Shloka 32

उपमन्युकुमारस्य क्षीरार्थ-प्रार्थना तथा शिवप्रसाद-निबन्धनम् | Upamanyu’s Longing for Milk and the Doctrine of Shiva’s Grace

Devanagari script

हेतुवादविनिर्मुक्तं सांख्ययोगार्थदम्परम् । यमुशन्ति हि तत्त्वज्ञा वरन्तस्माद्वृणोम्यहम्

Transliteration

hetuvādavinirmuktaṃ sāṃkhyayogārthadamparam | yamuśanti hi tattvajñā varantasmādvṛṇomyaham

Translation

ឆ្លងផុតពីការជជែកវែកញែក និងតក្កវិជ្ជាស្ងួតៗ ហើយលើសគេក្នុងការប្រាប់អត្ថន័យពិតនៃសាំងខ្យ និងយោគៈ—អ្វីដែលអ្នកដឹងសច្ចៈសរសើរថាជាអធិឧត្តម។ ដូច្នេះ ខ្ញុំជ្រើសរើសវានោះជាល្អបំផុត។

Word by Word

• हेतुवाद-विनिर्मुक्तम्: freed from disputation about causes
• हेतुवाद-विनिर्मुक्तम्: विशेषण (Adjective of implied object)
• Type: Adjective
• Root: हेतुवाद (प्रातिपदिक) + विनिर्मुक्त (कृदन्त, √मुच्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त), उपसर्ग: वि-निर्-; विशेषण

• सांख्य-योग-अर्थ-दम्: bestowing the meaning of Sāṅkhya and Yoga
• सांख्य-योग-अर्थ-दम्: विशेषण (Adjective of implied object)
• Type: Adjective
• Root: सांख्य (प्रातिपदिक) + योग (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक) + द (कृदन्त, √दा)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कृदन्त (ण्वुल्/क्विप्-प्रकृति ‘द’ = दाता), ‘अर्थं ददाति’ इति; विशेषण

• परम्: supreme
• परम्: विशेषण (Adjective of implied object)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• यम्: whom
• यम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• उशन्ति: desire / seek
• उशन्ति: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: √वश्/उश् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; धात्वर्थ: इच्छन्ति/कामयन्ति

• हि: indeed
• हि: सम्बन्धसूचक (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अव्यय; हेतौ/निश्चये

• तत्त्वज्ञाः: knowers of reality
• तत्त्वज्ञाः: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तत्त्वज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘तत्त्वं जानाति’ इति (षष्ठी-तत्पुरुष/उपपद-तत्पुरुष)

• वरन्: choosing
• वरन्: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √वृ (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ), परस्मैपद-प्रकृति; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘वृण्वन्’ (choosing)

• तस्मात्: from that (therefore/from him)
• तस्मात्: अपादान (Apādāna/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, पञ्चमी, एकवचन; सर्वनाम

• वृणोमि: I choose
• वृणोमि: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: √वृ (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), परस्मैपद, उत्तमपुरुष, एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

Speaker

Suta Goswami (narrating the Shaiva teaching as the highest purport of Sāṅkhya and Yoga)

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Mantra Metadata

Type: stotra

Shakti Dimension

Role: teaching

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It praises the highest Shaiva teaching as one that transcends mere argument and gives the real essence of knowledge (Sāṅkhya) and disciplined practice (Yoga), leading the seeker toward Shiva-realization and liberation.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

By rejecting dry debate and affirming the ‘supreme’ path, it supports worship and contemplation of Shiva—often approached through the Linga as a concrete focus—so that Yoga and knowledge culminate in devotion and grace-centered realization.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A practical takeaway is steady Shiva-dhyāna (meditation on Shiva), supported by Shaiva discipline—japa of the Panchakshara (Om Namaḥ Śivāya) and inner detachment from contentious intellectualism.