
ជំពូកនេះចាប់ផ្តើមដោយ នន្ទីឥશ્વរ ប្រកាសថានឹងនិទានរឿងអវតាររបស់ ព្រះសម្ភូ (ព្រះសិវៈ) ដើម្បីបំបាត់ “នារីសន្ទេហ” ការសង្ស័យ និងការរើសអើងចំពោះស្ត្រី ដោយបង្ហាញព្រះមហាករុណារបស់ព្រះសិវៈចំពោះអ្នកបូជាភក្តិ។ បន្ទាប់មកណែនាំស្តេច សត្យរថ នៃវិទರ್ಭៈ ជាស្តេចធម៌ សច្ចៈ និងជាទីស្រឡាញ់របស់សៃវៈធំៗ។ ភ្លាមៗមានមហាវិបត្តិសង្គ្រាម៖ ជម្លោះជាមួយសាល់វៈធ្វើឲ្យស្តេចចាញ់ និងស្លាប់ កងទ័ពនិងមន្ត្រីខ្ចាត់ខ្ចាយ។ ព្រះមហេសីដែលមានផ្ទៃពោះ រត់គេចពីទីក្រុងដែលត្រូវ包囲 នៅពេលយប់ ដោយទុក្ខសោក ប៉ុន្តែមានកម្លាំងពីការចងចាំព្រះបាទផ្កាឈូករបស់ព្រះសិវៈ។ ពេលព្រឹកនាងទៅដល់បឹងបរិសុទ្ធ ហើយស្នាក់ក្រោមដើមឈើមានម្លប់នៅច្រាំង។ មេរៀនលាក់ន័យបង្ហាញថា អំណាចរាជ្យ និងសេចក្តីរុងរឿងអាស្រ័យលើកាលៈទេសៈ ខណៈស្មរណ-ភក្តិ ជាអ័ក្សមាំមួនដែលអញ្ជើញការពារព្រះសិវៈ និងរៀបចំដំណោះស្រាយសាសនាសៃវៈបន្តទៅក្រោយ។
Verse 1
नन्दीश्वर उवाच । अथ वक्ष्ये मुनिश्रेष्ठ शम्भोः शृण्ववतारकम् । स्वभक्तदयया विप्र नारीसन्देहभंजकम्
នន្ទីឥશ્વរ បានមានព្រះវាចា៖ ឥឡូវនេះ ឱ មុនីដ៏ប្រសើរ ខ្ញុំនឹងពណ៌នាអវតាររបស់ព្រះសម្ភូ—សូមស្តាប់—ដែលព្រះអង្គយាងចុះដោយមេត្តាចំពោះអ្នកបូជាភក្តិរបស់ព្រះអង្គ ឱ ព្រាហ្មណ៍ ហើយវាបំបាត់សង្ស័យរបស់ស្ត្រីទាំងឡាយ។
Verse 2
आसीत्सत्यरथो नाम्ना विदर्भविषये नृपः । धर्म्मात्मा सत्यशीलश्च महाशैवजनप्रियः
នៅដែនវិទರ್ಭ មានស្តេចមួយអង្គឈ្មោះ សត្យរថៈ គ្រប់គ្រងកាលមុន។ ព្រះអង្គមានចិត្តធម៌ មាំមួនក្នុងសច្ចៈ ហើយជាទីស្រឡាញ់របស់សាវកធំៗនៃព្រះសិវៈ។
Verse 3
तस्य राज्ञस्सुधर्मेण महीं पालयतो मुने । महान्कालो व्यतीयाय सुखेन शिवधर्म्मतः
ឱ មុនី, ខណៈស្តេចនោះគ្រប់គ្រងផែនដីដោយធម៌ល្អ កាលយូរមួយបានកន្លងផុតដោយសុខសាន្ត ដោយអាស្រ័យលើភក្តីចំពោះព្រះសិវៈ និងការប្រព្រឹត្តតាមសិវធម៌។
Verse 4
कदाचित्तस्य राज्ञस्तु शाल्वैश्च पुररोधिभिः । महान्रणो बभूवाथ बहुसैन्यैर्बलोद्धतैः
គ្រាមួយនោះ ចំពោះស្តេចអង្គនោះ សង្គ្រាមដ៏ធំមួយបានកើតឡើងជាមួយពួកសាល្វៈ ដែលកំពុងឡោមព័ទ្ធទីក្រុង ដោយមានមោទនភាពចំពោះកម្លាំងរបស់ពួកគេ និងគាំទ្រដោយកងទ័ពជាច្រើន។
Verse 5
स विदर्भनृपः कृत्वा सार्धं तैर्दारुणं रणम् । प्रनष्टोरुबलः शाल्वैर्निहतो दैवयोगतः
ព្រះរាជាវិទព៌ៈបានធ្វើសង្គ្រាមដ៏សាហាវជាមួយពួកគេ ប៉ុន្តែដោយសារកងទ័ពដ៏ធំរបស់ទ្រង់ត្រូវបានបំផ្លាញ ទ្រង់ត្រូវបានពួកសាល្វៈសម្លាប់ដោយសារព្រហ្មលិខិត (daiva)។
Verse 6
तस्मिन्नृपे हते युद्धे शाल्वैस्तु भयविह्वलाः । सैनिका हतशेषाश्च मन्त्रिभिस्सह दुद्रुवुः
នៅពេលដែលស្តេចអង្គនោះត្រូវបានសម្លាប់ក្នុងសមរភូមិដោយពួកសាល្វៈ ពួកទាហានដែលនៅរស់រានមានជីវិត—ដោយភាពភ័យខ្លាច—បានរត់គេចខ្លួនទៅជាមួយពួកមន្ត្រី។
Verse 7
अथ तस्य महाराज्ञी रात्रौ स्वपुरतो मुने । संरुद्धा रिपुभिर्यत्नादन्तर्वत्नी बहिर्ययौ
បន្ទាប់មក ឱ មុនី មហារជ្ញីរបស់ព្រះរាជា—មានគភ៌នៅក្នុង—ត្រូវសត្រូវខិតខំឃុំឃាំងយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្ន។ ទោះយ៉ាងណា នៅពេលយប់ នាងបានខិតខំចេញទៅក្រៅលើសពីទីក្រុងរបស់នាង។
Verse 8
निर्गता शोकसंतप्ता सा राजमहिषी शनैः । प्राचीं दिशं ययौ दूरं स्मरन्तीशपदाम्बुजम्
ព្រះមហេសីនោះ ចេញទៅដោយទុក្ខក្តៅក្រហាយ ហើយដើរយឺតៗ។ នាងបានទៅឆ្ងាយទៅទិសខាងកើត ដោយចិត្តរំលឹកជានិច្ចដល់បាតផ្កាឈូកនៃព្រះឥសា (ព្រះសិវៈ)។
