Adhyaya 19
Vidyesvara SamhitaAdhyaya 1937 Verses

Pārthiva-Śiva-liṅga-māhātmya (The Excellence of the Earthen Śiva Liṅga)

អធ្យាយ ១៩ ជាសន្ទនាសួរ-ឆ្លើយ៖ ព្រះឥសីសូមសូត្រ ពន្យល់ឡើងវិញដោយអំណាចវ្យាស អំពីមហាត្ម្យដ៏អធិករបស់លិង្គព្រះសិវៈធ្វើពីដី (បារថិវ)។ សូត្រប្រកាសការបកស្រាយដែលមានសិទ្ធិដោយភក្តិ ហើយរៀបចំចំណាត់ថ្នាក់លិង្គ ដោយដាក់លិង្គដីជាលើកំពូល។ ព្រះព្រហ្មា ហរិ (វិષ્ણុ) ឥសី និងប្រជាបតិ ត្រូវបាននិយាយថាបូជាលិង្គដី ហើយបានសម្រេចបំណង; ក៏ដូចទេវ អសុរ មនុស្ស គន្ធរវ នាគ និងរាក្សស—បង្ហាញប្រសិទ្ធិភាពគ្រប់លោក។ បន្ទាប់មកមានទ្រឹស្តីតាមយុគៈ៖ លិង្គកែវនៅក្រឹត, មាសនៅត្រេតា, បារតនៅទ្វាបរ, និងដីនៅកលិ—ដាក់លិង្គដីជាមធ្យមសមស្របបំផុតសម្រាប់យុគនេះ។ វាភ្ជាប់ទៅទ្រឹស្តីអష్టមូរតិ ដោយលើកតម្លៃមូរតិដី និងថាការបូជាឯកតែប៉ុណ្ណោះផ្តល់ផលដូចតបសធំ។ ចុងក្រោយ បញ្ជាក់ភាពលើសលប់ដោយឧទាហរណ៍៖ ដូចមហេស្វរាជាមេក្នុងទេវ និងគង្គាជាមេក្នុងទន្លេ លិង្គដីក៏ជាមេក្នុងលិង្គទាំងអស់ដែរ។

Shlokas

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सूत सूत चिरंजीव धन्यस्त्वं शिवभक्तिमान् । सम्यगुक्तस्त्वया लिंगमहिमा सत्फलप्रदः

ព្រះឥសីទាំងឡាយបាននិយាយថា៖ «ឱ សូតា ឱ សូតា សូមឲ្យអ្នកមានអាយុយឺនយូរ។ អ្នកពិតជាមានព្រះពរ ព្រោះអ្នកជាអ្នកស្រឡាញ់បម្រើព្រះសិវៈ។ អ្នកបានប្រកាសត្រឹមត្រូវអំពីមហិមារបស់លិង្គ—អ្នកប្រទានផលល្អពិត និងមង្គល»។

Verse 2

यत्र पार्थिवमाहेशलिंगस्य महिमाधुना । सर्वोत्कृष्टश्च कथितो व्यासतो ब्रूहि तं पुनः

នៅក្នុងបរិបទនោះ ដែលមហិមារបស់លិង្គមាហេសៈដែលធ្វើពីដី ត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាល្អឥតខ្ចោះជាងគេទាំងអស់—សូមប្រាប់វាម្តងទៀតដល់ពួកយើង ដោយលម្អិតពេញលេញ។

Verse 3

सूत उवाच । शृणुध्वमृषयः सर्वे सद्भक्त्या हरतो खिलाः । शिवपार्थिवलिंगस्य महिमा प्रोच्यते मया

សូត្រាបានមានពាក្យថា៖ «ឱ ព្រះឥសីទាំងអស់ សូមស្តាប់ដោយសទ្ធាដ៏សុចរិត បោះបង់ការរំខានទាំងពួង។ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំនឹងប្រកាសមហិមារបស់លិង្គដី (បារថិវ) នៃព្រះសិវៈ»។

Verse 4

उक्तेष्वेतेषु लिंगेषु पार्थिवं लिंगमुत्तमम् । तस्य पूजनतो विप्रा बहवः सिद्धिमागताः

ក្នុងចំណោមលិង្គជាច្រើនដែលបានពណ៌នា លិង្គដី (បារថិវ) គឺល្អឥតខ្ចោះបំផុត។ ដោយការបូជាវា ឱ ព្រះព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ មនុស្សជាច្រើនបានឈានដល់សិទ្ធិ និងភាពបរិពុទ្ធពេញលេញ។

Verse 5

हरिर्ब्रह्मा च ऋषयः सप्रजापतयस्तथा । संपूज्य पार्थिवं लिंगं प्रापुःसर्वेप्सितं द्विजाः

ព្រះហរិ (វិෂ್ಣុ) ព្រះព្រហ្មា ព្រមទាំងឥសី និងព្រាជាបតិទាំងឡាយ—ក្រោយបានបូជាលិង្គដី (បារថិវ) ដោយគោរព—បានសម្រេចគ្រប់អ្វីដែលពួកគេចង់បាន ឱ ពួកទ្វិជៈ។

Verse 6

देवासुरमनुष्याश्च गंधर्वोरगराक्षसाः । अन्येपि बहवस्तं संपूज्य सिद्धिं गताः परम्

ទេវៈ អសុរៈ និងមនុស្ស—គន្ធರ್ವ នាគ និងរាក្សសផងដែរ—មែនទែនមានអ្នកដទៃជាច្រើនទៀត ក្រោយបានបូជាព្រះអង្គដោយការគោរពពេញលេញ បានឈានដល់សិទ្ធិខ្ពស់បំផុត។

Verse 7

कृते रत्नमयं लिंगं त्रेतायां हेमसंभवम् । द्वापरे पारदं श्रेष्ठं पार्थिवं तु कलौ युगे

នៅយុគក្រឹត លិង្គធ្វើពីរត្នៈត្រូវបានកំណត់; នៅយុគត្រេតា លិង្គធ្វើពីមាស; នៅយុគទ្វាបរ លិង្គបារទ (បារត) គឺល្អបំផុត; ហើយនៅយុគកលិ លិង្គដី (លីង្គក្រឡុក) ត្រូវបានណែនាំ។

Verse 8

अष्टमूर्तिषु सर्वासु मूर्तिर्वै पार्थिवी वरा । अनन्यपूजिता विप्रास्तपस्तस्मान्महत्फलम्

ក្នុងអष्टមૂર્તិទាំងអស់ រូបបារថិវី (រូបដី) គឺល្អបំផុត។ ឱ ព្រាហ្មណៈទាំងឡាយ បើបូជាដោយភក្តិមិនបែកចិត្ត ការអនុវត្តនោះក្លាយជាតបស្យា ដែលផ្តល់ផលធំមហិមា។

Verse 9

यथा सर्वेषु देवेषु ज्येष्ठः श्रेष्ठो महेश्वरः । एवं सर्वेषु लिंगेषु पार्थिवं श्रेष्टमुच्यते

ដូចជា​ក្នុងចំណោមទេវទាំងអស់ មហាទេវ (មហេស្វរ) ជាអ្នកចាស់ជាងគេ និងជាព្រះអធិបតីដ៏លើសលប់ ដូច្នេះដែរ ក្នុងចំណោមលិង្គបូជាទាំងអស់ លិង្គដី (បារថិវ) ត្រូវបានប្រកាសថាល្អបំផុត។

Verse 10

यथा नदीषु सर्वासु ज्येष्ठा श्रेष्ठा सुरापगा । तथा सर्वेषु लिंगेषु पार्थिवं श्रेष्ठमुच्यते

ដូចជានៅក្នុងទន្លេទាំងអស់ ទន្លេសួរាបគា (គង្គា ដ៏ស្ថិតនៅស្ថានសួគ៌) ត្រូវបានគេរាប់ថាជាចាស់ជាងគេ និងល្អឥតខ្ចោះបំផុត ដូច្នេះដែរ ក្នុងលិង្គទាំងអស់ លិង្គដី (បារថិវ) ត្រូវបានប្រកាសថាល្អបំផុត។

Verse 11

यथा सर्वेषु मंत्रेषु प्रणवो हि महान्स्मृतः । तथेदं पार्थिवं श्रेष्ठमाराध्यं पूज्यमेव हि

ដូចជានៅក្នុងមន្តទាំងអស់ ព្រះប្រṇវ (អោម) ត្រូវបានចងចាំថាជាមន្តដ៏អស្ចារ្យបំផុត ដូច្នេះដែរ លិង្គដី (បារថិវ) នេះគឺល្អបំផុត—ពិតជាសមស្របសម្រាប់ការប្រោសបូជា និងការថ្វាយបង្គំ។

Verse 12

यथा सर्वेषु वर्णेषु ब्राह्मणःश्रेष्ठ उच्यते । तथा सर्वेषु लिंगेषु पार्थिवं श्रेष्ठमुच्यते

ដូចជានៅក្នុងវណ្ណៈទាំងអស់ ព្រះព្រាហ្មណ៍ត្រូវបាននិយាយថាជាអ្នកឈានមុខគេ ដូច្នេះដែរ ក្នុងលិង្គទាំងអស់ លិង្គដី (បារថិវ) ត្រូវបានប្រកាសថាល្អបំផុត។

Verse 13

यथा पुरीषु सर्वासु काशीश्रेष्ठतमा स्मृता । तथा सर्वेषु लिंगेषु पार्थिवं श्रेष्ठमुच्यते

ដូចដែលកាសី (Kāśī) ត្រូវបានចងចាំថា ជាទីក្រុងបរិសុទ្ធល្អឥតខ្ចោះជាងគេក្នុងបុរីទាំងអស់ ដូច្នេះដែរ ក្នុងលិង្គទាំងអស់ លិង្គដី (pārthiva liṅga) ត្រូវបានប្រកាសថា ល្អបំផុតសម្រាប់បូជា។

Verse 14

यथा व्रतेषु सर्वेषु शिवरात्रिव्रतं परम् । तथा सर्वेषु लिंगेषु पार्थिवं श्रेष्थमुच्यते

ដូចដែលក្នុងវ្រតទាំងអស់ វ្រតសិវរាត្រី (Śivarātri) ជាវ្រតអធិបតី ដូច្នេះដែរ ក្នុងលិង្គទាំងអស់ លិង្គដី (pārthiva liṅga) ត្រូវបានហៅថា ល្អបំផុត។

Verse 15

यथा देवीषु सर्वासु शैवीशक्तिः परास्मृता । तथा सर्वेषु लिंगेषु पार्थिवं श्रेष्ठमुच्यते

ដូចដែលក្នុងទេវីទាំងអស់ អំណាចសៃវៈ (Śaiva-Śakti) ត្រូវបានចងចាំថា ជាអធិបតីបំផុត ដូច្នោះដែរ ក្នុងលិង្គទាំងអស់ លិង្គដី (បារថិវៈ) ត្រូវបានប្រកាសថា ជាល្អឯក—ប្រសើរបំផុត។

Verse 16

प्रकृत्यपार्थिवं लिंगं योन्यदेवं प्रपूजयेत् । वृथा भवति सा पूजा स्नानदानादिकं वृथा

បើអ្នកបូជាលិង្គដែលតាមធម្មជាតិមិនមែនធ្វើពីដី ឬបូជាយោនីដែលមិនមានទេវភាព នោះការបូជានោះក្លាយជាឥតផល; ពិធីរួមដូចជា ការងូតទឹក និងការធ្វើទាន ក៏ឥតផលដែរ។

Verse 17

पार्थिवाराधनं पुण्यं धन्यमायुर्विवर्धनम् । तुष्टिदं पुष्टिदंश्रीदं कार्यं साधकसत्तमैः

ការបូជាលិង្គដី (បារថិវ) ជាបុណ្យ ជាមង្គល និងបន្ថែមអាយុ។ វាផ្តល់សេចក្តីពេញចិត្ត កម្លាំងចិញ្ចឹម និងសិរីសម្បត្តិ ដូច្នេះគួរធ្វើដោយសាធកល្អឥតខ្ចោះ។

Verse 18

यथा लब्धोपचारैश्च भक्त्या श्रद्धासमन्वितः । पूजयेत्पार्थिवं लिंगं सर्वकामार्थसिद्धिदम्

ដោយគ្រឿងបូជាណាដែលខ្លួនបានរកបាន និងដោយភក្តីភ្ជាប់ជាមួយសទ្ធា គួរបូជាលិង្គដី (បារថិវ) របស់ព្រះសិវៈ ព្រោះវាបំពេញសម្រេចគោលបំណងត្រឹមត្រូវ និងបំណងប្រាថ្នាទាំងអស់។

Verse 19

इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां साध्यसाधनखंडे पार्थिवशिवलिंगपूजनमाहात्म्यवर्णनं नामैकोनविंशोऽध्यायः

ដូច្នេះ ក្នុង «ស្រី សិវមហាបុរាណ» នៅក្នុង វិទ្យេស្វរ សំហិតា ក្នុង ខណ្ឌ សាធ្យសាធនៈ បញ្ចប់ជំពូកទី១៩ មានចំណងជើង «ការពិពណ៌នាពីមហិមារបស់ការបូជាលិង្គព្រះសិវៈធ្វើពីដី»។

Verse 20

त्रिसंध्यं योर्चयंल्लिंगं कृत्वा बिल्वेन पार्थिवम् । दशैकादशकंयावत्तस्य पुण्यफलं शृणु

សូមស្តាប់ផលបុណ្យដ៏ប្រសើររបស់អ្នកដែល បូជាលិង្គរៀងរាល់ថ្ងៃតាមសន្ធ្យាទាំងបី ដោយបង្កើតលិង្គព្រះសិវៈពីដី ហើយបូជាដោយស្លឹកបិល្វៈ បន្តអនុវត្តរយៈពេលដប់ ឬដប់មួយថ្ងៃ។

Verse 21

अनेनैव स्वदेहेन रुद्र लोके महीयते । पापहं सर्वमर्त्यानां दर्शनात्स्पर्शनादपि

ដោយរាងកាយនេះផ្ទាល់ មនុស្សនោះត្រូវបានគោរពក្នុងលោករបស់រុទ្រៈ។ វាក្លាយជាអ្នកបំផ្លាញបាបសម្រាប់មនុស្សស្លាប់ទាំងអស់ ទោះត្រឹមតែឃើញ ឬប៉ះក៏ដោយ។

Verse 22

जीवन्मुक्तः स वैज्ञानी शिव एव न संशयः । तस्य दर्शनमात्रेण भुक्तिर्मुक्तिश्च जायते

អ្នកប្រាជ្ញដែលបានរួចផុតនៅពេលនៅរស់ គឺជាព្រះសិវៈផ្ទាល់ មិនមានសង្ស័យឡើយ។ ដោយត្រឹមតែបានឃើញគាត់ បុគ្គលទទួលបានទាំងភោគសម្បត្តិ (bhukti) និងមុក្ខ (mukti)។

Verse 23

शिवं यः पूजयेन्नित्यं कृत्वा लिंगं तु पार्थिवम् । यावज्जीवनपर्यंतं स याति शिवमन्दिरम्

អ្នកណាដែលបូជាព្រះសិវៈជារៀងរាល់ថ្ងៃ ដោយបង្កើតលិង្គពីដី (pārthiva-liṅga) ហើយអនុវត្តរហូតដល់ចុងជីវិត នោះគាត់ទៅដល់មន្ទីរព្រះសិវៈ—ទីលំនៅរបស់ព្រះអម្ចាស់ ដែលនាំទៅកាន់មុក្ខដោយព្រះគុណរបស់ទ្រង់។

Verse 24

मृडेनाप्रमितान्वर्षाञ्छिवलोकेहि तिष्ठति । सकामः पुनरागत्य राजेन्द्रो भारते भवेत्

ដោយព្រះគុណរបស់ម្រឹឌ (ព្រះសិវៈ) មនុស្សម្នាក់ស្នាក់នៅក្នុងលោកសិវៈអស់ឆ្នាំមិនអាចរាប់បាន; បើនៅមានក្តីប្រាថ្នា ត្រឡប់មកវិញ នឹងក្លាយជាព្រះមហាក្សត្រអធិរាជនៅភារត (ឥណ្ឌា)។

Verse 25

निष्कामः पूजयेन्नित्यं पार्थिवंलिंगमुत्तमम् । शिवलोके सदा तिष्ठेत्ततः सायुज्यमाप्नुयात्

