Adhyaya 19
Kotirudra SamhitaAdhyaya 1926 Verses

Kedāreśvara-pratiṣṭhā: Nara-Nārāyaṇa’s Worship and Śiva’s Abiding as Jyoti

ជំពូកនេះតាមការនិទានរបស់ សូតា ពិពណ៌នាអំពី នរ និង នារយណៈ ដែលជាអវតាររបស់ ហរិ ធ្វើបូជាយូរអង្វែងនៅ បទារីយាស្រាម ក្នុង ភារតខណ្ឌ ដោយបូជាបែប «បារថិវបូជា» (បូជាដី/ល្បាប់)។ ព្រះសិវៈ ដោយសារតែស្ថិតក្រោមអំណាចភក្តិ (bhakta-adhīnatā) បានបង្ហាញខ្លួនជាញឹកញាប់ក្នុង លិង្គ សម្រាប់ការបូជារបស់ពួកគេ។ ក្រោយពេលយូរ ព្រះសិវៈពេញព្រះហឫទ័យ និងប្រទានពរ; នរ-នារយណៈ សូមឲ្យ ព្រះសង្ករ ស្ថិតនៅក្នុងរូបដើម ដើម្បីបន្តបូជា និងសុខមង្គលលោក។ ដូច្នេះ ព្រះសិវៈស្ថិតនៅតំបន់ កេដារ នៃហិមាល័យ ជារូប «ជ្យោតិ» ហៅថា កេដារេស្វរ។ បន្ទាប់មកពោលពីផល: ដោយទស្សនៈ និងអរចនា កេដារេស្វរ ប្រទានបំណងដល់ភក្ត; ទេវតា និងឥសីបុរាណក៏បូជានៅទីនោះ ហើយទទួលផលតាមបំណងពី មហេស្វរ ដ៏មេត្តាករុណា។ អត្ថន័យជ្រាលជ្រៅគឺ ភក្តិអស្កេតិកក្លាយជាវត្តមានបរិសុទ្ធអចិន្ត្រៃយ៍—ទីកន្លែង រូបបូជា និងព្រះគុណ ជាវិថីបញ្ជាក់សិវតត្តវ។

Shlokas

Verse 1

सूत उवाच । नरनारायणाख्यौ याववतारौ हरेर्द्विजाः । तेपाते भारते खण्डे बदर्याश्रम एव हि

សូត្រាបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះឥសីទ្វិជៈទាំងឡាយ អវតារទាំងពីររបស់ហរិ ដែលមាននាមថា នរ និង នារាយណៈ បានធ្វើតបស្យា នៅដែនភារតៈ ក្នុងអាស្រាមបដារីនោះឯង»។

Verse 2

ताभ्यां संप्रार्थितश्शंभुः पार्थिवे पूजनाय वै । आयाति नित्यं तल्लिंगे भक्ताधीनतया शिव

ព្រះសម្ភូ ត្រូវបានអ្នកភក្តាដ៏ស្មោះស្ម័គ្រទាំងនោះ អង្វរយ៉ាងខ្លាំង ដើម្បីទទួលបូជាលីង្គដី; ហើយព្រះសិវៈ មកជានិច្ចរៀងរាល់ថ្ងៃ ចូលស្ថិតក្នុងលីង្គនោះ ដោយព្រះអង្គទ្រង់ប្រកបដោយព្រះគុណ ហាក់ដូចជាស្ថិតក្រោមអំណាចភក្តិរបស់ភក្តា។

Verse 3

एवं पूजयतोश्शंभुं तयोर्विष्ण्ववतारयोः । चिरकालो व्यतीताय शैवयोर्धर्मपुत्रयोः

ដូច្នេះ ខណៈដែលអវតារទាំងពីររបស់ព្រះវិṣṇុ បន្តបូជាព្រះសម្ភូ (ព្រះសិវៈ) យូរយារ កាលៈពេលវែងបានកន្លងផុត សម្រាប់កូនប្រុសធម៌ទាំងពីរ ដែលស្មោះស្រឡាញ់ព្រះសិវៈ។

Verse 4

एकस्मिन्समये तत्र प्रसन्नः परमेश्वरः । प्रत्युवाच प्रसन्नोस्मि वरो मे व्रियतामिति

នៅពេលមួយនៅទីនោះ ព្រះអម្ចាស់ដ៏អធិបតី (បរមេឝ្វរ) ទ្រង់មានព្រះហឫទ័យរីករាយ ហើយមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ខ្ញុំពេញចិត្តហើយ។ ចូរជ្រើសពរ​ពីខ្ញុំ»។