Verse 9
अथ प्रभाते सा राज्ञी ददर्श विमलं सरः । अतीता दूरमध्वानं दयया शङ्करस्य हि
ពេលព្រឹករះឡើង ព្រះមហេសីបានឃើញបឹងស្អាតបរិសុទ្ធមួយ។ នាងបានឆ្លងកាត់ផ្លូវឆ្ងាយ ដោយព្រះគុណមេត្តាករុណារបស់ព្រះសង្ករ (ព្រះសិវៈ) ទើបមកដល់ទីនោះ។
Verse 10
तत्रागत्य प्रिया राज्ञस्संतप्ता सुकुमारिणी । निवासार्थं सरस्तीरे छायावृक्षमुपाश्रयत्
នាងបានមកដល់ទីនោះ ជាព្រះមហេសីជាទីស្រឡាញ់របស់ព្រះរាជា ទន់ភ្លន់ស្រស់ស្អាត តែពោរពេញដោយទុក្ខ។ ដើម្បីស្នាក់នៅ នាងបានជ្រកក្រោមដើមឈើមានម្លប់នៅលើច្រាំងបឹង។
Verse 11
तत्र दैववशाद्राज्ञी मुहूर्त्ते सद्गुणान्विते । असूत तनयं दिव्यं सर्वलक्षणलक्षितम्
នៅទីនោះ ដោយអំណាចវាសនា ព្រះមហេសីនៅវេលាមង្គលដែលពោរពេញដោយគុណធម៌ បានប្រសូតកូនប្រុសដ៏ភ្លឺរលោង មានលក្ខណៈមង្គលគ្រប់យ៉ាង។
Verse 12
अथ तज्जननी दैवात्तृषिताति नृपाङ्गना । सरोवतीर्णा पानार्थं ग्रस्ता ग्राहेण पाथसि
បន្ទាប់មក ដោយវាសនាប្រែប្រួល ព្រះនាងជាមហេសីរបស់ស្តេច—ម្តាយរបស់គាត់—ស្រេកទឹកយ៉ាងខ្លាំង។ នាងចុះទៅក្នុងបឹងដើម្បីផឹកទឹក ហើយត្រូវក្រពើចាប់នៅក្នុងទឹក។
Verse 13
स सुतो जातमात्रस्तु क्षुत्पिपासार्द्दितो भृशम् । रुरोद च सरस्तीरे विनष्ट पितृमातृकः
កូនប្រុសនោះ ទើបនឹងកើត ក៏ត្រូវទុក្ខដោយឃ្លាន និងស្រេកយ៉ាងខ្លាំង។ បាត់បង់ទាំងឪពុកទាំងម្តាយ គាត់បានយំស្រែកខ្លាំងនៅលើច្រាំងបឹង។
Verse 14
तस्मिन्वने क्रन्दमाने जातमात्रे सुते मुने । कृपान्वितो महेशोऽभूदन्तर्यामी स रक्षक
ឱ មុនី! នៅពេលកូនទើបកើតនោះកំពុងយំក្នុងព្រៃនោះ ព្រះមហាទេវ ដោយព្រះមេត្តាករុណា បានក្លាយជាព្រះអន្តរយាមី (ព្រះនៅក្នុង) ហើយបានធ្វើជាអ្នកការពារគាត់។
Verse 15
प्रेरिता मनसा काचिदीशेन त्रासहारिणा । अकस्मादागता तत्र भ्रमन्ती भैक्ष्यजीविनी
ដោយព្រះអម្ចាស់—អ្នកបំបាត់ភ័យ—បានជំរុញក្នុងចិត្ត នារីម្នាក់រស់ដោយបិណ្ឌបាត ដើរវង្វេង បានមកដល់ទីនោះភ្លាមៗ។
Verse 16
सा त्वेकहायनं बालं वहन्ती विधवा निजम् । अनाथमेकं क्रंदन्तं शिशुन्तत्र ददर्श ह
នាងជាមេម៉ាយ កំពុងអោបកូនរបស់ខ្លួនអាយុមួយឆ្នាំ ហើយនៅទីនោះនាងបានឃើញទារកម្នាក់ទៀត គ្មានទីពឹង គ្មានអ្នកការពារ កំពុងយំតែម្នាក់ឯង។
Verse 17
सा दृष्ट्वा तत्र तम्बालं वने निर्मनुजे मुने । विस्मिताति द्विजस्त्री सा चिचिन्तं हृदये बहु
ឱ មុនី, នាងស្ត្រីព្រាហ្មណ៍នោះ បានឃើញនៅទីនោះ “តំបាល” មួយ ក្នុងព្រៃដែលគ្មានមនុស្សរស់នៅ។ នាងភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងខ្លាំង ហើយគិតពិចារណាច្រើនក្នុងបេះដូង។
Verse 18
अहो सुमहदाश्चर्य्यमिदं दृष्टम्मयाधुना । असंभाव्यमकथ्यं च सर्वथा मनसा गिरा
អា! ខ្ញុំទើបបានឃើញអស្ចារ្យដ៏ធំមហិមា។ វាមិនអាចស្មានដល់ មិនអាចពណ៌នាបានទេ—លើសលប់ទាំងចិត្តគំនិត និងពាក្យសម្តី។
Verse 19
अच्छिन्ननाभिनालोयं रसायां केवलं शिशुः । शेते मातृविहीनश्च क्रन्दंस्तेजस्विनां वरः
ដោយខ្សែផ្ចិតមិនទាន់កាត់ ទារកនោះដេកឯកោលើសារធាតុនៃទឹក។ ខ្វះមាតា គាត់យំឡើង ប៉ុន្តែជាអ្នកលើកំពូលក្នុងចំណោមអ្នកភ្លឺរលោងទាំងឡាយ។
Verse 20
अस्य पित्रादयः केऽपि न सन्तीह सहायिनः । कारणं किं बभूवाथ ह्यहो दैवबलं महत्
នៅទីនេះ គ្មានសាច់ញាតិរបស់គាត់ទេ ចាប់ពីឪពុកឡើងទៅ ដែលមកជួយគាត់។ ដូច្នេះ មូលហេតុអ្វីបានកើតឡើង? អូហ៍ អំណាចនៃវាសនា (दैव) ពិតជាធំមហិមា!
Verse 21
न जाने कस्य पुत्रोऽयमस्य ज्ञातात्र कोपि न । यतः पृच्छाम्यस्य जन्य जाता च करुणा मयि
ខ្ញុំមិនដឹងថាគាត់ជាកូនរបស់អ្នកណាទេ ហើយនៅទីនេះក៏គ្មានអ្នកណាស្គាល់គាត់ដែរ។ ដូច្នេះ ខ្ញុំសួរអំពីកំណើតរបស់គាត់—ហើយមេត្តាករុណាបានកើតឡើងក្នុងចិត្តខ្ញុំចំពោះគាត់។
Verse 22
इच्छाम्येनं पोषितुं हि बालमौरसपुत्रवत् । संप्रष्टुं नोत्सहेऽज्ञात्वा कुलजन्मादि चास्य वै
«ខ្ញុំប្រាថ្នាចង់ចិញ្ចឹម និងលើកលែងកុមារនេះ ដូចជាកូនប្រុសពិតរបស់ខ្ញុំ។ ប៉ុន្តែខ្ញុំមិនហ៊ានសួរគាត់ទេ ព្រោះខ្ញុំមិនទាន់ដឹងអំពីវង្សត្រកូល កំណើត និងប្រភពដើមរបស់គាត់ឡើយ»។
Verse 23
नन्दीश्वर उवाच । इति संचिन्त्यमानायां तस्यां विप्रवरस्त्रियाम् । कृपां चकार महतीं शंकरो भक्तवत्सल
នន្ទីឥશ્વរ បានមានព្រះវាចា៖ នៅពេលស្ត្រីព្រាហ្មណ៍ដ៏ប្រសើរនោះកំពុងគិតពិចារណាដូច្នេះក្នុងចិត្ត សង្ករៈ—អ្នកស្រឡាញ់អ្នកភក្តិ—បានប្រទានព្រះមេត្តាធំលើនាង។
Verse 24
दध्रे भिक्षुस्वरूपं हि महालीलो महेश्वरः । सर्वथा भक्तसुखदो निरुपाधिः स्वयं सदा
មហាទេវៈ មហេឥશ્વរ—អ្នកមានលីឡាទេវៈដ៏ធំ—បានទទួលរូបជាភិក្ខុ។ ព្រះអង្គប្រទានសុខដល់អ្នកភក្តិគ្រប់វិធី ព្រោះព្រះអង្គមានដោយខ្លួនឯងជានិច្ច ហើយគ្មានអុបាធិ (ការកំណត់បន្ថែម) ពិតប្រាកដ។
Verse 25
तत्राजगाम सहसा स भिक्षुः परमेश्वरः । यत्रास्ति संदेहवती द्विजस्त्री ज्ञातुमिच्छती
នៅទីនោះឯង ព្រះបរមេឥશ્વរ ដែលបង្ហាញខ្លួនជាភិក្ខុ បានមកដល់ភ្លាមៗ ទៅកាន់កន្លែងដែលស្ត្រីព្រាហ្មណ៍ម្នាក់មានសង្ស័យ និងប្រាថ្នាចង់ដឹងសេចក្តីពិត។
Verse 26
भिक्षुवर्य्यस्वरूपोऽसावविज्ञातगतिः प्रभुः । तामाह विप्रवनितां विहस्य करुणानिधिः
ព្រះអម្ចាស់នោះ—ដែលដំណើររបស់ទ្រង់លើសពីការយល់ដឹងធម្មតា—បានសម្របខ្លួនជារូបមន្ត្រីសុំទានដ៏ប្រសើរ។ ដោយញញឹម ព្រះអង្គជាសមុទ្រករុណា បានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ភរិយាព្រាហ្មណ៍។
Verse 27
भिक्षुवर्य्य उवाच । सन्देहं कुरु नो चित्ते विप्रभामिनि मा खिद । रक्षैनम्बालकं प्रीत्या सुपवित्रं स्वपुत्रकम्
ភិក្ខុដ៏ឧត្តមបានមានព្រះវាចា៖ «កុំឲ្យសង្ស័យកើតក្នុងចិត្តឡើយ នាងព្រហ្មណី; កុំសោកស្តាយ។ ចូរការពារកូននេះដោយសេចក្តីស្រឡាញ់—កូនដ៏បរិសុទ្ធខ្ពង់ខ្ពស់នេះ—ដូចជាកូនប្រុសរបស់អ្នកផ្ទាល់»។
Verse 28
अनेन शिशुना श्रेयः प्राप्स्यसे न चिरात्परम् । पुष्णीहि सर्वथा ह्येनं महातेजस्विनं शिशुम्
ដោយសារកូនទារកនេះ អ្នកនឹងទទួលបានសេចក្តីប្រសើរខ្ពស់បំផុតក្នុងពេលឆាប់ៗ។ ដូច្នេះ ចូរចិញ្ចឹម និងការពារគាត់គ្រប់វិធី—ទារកដ៏មានតេជៈទេវភាពដ៏មហិមា។
Verse 29
नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तवन्तं तं भिक्षुस्वरूपं करुणानिधिम् । सा विप्रवनिता शम्भुं प्रीत्या पप्रच्छ सादरम्
នន្ទីឥશ્વរ បានមានព្រះវាចា៖ ពេលនោះ ព្រះសម្ភូ—ឃ្លាំងមហាករុណា—ដែលបានទទួលរូបជាភិក្ខុ បានមានព្រះវាចាដូច្នេះហើយ នាងព្រហ្មណីពោរពេញដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ បានសួរព្រះអង្គដោយគោរព។
Verse 30
विप्रवनितोवाच । त्वदाज्ञयैनं बालं हि रक्षिष्यामि स्वपुत्रवत् । पौक्ष्यामि नात्र सन्देहो मद्भाग्यात्त्वमिहागतः
នាងព្រហ្មណីបាននិយាយ៖ «តាមព្រះបញ្ជារបស់ព្រះអង្គ ខ្ញុំនឹងការពារកូននេះពិតប្រាកដ ដូចជាកូនប្រុសរបស់ខ្ញុំ។ ខ្ញុំនឹងចិញ្ចឹម និងលើកលែងគាត់—មិនមានសង្ស័យឡើយ។ ដោយសំណាងល្អរបស់ខ្ញុំ ព្រះអង្គបានមកទីនេះ»។
Verse 31
तथापि ज्ञातुमिच्छामि विशेषेण तु तत्त्वतः । कोयं कस्य सुतश्चायं कस्त्वमत्र समागतः
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ខ្ញុំប្រាថ្នាចង់ដឹងដោយច្បាស់ តាមសច្ចធម៌៖ បុគ្គលនេះជានរណា? គាត់ជាកូនរបស់នរណា? ហើយអ្នកជានរណា ដែលបានមកទីនេះ?
