mantra 26
Rishi: Viśvakarman hymn-complex (variable tradition).
Devata: Viśvakarman / the One (eka) as creative-ordaining principle.
Chandas: Triṣṭubh (probable).
Samhita Patha (Devanagari)
वि॒श्वक॑र्मा॒ विम॑ना॒ आद्विहा॑या धा॒ता वि॑धा॒ता प॑र॒मोत स॒न्दृक् । तेषा॑मि॒ष्टानि॒ समि॒षा म॑दन्ति॒ यत्रा॑ सप्त ऋ॒षीन् प॒र एक॑मा॒हुः
Transliteration
viśvákarmā vímanā́ ā́d vihā́yā dhātā́ vidhātā́ paramó ’ta sandṛ́k | téṣām iṣṭā́ni sám iṣā́ madanti yátrā saptá ṛṣī́n pará ékam ā́huḥ ||
Translation
Viśvakarman, withdrawn in mind, having passed beyond, the establisher, the ordainer, the highest, the all-seeing: with nourishment their desired offerings rejoice, where they call the One, beyond, (as) the Seven Seers.
Padapatha (Word Analysis)
वि॒श्व-क॑र्मा । वि-मनाः॑ । आ॒त् । वि॒-हा॒याः । धा॒ता । वि॑-धा॒ता । प॒र॒मः । उ॒त । स॒न्दृक् । तेषा॑म् । इ॒ष्टानि॑ । सम्-इ॒षा । म॑दन्ति । यत्र॑ । स॒प्त । ऋ॒षीन् । प॒रः । एक॑म् । आ॒हुः ।
Word by Word
विश्वकर्माViśvakarman (the All-maker)
विश्वकर्मा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootविश्वकर्मन् (प्रातिपदिक) < विश्व + कर्मन्
विमनाall-wise / of discerning mind
विमना:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootविमनस् (प्रातिपदिक) < वि- + मनस्
आtowards, unto
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
द्विहायाःof the two regions/abodes (heaven and earth)
द्विहायाः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootद्विहाय (प्रातिपदिक) < द्वि + हाय
धाताthe establisher, supporter
धाता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootधातृ (प्रातिपदिक) < √धा (धारणे) + तृ
विधाताthe ordainer, disposer
विधाता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootविधातृ (प्रातिपदिक) < वि- + √धा (विधान/विभागे) + तृ
परमःsupreme
परमः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
उतand also
उत:
—
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
सन्दृक्the all-seeing one
सन्दृक्:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसन्दृश्/सन्दृक् (प्रातिपदिक) < सम्- + √दृश् (दर्शने)
तेषाम्of them
तेषाम्:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इष्टानिdesired things / offerings
इष्टानि:
कर्म (मदन्ति-क्रियायाः)
TypeNoun
Rootइष्ट (प्रातिपदिक) < √यज् (इष्टौ/यागे) + क्त
सम्together, fully
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग)
इषाwith refreshment/nourishment
इषा:
करण
TypeNoun
Rootइष्/इषा (प्रातिपदिक)
मदन्तिthey rejoice / are gladdened
मदन्ति:
—
TypeVerb
Root√मद् (हर्षे/मदे)
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
सप्तseven
सप्त:
—
TypeAdjective
Rootसप्त (संख्याशब्द)
ऋषीन्seers
ऋषीन्:
कर्म (आहुः-क्रियायाः)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
परःthe further/other (one), beyond
परः:
कर्तृ (आहुः-कर्तृसमूहस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
एकम्one (as one)
एकम्:
कर्म (आहुः-क्रियायाः)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
आहुःthey have said / call
आहुः:
—
TypeVerb
Root√अह्/√ब्रू (कथने) — वैदिक प्रयोगः
Entities Mentioned
V
ViśvakarmanE
Eka (the One)S
Saptarṣi (Seven Seers)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes