Śivarātri-vrata Udyāpana-vidhi (Completion Rite for the Śivarātri Observance)
អធ្យាយ ៣៩ បង្ហាញវិធី udyāpana-vidhi (ពិធីបញ្ចប់) នៃវ្រត Śivarātri ដើម្បីឲ្យព្រះ Śaṅkara ពេញព្រះហឫទ័យដោយផ្ទាល់។ សូត្រាប្រាប់ថា ត្រូវអនុវត្តវ្រតយូរ ១៤ ឆ្នាំ (caturdaśābda) ដោយកំណត់អាហារ៖ ថ្ងៃ trayodaśī បរិភោគម្តង (ekabhakta) និងថ្ងៃ caturdaśī អត់អាហារ (upavāsa)។ នៅរាត្រី Śivarātri អ្នកបួសទៅ Śivālaya បូជាតាមវិធាន បង្កើត maṇḍala បរិសុទ្ធឈ្មោះ Gaurī-tilaka និងគូររូប sarvatobhadra/bhadra-maṇḍala ក្នុងមណ្ឌប។ ដាក់កុម្ភៈជាច្រើន (kuṃbha) ប្រភេទ Prajāpati តុបតែងក្រណាត់ ផ្លែឈើ និង dakṣiṇā ជុំវិញ maṇḍala មានកុម្ភៈកណ្ដាលអាចជាមាស។ ចុងក្រោយ ដំឡើងរូបមាសតូចរបស់ Śambhu ជាមួយ Umā (pala ឬកន្លះ pala) ដាក់ Śivā ខាងឆ្វេង ហើយបូជាពេញមួយយប់ បង្ហាញនិមិត្តរូបកណ្ដាល-ជាយ និងការរួម Śiva-Śakti ជាពេញលេញនៃវ្រត។
Shlokas
Verse 1
ऋषय उचुः । उद्यापनविधिं ब्रूहि शिवरात्रिव्रतस्य च । यत्कृत्वा शंकरस्साक्षात्प्रसन्नो भवति धुवम्
ព្រះឥសីទាំងឡាយបាននិយាយ៖ «សូមប្រាប់វិធីឧទ្យាបនៈ (ពិធីបញ្ចប់) នៃវ្រតព្រះសិវរាត្រីផង—ដោយអនុវត្តហើយ ព្រះសង្ករៈផ្ទាល់ នឹងពេញព្រះហឫទ័យយ៉ាងប្រាកដ»។
Verse 2
सूत उवाच । श्रूयतामृषयो भक्त्या तदुद्यापनमादरात् । यस्यानुष्ठानतः पूर्णं व्रतं भवति तद्ध्रुवम्
សូត្រាបាននិយាយ៖ «ឱ ព្រះឥសីទាំងឡាយ សូមស្តាប់ដោយភក្តី និងដោយការយកចិត្តទុកដាក់ នូវឧទ្យាបនៈ (ពិធីបញ្ចប់) នៃវ្រតនោះ។ ដោយអនុវត្តវា វ្រតនឹងបានបំពេញពេញលេញយ៉ាងប្រាកដ»។
Verse 3
चतुर्दशाब्दं कर्तव्यं शिवरात्रिव्रतं शुभम् । एकभक्तं त्रयोदश्यां चतुर्दश्यामुपोषणम्
វ្រតៈសិវរាត្រីដ៏មង្គល គួរត្រូវបានអនុវត្តរយៈពេលដប់បួនឆ្នាំ។ នៅថ្ងៃទីដប់បី គួរទទួលអាហារតែមួយម្តង ហើយនៅថ្ងៃទីដប់បួន គួរតមអាហារ។
Verse 4
शिवरात्रिदिने प्राप्ते नित्यं संपाद्य वै विधिम् । शिवालयं ततो गत्वा पूजां कृत्वा यथाविधि
ពេលថ្ងៃបរិសុទ្ធ «សិវរាត្រី» មកដល់ គួរធ្វើវិន័យប្រចាំថ្ងៃឲ្យគ្រប់តាមក្បួន; បន្ទាប់មកទៅកាន់ព្រះវិហារព្រះសិវៈ ហើយបូជាតាមវិធីត្រឹមត្រូវ។
Verse 5
ततश्च कारयेद्दिव्यं मण्डलं तत्र यत्नतः । गौरीतिलकनाम्ना वै प्रसिद्धं भुवनत्रये