Verse 32
मुहुर्मम समायाति ज्ञानं भिक्षुवर प्रभो । त्वं शिवः करुणासिन्धुस्त्वद्भक्तोयं शिशुः पुरा
ម្ដងហើយម្ដងទៀត ឱ ព្រះអម្ចាស់ អ្នកសុំទានដ៏ប្រសើរ ការយល់ដឹងពិតប្រាកដកើតឡើងក្នុងខ្ញុំ។ ព្រះអង្គជាព្រះសិវៈ មហាសមុទ្រនៃមេត្តាករុណា; ហើយកុមារនេះមុនមកជាអ្នកស្រឡាញ់បូជាព្រះអង្គ។
Verse 33
केनचित्कर्मदोषेण सम्प्राप्तोयं दशामिमाम् । तद्भुक्त्वा परमं श्रेयः प्राप्स्यते त्वदनुग्रहात्
ដោយកំហុសណាមួយពីកម្មអតីត កុមារនេះបានមកដល់ស្ថានភាពនេះ។ បន្ទាប់ពីទទួលផលកម្មនោះរួច នឹងបានឈានដល់សេចក្តីល្អឧត្តមបំផុត ដោយព្រះគុណរបស់ព្រះអង្គ។
Verse 34
त्वन्माययैव साहं वै मार्गभ्रष्टा विमोहिता । आगता प्रेषिता त्वत्तो ह्यस्य रक्षणहेतुतः
ដោយមាយារបស់ព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះ ខ្ញុំក៏ត្រូវវង្វេង និងបាត់ផ្លូវពិតដែរ។ ទោះយ៉ាងណា ខ្ញុំបានមកទីនេះ ដោយព្រះអង្គផ្ញើមក ពិតប្រាកដ ដើម្បីការពារគាត់។
Verse 35
नन्दीश्वर उवाच । इति तद्दर्शनप्राप्तविज्ञानां विप्रकामिनीम् । ज्ञातुकामां विशेषेण प्रोचे भिक्षुतनुश्शिवः
នន្ទីឦស្វរាបានមានព្រះវាចា៖ ដូច្នេះ ចំពោះស្ត្រីព្រាហ្មណ៍នោះ ដែលបានទទួលការយល់ដឹងដោយការទស្សនាព្រះអង្គ ហើយប្រាថ្នាចង់ដឹងជាពិសេស ព្រះសិវៈដែលទ្រង់យករូបជាអ្នកសុំទាន បានពន្យល់លម្អិត។
Verse 36
भिक्षुवर्य्य उवाच । शृणु प्रीत्या विप्रपत्नि बालस्यास्य पुरेहितम् । सर्वमन्यस्य सुप्रीत्या वक्ष्यते तत्त्वतोऽनघे
ភិក្ខុដ៏ប្រសើរ បានមានពាក្យថា៖ «សូមស្តាប់ដោយចិត្តស្រឡាញ់ ឱ ភរិយាព្រាហ្មណ៍ អំពីរឿងរ៉ាវពីមុនរបស់កុមារនេះ។ ដោយសេចក្តីមេត្តាខ្លាំង ខ្ញុំនឹងប្រាប់អស់ទាំងអ្វីៗតាមសច្ចៈ និងតាមតត្ត្វៈ ឱ អ្នកគ្មានបាប»។
Verse 37
सुतो विदर्भराजस्य शिवभक्तस्य धीमतः । अयं सत्यरथस्यैव स्वधर्मनिरतस्य हि
កុមារនេះ ជាបុត្ររបស់សត្យរថា ព្រះរាជានៃវិទರ್ಭៈ ជាព្រះបាទមានប្រាជ្ញា ជាអ្នកស្រឡាញ់បូជាព្រះសិវៈ ហើយមាំមួនក្នុងធម៌របស់ខ្លួន។
Verse 38
शृणु सत्यरथो राजा हतः शाल्वे रणे परैः । तत्पत्नी निशि सुव्यग्रा निर्ययौ स्वगृहाद्द्रुतम्
សូមស្តាប់៖ ព្រះរាជាសត្យរថា ត្រូវបានសត្រូវសម្លាប់ក្នុងសង្គ្រាមនៅសាល្វៈ។ បន្ទាប់មក ព្រះមហេសីរបស់ព្រះអង្គ មានទុក្ខព្រួយខ្លាំងនៅពេលយប់ ក៏រត់ចេញពីគេហដ្ឋានរបស់នាងយ៉ាងរហ័ស។
Verse 39
असूत तनयं चैनं समायाता प्रगेऽत्र हि । सरोवतीर्णा तृषया ग्रस्ता ग्राहेण दैवतः
នាងបានប្រសូតកូនប្រុសមួយ ហើយបន្ទាប់មកបានត្រឡប់មកទីនេះម្ដងទៀត។ នាងចុះទៅក្នុងបឹង ដោយស្រេកទឹកយ៉ាងខ្លាំង ហើយដោយព្រះបំណងដ៏ទេវតា នាងត្រូវក្រពើចាប់យក។
Verse 40
नन्दीश्वर उवाच । इति तस्य समुत्पत्तिं तत्पितुः संगरे मृतिम् । तन्मातृमरणं ग्राहात्सर्वं तस्य न्यवेदयत्
នន្ទីឥશ્વរ បានមានព្រះវាចា៖ «ដូច្នេះ ខ្ញុំបានប្រាប់គាត់អំពីអ្វីៗទាំងអស់—ពីការកើតមានរបស់គាត់ ពីការស្លាប់របស់ឪពុកគាត់ក្នុងសង្គ្រាម និងពីមរណភាពរបស់ម្តាយគាត់ ដែលត្រូវក្រពើចាប់យក»។
Verse 41
अथ सा ब्रह्माणी सा हि विस्मिताति मुनीश्वर । पुनः पप्रच्छ तं भिक्षुं ज्ञानिनं सिद्धरूपकम्
បន្ទាប់មក នាងព្រាហ្មណីនោះ បានភ្ញាក់ផ្អើលណាស់ ឱ មុនីឥશ્વរ ហើយបានសួរឡើងម្ដងទៀតចំពោះភិក្ខុនោះ អ្នកដឹងសច្ចៈ ដែលមានរូបដូចសិទ្ធបុរសដ៏សម្រេច។
Verse 42
ब्राह्मण्युवाच । स राजोऽस्य पिता भिक्षो वरभोगान्तरेव हि । कस्माच्छाल्वैस्स्वरिपुभिस्स्वल्पेहैश्च विघातितः
នាងព្រាហ្មណីបាននិយាយ៖ «ឱ ភិក្ខុ ព្រះបិតារបស់គាត់ជាស្តេច កំពុងរីករាយនឹងពរ ដែលបានទទួល។ ហេតុអ្វីបានជាគាត់ត្រូវបានពួកសាល្វៈ—សត្រូវរបស់ខ្លួន—មនុស្សចិត្តតូចទាប បំផ្លាញដល់ស្លាប់?»
Verse 43
कस्मादस्य शिशोर्माता ग्राहेणाशु सुभक्षिता । यस्मादनाथोयं जातो विबन्धुश्चैव जन्मतः
«ហេតុអ្វីបានជាម្តាយរបស់ទារកនេះ ត្រូវក្រពើលេបស៊ីយ៉ាងឆាប់រហ័ស? ដោយហេតុនេះ កូននេះបានកើតមកជាអ្នកគ្មានទីពឹង—ពិតប្រាកដ គ្មានញាតិមិត្តតាំងពីពេលកំណើត។»
Verse 44
कस्मात्सुतो ममापीह सुदरिद्रो हि भिक्षुकः । भवेत्कथं सुखं भिक्षो पुत्रयोरनयोर्वद
«ហេតុអ្វីបានជាកូនប្រុសរបស់ខ្ញុំនៅទីនេះក្លាយជាអ្នកសុំទានក្រីក្រខ្លាំងដូច្នេះ? ឱ ព្រះសង្ឃសុំទាន សូមប្រាប់ខ្ញុំ៖ តើសុខសាន្តអាចមានសម្រាប់កូនទាំងពីរនេះដូចម្តេច?»
Verse 45
नन्दीश्वर उवाच । इति तस्या वचः श्रुत्वा स भिक्षुः परमेश्वरः । विप्रपत्न्याः प्रसन्नात्मा प्रोवाच विहसंश्च ताम्
នន្ទីឥશ્વរ បានមានព្រះវាចា៖ ពេលបានស្តាប់ពាក្យនាងដូច្នោះ អ្នកសុំទាននោះ—ព្រះបរមេឥશ્વរ ព្រះអម្ចាស់សិវៈផ្ទាល់—បានពេញព្រះហឫទ័យចំពោះភរិយាព្រាហ្មណ៍ ហើយញញឹមនិយាយទៅកាន់នាង។
Verse 46
भिक्षुवर्य्य उवाच । विप्रपत्नि विशेषेण सर्वप्रश्नान्वदामि ते । शृणु त्वं सावधानेन चरित्रमिदमुत्तमम्
ភិក្ខុដ៏ឧត្តមបានមានវាចា៖ «ឱ ភរិយានៃព្រាហ្មណ៍អើយ ខ្ញុំនឹងឆ្លើយសំណួរទាំងអស់របស់អ្នកដោយលម្អិត។ ចូរស្តាប់ដោយការយកចិត្តទុកដាក់ នូវរឿងរ៉ាវបរិសុទ្ធដ៏ឧត្តមនេះ»។
Verse 47
अमुष्य बालस्य पिता स विदर्भमहीपतिः । पूर्वजन्मनि पाण्ड्योऽसौ बभूव नृपसत्तमः
ឪពុកនៃកុមារនោះ គឺជាព្រះមហាក្សត្រអធិបតីនៃវិទರ್ಭៈ។ ក្នុងជាតិមុន មហាក្សត្រនោះដដែល បានជាស្តេចនៃដែនបណ្ឌ្យៈ ជាអ្នកល្អឯកក្នុងចំណោមស្តេចទាំងឡាយ។
Verse 48
स शैवनृपतिर्धर्मात्पालयन्निखिला महीम् । स्वप्रजां रंजयामास सर्वोपद्रवनाशनः
ព្រះមហាក្សត្រសៃវៈនោះ បានគោរពធម៌ និងការពារផែនដីទាំងមូល។ ជាអ្នកបំផ្លាញគ្រោះមហន្តរាយទាំងអស់ ព្រះអង្គបានធ្វើឲ្យប្រជារាស្ត្ររបស់ព្រះអង្គរីករាយ និងរុងរឿង។
Verse 49
कदाचित्स हि सर्वेशं प्रदोषे पर्यपूजयत् । त्रयोदश्यां निराहारो दिवानक्तव्रती शिवम्
ម្តងមួយ នៅល្ងាចប្រទោសៈ ព្រះអង្គបានបូជាព្រះសិវៈ ព្រះអម្ចាស់ដ៏អធិបតីលើសព្វទាំងអស់ ដោយត្រឹមត្រូវ។ នៅថ្ងៃត្រ័យោទសី (ថ្ងៃទី១៣នៃចន្ទគតិ) ព្រះអង្គបានអត់អាហារ រក្សាវ្រតៈថ្ងៃនិងយប់ ហើយបូជាព្រះសិវៈដោយសមាធិ និងសេចក្តីស្មោះស្រឡាញ់។
Verse 50
तस्य पूजयतः शम्भुं प्रदोषे गिरिशं रते । महाञ्छब्दो बभूवाथ विकटस्सर्वथा पुरे
នៅពេលគាត់កំពុងបូជាព្រះសម្ភូ—គិរីសៈ ព្រះអម្ចាស់ភ្នំ—នៅម៉ោងប្រទោសដ៏បរិសុទ្ធ ដោយចិត្តរីករាយស្រឡាញ់ភក្តី ស្រាប់តែមានសំឡេងរំខានដ៏ធំ និងគួរភ័យកើតឡើងទូទាំងទីក្រុងគ្រប់ទិស។
Verse 51
तमाकर्ण्य रवं सोऽथ राजा त्यक्तशिवार्चनः । रिप्वागमनशंकातो निर्ययौ भवनाद्बहिः
ព្រះរាជាបានឮសំឡេងរំខាននោះ ក៏ភ្លាមៗបោះបង់ការបូជាព្រះសិវៈ ដោយខ្លាចសត្រូវមកដល់ បានប្រញាប់ចេញពីព្រះបរមរាជវាំងទៅខាងក្រៅ។
Verse 52
एतस्मिन्नेव काले तु तस्यामात्यो महाबली । गृहीतशस्त्रसामन्तो राजान्तिकमुपाययौ
នៅពេលនោះដែរ មន្ត្រីរបស់ព្រះរាជា អ្នកមានកម្លាំងខ្លាំង បាននាំមកជាមួយសាមន្តជាច្រើនដែលកាន់អាវុធ ហើយចូលទៅជួបព្រះរាជានៅជិតព្រះអង្គ។
Verse 53
तन्दृष्ट्वा शत्रुसामन्तं महाक्रोधेन विह्वलः । अविचार्य वृषन्तस्य शिरश्छेदमकारयत्
ពេលឃើញសាមន្តម្ចាស់ជាសត្រូវនោះ គាត់ត្រូវកំហឹងដ៏ខ្លាំងគ្របដណ្ដប់ ហើយដោយមិនពិចារណា បានបញ្ជាឲ្យកាត់ក្បាលវ្រឹសន្ត។
Verse 54
असमाप्ये शपूजान्तामशुचिर्नष्टधीर्नृपः । रात्रौ चकार सुप्रीत्या भोजनन्नष्टमंगलः
ព្រះបូជាមិនទាន់បញ្ចប់ ស្តេចនោះមិនបរិសុទ្ធ និងចិត្តវង្វេង បានបរិភោគអាហារពេលយប់ដោយសេចក្តីរីករាយ ហើយមង្គលសិរីរបស់គាត់ត្រូវបាត់បង់។
Verse 56
तत्पुत्रो यः पूर्वभवे सोऽस्मिञ्जन्मनि तत्सुतः । अहमेव हतैश्वर्य्यः शिवपूजा व्यतिक्रमात्
កូនប្រុសដែលធ្លាប់ជាកូនរបស់គាត់ក្នុងជាតិមុន បានក្លាយជាកូនរបស់គាត់ម្ដងទៀតក្នុងជាតិនេះ។ ហើយខ្ញុំឯងត្រូវបានដកហូតសម្បត្តិ និងអំណាច ព្រោះបានល្មើសការបូជាព្រះសិវៈ។
Verse 57
अस्य माता पूर्वभवे सपत्नीं छद्मनाहरत् । भक्षिता तेन पापेन ग्राहेणाऽस्मिन्भवे हि सा
ក្នុងជាតិមុន ម្តាយរបស់បុរសនេះបានលួចយកភរិយារួមរបស់ខ្លួនដោយល្បិចកល។ ដូច្នេះ ផលបាបនោះហើយ ក្នុងជាតិនេះ នាងត្រូវក្រពើលេបស៊ីពិតប្រាកដ។
Verse 59
एष ते तनयः पूर्वजन्मनि ब्राह्मणोत्तमः । प्रतिग्रहैर्वयो निन्ये न यज्ञाद्यैस्सुकर्मभिः
«កូនប្រុសរបស់អ្នកនេះ ក្នុងជាតិមុន ជាព្រាហ្មណ៍ដ៏ប្រសើរ។ ប៉ុន្តែគាត់បានចំណាយជីវិតទៅលើការទទួលទានទានជាជីវិកា មិនបានប្រព្រឹត្តកុសលកម្ម ដូចជា យជ្ញ និងពិធីសាសនាផ្សេងៗឡើយ»។
Verse 60
अतो दारिद्र्यमापन्नः पुत्रस्ते द्विजभामिनि । तद्दोषपरिहारार्थं शरणं शंकरं व्रज
ដូច្នេះហើយ នាងស្ត្រីភ្លឺរលោងនៃគ្រួសារព្រាហ្មណ៍ កូនប្រុសរបស់អ្នកបានធ្លាក់ចូលក្នុងភាពក្រីក្រ។ ដើម្បីបំបាត់កំហុសនោះ និងផលវិបាករបស់វា សូមទៅសុំជ្រកកោនព្រះសង្ករៈ (ព្រះសិវៈ)។
Verse 61
एताभ्यां खलु बालाभ्यां शिवपूजाविधीयताम् । उपवीतानन्तरं हि शिवः श्रेयः करिष्यति
ពិតប្រាកដណាស់ សូមកំណត់ឲ្យក្មេងប្រុសទាំងពីរនេះធ្វើពិធីបូជាព្រះសិវៈ។ ព្រោះបន្ទាប់ពីពាក់ខ្សែព្រះ (ឧបវីត) រួច ព្រះសិវៈនឹងប្រទានសេចក្តីសុខកុសល និងមង្គលខ្ពស់បំផុត។
Verse 62
नन्दीश्वर उवाच । इति तामुपदिश्याथ भिक्षुवर्ण्यतनुः शिवः । स्वरूपं दर्शयामास परमं भक्तवत्सलः
នន្ទីឥશ્વរ បានមានពាក្យថា៖ បន្ទាប់ពីបានណែនាំនាងដូច្នេះហើយ ព្រះសិវៈ ដែលរាងកាយស្រដៀងអ្នកសុំទាន បានបង្ហាញស្វរូបដ៏អធិបតេយ្យរបស់ព្រះអង្គ ព្រោះព្រះអង្គស្រឡាញ់ និងអាណិតអ្នកស្មោះបូជាយ៉ាងខ្លាំង។
Verse 63
अथ सा विप्रवनिता ज्ञात्वा तं शंकरम्प्रभुम् । सुप्रणम्य हि तुष्टाव प्रेम्णा गद्गदया गिरा
បន្ទាប់មក ស្ត្រីព្រាហ្មណ៍នោះ ដឹងថាព្រះអង្គជាព្រះសង្ករ ព្រះអម្ចាស់ដ៏អធិបតេយ្យ។ នាងបានក្រាបថ្វាយបង្គំយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ហើយសរសើរព្រះអង្គដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ សម្លេងញ័រដោយភក្តី។
Verse 64
ततस्स भगवाञ्च्छम्भुर्धृतभिक्षुतनुर्द्रुतम् । पश्यन्त्या विप्रपन्त्यास्तु तत्रैवान्तरधीयत
បន្ទាប់មក ព្រះភគវាន សម្ភូ (ព្រះសិវៈ) ទ្រង់យករូបជាភិក្ខុ ហើយរហ័សរលាយបាត់នៅទីនោះឯង ខណៈភរិយាព្រាហ្មណ៍កំពុងមើលឃើញ។
Verse 65
अथ तस्मिन् गते भिक्षौ विश्रब्धा ब्राह्मणी च सा । तमर्भकं समादाय सस्वपुत्रा गृहं ययौ
ពេលភិក្ខុនោះចាកទៅហើយ នាងព្រាហ្មណីក៏មានចិត្តស្ងប់ស្ងាត់ឡើង; នាងយកកូនតូចនោះឡើង ហើយជាមួយកូនប្រុសរបស់នាង ត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ។
Verse 66
एकचक्राह्वये रम्ये ग्राम्ये कृत निकेतना । स्वपुत्रं राजपुत्रं च वरान्नैश्च व्यवर्द्धयत्
នាងបានតាំងលំនៅនៅភូមិស្រស់ស្អាតឈ្មោះ ឯកចក្រា ហើយបានចិញ្ចឹមកូនប្រុសរបស់នាង និងកូនព្រះរាជា ដោយអាហារល្អៗ និងសម្ភារៈគ្រប់គ្រាន់។
Verse 67
ब्राह्मणै कृतसंस्कारौ कृतोपनयनौ च तौ । ववृधाते स्वगेहे च शिवपूजनतत्परौ
ដោយព្រះព្រាហ្មណ៍បានធ្វើពិធីសំស្ការ និងបានប្រគល់ពិធីឧបនយនៈត្រឹមត្រូវ ទាំងពីរនោះបានលូតលាស់នៅក្នុងគេហដ្ឋានរបស់ខ្លួន ដោយឧស្សាហ៍ឧទ្ទិសចិត្តក្នុងការបូជាព្រះសិវៈ។
Verse 68
तौ शाण्डिल्यमुनेस्तात निदेशान्नियम स्थितौ । प्रदोषे चक्रतुः शम्भोः पूजां कृत्वा व्रतं शुभम्
ឱកូនជាទីស្រឡាញ់ ទាំងពីរនោះបានគោរពតាមបញ្ជារបស់មុនី សណ្ឌិល្យៈ ហើយឈរជាប់ក្នុងវិន័យនៃនិយម; នៅពេលប្រទោសដ៏បរិសុទ្ធ ពួកគេបានធ្វើបូជាព្រះសម្ភូ ហើយបន្ទាប់ពីបូជារួច បានទទួលវ្រតៈដ៏មង្គល។
Verse 69
कदाचिद्द्विजपुत्रेण विनाऽसौ राजनन्दनः । नद्यां स्नातुं गतः प्राप निधानकलशं वरम्
ម្តងមួយ ព្រះរាជបុត្រនោះ ដោយគ្មានកូនព្រាហ្មណ៍ទៅជាមួយ បានទៅងូតទឹកនៅទន្លេ ហើយនៅទីនោះបានទទួលកលសៈដ៏ល្អប្រសើរ ដែលជាទ្រព្យសម្បត្តិលាក់សម្ងាត់។
Verse 70
एवं पूजयतोः शम्भुं राजद्विजकुमारयोः । सुखेनैव व्यतीयाय तयोर्मासचतुष्टयम्
ដូច្នេះ ព្រះរាជកុមារ និងយុវព្រាហ្មណ៍ បានបន្តបូជាព្រះសម្ភូ (Śambhu) ដោយសេចក្តីស្រួលចិត្ត; បួនខែបានកន្លងផុតទៅសម្រាប់ពួកគេដោយសុខសាន្ត។
Verse 71
एवमर्चयतोः शम्भुं भूयोपि परया मुदा । सम्वत्सरो व्यतीयाय तस्मिन्नेव तयोर्गृहे
ដូច្នេះ ពួកគេទាំងពីរ បានបូជាព្រះសម្ភូ (Śambhu) ម្តងហើយម្តងទៀត ដោយមហាមុទា; មួយឆ្នាំពេញបានកន្លងផុតទៅ នៅក្នុងផ្ទះនោះដដែលរបស់ពួកគេ។
Verse 72
सम्वत्सरे व्यतिक्रान्ते स राजतनयो मुने । गत्वा वनान्ते विप्रेण शिवस्यानुग्रहाद्विभोः
ឱ មុនី, កាលមួយឆ្នាំកន្លងផុត ព្រះរាជបុត្រានោះ ដោយព្រះគុណនៃព្រះសិវៈ ព្រះអម្ចាស់សព្វទី បានទៅជាមួយព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ ចូលទៅក្នុងព្រៃជ្រៅ។
Verse 73
अकस्मादागतां तत्र दत्तां तज्जनकेन ह । विवाह्य गन्धर्वसुतां चक्रे राज्यमकण्टकम्