Verse 5

इत्युक्ते च तदा । तेन नरो नारायणस्स्वयम् । ऊचतुर्वचनं तत्र लोकानां हितकाम्यया

ពេលព្រះបន្ទូលដូច្នោះហើយ នរ និង នារាយណៈ ដោយខ្លួនឯង បាននិយាយពាក្យនៅទីនោះ ដោយប្រាថ្នាឲ្យមានសុខប្រយោជន៍ដល់សត្វលោកទាំងអស់។

Verse 6

नरनारायणावूचतुः । यदि प्रसन्नो देवेश यदि देयो वरस्त्वया । स्थीयतां स्वेन रूपेण पूजार्थं शंकरस्स्वयम्

នរ និង នារាយណៈ បានទូលថា៖ «បើទ្រង់ពេញចិត្ត ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃទេវតា ហើយបើទ្រង់ប្រទានពរ សូមឲ្យព្រះសង្ករ (ព្រះសិវៈ) ដោយខ្លួនឯង ស្ថិតនៅទីនេះ ក្នុងរូបសម្បត្តិដើមរបស់ទ្រង់ ដើម្បីឲ្យយើងបូជា»។

Verse 7

सूत उवाच । इत्युक्तस्तु तदा ताभ्यां केदारे हिमसंश्रये । स्वयं च शंकरस्तस्थौ ज्योतीरूपो महेश्वरः

សូត្រាបាននិយាយថា៖ ពេលនោះ បន្ទាប់ពីត្រូវបានអ្នកទាំងពីរនោះអំពាវនាវ នៅកេដារ ដែលស្ថិតក្រោមជម្រកព្រិល សង្ករៈព្រះអង្គឯងបានឈរបង្ហាញខ្លួនជា មហេស្វរៈ ក្នុងរូបនៃពន្លឺរុងរឿង។

Verse 8

ताभ्यां च पूजितश्चैव सर्वदुःखभयापहः । लोकानामुपकारार्थं भक्तानां दर्शनाय वै

ដោយព្រះអង្គត្រូវបានបូជាដោយទាំងពីរនោះ ព្រះអម្ចាស់—អ្នកបំបាត់ទុក្ខ និងភ័យទាំងអស់—បានបង្ហាញពិតប្រាកដ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់លោកទាំងឡាយ និងដើម្បីប្រទានព្រះទស្សនៈ (darśana) ដល់អ្នកសក្ការៈ។

Verse 9

स्वयं स्थितस्तदा शंभुः केदारेश्वरसंज्ञकः । भक्ताभीष्टप्रदो नित्यं दर्शनादर्चनादपि

បន្ទាប់មក ព្រះសម្ភូ (Śambhu) ទ្រង់ឈរនៅទីនោះដោយព្រះអង្គឯង មាននាមថា កេដារេស្វរ (Kedāreśvara) ហើយទ្រង់ប្រទានគោលបំណងដែលអ្នកសក្ការៈប្រាថ្នា ជានិច្ច តាមរយៈតែព្រះទស្សនៈ (darśana) និងតាមរយៈការបូជាផងដែរ។

Verse 10

देवाश्च पूजयंतीह ऋषयश्च पुरातनाः । मनोभीष्ट फलं तेते सुप्रसन्नान्महेश्वरात्

នៅទីនេះ ព្រះទេវតាទាំងឡាយ និងឥសីបុរាណទាំងឡាយ បូជាព្រះអង្គ។ ពីព្រះមហេស្វរ (Mahēśvara) ដែលពេញដោយព្រះពរ ពួកគេម្នាក់ៗបានទទួលផលដែលចិត្តប្រាថ្នា។

Verse 11

भवस्य पूजनान्नित्यं बदर्याश्रमवासिनः । प्राप्नुवन्ति यतः सोऽसौ भक्ताभी ष्टप्रदः सदा

ដោយការបូជាព្រះភវ (Bhava) ព្រះសិវៈ ជារៀងរាល់ថ្ងៃ អ្នករស់នៅអាស្រមបដារី (Badarī-āśrama) ទទួលបានគោលបំណងរបស់ខ្លួនជានិច្ច; ព្រោះព្រះអង្គនោះជានិច្ចជាអ្នកប្រទានបំណងប្រាថ្នារបស់អ្នកសក្ការៈ។

Verse 12

तद्दिनं हि समारभ्य केदारेश्वर एव च । पूजितो येन भक्त्या वै दुःखं स्वप्नेऽति दुर्लभम्

ចាប់ពីថ្ងៃនោះតទៅ អ្នកណាដែលគោរពបូជា ព្រះកេដារេស្វរ (Kedāreśvara) ដោយភក្តីពិតប្រាកដ ទុក្ខសោកក្លាយជារឿងកម្រខ្លាំង សូម្បីតែក្នុងសុបិនក៏កម្រណាស់។

Verse 13

यो वै हि पाण्डवान्दृष्ट्वा माहिषं रूपमास्थितः । मायामास्थाय तत्रैव पलायनपरोऽभवत्

ពិតប្រាកដណាស់ ពេលឃើញបណ្ឌវៈ (Pāṇḍavas) គាត់បានយករូបរាងជាគោព្រៃ (ក្របី) ហើយប្រើមាយា នៅទីនោះឯង ក្លាយជាមនុស្សដែលមានចិត្តតែចង់រត់គេច។

Verse 14

धृतश्च पाण्डवैस्तत्र ह्यवाङ्मुखतया स्थितः । पुच्छ चैव धृतं तैस्तु प्रार्थितश्च पुनःपुनः

នៅទីនោះ បណ្ឌវៈបានទប់ស្កាត់គាត់ ព្រោះគាត់ឈរដោយមុខបែរចុះក្រោម។ ពួកគេក៏ចាប់កន្ទុយគាត់យ៉ាងមាំ ហើយអង្វរគាត់ម្តងហើយម្តងទៀត។

Verse 15

तद्रूपेण स्थितस्तत्र भक्तवत्सलनामभाक् । नयपाले शिरोभागो गतस्तद्रूपतः स्थितः

នៅទីនោះ ព្រះសិវៈស្ថិតនៅក្នុងរូបនោះឯង ហើយបានល្បីនាមថា «ភក្តវត្សល» (Bhaktavatsala) អ្នកស្រឡាញ់អ្នកបូជាដោយទន់ភ្លន់។ ក្នុងរូបដដែលនោះ ផ្នែកមួយនៃព្រះសិរសៈក៏ទៅស្ថិតនៅណយបាល (Nayapāla) ហើយបានតាំងនៅទីនោះ។

Verse 16

स वै व पूजनान्नित्यमाज्ञां चैवाप्यदात्तथा । पूजितश्च स्वयं शंभुस्तत्र तस्थौ वरानदात्

ដូច្នេះ គាត់បានធ្វើបូជារៀងរាល់ថ្ងៃ ហើយក៏ទទួលព្រះបញ្ជារបស់ព្រះអម្ចាស់ដែរ។ ពេលព្រះសម្ភូ (Śambhu) ត្រូវបានបូជាដោយគោរព ព្រះអង្គស្ថិតនៅទីនោះ ហើយប្រទានពរ។

Verse 17

पूजयित्वा गतास्ते तु पाण्डवा मुदितास्तदा । लब्ध्वा चित्तेप्सितं सर्वं विमुक्तास्सर्वदुःखतः

បន្ទាប់ពីបានបូជាព្រះសិវៈដោយគោរពរួច ពណ្ឌវទាំងនោះបានចាកចេញដោយចិត្តរីករាយ។ ពួកគេបានទទួលបានអ្វីៗទាំងអស់ដែលចិត្តប្រាថ្នា ហើយបានរួចផុតពីទុក្ខទាំងមូល។

Verse 18

तत्र नित्यं हस्साक्षात्क्षेत्रे केदारसंज्ञके । भारतीभिः प्रजाभिश्च तथेव परिपूज्यते

នៅទីនោះ ក្នុងក្សេត្របរិសុទ្ធដែលបង្ហាញដោយផ្ទាល់ថា «កេដារ-ក្សេត្រ» ព្រះសិវៈត្រូវបានបូជារៀងរាល់ថ្ងៃដោយក្តីគោរពយ៉ាងសមគួរ ដោយពួកភារតី (អ្នកប្រាជ្ញសាវក) និងប្រជាជនទាំងឡាយផងដែរ។

Verse 19

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां केदारेश्वरज्योतिर्लिगमा हात्म्यवर्णनं नामैकोनविंशोऽध्यायः

ដូច្នេះ ក្នុង «សិវមហាបុរាណ» បរិសុទ្ធ នៅភាគទីបួនហៅថា «កោតិរុទ្រសំហិតា» បានបញ្ចប់ជំពូកទី១៩ មានចំណងជើងថា «ការពណ៌នាអំពីមហិមារបស់ កេដារេស្វរ ជ្យោតិរលិង្គ»។

Verse 20

तथैव रूपं दृष्ट्वा च सर्वपापैः प्रमुच्यते । जीवन्मुक्तो भवेत्सोपि यो गतो बदरीवने

ដូចគ្នានេះដែរ ដោយបានឃើញទម្រង់ទេវភាពនោះផ្ទាល់ មនុស្សម្នាក់រួចផុតពីបាបទាំងអស់។ ពិតប្រាកដណាស់ អ្នកណាដែលទៅកាន់ បដរីវនៈ នឹងក្លាយជា ជីវន្មុកតៈ—រួចផុតសេរីសូម្បីនៅពេលមានជីវិត។

Verse 21

दृष्ट्वा रूपं नरस्यैव तथा नारायणस्य हि । केदारेश्वरशंभोश्च मुक्तभागी न संशयः

អ្នកណាបានឃើញរូបនៃនរៈ និងនារាយណៈ ហើយបានទទួលទស្សនៈព្រះកេដារេស្វរ-សម្ភូ នោះជាអ្នកមានភាគទទួលមោក្សៈ ដោយមិនមានសង្ស័យឡើយ។

Verse 22

केदारेशस्य भक्ता ये मार्गस्थास्तस्य वै मृता । गतेऽपि मुक्ता भवंत्येव नात्र कार्य्या विचारणा

អ្នកសក្ការៈព្រះកេដារេស្វរ ដែលកំពុងធ្វើដំណើរតាមផ្លូវទៅកាន់ព្រះអង្គ ហើយស្លាប់នៅលើផ្លូវនោះ—even ទោះមិនទាន់ដល់ស្ថានបូជាក៏ដោយ—វិញ្ញាណទាំងនោះក៏បានមោក្សៈពិតប្រាកដ។ មិនចាំបាច់សង្ស័យឬពិចារណាទៀតឡើយ។

Verse 23

गत्वा तत्र प्रीतियुक्तः केदारेशं प्रपूज्य च । तत्रत्यमुदकं पीत्वा पुन र्जन्म न विन्दति

ទៅដល់ទីនោះដោយចិត្តពោរពេញដោយភក្តី ហើយបូជាព្រះកេដារេសៈ អ្នកណាផឹកទឹកបរិសុទ្ធនៃទីនោះ នឹងមិនទទួលកំណើតឡើងវិញទេ។

Verse 24

खण्डेस्मिन्भारते विप्रा नरनारायणेश्वरः । केदारेशः प्रपूज्यश्च सर्वैर्जीवैस्सुभक्तितः

ឱ ព្រាហ្មណៈទាំងឡាយ នៅក្នុងភារតខណ្ឌនេះឯង ព្រះនរ-នារាយណេស្វរ ដែលគេហៅថា កេដារេសៈ គួរត្រូវបានបូជាដោយភក្តីដ៏ល្អឥតខ្ចោះដោយសត្វមានជីវិតទាំងអស់។

Verse 25

अस्य खण्डस्य स स्वामी सर्वेशोपि विशेषतः । सर्वकामप्रदश्शंभुः केदाराख्यो न संशय

ព្រះអង្គជាព្រះម្ចាស់នៃដែនបរិសុទ្ធនេះ—ជាព្រះអធិរាជលើសព្រះទាំងអស់ ដោយពិសេស។ ព្រះសម្ភូ ដែលប្រទានបំណងល្អគ្រប់យ៉ាង ត្រូវបានហៅថា «កេដារ» មិនមានសង្ស័យឡើយ។

Verse 26

एतद्वचस्समाख्यातं यत्पृष्टमृषिसत्तमाः । श्रुत्वा पापं हरेत्सर्वं नात्र कार्या विचारणा

ឱ ឥសីអធិម, ខ្ញុំបានប្រកាសព្រះបន្ទូលដែលព្រះអង្គបានសួរហើយ។ គ្រាន់តែស្តាប់វា ក៏លុបបាបទាំងអស់—មិនចាំបាច់សង្ស័យ ឬពិចារណាបន្ថែមឡើយ។

Frequently Asked Questions

Nara-Nārāyaṇa perform prolonged pārthiva worship at Badaryāśrama; Śiva, pleased, offers a boon and is requested to remain for ongoing worship and lokahita. He abides in Kedāra as Kedāreśvara, accessible for darśana and pūjā.

The liṅga and ‘jyoti-rūpa’ together model transcendence-in-immanence: devotion stabilizes a luminous divine presence into a fixed sacred locus, making metaphysical Śiva-tattva ritually and geographically encounterable.

Śiva is highlighted as Kedāreśvara, described as abiding in Kedāra in a jyoti-rūpa mode and functioning as a constant bestower of devotees’ aims through darśana and arcana.