បន្ទាប់មក គួររៀបចំមណ្ឌលទេវីយ៍នៅទីនោះដោយប្រុងប្រយ័ត្ន។ មណ្ឌលនេះល្បីលើលោកទាំងបី ដោយនាម «គោរី-តិលក»។
Verse 6
तन्मध्ये लेखयेद्दिव्यं लिंगतो भद्रमण्डलम् । अथवा सर्वतोभद्रं मण्डपान्तः प्रकल्पयेत्
នៅកណ្ដាលមណ្ឌលនោះ គួរគូរមណ្ឌលសុភមង្គលទេវីយ៍ ស្របតាមលិង្គ។ ឬមិនដូច្នោះទេ ក្នុងមណ្ឌប គួររៀបចំ «សរវតោភទ្រ» ដែលជាសុភមង្គលគ្រប់ទិស។
Verse 7
कुंभास्तत्र प्रकर्तव्याः प्राजापत्यविसंज्ञया । सवस्त्रास्सफलास्तत्र दक्षिणासहिताः शुभाः
នៅទីនោះ គួររៀបចំកុម្ភៈ (ប៉ាន់ទឹក) ជាសុភមង្គល ហៅថា «ប្រាជាបត្យ»។ ហើយគួរប្រគេនជាមួយក្រណាត់ និងផ្លែឈើ ព្រមទាំងទក្ខិណា ដើម្បីជាទានបរិសុទ្ធមានបុណ្យ។
Verse 8
मण्डलस्य च पार्श्वे वै स्थापनीयाः प्रयत्नतः । मध्ये चैकश्च संस्थाप्यः सौवर्णो वापरो घटः
នៅជាយខាងៗនៃមណ្ឌលៈពិធី គួរដាក់ភាជនៈ (បរិក្ខារ/ភាន់) ដោយប្រុងប្រយ័ត្ន និងខិតខំ។ ហើយនៅកណ្ដាលពិតៗ ត្រូវដាក់កលសៈមួយទៀត—អាចជាភាជនៈមាស ឬភាជនៈលោហៈសមស្របផ្សេងទៀត។
Verse 9
तत्रोमासहितां शंभुमूर्तिन्निर्माय हाटकीम् । पलेन वा तदर्द्धेन यथाशक्त्याथवा व्रती
នៅទីនោះ អ្នកកាន់វ្រតត្រូវបង្កើតរូបមាសនៃព្រះសម្ភូ (Śambhu) ជាមួយព្រះអុមា ដោយប្រើមាសមួយបលៈ ឬកន្លះបលៈ ឬតាមសមត្ថភាពរបស់ខ្លួន។
Verse 10
निधाय वामभागे तु शिवामूर्त्तिमतन्द्रितः । मदीयां दक्षिणे भागे कृत्वा रात्रौ प्रपूजयेत्
ដោយមិនប្រហែស ត្រូវដាក់រូបព្រះសិវា (បារវតី) នៅខាងឆ្វេង ហើយដាក់រូបរបស់ព្រះអម្ចាស់ (Śiva) នៅខាងស្តាំ រួចបូជាដោយសទ្ធាទាំងយប់។
Verse 11
आचार्यं वरयेत्तत्र चर्त्विग्भिस्सहितं शुचिम् । अनुज्ञातश्च तैर्भक्त्या शिवपूजां समाचरेत्
នៅទីនោះ ត្រូវជ្រើសរើសអាចារ្យដ៏បរិសុទ្ធ មកជាមួយព្រះសង្ឃបូជាចារ្យ (ṛtvik)។ បន្ទាប់ពីទទួលការអនុញ្ញាតពីពួកគេដោយសទ្ធា ហើយចូលរួមបូជាព្រះសិវៈដោយភក្តី។
Verse 12
रात्रौ जागरणं कुर्यात्पूजां यामोद्भवां चरन् । रात्रिमाक्रमयेत्सर्वां गीतनृत्यादिना व्रती
នៅពេលយប់ អ្នកកាន់វ្រតត្រូវធ្វើការភ្ញាក់យាម បូជាតាមយាមនីមួយៗនៃរាត្រី។ គាត់ត្រូវឆ្លងកាត់រាត្រីទាំងមូលដោយសកម្មភាពភក្តី ដូចជា ច្រៀងបទសក្ការៈ និងរាំ។
Verse 13
एवं सम्पूज्य विधिवत्संतोष्य प्रातरेव च । पुनः पूजां ततः कृत्वा होमं कुर्याद्यथाविधि
ដូច្នេះ បន្ទាប់ពីបូជាតាមវិធីវិន័យឲ្យបានត្រឹមត្រូវ ហើយស្ងប់ចិត្តពេញចិត្តនៅព្រឹកព្រលឹម គួរធ្វើពូជាឡើងវិញ; បន្ទាប់មក តាមក្បួន គួរធ្វើហោម (បូជាភ្លើង)។
Verse 14
यथाशक्ति विधानं च प्राजापत्यं समाचरेत् । ब्राह्मणान्भोजयेत्प्रीत्या दद्याद्दानानि भक्तितः
តាមសមត្ថភាពរបស់ខ្លួន គួរអនុវត្តវិន័យពិធីដែលហៅថា «ប្រាជាបត្យ» ឲ្យបានត្រឹមត្រូវ។ ដោយចិត្តរីករាយគោរព គួរឲ្យព្រះព្រាហ្មណ៍ទទួលភោជន៍ ហើយដោយភក្តី គួរផ្តល់ទាន។
Verse 15
ऋत्विजश्च सपत्नीकान्वस्त्रालङ्कारभूषणैः । अलङ्कृत्य विधानेन दद्याद्दानं पृथक्पृथक्
តាមពិធីវិន័យ គួរគោរពដល់ព្រះឥស្សរជ (អ្នកធ្វើយជ្ញ) ជាមួយភរិយារបស់ពួកគេ ដោយតុបតែងដោយសម្លៀកបំពាក់ គ្រឿងអលង្ការ និងគ្រឿងមាសប្រាក់; ហើយបន្ទាប់មក គួរផ្តល់ទានដល់ម្នាក់ៗ ដោយឡែកៗ ត្រឹមត្រូវ។
Verse 16
गां सवत्सां विधानेन यथोपस्करसंयुताम् । उक्त्वाचार्याय वै दद्याच्छिवो मे प्रीयतामिति
តាមពិធីវិន័យ គួរប្រគេនដល់អាចារ្យ គោមួយជាមួយកូនវា ដែលបានរៀបចំគ្រឿងប្រើប្រាស់ចាំបាច់ឲ្យគ្រប់គ្រាន់ ហើយនិយាយថា៖ «សូមព្រះសិវៈពេញព្រះហឫទ័យចំពោះខ្ញុំ»។
Verse 17
तत्तस्सकुम्भां तन्मूर्तिं सवस्त्रां वृषभे स्थिताम् । सर्वालंकारसहितामाचार्याय निवेदयेत्
បន្ទាប់មក គួរប្រគេនដល់អាចារ្យ រូបបដិមាដដែលនោះ ជាមួយកុម្ភៈពិធី ស្លៀកពាក់រួច ដាក់ឲ្យស្ថិតលើគោឈ្មោល និងតុបតែងដោយគ្រឿងអលង្ការគ្រប់យ៉ាង។
Verse 18
ततः संप्रार्थयेद्देवं महेशानं महाप्रभुम् । कृतांजलिर्नतस्कन्धस्सुप्रीत्या गद्गदाक्षरः
បន្ទាប់មក គួរអធិស្ឋានសូមព្រះមហេសាន មហាព្រះអម្ចាស់ដ៏រុងរឿង។ ដោយបត់ស្មាដោយទាបទន់ និងដាក់ដៃប្រណម្យ និយាយដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ជ្រាលជ្រៅ សំឡេងញ័រដោយក្តីគោរព។
Verse 19
देवदेव महादेव शरणागतवत्सल । व्रतेनानेन देवेश कृपां कुरु ममोपरि
ឱ ព្រះនៃព្រះទាំងអស់ ឱ មហាទេវៈ អ្នកស្រឡាញ់អ្នកសុំជ្រកកោន; ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃទេវតា ដោយវ្រតនេះ សូមប្រទានព្រះគុណលើខ្ញុំ។
Verse 20
मया भक्त्यनुसारेण व्रतमेतत्कृतं शिवा । न्यूनं सम्पूर्णतां यातु प्रसादात्तव शङ्कर
ឱ ព្រះសិវៈដ៏មង្គល ខ្ញុំបានអនុវត្តវ្រតនេះតាមកម្លាំងសទ្ធារបស់ខ្ញុំ។ ឱ សង្ករ ដោយព្រះគុណរបស់ព្រះអង្គ សូមឲ្យអ្វីដែលខ្វះខាតទាំងអស់ ទៅដល់ភាពពេញលេញ។
Verse 21
अज्ञानाद्यदि वा ज्ञानाज्जपपूजादिकं मया । कृतं तदस्तु कृपया सफलं तव शङ्कर
ឱ សង្ករ មិនថាខ្ញុំបានធ្វើជបៈ បូជា និងការថ្វាយបង្គំផ្សេងៗ ដោយអវិជ្ជា ឬដោយចំណេះដឹងពិតក៏ដោយ ដោយព្រះមេត្តា សូមឲ្យទាំងអស់នោះមានផលសម្រេច។
Verse 22
एवं पुष्पांजलिं दत्त्वा शिवाय परमात्मने । नमस्कारं ततः कुर्यात्प्रार्थनां पुनरेव च
ដូច្នេះ បន្ទាប់ពីថ្វាយផ្កាក្តាប់មួយដល់ព្រះសិវៈ ព្រះអាត្មាខ្ពស់បំផុត ហើយគួរធ្វើនមស្ការដោយក្តីគោរព បន្ទាប់មកថ្វាយព្រះវន្ទនាឡើងវិញ។
Verse 23
एवं व्रतं कृतं येन न्यूनं तस्य न विद्यते । मनोभीष्टां ततः सिद्धिं लभते नात्र संशयः
អ្នកណាដែលប្រតិបត្តិវ្រតនេះតាមរបៀបនេះ នោះមិនមានការខ្វះខាតឡើយ។ បន្ទាប់មក គាត់ទទួលបានសិទ្ធិផលតាមបំណងក្នុងចិត្ត—មិនមានសង្ស័យទេ។
Verse 39
इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटित्त्वसंहितायां शिवरात्रिव्रतोद्यापनं नामैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः
ដូច្នេះ បញ្ចប់ជំពូកទី៣៩ មានចំណងជើង «ពិធីបញ្ចប់ (ឧទ្យាបន) នៃវ្រតសិវរាត្រី» ក្នុងភាគទី៤ នៃ «ស្រី សិវមហាបុរាណ» ក្នុង «កោតិរុទ្រ សំហិតា»។
Frequently Asked Questions
It teaches the udyāpana-vidhi (completion rite) for the Śivarātri-vrata: a fourteen-year observance framework, the trayodaśī/caturdaśī food-fast rules, temple worship on Śivarātri, maṇḍala preparation (Gaurī-tilaka), installation of kuṃbhas with dakṣiṇā, and nocturnal worship of Umā-sahita Śambhu.
The rite encodes completeness through ordered space: the maṇḍala’s auspicious geometry (bhadra/sarvatobhadra) sacralizes the field, side-placed kuṃbhas stabilize the periphery (supporting powers/guardianship logic), and the central ghaṭa marks the axis of presence. Together they ritualize ‘pūrṇatā’—the vow becomes complete when the cosmos is symbolically re-centered on Śiva-Śakti.
The chapter highlights Umā-sahita Śambhu—Śiva installed and worshipped together with Umā/Śivā (placed on the left). This paired iconography emphasizes Śiva-Śakti inseparability as the proper theological form for concluding (udyāpana) a major vrata.