នៅទីនោះ កន្យាកន្ធರ್ವម្នាក់ដែលមកដល់ដោយចៃដន្យ ត្រូវបានឪពុកនាងប្រគល់ឲ្យគាត់ពិតប្រាកដ។ ក្រោយរៀបការជាមួយកូនស្រីកន្ធರ್ವនោះ គាត់បានធ្វើឲ្យរាជ្យរបស់ខ្លួន «គ្មានបន្លា» គ្មានឧបសគ្គឬទុក្ខព្រួយ។
Verse 74
या विप्रवनिता पूर्वंतमपुष्णात्स्वपुत्रवत् । सैव माताभवत्तस्य स भ्राता द्विजनन्दनः
ស្ត្រីព្រាហ្មណ៍នោះ ដែលកាលពីមុនបានចិញ្ចឹមគាត់ដូចកូនប្រុសរបស់នាងផ្ទាល់ នាងនោះឯងបានក្លាយជាមាតារបស់គាត់; ហើយយុវជនទ្វិជៈ កូនប្រុសដែលនាងបានបង្កើត ក៏បានក្លាយជាបងប្អូនរបស់គាត់ ឱ ព្រាហ្មណ៍ប្រសើរ។
Verse 76
भिक्षुवर्य्यावतारस्ते वर्णितश्च मयाधुना । शिवस्य धर्मगुप्ताह्व नृपबालसुखप्रदः
ឥឡូវនេះ ខ្ញុំបានពណ៌នាដល់អ្នករួចហើយ អំពីអវតារដ៏ប្រសើររបស់ព្រះសិវៈ ក្នុងរូបជាភិក្ខុដ៏ឧត្តម មាននាមថា «ធម្មគុប្ត» ដែលប្រទានសុខដល់ព្រះរាជកុមារ។
Verse 77
एतदाख्यानमनघं पवित्रं पावनं महत् । धर्मार्थकाममोक्षाणां साधनं सर्वकामदम्
រឿងរ៉ាវដ៏បរិសុទ្ធនេះ គ្មានមន្ទិលទោស ស្អាតបរិសុទ្ធ និងបរិសុទ្ធកម្មយ៉ាងធំធេង ព្រមទាំងខ្ពង់ខ្ពស់។ វាជាមធ្យោបាយសម្រេចធម៌ អត្ថ កាម និងមោក្សៈ ហើយប្រទានការសម្រេចបំណងល្អទាំងអស់។
Verse 78
य एतच्छ्रृणुयान्नित्यं श्रावयेद्वा समाहितः । स भुक्त्वेहाखिलान्कामान्सोन्ते शिवपुरम्व्रजेत्
អ្នកណាដែលស្តាប់រឿងនេះជាប្រចាំ ឬដោយចិត្តផ្តោតអារម្មណ៍ ធ្វើឱ្យអ្នកដទៃបានស្តាប់—បន្ទាប់ពីបានរីករាយនៅទីនេះដោយការសម្រេចបំណងទាំងឡាយ នៅចុងក្រោយគេនឹងទៅដល់ទីលំនៅព្រះសិវៈ (សិវបុរ)។
Verse 95
विदर्भे सोभवद्राजा जन्मनीह शिवव्रती । शिवार्चनान्तरायेण परैर्भोगांन्तरे हतः
នៅដែនវិទರ್ಭៈ គាត់បានកើតជាស្តេច មាំមួនក្នុងវ្រតៈភក្តីដល់ព្រះសិវៈ។ ប៉ុន្តែដោយអ្នកដទៃរារាំងការបូជាព្រះសិវៈ គាត់ត្រូវសម្លាប់នៅកណ្ដាលសុខសប្បាយលោកិយ។
It begins the Śambhu-avatāra narrative explicitly described as ‘nārī-sandeha-bhañjaka’ (doubt-dispelling regarding women), using the historical crisis of Vidarbha—Satyaratha’s death in war and the pregnant queen’s flight—to set up a theological demonstration of Śiva’s protective grace toward devotees in conditions of social vulnerability.
Three symbols are foregrounded: (1) the queen’s pregnancy signifies continuity of dharma and lineage under threat, making protection a sacred obligation; (2) the ‘vimala’ lake functions as a tīrtha-like purity marker where worldly defilement is ritually and psychologically suspended; (3) remembrance of Śiva’s lotus-feet encodes smaraṇa as an inner ritual that stabilizes the devotee when external rites and institutions collapse.
The chapter highlights Śambhu (Śiva) primarily in the mode of compassionate protector (dayālu-anugrahakartṛ) whose avatāra is purposively narrated to correct social-theological suspicion; Gaurī is not explicit in the provided verses, while Śiva’s presence is mediated through devotion (pādāmbuja-smaraṇa) and the promised avatāra-kathā.