អ្នកដែលគ្មានក្តីប្រាថ្នាខ្លួនឯង គួរថ្វាយបូជារៀងរាល់ថ្ងៃលិង្គដី (បារថិវ) ដ៏ប្រសើរ។ អ្នកស្រឡាញ់ព្រះសិវៈនោះស្នាក់នៅជានិច្ចក្នុងព្រះរាជ្យសិវៈ ហើយបន្ទាប់មកទទួលសាយុជ្យៈ គឺការរួមជាមួយព្រះសិវៈពេញលេញ។

Verse 26

पार्थिवं शिवलिंगं च विप्रो यदि न पूजयेत् । स याति नरकं घोरं शूलप्रोतं सुदारुणम्

បើព្រះព្រាហ្មណ៍មិនបូជាលិង្គសិវៈដែលធ្វើពីដី (បារថិវ) ទេ គាត់នឹងទៅនរកដ៏សាហាវ គួរឱ្យខ្លាចបំផុត ដែលត្រូវចាក់ព្យួរលើត្រីសូល (សូល) យ៉ាងទារុណ។

Verse 27

यथाकथंचिद्विधिना रम्यं लिंगं प्रकारयेत् । पंचसूत्रविधानां च पार्थिवेन विचारयेत्

តាមវិធីណាដែលអាចធ្វើបាន ដោយគោរពតាមច្បាប់ត្រឹមត្រូវ គួរបង្កើតលិង្គដ៏ស្រស់ស្អាត។ ហើយដោយលិង្គដែលធ្វើពីដី គួរពិចារណា និងអនុវត្តតាមការរៀបចំសូត្រ៥ (គោលការណ៍ពិធី) ដោយសមរម្យ។

Verse 28

अखण्डं तद्धि कर्तव्यं न विखण्डं प्रकारयेत् । द्विखण्डं तु प्रकुर्वाणो नैव पूजाफलं लभेत्

វត្ថុនោះត្រូវរក្សាឲ្យពេញលេញ មិនគួរធ្វើឲ្យបែកជាបំណែកទេ។ អ្នកដែលធ្វើជាអំណោយបូជាបែកជាពីរផ្នែក នឹងមិនទទួលបានផលនៃការបូជាទេ។

Verse 29

रत्नजं हेमजं लिंगं पारदं स्फाटिकं तथा । पार्थिवं पुष्परागोत्थमखंडं तु प्रकारयेत्

គួរតែងតាំង និងដំឡើងសម្រាប់បូជាឲ្យបានត្រឹមត្រូវ នូវលិង្គព្រះសិវៈដែលធ្វើពីកែវរតនៈ ពីមាស ពីបារត និងពីគ្រីស្តាល់; ហើយក៏មានលិង្គដី លិង្គធ្វើពីតូប៉ាស និងលិង្គដែលមិនបែកបាក់ (ពេញលេញ) ផងដែរ។

Verse 30

अखंडं तु चरं लिंगं द्विखंडमचरं स्मृतम् । खंडाखंडविचारोयं सचराचरयोः स्मृतः

លិង្គចល័ត (cara) ត្រូវបានបង្រៀនថា «អខណ្ឌ» គឺមិនបែកជាផ្នែក; ចំណែកលិង្គអចល័ត (acara) ត្រូវបានចងចាំថា «ទ្វិខណ្ឌ» គឺមានពីរផ្នែក។ ការពិចារណាអំពីបែក និងមិនបែកនេះ ត្រូវបាននិយាយដោយយោងទៅលើចល័ត និងអចល័ត។

Verse 31

वेदिका तु महाविद्या लिंगं देवो महेश्वरः । अतो हि स्थावरे लिंगे स्मृता श्रेष्ठादिखंडिता

វេទិកា (ជាវេទិ/អាសនៈបូជា) នោះជាមហាវិទ្យា (Mahāvidyā) ពិតប្រាកដ; និងលិង្គនោះគឺជាព្រះ—ព្រះមហាទេវ មហេស្វរៈផ្ទាល់។ ដូច្នេះ សម្រាប់លិង្គដែលបានដំឡើងថេរ គេបង្រៀនថា ភាពលើសលប់ត្រូវបានបែងចែកជាថ្នាក់ៗ ចាប់ពីថ្នាក់ «ល្អបំផុត» ជាដើម។

Verse 32

द्विखंडं स्थावरं लिंगं कर्तव्यं हि विधानतः । अखंडं जंगमं प्रोक्तंश् ऐवसिद्धान्तवेदिभिः

តាមវិធានដែលបានកំណត់ លិង្គថេរ (sthāvara) ត្រូវធ្វើជាពីរផ្នែក; ប៉ុន្តែលិង្គចល័ត (jaṅgama) ត្រូវបានប្រកាសថា ជាអខណ្ឌ គឺតែមួយ មិនបែកបាក់—ដូចដែលអ្នកដឹងសិទ្ធាន្ត (Siddhānta) បាននិយាយ។

Verse 33

द्विखंडं तु चरां लिंगं कुर्वन्त्यज्ञानमोहिताः । नैव सिद्धान्तवेत्तारो मुनयः शास्त्रकोविदाः

ដោយត្រូវអវិជ្ជាបំភាន់ មនុស្សខ្លះធ្វើលិង្គចល័តឲ្យបែកជាពីរផ្នែក។ តែព្រះមុនីអ្នកដឹងសិទ្ធាន្តៈ និងជំនាញក្នុងសាស្ត្រ មិនទទួលយកការធ្វើបែបនោះទេ។

Verse 34

अखंडं स्थावरं लिंगं द्विखंडं चरमेव च । येकुर्वन्तिनरामूढानपूजाफलभागिनः

លិង្គដែលតាំងជាប់ (ស្ថាវរ) ត្រូវឲ្យពេញលេញ មិនបែកបាក់; លិង្គដែលអាចផ្លាស់ទី (ចរ) អាចធ្វើជាពីរផ្នែកបាន។ បុរសល្ងង់ដែលធ្វើផ្ទុយពីនេះ មិនមានសិទ្ធិទទួលផលនៃការបូជាទេ។

Verse 35

तस्माच्छास्त्रोक्तविधिना अखंडं चरसंज्ञकम् । द्विखंडं स्थावरं लिंगं कर्तव्यं परया मुदा

ដូច្នេះ តាមវិធីដែលគម្ពីរបានបង្រៀន គួរធ្វើលិង្គដែលមិនបែកបាក់ ហៅថា «ចរ»; ហើយគួរធ្វើលិង្គពីរផ្នែក ដែលតាំងជាប់ជាស្ថាវរ ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់បូជាខ្ពស់ និងអំណរ។

Verse 36

अखंडे तु चरे पूजा सम्पूर्णफलदायिनी । द्विखंडे तु चरे पूजामहाहानिप्रदा स्मृता

ការបូជាលើលិង្គដែលពេញលេញ មិនបែកបាក់ នាំឲ្យបានផលពេញលេញ។ តែការបូជាលើលិង្គដែលបែក ឬបែងចែក ត្រូវបានចងចាំថា នាំឲ្យខាតបង់ធំ (នៃបុណ្យ និងប្រសិទ្ធិភាពវិញ្ញាណ)។

Verse 37

अखंडे स्थावरे पूजा न कामफलदायिनी । प्रत्यवायकरी नित्यमित्युक्तं शास्त्रवेदिभिः

អ្នកដឹងគម្ពីរប្រាប់ថា ការបូជាលិង្គដែលមិនបែកបាក់ ហើយជាប់ថេរ មិនអាចផ្តល់ផលប្រាថ្នាបានទេ; ផ្ទុយទៅវិញ វាបង្កកំហុសពិធី (ប្រត្យវាយ) ជានិច្ច។

Frequently Asked Questions

A theological argument of comparative excellence is presented: Sūta, responding to the sages, asserts that among liṅga types the pārthiva liṅga is supreme, supporting the claim by exemplary precedent (Brahmā, Viṣṇu, ṛṣis, Prajāpatis) and by analogical ranking (Śiva among devas; Gaṅgā among rivers).

The chapter’s rahasya is the alignment of material form with cosmic time: earth (pārthiva) becomes the Kali-yuga-appropriate medium, implying that accessibility and immediacy of ritual contact are themselves theological principles; the liṅga here signifies a universally available locus for siddhi when worship is exclusive and devotionally grounded.

Śiva is highlighted primarily as Maheśvara/Viśveśvara accessed through the pārthiva-liṅga; within the aṣṭamūrti framework the pārthivī mūrti is singled out as superior. Gaurī is not foregrounded in the sampled verses for this chapter.